Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας"

Transcript

1 Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Τομ. 16, 1992 Άγνωστο επιστύλιο του Θεοφάνη του Κρητός στη μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Ευθύμιος /dchae.1067 Copyright 1992 To cite this article: ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ (1992). Άγνωστο επιστύλιο του Θεοφάνη του Κρητός στη μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος. Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, 16,

2 Άγνωστο επιστύλιο του Θεοφάνη του Κρητός στη μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Δελτίον XAE 16 ( ), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του André Grabar ( ) Σελ ΑΘΗΝΑ 1992

3 Ε. Ν. Τσιγαρίδας ΑΓΝΩΣΤΟ ΕΠΙΣΤΥΛΙΟ ΤΟΥ ΘΕΟΦΑΝΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΟΣ ΣΤΗ ΜΟΝΗ ΙΒΗΡΩΝ ΣΤΟ ΑΠΟΝ ΟΡΟΣ* ^ τ η ν ιερά μονή Ιβήρων στο Ά γ ι ο ν Ό ρ ο ς σώζονται τέσσερα τμήματα ενός επιστυλίου τέμπλου με θέματα από το χριστολογικό κύκλο. Τα τμήματα αυτά του επιστυλίου, που αρχικά πρέπει να ήταν οκτώ, εντοπί στηκαν στον κοιμητηριακό ναό, ενώ σήμερα φυλάσ σονται στο εικονοφυλάκιο της μονής. Οι διαστάσεις των τμημάτων του επιστυλίου κυμαίνο 1 νται από 1,38 έως 1,60 μ. μήκος και 0,46-0,47 μ. ύψος. Στο καθένα α π ' αυτά εικονίζονται τρεις σκηνές από το χριστολογικό κύκλο ως ακολούθως: 1. Μυστικός Δείπνος, Νιπτήρας, Προσευχή στο Ό ρ ο ς των Ελαιών (Εικ. 1). 2. Προδοσία Ιούδα, Κρίση των Αρχιερέων, Ά ρ ν η σ η του Πέτρου (Εικ. 2). 3. Ψηλάφηση του Θωμά, Χαίρε των Μυροφόρων, Ί α ση του Παραλύτου. 4. Μεσοπεντηκοστή, Σαμαρείτιδα με το Χριστό, Ί α ση του εκ γενετής Τυφλού. Τα τέσσερα τελευταία θέ ματα εικονίζονται στο επιστύλιο με τη σειρά που εορ τάζονται, σύμφωνα με τις μετά την Ανάσταση του Χριστού ακολουθίες. Κάθε μία σκηνή του επιστυλίου εντάσσεται εντός διαχώρου που ορίζεται με τοξωτό, έξεργο, κιονοστήρικτο, ξυλόγλυπτο πλαίσιο. Στην εσωτερική καμπύλη των τόξων αναπτύσσεται διακοσμητική σειρά με τοξύλλια ενώ τα μέτωπα τους πληρούνται με ρόδακα, που πλαισιώνεται με τρία φύλλα άκανθας. Οι κιονίσκοι αποδίδονται στη μορφή σχηματοποιημένων κορμών φοινικιάς και φέρουν λεβητόσχημα κιονόκρανα 2. Τά θέματα του επιστυλίου, δώδεκα στο σύνολο από είκοσι τέσσερα που πιθανότατα θα εικονίζονταν σε αυτό 3, έχουμε τη γνώμη ότι εικονογραφικά και τεχνοτροπικά παρουσιάζουν στενή σχέση με το έργο του κρητικού ζωγράφου Θεοφάνη Στρελίτζα, έτσι όπως το γνωρίζουμε κυρίως από έργα τοιχογραφίες και εικό νες που σώζονται στα Μετέωρα και στο Ά γ ι ο ν Ό ρ ο ς 4. Ο καλλιτέχνης αυτός, που βίωσε την Ορθοδο ξία ως μοναχός στα Μετέωρα και στο Ά γ ι ο ν Ό ρ ο ς, υπήρξε, όπως σημειώνει ο κατεξοχήν μελετητής του * Επιθυμώ και από τη θέση αυτή να ευχαριστήσω θερμά τον καθηγούμενο της Ι.Μ. Ιβήρων πανοσιολογιώτατο Αρχιμανδρίτη Βασί λειο για την αμέριστη βοήθεια του στη μελέτη και φωτογράφηση του επιστυλίου. 1. Αναλυτικότερα οι διαστάσεις των τμημάτων του επιστυλίου της μονής Ιβήρων είναι οι ακόλουθες: 1,38x0,46, 1,47x0,46, 1,49x0,47 και 1,60x0,465 μ. Ο Σμυρνάκης αναφέρει ότι στον κοιμητηριακό ναό της μονής «ύπάρχουσιν είκόνες τοΰ παλαιού είκονοστασίου τοδ Καθολικού», βλ. Γ. Σμυρνάκης, Τό "Αγιον "Ορος, έν 'Αθήναις 1903, σ Ανάλογης μορφής τοξωτά πλαίσια με κιονίσκους παρατηρούνται επίσης σε τμήμα αδημοσίευτου επιστυλίου του 15ου αιώνα που σώ ζεται στη μονή Ιβήρων. 3. Δε σώζονται οι ακόλουθες σκηνές που πιθανότατα στο σύνολο τους απεικονίζονταν στο επιστύλιο: Ευαγγελισμός, Γέννηση, Υπα παντή, Βάπτιση, Μεταμόρφωση, Έγερση του Λαζάρου, Βαϊοφόρος, Σταύρωση, Λίθος, Εις Άδου Κάθοδος, Πεντηκοστή, Ανάληψη, Κοίμηση της Θεοτόκου. Σ* ένα άλλο επιστύλιο του 16ου αιώνα, που σώζεται ακέραιο στη μονή Παντοκράτορος του Αγίου Όρους, οι σκηνές ανέρχονται σε τριάντα μία. Βλ. Ε. Τσιγαρίδας, Τοιχογρα φίες καί είκόνες τής μονής Παντοκράτορος ' Αγίου "Ορους, Μακε δόνικα 18 (1978), σ. 203, πίν Επίσης οι σωζόμενες σκηνές στο επιστύλιο της μονής Σταυρονικήτα είναι είκοσι τρεις. Βλ. πα ρακάτω υποσημ Για το έργο του Θεοφάνη βλ. κυρίως: G. Millet, Recherches sur l'iconographie de l'évangile, Paris I9602, σποράδην. Ο ίδιος, Mo numents de l'athos, I. Les peintures, Paris 1927 (στο εξής Athos), σ (καθολικό μονής Λαύρας), σ (Τράπεζα μονής Λαύρας), σ (καθολικό μονής Σταυρονικήτα). Α. Ξυγγό που λ ο ς, Σχεδίασμα Ιστορίας τής θρησκευτικής ζωγραφικής μετά τήν "Αλωσιν, 'Αθήναι 1957, σ Μ. Χατζηδάκης, Ό ζω γράφος Θεοφάνης Στρελίτζας τούπίκλην Μπαθάς, Νέα ' Εστία 875 (1963), σ Κ. Καλοκύρης, "Αθως. Θέματα αρχαιολογίας καί τέχνης, 'Αθήνα 1963, σ Α. Xyngopoulos, Mosaïques et fresques de l'athos, Le milénaire du Mont Athos ( ), Venezia 1964, σ και κυρίως σ Α. Embirikos, L'école Cretoise. Dernière phase de la peinture byzantine, Paris 1927, σ. 86 κ.ε. M. Chatzidakis, Recherches sur le peintre Théophane, DOP 23-24( ), σ , εικ Χ. Πατρινέλης - Α. Καρακατσάνη - Μ. Θεοχάρη, Μονή Σταυρονικήτα, 'Αθήναι 1974, σ και κυρίως σ P. Mylonas, Nouvelles recherches au Mont Athos (Lavra), CahArch 29 ( ), σ M. Χα τζηδάκης, Ο Κρητικός ζωγράφος Θεοφάνης. Οι τοιχογραφίες της Ι. Μονής Σταυρονικήτα, Άγιον Όρος 1986 (στο εξής Θεοφάνης). M. Garidis, La peinture murale dans le monde orthodoxe après la chute de Byzance ( ) et dans les pays sous domination étrangère, Athènes 1989, σ

4 Ε. Ν. ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ S. : Α Λ / - Λ» 1. * r '-jfc s Εικ. 1. Επιστύλιο μονής Ιβήρων. Μυστικός Δείπνος, Εικ. 2. Επιστύλιο μονής Ιβήρων. Προδοσία του Ιούδα, Νιπτήρας, Κρίση έργου του ακαδημαϊκός Μαν. Χατζηδάκης, φορέας στα μεγάλα αυτά μοναστηριακά κέντρα της τουρκο κρατούμενης ηπειρωτικής Ελλάδος κατά το δεύτερο τέταρτο του 16ου αιώνα «μιας υψηλής ποιότητας καλ λιτεχνικής παράδοσης καλλιεργημένης στην ενετοκρατούμενη Κρήτη» από το 15ο αιώνα 5. Σκοπός λοιπόν αυτής της μελέτης είναι να αποδείξου με ότι το επιστύλιο της μονής Ιβήρων είναι έργο που μπορεί στο σύνολο του να προσγραφεί με ασφάλεια στην καλλιτεχνική δραστηριότητα του Θεοφάνη στο Ά γ ι ο ν Ό ρ ο ς. Ως συγκριτικό υλικό για το σκοπό αυ τό χρησιμοποιούμε τις τοιχογραφίες του καθολικού της μονής του Ανάπαυσα στα Μετέωρα (1527)6 και του καθολικού της μονής Μεγίστης Λαύρας (1535) στο 7 Ά γ ι ο ν Ό ρ ο ς, τις τοιχογραφίες του καθολικού και 8 της Τράπεζας (1546) στη μονή Σταυρονικήτα καθώς και τις εικόνες του επιστυλίου της μονής της Λαύρας (1535) καί κυρίως αυτές της μονής Σταυρονικήτα 9 (1546). Πρόκειται δηλαδή για έργα τα οποία με βάση / Προσευχή των Αρχιερέων, στο Ορος Άρνηση των του Ελαιών. Πέτρου. 5. Χ α τ ζ η δ ά κ η ς, Θεοφάνης, ό.π., σ Οι φωτογραφίες των Εικ. 4, 6, 9, 11, 17 και 19 που δημοσιεύονται έχουν ληφθεί πριν από τον καθαρισμό των τοιχογραφιών του καθο λικού της μονής Ανάπαυσα και προέρχονται από το αρχείο του ΒΙΕ στο Βυζαντινό Μουσείο. Για τις τοιχογραφίες του καθολικού της μονής Ανάπαυσα δεν υπάρχει ειδική μονογραφία. Βλ. σχετικά Ξ υ γ γ ό π ο υ λ ο ς, ό.π., σ , πίν , C h a t z i d a k i s, Théophane, ό.π., σ , εικ. 1-16, Π α τ ρ ι ν έ λ η ς - Κ α ρ α κ α τ σ ά ν η Θ ε ο χ ά ρ η, ό.π., σ , G a r i d i s, ό.π., σ σποράδην και κυρίως σ , εικ και , Ν. Ν ι κ ο ν ά ν ο ς, Μετέω ρα, Αθήνα 1987, σ , εικ , Δ. Ζ. Σ ο φ ι α ν ό ς, Μετέωρα, Μετέωρα 1990, σ (βλ. δεκατέσσερις έγχρωμες εικόνες εντός κειμένου). Δώδεκα έγχρωμες απεικονίσεις, που συνοδεύονται με κείμενο του Α. Ξυγγόπουλου, περιέχονται σε Ημερολόγιο του έτους 1968 της Εμπορικής Τράπεζας Ελλάδος. Βλ. επίσης έγχρωμες απει κονίσεις στο Δ. Τ α λ ι ά ν η ς -Β. Φ ω τ ό π ο υ λ ο ς, Ημέρα Τρίτη, Μετέ ωρα 1990, σ. 47, 49, 51, 52, 54, 56-64, 66-74, 76, 78-80, 82-86, 88, 89-90, Για τις τοιχογραφίες του καθολικού της μονής της Λαύρας δεν υπάρχει ειδική μονογραφία. Βλ. σχετ. M i l l e t, Athos, πίν , Ξ υ γ γ ό π ο υ λ ο ς, ό.π., σ , C h a t z i d a k i s, Théophane, ό.π., σ. 186

5 ΑΓΝΩΣΤΟ ΕΠΙΣΤΥΛΙΟ ΤΟΥ ΘΕΟΦΑΝΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΟΣ ΣΤΟ Α Π Ο Ν ΟΡΟΣ Εικ. 3. Επιστύλιο μονής Ιβήρων. Ο Μυστικός Δείπνος , εικ , G a r i d i s, ό.π. (υποσημ. 4), σ. 139 και σποράδην. 8. Βλ. την ειδική μονογραφία Χ α τ ζ η δ ά κ η ς, Θεοφάνης (βλ. υπο σημ. 4), όπου και η προγενέστερη βιβλιογραφία. 9. Για τα επιστύλια της μονής Λαύρας και της μονής Σταυρονικήτα βλ. C h a t z i d a k i s, Théophane, ό.π. (υποσημ. 4), σ , εικ και Για το επιστύλιο της μονής Σταυρονικήτα βλ. Π α τ ρ ι ν έ λ η ς - Κ α ρ α κ α τ σ ά ν η - Θ ε ο χ ά ρ η, ό.π., σ , εικ. έγχρ Η Καρακατσάνη, ό.π., σ , διαχωρίζει το επιστύλιο του καθολικού της μονής της Λαύρας από το έργο του Θεοφάνη. Πολύ καλές έγχρωμες απεικονίσεις των εικόνων του επιστυλίου της μονής Σταυρονικήτα βλ. Το Δωδεκάορτο της Ιεράς Μονής Σταυρονικήτα (λεύκωμα των εικόνων που εκδόθηκε από την ιερά μονή). Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι από το επιστύλιο της Λαύρας σώζονται έντεκα εικόνες Δωδεκαόρτου, από τις οποίες θεματικά καμιά δεν ανταπο κρίνεται στις εικόνες του επιστυλίου της μονής Ιβήρων. Στις εικό νες του επιστυλίου της Λαύρας μπορεί να ενταχθεί ακόμα μία εικό να, της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, που καθαρίστηκε το καλοκαίρι το 1991 από συνεργείο του ΥΠΠΟ. Από το επιστύλιο της μονής Σταυρονικήτα σώζονται είκοσι τρεις εικόνες, από τις οποίες μόνο η εικόνα της εμφανίσεως του Χριστού στις Μυροφόρες και η εικόνα της Απιστίας του Θωμά έχουν θεματική αντιστοιχία με το επιστύλιο της μονής Ιβήρων. Εικ. 4. Μετέωρα, Δείπνος. καθολικό μονής Ανάπαυσα. Ο Μυστικός 187

6 Ε. Ν. ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ ν*φ ί *ι*> / * ιι ίρ#κ» / 'S, * &* ÏW Εικ. 5. Επιστύλιο #W ^. fc* ^HfeMHMHÌlUftefaàfiUÌ μονής Ιβήρων. Ο Νιπτήρας. επιγραφικά ή αρχειακά στοιχεία αποδίδονται ανα ντίρρητα στον Θεοφάνη. Το θεματολόγιο του επιστυλίου της μονής Ιβήρων το βρίσκουμε ήδη ανεπτυγμένο στις τοιχογραφίες του καθολικού της μονής Ανάπαυσα στα Μετέωρα (1527), το οποίο, όπως είναι γνωστό, είναι το παλιότερο σωζό μενο, ενυπόγραφο έργο του Θεοφάνη 1 0. Πολλά θέματα του επιστυλίου, όπως ο Μυστικός Δείπνος, ο Νιπτή ρας, η Κρίση των Αρχιερέων και η Ά ρ ν η σ η του Πέ τρου, ταυτίζονται εικονογραφικά με τα αντίστοιχα θέ ματα στη μονή Ανάπαυσα, ενώ άλλα, όπως η Προδο σία του Ιούδα, η Ί α σ η του Παραλύτου, η Μεσοπεντηκοστή, ο Χριστός με τη Σαμαρείτιδα και η Ί α σ η του Τυφλού, κινούνται στο πνεύμα της εικονογραφίας των σκηνών του καθολικού ή του επιστυλίου της μο νής Σταυρονικήτα. Ετσι ο Μυστικός Δείπνος (Εικ. 3) του επιστυλίου της Εικ. 6. Μετέωρα, καθολικό μονής Ανάπαυσα. 188 Ο Νιπτήρας.

7 ΑΓΝΩΣΤΟ ΕΠΙΣΤΥΛΙΟ ΤΟΥ ΘΕΟΦΑΝΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΟΣ ΣΤΟ ΑΠΟΝ ΟΡΟΣ fiate-έ -~ * **" pem ιί m Äfs * s'il } /;+> JJ\ 4 Εικ. 7. Επιστύλιο μονής Ιβήρων. H Προσευχή στο Ορος των Ελαίων. μονής Ιβήρων έχει ένα εικονογραφικό σχήμα ταυτό σημο μ' αυτό του Μυστικού Δείπνου της μονής Ανά παυσα (Εικ. 4), αλλά και του καθολικού της μονής Σταυρονικήτα". Η διάταξη του Χριστού και των απο στόλων γύρω από το τραπέζι, οι στάσεις, οι χειρονο μίες και οι μεταξύ τους σχέσεις είναι πανομοιότητες στα τρία αυτά έργα. Μόνο ο Χριστός στο Μυστικό Δείπνο της μονής Σταυρονικήτα δεν στρέφεται προς τον Ιωάννη, όπως συμβαίνει στο καθολικό της μονής Ανάπαυσα και στο επιστύλιο της μονής Ιβήρων, αλλά εικονίζεται σχεδόν μετωπικά, κρατώντας κλειστό ει λητάριο και όχι άρτο. Η ταυτότητα ανάμεσα στα τρία έργα εντοπίζεται ακό μη και στην επιλογή των χρωμάτων, καθώς δύο από τα πιο αντιπροσωπευτικά πρόσωπα της σκηνής, όπως τουλάχιστον μπορούμε να το δούμε στο επιστύλιο της μονής Ιβήρων και στην τοιχογραφία της μονής Σταυ ρονικήτα, ο Ιωάννης και ο Ιούδας, φορούν ενδύματα που έχουν τα ίδια χρώματα. Η σκηνή του Νιπτήρα (Εικ. 5) του επιστυλίου της μο νής Ιβήρων αναγνωρίζεται στο σύνολο και στις λε πτομέρειες στο καθολικό της μονής Ανάπαυσα (Εικ. 6), στο καθολικό της Λαύρας και στο καθολικό της μονής Σταυρονικήτα 1 2. Το εικονογραφικό σχήμα της σκηνής, αλλά και οι επιμέρους συνθετικές αναζητή σεις που εκφράζονται στη διάταξη των μορφών στο χώρο, στην ανταποδοτικότητα των στάσεων και κινή σεων, είναι ταυτόσημες στα έργα που αναφέραμε. 10. Ξυγγόπουλος, ό.π., σ. 96. Chatzidakis, Théophane, ό.π., σ Χατζηδάκης, Θεοφάνης, σ. 65, εικ Millet, Athos, πίν Χατζηδάκης, Θεοφάνης, σ. 66, εικ

8 Ε. Ν. ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ V. * fjf. fe>\ JUL / / ' / i r -»s ν«ε/κ:. #. Επιστύλιο μονής Ιβήρων. Η Προδοσία του Ιούδα. Έ τ σ ι, το σύμπλεγμα του Χριστού με τον απόστολο Πέτρο, η ομάδα των αποστόλων που σε πρώτο επίπεδο είναι γονατιστοί και λύνουν τα σανδάλια τους, καθώς και οι απόστολοι που εικονίζονται όρθιοι πίσω από το έδρανο, επαναλαμβάνονται πανομοιότυπα στο επιστύ λιο και στα καθολικά των Μετεώρων και του Αγίου Ό ρ ο υ ς που αναφέραμε. Μόνο στην παράσταση του Ανάπαυσα ο κατά κρόταφον απόστολος του πρώτου επιπέδου του επιστυλίου της μονής Ιβήρων εικονίζε ται ενταγμένος στην ομάδα των αποστόλων του τρίτου επιπέδου. Η προσευχή στο Ό ρ ο ς των Ελαιών (Εικ. 7) του επι στυλίου της μονής Ιβήρων επαναλαμβάνεται αυτούσια στο καθολικό της μονής Σταυρονικήτα 1 3, όχι όμως στο καθολικό της μονής Ανάπαυσα και στο καθολικό της Λαύρας 1 4. Χαρακτηριστικό της θεοφάνειας αντί ληψης στην οργάνωση της σκηνής στο επιστύλιο της μονής Ιβήρων και στο καθολικό της μονής Σταυρονι κήτα είναι ότι οι τέσσερις στιγμές του θείου δράματος που αναφέρονται στον Χριστό διατάσσονται σταυροειδώς στη σύνθεση στις ίδιες στάσεις και χειρονομίες. Από την άλλη ο ράθυμος όμιλος των αποστόλων επα ναλαμβάνεται πανομοιότυπα στην εικόνα και την τοι χογραφία, με χαρακτηριστικό πρόσωπο τον αγένειο απόστολο στο κέντρο, που εικονίζεται κατά κρότα φον, φορώντας και στα δύο έργα κόκκινο χιτώνα. Πα ρατηρείται ακόμα παρόμοια σύλληψη και απόδοση των ορεινών όγκων με τη διαφορά ότι στην εικόνα αποδίδονται περισσότερο γλυπτικά. Στην Προδοσία του Ιούδα (Εικ. 8), με τον ταραγμένο, βίαιο όμιλο των Ιουδαίων, που διατάσσεται γύρω από το κεντρικό θέμα του Χριστού και του Ιούδα, ο καλλι τέχνης του επιστυλίου της μονής Ιβήρων διατηρεί βα σικά στοιχεία της εικονογραφίας της σκηνής που είχε υιοθετήσει ο Θεοφάνης στο καθολικό της μονής Ανά παυσα. Αντίθετα παρατηρείται πλήρης ταύτιση με την 190

9 ΑΓΝΩΣΤΟ ΕΠΙΣΤΥΛΙΟ ΤΟΥ ΘΕΟΦΑΝΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΟΣ ΣΤΟ Α Π Ο Ν ΟΡΟΣ >!>0^ ψ > ^ % \t * * * % ^Η Λ^ Β ^ < Ρ** ; S \ '" ÄWC.! ta :. <1Ü Εικ. 10. Επιστύλιο μονής Ιβήρων. Η Κρίση των Αρχιερέων. τοιχογραφία του καθολικού της μονής της Λαύρας και 15 κυρίως της μονής Σταυρονικήτα, που αφορά όχι μό νο στην εικονογραφία και στη συγκρότηση της σκη νής, αλλά και στην επανάληψη των ίδιων εικονογρα φικών τύπων, των καθιερωμένων από την παράδοση. Η μόνη ασήμαντη διαφορά είναι η στάση του δούλου πίσω από τον Χριστό, που στην εικόνα δεν είναι βίαιη, όπως στη μονή Σταυρονικήτα, αλλά σχεδόν συμβατι κή, όπως ακριβώς και στο καθολικό της μονής της Λαύρας. Στοιχείο επίσης κοινό στα δύο έργα, στο κα θολικό της μονής της Λαύρας και στο επιστύλιο της μονής Ιβήρων, είναι ότι κανείς από την ομάδα που Εικ. 9. Μετέωρα, καθολικό μονής Ανάπαυσα. Η Κρίση των Αρχιερέων. 13. Χατζηδάκης, Θεοφάνης, σ. 66, εικ Millet, Athos, πίν Ό.π. και Χατζηδάκης, Θεοφάνης, σ. 66, εικ

10 Ε. Ν. ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ.Ή*" Ι S» 1&#»\t,t M!ι Xfct rst zé.^a^issè^m^^^. περιβάλλει βίαια τον Χριστό δεν φορά στρατιωτική στολή 1 6. Χαρακτηριστικό ακόμη στοιχείο της κοινής προέλευσης των δύο σκηνών, από τον ίδιο καλλιτέ χνη, είναι ότι το κόκκινο χρώμα, που επαναλαμβάνε ται ρυθμικά στην παράσταση του επιστυλίου, χρησι μοποιείται για τα ίδια πρόσωπα και στην τοιχογραφία της μονής Σταυρονικήτα. Στενή συνάφεια με εικονογραφικούς τύπους που είχε χρησιμοποιήσει ο Θεοφάνης αναγνωρίζουμε και σε άλλες σκηνές του επιστυλίου της μονής Ιβήρων, όπως στην Κρίση των Αρχιερέων, στην Ά ρ ν η σ η του Πέ τρου, στην Απιστία του Θωμά, στο Χαίρε των Μυροφό ρων και στην Ί α σ η του Τυφλού. Ειδικότερα η Κρίση των Αρχιερέων (Εικ. 10) του επι στυλίου της μονής Ιβήρων είναι ταυτόσημη στο γενι κό εικονογραφικό και συνθετικό σχήμα, αλλά και στις λεπτομέρειες, με την ίδια παράσταση στη μονή Ανά παυσα (Εικ. 9) και στο καθολικό της μονής της Λαύ ρας 1 7. Αξιοσημείωτο από την άποψη αυτή είναι η πα νομοιότυπη επανάληψη στο επιστύλιο και στο καθο- Εικ. Π. Επιστύλιο μονής Ιβήρων. Η Άρνηση τον Πέτρου. Εικ. 12. Μετέωρα, καθολικό μονής Ανάπαυσα. Η Άρνηση του Πέτρου. 192

11 ΑΓΝΩΣΤΟ ΕΠΙΣΤΥΛΙΟ ΤΟΥ ΘΕΟΦΑΝΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΟΣ ΣΤΟ ΑΠΟΝ ΟΡΟΣ λικό της μονής Ανάπαυσα των στάσεων και των χει ρονομιών όλων των προσώπων που συνθέτουν τη σκη νή, καθώς και η υιοθέτηση της ίδιας μορφής επίπλων και του κτιρίου που συνοδεύουν τη σύνθεση. Το ίδιο παρατηρείται και στην Άρνηση του Πέτρου (Εικ. 12), όπου ο εικονογραφικός τύπος της σκηνής με τα τρία διαδοχικά επεισόδια, καθώς και η τυπολογία των προσώπων, ταυτίζονται πλήρως με την εικονο γραφία και την τυπολογία των προσώπων της Άρνη σης του Πέτρου στη μονή Ανάπαυσα (Εικ. 11). Στις τοιχογραφίες του καθολικού της μονής Σταυρονικήτα ο Θεοφάνης στη σκηνή της Αρνήσεως του Πέ τρου μένει προσηλωμένος στον ίδιο εικονογραφικό τύ πο, αλλά για λόγους που έχουν σχέση με τη διαθέσιμη επιφάνεια* τα ίδια επεισόδια τα κατανέμει σε δύο απα νωτές σειρές 18. Ακόμα, η Απιστία του Θωμά και το Χαίρε των Μυρο φόρων του επιστυλίου της μονής Ιβήρων (Εικ. 13, 14) αποτελούν σε εικονογραφικό, συνθετικό και τεχνοτροπικό επίπεδο πιστή απόδοση των ίδιων θεμάτων του επιστυλίου της μονής Σταυρονικήτα19. Είναι χα ρακτηριστικό ότι στην Απιστία του Θωμά γύρω από το κεντρικό θέμα, του Χριστού με τον απόστολο Θω μά, που στην τυπολογία είναι ταυτόσημο στα δύο έρ γα, ο όμιλος των αποστόλων στις στάσεις, στις χειρο νομίες, αλλά και στην τυπολογία των προσώπων επα ναλαμβάνεται πανομοιότυπα στα δύο έργα. Εξαίρεση αποτελεί ο απόστολος Ανδρέας που εντάσσεται στον αριστερό όμιλο με ανόμοιο τρόπο. Επίσης η μορφή των κτιρίων και ο ρόλος τους στην παράσταση ταυτί ζεται πλήρως στα δύο έργα. Μόνο οι αναλογίες του Χριστού και των αποστόλων έχουν διαφοροποιηθεί στο επιστύλιο της μονής Σταυρονικήτα και έγιναν πιο ραδινές από ό,τι στο επιστύλιο της μονής Ιβήρων. Το στοιχείο αυτό οφείλεται ίσως στο ότι στη μονή Σταυ ρονικήτα η σκηνή αναπτύσσεται καθ' ύψος και όχι κατά πλάτος, όπως συμβαίνει στη μονή Ιβήρων. Στο Χαίρε των Μυροφόρων (Εικ. 14) η συνάφεια των δύο έργων, του επιστυλίου της μονής Ιβήρων με το 20 επιστύλιο της μονής Σταυρονικήτα, δεν αφορά μόνο στο κοινό εικονογραφικό σχήμα, που ενσωματώνει αρμονικά στοιχεία από δυτικά πρότυπα, αλλά και στην ενιαία, αυστηρή και σύμμετρη συνθετική αντί ληψη. Ακόμη η σχέση αυτή εκτείνεται στην τυπολο γία των μορφών, που έχουν κοινά προσωπογραφικά χαρακτηριστικά, και στην υφή του ρούχου, με ταυτό τητα τεχνικών τρόπων στην απόδοση. Έτσι ο τύπος του προσώπου της Παναγίας, του Χριστού και της Μαρίας Μαγδαληνής επαναλαμβάνεται αυτούσιος στα δύο έργα. Ιδιαίτερα μάλιστα η Μαγδαληνή με τα μα κριά χυτά μαλλιά και τη μαλακότητα του κόκκινου μανδύα της αποδίδεται και στα δύο έργα με το δυτικό εικονογραφικό τύπο αλλά και τρόπο 21. Επίσης το ρού χο της Παναγίας με το γλυπτικό χαρακτήρα, που έχει την καταγωγή του σε δυτικούς τρόπους, είναι πανο μοιότυπο στα δύο έργα 22. Το ίδιο ισχύει όσον αφορά στη μορφή και στο ρόλο του φυσικού τοπίου στην παράσταση με το πράσινο έδαφος, που αναπτύσσεται στο πρώτο επίπεδο, και τους δύο ορεινούς όγκους στο βάθος, που κορυφώνο νται βαθμιδωτά και πλαισιώνουν αρμονικά τον Χριστό. Η μόνη διαφορά ανάμεσα στις δύο σκηνές είναι ότι ο φυσικός ορίζοντας στο επιστύλιο της μονής Ιβήρων, σύμφωνα με δυτικούς τρόπους απεικονίσεως, εκτείνε ται και πίσω από τους ορεινούς όγκους23. Στη Θεραπεία του Παραλύτου (Εικ. 15) ο καλλιτέχνης του επιστυλίου της μονής Ιβήρων ακολουθεί το εικο νογραφικό σχήμα, αλλά και την τυπολογία των μορ φών στις στάσεις και στις χειρονομίες με την τοιχο γραφία που έχει το ίδιο θέμα στη μονή Ανάπαυσα 16. Το ίδιο στοιχείο, που δεν είναι συνηθισμένο στην εικονογραφία της σκηνής, απαντά και σε φορητή εικόνα του Επί σοι Χαίρει του 15ου αιώνα στο Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών. Βλ. Χατζηδάκης, Θεοφάνης, εικ. 3 (εικονογραφικό παράρτημα). 17. Millet, Athos, πίν Χατζηδάκης, Θεοφάνης, σ. 79, ειδι κά για την καταγωγή του εικονογραφικού τύπου. 18. Χατζηδάκης, Θεοφάνης, εικ Π α τ ρ ι ν έ λ η ς - Καρακατσάνη - Θεοχάρη, ό.π., σ. 90, εικ. 26 και σ. 88, εικ. 25. Το Δωδεκάορτο, ό.π. (υποσημ. 9), εικ. 12 και Βλ. υποσημ Ανάλογη απόδοση του μανδύα της Μαρίας Μαγδαληνής παρα τηρείται και σε άλλες κρητικές εικόνες με το ίδιο θέμα από το δεύτερο μισό του 15ου αι. Βλ. σχετ. M. Chatzidakis, Icônes de Saint-Georges des Grecs et de la Collection de l'institut, Venise 1962 (στο εξής Icônes de Venise), σ , πίν. VII, Ν. Χατζηδάκη, Εικόνες κρητικής σχολής. Κατάλογος Εκθέσεως (Μουσείο Μπενά κη), Αθήνα 1983, Πατρινέλης-Καρακατσάνη - Θεοχάρη, ό.π., σ. 88, εικ. 25, Χατζηδάκης, Θεοφάνης, εικ. 125, Χρ. Μπαλτογιάννη, Εικόνες. Συλλογή Δ. Οικονομοπούλου, Αθήνα 1985, σ. 32, πίν. 15, Μ. Μπορμπουδάκης, Δεκαέξι κρητικές εικόνες, Δήμος Ηρακλείου 1985, εικ Ανάλογο ένδυμα είναι σταθερό στοιχείο σε εικόνες κρητικών εργαστηρίων από το δεύτερο μισό του 15ου αιώνα, που ακολουθούν δυτικούς εικονογραφικούς τύπους της Παναγίας, όπως τον τύπο της Παναγίας Madre della Consolazione ή την Παναγία που κρατάει τον Εσταυρωμένο στον τύπο της Pietà. Βλ. σχετικά παραδείγματα και βιβλιογραφία: Ν. Χατζηδάκη, ό.π., σ , αριθ. 43, 44, 45 και Μπαλτογιάννη, ό.π., σ. 31, πίν και σ , πίν Chatzidakis, Icônes de Venise, σ , πίν. VII. Κατά τον Χατζηδάκη τέτοιου είδους φυγές έχουν επισημανθεί σε φορητές κρητικές εικόνες του 15ου αιώνα και σε τοιχογραφίες του Θεοφάνη στη μονή Σταυρονικήτα, ενώ στον προχωρημένο 16ο αιώνα σπανί ζουν. Βλ. σχετικά Χατζηδάκης, Θεοφάνης, σ. 102 και Μ. Cha tzidakis, Les débuts de l'école Cretoise et la question de l'école dite italogrecque, στο M. Chatzidakis, Etudes sur la peinture postbyzan tine, Variorum Reprints, London 1976, IV (στο εξής Les débuts), σ και , πίν. ΚΓ' 1,ΚΕ'2,ΚΣΤ' Ι,ΛΒ' Ι,ΛΔ' ΙκαιΝ. Χατζηδάκη, ό.π., σ. 34, εικ. 24, 47,

12 Ε. Ν. ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Ά\\ 2 ^ ^Ä^ mm*?' «Λ ικ. /J. Επιστύλιο μονής Ιβήρων. Η Απιστία του Θωμά (προ των εργασιών (Εικ. 19) και στο καθολικό της μονής Σταυρονικήτα 2 4, με μόνη τη διαφορά ότι στο επιστύλιο ο όμιλος των αποστόλων που συνοδεύει τον Χριστό είναι περισσό τερο ανεπτυγμένος. Στη Μεσοπεντηκοστή (Εικ. 16) η εικονογραφία, η τυ πολογία των μορφών και η συνθετική αντίληψη στην απόδοση της σκηνής έχει στενή σχέση με τη Μεσοπε ντηκοστή του καθολικού της μονής της Λαύρας και του καθολικού της μονής Σταυρονικήτα 2 5, με μόνη διαφορά ότι στην τοιχογραφία της μονής Σταυρονική τα η Παναγία και ο Ιωσήφ δεν πλαισιώνουν τον Χρι στό, αλλά έχουν μετατοπιστεί στο αριστερό μέρος της παράστασης. Κοινά χαρακτηριστικά στις τρεις παρα στάσεις είναι η αρμονική και σύμμετρη τοποθέτηση των μορφών και του όγκου των κτιρίων εκατέρωθεν του κεντρικού προσώπου της σκηνής και κύριου άξο να της συνθέσεως, του Χριστού. Σε αντιδιαστολή με συντηρήσεως). την ίδια παράσταση στη μονή Ανάπαυσα (Εικ. 17) από την οποία το επιστύλιο της μονής έχει κρατή σει το βασικό πυρήνα της σκηνής επαναλαμβάνεται στις τρεις παραστάσεις ο τύπος και η μορφή των εδρά νων, του θρόνου και σε γενικές γραμμές των κτιρίων. Παρατηρείται επίσης στην παράσταση του επιστυλίου της μονής Ιβήρων, του καθολικού της Λαύρας και της μονής Σταυρονικήτα ενιαία στάση όσον αφορά στη μείωση του όγκου της ανθρώπινης μορφής και στην αρμονική της ένταξη στο χώρο. Τα στοιχεία αυτά απομακρύνουν τις παραστάσεις αυτές από την τοιχο γραφία της μονής Ανάπαυσα, στην οποία η ανθρώπινη μορφή και κυρίως αυτή του Χριστού κυριαρχεί στην παράσταση, σύμφωνα με παλαιότερα πρότυπα. Στην παράσταση της Σαμαρείτιδος με τον Χριστό (Εικ. 18) ο καλλιτέχνης του επιστυλίου της μονής Ιβή ρων υιοθετεί το εικονογραφικό σχήμα του καθολικού 194

13 ΑΓΝΩΣΤΟ ΕΠΙΣΤΥΛΙΟ ΤΟΥ ΘΕΟΦΑΝΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΟΣ ΣΤΟ ΑΠΟΝ ΟΡΟΣ Ä. 5 * -» CaffV *-** Λ9ΐίΤ- ν;\ν< è ν i.w Εικ. 14. Επιστύλιο μονής Ιβήρων. Το Χαίρε των Μυροφόρων (προ των εργασιών της μονής Ανάπαυσα (Εικ. 19) και του καθολικού της μονής Σταυρόνικήτα 2 6, αλλά δημιουργεί μια σύνθεση πιο σφιχτή, καθώς μετατοπίζει τους αποστόλους αρι στερά, πίσω από τον Χριστό και από τον αριστερό βράχο, και τοποθετεί πίσω και ανάμεσα στις κορυφές των δύο ορεινών όγκων τα τείχη της πόλεως. Ακόμα, στην παράσταση του επιστυλίου της μονής Ιβήρων περιορίζονται ορισμένα δυτικά στοιχεία στην ανάπτυ ξη του τοπίου, που απεικονίζονται στην τοιχογραφία της μονής Σταυρονικήτα 2 7. Αυτά σχετίζονται με τη θέση και τη μορφή του φυσικού τοπίου, με προοπτική φυγής, που απεικονίζεται στο βάθος, πίσω από τους ορεινούς όγκους, αλλά και με το απότομο κόψιμο του εδάφους σε πρώτο επίπεδο, που υπάρχει στην τοιχο γραφία, αλλά όχι στο επιστύλιο της μονής Ιβήρων. Το τελευταίο αυτό στοιχείο, που παρατηρείται επίσης και στη ζωγραφική του Θεοφάνη στη μονή Ανάπαυσα 2 8, συντηρήσεως). κατάγεται από την υστερογοτθική τέχνη και εισάγεται τόσο σε κρητικές εικόνες από το δεύτερο μισό του 15ου αιώνα 2 9 όσο και στη ζωγραφική του εργαστηρίου της Καστοριάς του τελευταίου τετάρτου του 15ου αιώ να Χατζηδάκης, Θεοφάνης, σ. 118 και σχέδ. IV Millet, Athos, πίν και Χατζηδάκης, Θεοφάνης, εικ Χατζηδάκης, Θεοφάνης, εικ Ό.π. 28. Βλ. το τοπίο στις παραστάσεις της Σαμαρείτιδος με τον Χριστό, της Θεραπείας του Παραλύτου και της Ίασης του Τυφλού (προσω πική παρατήρηση). 29. Chatzidakis, Les débuts, σ. 202, πίν. ΚΓ" 2 (Εικόνα του Εφραίμ του Σύρου στο Μουσείο Λευκάδος) και Λ (Pietà στο Μου σείο Μπενάκη). Έγχρωμη απεικόνιση της τελευταίας εικόνας βλ. Ν. Χατζηδάκη, ό.π. (υποσημ. 21), πίν

14 Ε. Ν. ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ > "SÌ! Λ"53] "' \m»-»! > * Ίκ". /5. Επιστύλιο μονής Ιβήρων. Η Ίαση του Παραλύτου (προ των εργασιών συντηρήσεως). Τέλος, στην Ί α σ η του Τυφλού (Εικ. 20), στην οποία αναγνωρίζονται βασικά στοιχεία της εικονογραφίας του καθολικού της μονής Ανάπαυσα, επαναλαμβάνε ται πιστά το εικονογραφικό σχήμα και η τυπολογία των μορφών της παράστασης του καθολικού της μο νής Σταυρονικήτα 3 1, με τη διαφορά ότι στην τοιχο γραφία ο όμιλος των αποστόλων συμπτύσσεται και οι μορφές έχουν αποκτήσει πιο ραδινές αναλογίες. Βα σικό όμως στοιχείο, που διαφοροποιεί τις δύο σκηνές, είναι ότι στο επιστύλιο της μονής Ιβήρων έχει παρα λειφθεί το αρχιτεκτόνημα, το οποίο στην τοιχογραφία εικονίζεται πίσω από τον ορεινό όγκο, και στη θέση του έχει αναπτυχθεί φυσικό τοπίο, με κτίσματα δυτι κής εμπνεύσεως. Το στοιχείο αυτό, που εισάγεται δια κριτικά στο επιστύλιο, δεν είναι ξένο προς τη ζωγρα φική του Θεοφάνη, καθώς το ίδιο ακριβώς θέμα παρα τηρείται στην τοιχογραφία του Χριστού με τη Σαμαρείτιδα στο καθολικό της μονής Σταυρονικήτα 3 2. Από τη συγκριτική παρουσίαση των εικόνων του επιστυλίου της μονής Ιβήρων με έργα που αποδίδονται με ασφάλεια στο Θεοφάνη φάνηκε, νομίζω, η στενή ει κονογραφική αλλά και τεχνοτροπική σχέση με το έρ γο του μεγάλου αυτού καλλιτέχνη του 16ου αιώνα. Από εικονογραφική άποψη το επιστύλιο, όπως είδαμε, χαρακτηρίζεται από ενότητα στην επιλογή των εικο νογραφικών τύπων, που έλκουν την καταγωγή τους στην παράδοση της κρητικής σχολής του 15ου αιώνα, αλλά καθιερώνονται στο 16ο με τη ζωγραφική του Θε οφάνη 3 3. Από τα κύρια χαρακτηριστικά της εικονο γραφίας των σκηνών είναι η λιτότητα της αφήγησης, σε κλασικό ύφος, που υπηρετεί τον υπερβατικό χαρα κτήρα της σύνθεσης. Μέσα σ ' αυτές κυρίαρχο στοι χείο είναι η ανθρώπινη μορφή, που δένεται αρμονικά με τα άλλα στοιχεία της παράστασης κτίρια καί τοπίο σε εύρυθμα και στέρεα συνθετικά σχήματα. Από καλλιτεχνική άποψη αυτό που ξεχωρίζει το επι- 196

15 ΑΓΝΩΣΤΟ ΕΠΙΣΤΥΛΙΟ ΤΟΥ ΘΕΟΦΑΝΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΟΣ ΣΤΟ Α Π Ο Ν ΟΡΟΣ ^"COnCNTiKO^ ι' F. fia! ψ ' m ^?fr*" 8f~,~ κ,iw ΘΥ~ BB xc JBV i BVVY -. *ί> Ά E> rffb ι Λ _ " 4 iift -S ni Ζ %4 1- -A r > ï : > <4kw.' κ ^ 1.. Ίκ. /6. Επιστήλιο μονής Ιβήρων. H Μεσοπεντηκοστή. ^.^^^^^ Hï ' ; >s, r. > - ϋ 1 Γ ^p^ «I Εικ. 17. Μετέωρα, καθολικό μονής Η Μεσοπεντηκοστή. Ανάπαυσα. στύλιο της μονής Ιβήρων από άλλα σύγχρονα έργα είναι η υψηλή ποιότητα της ζωγραφικής. Η ποιότητα αυτή αναγνωρίζεται στο ευαίσθητο αλλά σταθερό σχέ διο (Εικ ), που αποδίδει με ασφάλεια τη μορφή, σχεδιάζει με σιγουριά το φυσικό περιβάλλον και τα κτίρια, αλλά και στη συνθετική ικανότητα του καλλι τέχνη, που δίνει συνθέσεις κλασικού ύφους τόσο στη δομή όσο και στην εκφραστική ποιότητα. 30. Βλ. σχετικά Α. Grabar, La peinture religieuse en Bulgarie, Paris 1928, σ , Garidis, ό.π., σ. 70. Βλ. προχείρως το τοπίο στις τοιχογραφίες του Αγίου Νικολάου της μοναχής Ευπραξίας στην Καστοριά. Στ. Π ε λε κανί δη ς, Καστοριά, Θεσσαλονίκη 1953, πίν. 180 α-β και 184 β. 31. Χατζηδάκης, Θεοφάνης, εικ Ό.π., σ. 102, εικ. 124 και λεπτομέρεια εικ. 10 (εικονογραφικό παράρτημα). 33. Χατζηδάκης, Θεοφάνης, σ. 82 κ.ε. 197

16 Ε. Ν. ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Εικ. 18. Επιστνλιο μονής Ιβήρων. Η Σαμαρείτιδα με τον Χριστό. Ιδιαίτερα η κλειστή και στέρεη σύνθεση των σκηνών του επιστυλίου (βλ. κυρίως Εικ. 3, 5, 7 και 8), με την ισόρροπη και σύμμετρη διάταξη των μορφών γύρω από το κεντρικό πρόσωπο της παράστασης, η ανταπο δοτικότητα των στάσεων και των κινήσεων, που υπα κούουν σ ' ένα κυματιστό, γαλήνιο ρυθμό που συνέχει τις μορφές και τις εντάσσει αρμονικά στη σύνθεση, η χρωματική ευαισθησία και η εναλλαγή των χρωμά των, που υποτάσσεται στο ανταποδοτικό πνεύμα που διακρίνει τις σκηνές, είναι χαρακτηριστικά που έχουν αποδοθεί στη συνθετική δύναμη και αρετή του Θεοφά νη, του μεγάλου αυτού καλλιτέχνη, που αφομοίωσε δημιουργικά και εμπλούτισε με το ταλέντο του τις κα τακτήσεις της κρητικής σχολής του 15ου αιώνα 3 4. Οι ανθρώπινες μορφές, που αποτελούν το κύριο συ στατικό στοιχείο των παραστάσεων, είναι λεπτές και κομψές με πρόσωπα μικρά, που ακτινοβολούν γαλήνια πνευματικότητα. Σε προσωπογραφικό αλλά και τεχνι κό επίπεδο οι φυσιογνωμικοί τύποι και τρόποι του επιστυλίου της μονής Ιβήρων απαντούν σταθερά στη ζωγραφική του Θεοφάνη. Έ τ σ ι, χαρακτηριστικές μορ φές του επιστυλίου, όπως ο Χριστός (Εικ. 14, 21-25), η Παναγία (Εικ. 14), ο απόστολος Πέτρος (Εικ. 22, 24, 27, 28), ο απόστολος Μάρκος (Εικ. 24), ο απόστολος Ανδρέας (Εικ. 22), ο απόστολος Ιωάννης (Εικ. 21, 23, 24), η Μαρία Μαγδαληνή (Εικ. 14) κ.ά., αναγνωρίζο νται ως κοινοί τόποι στις τοιχογραφίες του Ανάπαυσα (Εικ. 4, 6, 11), στις τοιχογραφίες του καθολικού της μονής της Λαύρας, στις τοιχογραφίες και στο επιστύλιο της μονής Σταυρονικήτα 3 5. Από τεχνική άποψη, στην απόδοση του προσώπου, του σώματος και του ενδύματος αναγνωρίζονται στο επιστύλιο της μονής Ιβήρων οι καθιερωμένοι τρόποι της κρητικής σχολής, που έχει υιοθετήσει ο Θεοφά- 198

17 ΑΓΝΩΣΤΟ ΕΠΙΣΤΥΛΙΟ ΤΟΥ ΘΕΟΦΑΝΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΟΣ ΣΤΟ Α Π Ο Ν ΟΡΟΣ -ficca ni a rei, J &œ Εικ. 19. Μετέωρα, 36 καθολικό μονής Ανάπαυσα. Η Ίαση του Παραλύτου νης, όπου όμως με τεχνική αξιοσύνη και επιτηδειότητα συνταιριάζεται η ευκαμψία της ευαίσθητης γραμ μής, που σχεδιάζει, με τη μαλακότητα της φωτοσκία σης, που αποδίδει τους όγκους. Ιδιαίτερα στην απόδο ση του ρούχου ξεχωρίζει η τάση για την οργανική σύνδεση του με τον όγκο, την ανατομική διάρθρωση και την κίνηση του σώματος που καλύπτει (Εικ. 21, 26, 27, 28). Ακόμα, στον τύπο των κτιρίων, στη μορφολογία των ορεινών όγκων και στη λειτουργία τους ως συστατι κών στοιχείων της σύνθεσης, όπως είδαμε, ο καλλιτέ χνης του επιστυλίου της μονής Ιβήρων ακολουθεί πι στά σχήματα, μορφές και τρόπους που χαρακτηρίζουν 37 τη ζωγραφική του Θεοφάνη. Ειδικότερα τα κτίρια ή οι ορεινοί όγκοι, όπως μπορού με να τα δούμε στο Μυστικό Δείπνο (Εικ. 3), στο Νι πτήρα (Εικ. 5), στην Προσευχή στο Όρος των Ελαί και η Σαμαρείτιδα με τον Χριστό. ων (Εικ. 7, 25) και ιδιαίτερα στην Απιστία του Θωμά (Εικ. 13) και στη Μεσοπεντηκοστή (Εικ. 16), αποβαί νουν βασικά συστατικά στοιχεία της σύνθεσης, τα οποία όμως υποτάσσονται, με τον τρόπο που ανα πτύσσονται και διατάσσονται στη σκηνή, στην τάση για ισορροπία και συμμετρία στη σύνθεση, αλλά και στη σταθερή επιδίωξη του καλλιτέχνη για διακριτική ανάδειξη της ανθρώπινης μορφής που συνοδεύουν, καθώς υπογραμμίζουν με το σχήμα, τον όγκο, αλλά και το ρυθμό, την κίνηση της. 34. Ό.π., σ. ΙΟΙ κ.ε. 35. Χατζηδάκης, Θεοφάνης, εικ. 90, 91, 93, 96, 125, 128 και Πατρινέλης - Καρακατσάνη - Θεοχάρη, ό.π., σ. 15 και Χατζηδάκης, Θεοφάνης, σ. 97 κ.ε. 37. Ό.π.. σ. 101 κ.ε. 199

18 Ε. Ν. ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ \Ê^ >7* tfìfc4, >4>fò ' > Ν i ' JP > ff*. * Λ- 1 * λ Εικ. 20. Επιστύλιο μονής Ιβήρων. Η Ίαση του εκ γενετής Τυφλού (προ των εργασιών συντηρήσεως). Ακόμα, στο επιστύλιο της μονής Ιβήρων έχουν επιση μανθεί στοιχεία δυτικής εικονογραφίας και τέχνης που απαντούν σε ορισμένες παραστάσεις. Από εικονο γραφική άποψη τα στοιχεία αυτά είναι η ανοιχτή δε ξιά πλευρά με το τραύμα της λόγχης στον Χριστό στη σκηνή της Απιστίας του Θωμά και στο Χαίρε των Μυ ροφόρων 3 8. Από τεχνοτροπική άποψη τα δυτικά στοι χεία του επιστυλίου είναι επίσης περιορισμένα και αφορούν στο ζωγραφικό ή γλυπτικό χαρακτήρα του ρούχου της Μαρίας Μαγδαληνής και της Παναγίας αντίστοιχα στο Χαίρε των Μυροφόρων 3 9, καθώς και σε ορισμένα στοιχεία τοπίου, με προοπτική φυγής, ιταλικής καταγωγής, τα οποία εισάγει διακριτικά ο καλλιτέχνης σε δευτερεύουσες παραστάσεις, όπως στο Χαίρε των Μυροφόρων (Εικ. 14) και στην Ί α σ η του Τυφλού 4 0 (Εικ. 20). Ιδιαίτερα στην Ί α σ η του Τυφλού ο καλλιτέχνης έχει εντάξει στο βάθος ένα ειδυλλιακό τοπίο δυτικής εμπνεύσεως με ποταμό, νερόμυλο και έναν πύργο στην κορυφή, προσαρμόζοντας ανάλογα και την τεχνοτροπία. Τα δυτικά στοιχεία της ζωγραφικής του επιστυλίου της μονής Ιβήρων στην ανάπτυξη του τοπίου, τα οποία δεν είναι άγνωστα στην κρητική ζωγραφική του 15ου αιώνα αναγνωρίζονται πανομοιότυπα στη ζωγραφική του Θεοφάνη στη μονή Ανάπαυσα και κυρίως στη μο νή Σταυρονικήτα 4 1. Ιδιαίτερα μάλιστα το ειδυλλιακό τοπίο στην Ί α σ η επαναλαμβάνεται αυτούσιο, όπως είδαμε, στην παράσταση του Χριστού με τη Σαμαρείτιδα στο καθολικό της μονής Σταυρονικήτα 4 2. Στο επιστύλιο της μονής Ιβήρων τα βασικά χρώματα που υιοθετούνται, όπως το πράσινο, το κόκκινο, το καστανό, το ιώδες, είναι τα χρώματα πού χρησιμο ποιεί ο Θεοφάνης 4 3. Τα χρώματα αυτά είναι υπολογι σμένα στην παράσταση, με κατάλληλη διάταξη και 200

19 ΑΓΝΩΣΤΟ ΕΠΙΣΤΥΛΙΟ ΤΟΥ ΘΕΟΦΑΝΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΟΣ ΣΤΟ ΑΠΟΝ ΟΡΟΣ λειτουργία, που υπηρετεί το πνεύμα των ανταποδοτι κών σχέσεων μέσα στη σύνθεση, που διακρίνει τη ζω γραφική του Θεοφάνη. Ιδιαίτερο μάλιστα στοιχείο ταυτότητας του καλλιτέχνη του επιστυλίου με τον Θε οφάνη είναι, όπως είδαμε, το κόκκινο χρώμα, το οποίο κατανέμει με σοφία στη σκηνή και το χρησιμοποιεί για τα ίδια πρόσωπα στις ίδιες παραστάσεις. Πάνω α π ' όλα όμως το επιστύλιο της μονής Ιβήρων ξεχωρίζει για την πνευματική ποιότητα των παραστά σεων με το αυστηρό ήθος και τον κλειστό χαρακτήρα των συνθέσεων, που τις συνέχει ένας μελωδικός ρυθ μός, και τις ήρεμες μορφές, που έχουν γαλήνια πρό σωπα και υψηλό πνευματικό ήθος. Τα χαρακτηριστικά αυτά αποτελούν βασικά συστατικά στοιχεία της καλ 44 λιτεχνικής έκφρασης του Θεοφάνη, αλλά και στοι χεία ταυτότητας του καλλιτέχνη του επιστυλίου της μονής Ιβήρων. Μετά από τα όσα εκθέσαμε παραπάνω, νομίζουμε ότι η στενή σχέση εικονογραφική και τεχνοτροπική που παρουσιάζει το επιστύλιο της μονής Ιβήρων με το έργο του Θεοφάνη, μας επιτρέπει να το αποδώσουμε ανεπιφύλακτα στη δραστηριότητα του. Έ χ ο υ μ ε μάλι στα τη γνώμη ότι οι συνολικές διαστάσεις του επιστυ λίου, που υπολογίζεται ότι προσέγγιζαν τα 12 μ., συ νηγορούν στο να δεχτούμε ότι το επιστύλιο αυτό προ έρχεται από το τέμπλο του καθολικού της μονής και όχι από το τέμπλο ενός παρεκκλησίου. Ως προς το χρόνο εκτελέσεως του επιστυλίου, με βάση τη συγκριτική εξέταση του με τα ακριβώς χρονολογη μένα έργα του Θεοφάνη, φάνηκε ότι αυτό χρονικά στέ κεται πλησιέστερα προς τις τοιχογραφίες και το επι στύλιο του καθολικού της μονής Σταυρονικήτα (1546), παρά προς τις τοιχογραφίες του καθολικού της μονής Ανάπαυσα (1527). Ειδικότερα, χαρακτηριστικό στοι χείο στη σχέση του επιστυλίου της μονής Ιβήρων με τις τοιχογραφίες του καθολικού της μονής Ανάπαυσα είναι ότι σε ορισμένες παραστάσεις του επιστυλίου, όπως στο Μυστικό Δείπνο (Εικ. 3, 4), στο Νιπτήρα (Εικ. 5, 6), στη Μεσοπεντηκοστή (Εικ. 16, 17) και στην Κρίση των Αρχιερέων (Εικ. 9, 10), παρατηρείται μείωση του όγκου και του πλάτους των κτιρίων προς όφελος της ανάδειξης της ανθρώπινης μορφής, καθώς και διαυγέστερη διατύπωση των επιπέδων της συνθέ σεως και της έννοιας του χώρου, στοιχεία που το απο μακρύνουν από τις τοιχογραφίες του Ανάπαυσα και φέρνουν το επιστύλιο της μονής Ιβήρων εγγύτερα, τεχνοτροπικά και χρονικά, στις τοιχογραφίες και στο επιστύλιο της μονής Σταυρονικήτα. Μάλιστα, ορισμέ να τεχνοτροπικά χαρακτηριστικά του επιστυλίου της μονής Ιβήρων, που αναφέρονται στη μαλακότερη δια τύπωση του προσώπου και στις κανονικές σωματικές αναλογίες των μορφών, μας οδηγούν στην άποψη ότι το επιστύλιο αυτό προηγείται χρονικά του επιστυλίου της μονής Σταυρονικήτα. Η απόδοση των εικόνων του επιστυλίου που σώζεται στη μονή Ιβήρων στον Θεοφάνη αυξάνει τον αριθμό των επιστυλίων που του αποδίδονται σε τρία, καθώς προστίθεται ακόμη ένα στα δύο ήδη γνωστά, της μο νής της Λαύρας και της μονής Σταυρονικήτα, που σώ ζονται στο ' Αγιον Ό ρ ο ς 4 5. Ακόμη, ο εντοπισμός ενός νέου έργου του Θεοφάνη διευρύνει τη γνώση μας για την καλλιτεχνική του δραστηριότητα στο 'Αγιον Ό ρ ο ς και θέτει εκ νέου το πρόβλημα της ενδεχόμενης συμμετοχής του στην εικονογράφηση του καθολικού της μονής Ιβήρων. Το θέμα όμως αυτό μένει ανοιχτό για διερεύνηση στο μέλλον, καθόσον οι τοιχογραφίες 46 του καθολικού είναι επιζωγραφημένες. 38. Η εικονογραφική αυτή λεπτομέρεια, δυτικής προελεύσεως, απα ντά τόσο στις τοιχογραφίες του καθολικού της μονής Ανάπαυσα, όσο και στις τοιχογραφίες και στο επιστύλιο της μονής Σταυρονική τα. Βλ. Chatzidakis, Théophane, ό.π., εικ. 3, Πατρινέλης - Καρακατσάνη - Θεοχάρη, ό.π., σ. 88, εικ. 25, 26 και Χατζηδάκης, Θεοφάνης, εικ Το τραύμα της λόγχης στη δεξιά πλευρά εμφα νίζεται και σε ιταλοκρητικές εικόνες από το δεύτερο μισό του 15ου αιώνα με θέμα την Άκρα Ταπείνωση, το Μη μου Άπτου κ.ά. Βλ. Chatzidakis, Les débuts, πίν. ΙΔ' 1, 2, 3 και Ν. Χατζηδάκη, ό.π., εικ. 46, 37. Μπορμπουδάκης, ό.π., εικ Βλ. σ Βλ. σ Βλ. υποσημ. 28 και Χατζηδάκης, Θεοφάνης, σ. 102, εικ. 124 και λεπτομέρεια εικ. 10 (εικονογραφικό παράρτημα). 43. Ό.π., σ. 95 κ.ε. 44. Ό.π., σ. 101 κ.ε. και 107 κ.ε. 45. Βλ. ό.π., υποσημ. 9. Πάντως η απόδοση των εικόνων του επιστυ λίου της μονής Ιβήρων στον Θεοφάνη σημαίνει ότι έργο του ιδίου καλλιτέχνη, όπως συμβαίνει στη μονή της Λαύρας (Chatzidakis, Théophane, ό.π., σ , εικ ), πρέπει να ήταν και οι δε σποτικές εικόνες του τέμπλου που δεν έχουν εντοπιστεί και πιθανό τατα δε σώζονται. Από την άλλη το επιστύλιο του Θεοφάνη ανήκε, ασφαλώς, σε σύγχρονο μ' αυτό ξυλόγλυπτο τέμπλο που δε σώθηκε, και το οποίο δεν αποκλείεται να ήταν παραγωγή κρητικού εργαστη ρίου. Για την παραγωγή ξυλόγλυπτων τέμπλων στην Κρήτη και τη μεταφορά τους εκτός Κρήτης, ακόμα και στο 'Αγιον Όρος, βλ. Μ. Καζανάκη, Εκκλησιαστική ξυλογλυπτική στο Χάνδακα το 17ο αιώνα. Νοταριακά έγγραφα ( ), Θησαυρίσματα 11 (1974), σ και Μ. Χατζηδάκης, ΕΙκόνες τής Πάτμου, 'Αθήνα 1977, σ Ο Χατζηδάκης, Θεοφάνης, σ. 322, υποσημ. 40, εντάσσει την τοιχογράφηση του καθολικού της μονής Ιβήρων στην περίοδο πα ραμονής του Θεοφάνη στο 'Αγιον Όρος ( ). Αντίθετα ο Βλάχος και ο Millet είχαν χρονολογήσει τις τοιχογραφίες του κα θολικού από επιγραφή σε παράσταση αφιερωτών στο 1592/3. Βλ. Κ» Βλάχος, Ή Χερσόνησος του Άθω, Βόλος 1903, σ. 201 και Mil let, Athos, σ. 61, πίν

20 Ε. Ν. ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Μ Εικ Επιστύλιο μονής Ιβήρων. Λεπτομέρειες από τον Μυστικό Δείπνο. Εικ Επιστύλιο μονής Ιβήρων. Λεπτομέρειες από τον Νιπτήρα. m *& \. * > & 202 *

21 ΑΓΝΩΣΤΟ ΕΠΙΣΤΥΛΙΟ ΤΟΥ ΘΕΟΦΑΝΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΟΣ ΣΤΟ ΑΠΟΝ ΟΡΟΣ ν //*N??. UH ι. >CN 1ÉPo.e I.»1 : y Γ* ft äl ^ τ " ^ 'y ι - ι., f^* 7 / 203

22 Ε. Ν. ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ 25 ^ ' 26 y f?*m 204

23 ΑΓΝΩΣΤΟ ΕΠΙΣΤΥΛΙΟ ΤΟΥ ΘΕΟΦΑΝΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΟΣ ΣΤΟ ΑΠΟΝ ΟΡΟΣ Εικ Επιστύλιο μονής Ιβήρων. Λεπτομέρειες Προσευχή στο Ορος των Ελαιών. από την Εικ. 27. Επιστύλιο μονής Προδοσία τον Ιούδα. Ιβήρων. Λεπτομέρεια από την Εικ. 28. Επιστύλιο μονής Άρνηση τον Πέτρον. Ιβήρων. Λεπτομέρεια από την 205

24 Ε. Ν. ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ. VA\/A\/AVA\/A\/k\/AVA\A t x» x x» K S i i /AVAVAVA\/AYm/A\ /ΑΛ χ /' x y >' χ χ χ >: χ :< :: χ : : : : >: χ : : χ χ χ χ.;1 Λ,^ικν***' ν./αν /Αν /Αν/Α\/Α\ Ά Λ.. Εικ. 29. Μονή Ιβήρων. Εικόνα του Χριστού. 206 ^

25 ΑΓΝΩΣΤΟ ΕΠΙΣΤΥΛΙΟ ΤΟΥ ΘΕΟΦΑΝΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΟΣ ΣΤΟ ΑΠΟΝ ΟΡΟΣ ΕΠΙΜΕΤΡΟ Τό άρθρο αυτό γράφτηκε πριν αρχίσει η συντήρηση και ο καθαρισμός του επιστυλίου, αλλά και άλλων ει 47 κόνων της μονής Ιβήρων. Κατά τις εργασίες συντη ρήσεως καθαρίστηκαν τα δύο από τα τέσσερα σωζόμε να τμήματα του επιστυλίου της μονής, ενώ στα άλλα δύο έγινε σε πρώτη φάση συντήρηση του ξύλου και στερέωση της ζωγραφικής. Έτσι οι φωτογραφίες των εικόνων του επιστυλίου που δημοσιεύονται, πλην των αριθ. 13, 14, 15,16 και 20 έχουν ληφθεί μετά τον καθα ρισμό. Κατά τις εργασίες συντηρήσεως στη μονή Ιβήρων κα θαρίστηκε και η δημοσιευόμενη εικόνα του Χριστού Παντοκράτορα (Εικ. 26), διαστάσεων 0,75x0,45 μ., την οποία αποδίδουμε επίσης στον Θεοφάνη. Στην εικόνα αυτή ο Χριστός, που εικονίζεται σε προτομή, κρατάει με το αριστερό χέρι κλειστό κώδικα ευαγγελίου, πλού σια σταχωμένο, ενώ με το δεξί ευλογεί, έχοντας την παλάμη στραμμένη προς το στήθος. Ο Χριστός φοράει μελιτζανή χιτώνα και βαθυκύανο ιμάτιο. Την εικόνα περιβάλλει πρόσθετο πλαίσιο με διακόσμηση από μάργαρο (σεντέφι) σε ένθετη επιπεδόγλυφη τεχνική. Η εικόνα έφερε επίσης νεότερη, ασημένια επένδυση, Ο εικονογραφικός τύπος της εικόνας του Χριστού της μονής των Ιβήρων με την όχι συνήθη χειρονομία ευ λογίας, την ελαφρά στροφή της κεφαλής προς τα αρι στερά, που έχει ως αποτέλεσμα να αποδίδεται ασύμμε τρα η κόμη, αποτελεί πιστή επανάληψη του εικονο γραφικού τύπου, τον οποίο ο Θεοφάνης υιοθετεί στον Χριστό της Δεήσεως του καθολικού της μονής Σταυ48 ρονικήτα (1546), με μόνη διαφορά ότι ο Χριστός της μονής Σταυρονικήτα κρατάει ανοιχτό και όχι κλειστό ευαγγέλιο, όπως στην εικόνα της μονής Ιβήρων. Ο τύπος αυτός του Χριστού της εικόνας της μονής Ιβήρων και της τοιχογραφίας της μονής Σταυρονική τα επαναλαμβάνει πιστά παλαιολόγεια έργα, όπως εί ναι η εικόνα του Χριστού Παντοκράτορα (πρώτο μισό Μου αι.) στο ναό του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων στη Βενετία και η τοιχογραφία της Graôanica (1318/ 21) στη μεσαιωνική Σερβία49. Στο φυσιογνωμικό τύπο και στην απόδοση των χαρα κτηριστικών του προσώπου ο Χριστός της εικόνας της μονής Ιβήρων ακολουθεί επίσης έργα του Θεοφάνη, όπως την εικόνα του Χριστού της μονής της Λαύρας (1535) και της μονής Σταυρονικήτα, καθώς και την τοιχογραφία του Χριστού της Δεήσεως στο καθολικό της ίδιας μονής 50, με τη διαφορά ότι στην εικόνα της μονής Ιβήρων ο Χριστός αποδίδεται συνοφρυωμένος με ρυτίδες στο μέτωπο, που ακολουθούν το τόξο του φρυδιού. Στο σημείο αυτό ακολουθεί τον Χριστό Πα ντοκράτορα του τρούλου του καθολικού της μονής Σταυρονικήτα51, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται αυ στηρός από ειρηνικός και γαλήνιος που είναι στην εικόνα της Λαύρας και στην τοιχογραφία της Δεήσεως της μονής Σταυρονικήτα. Ωστόσο, ορισμένα τεχνικά χαρακτηριστικά, όπως τα κατσαρά διχαλωτά γένεια με την αψεγάδιαστη τεχνι κή, οι πλατιές πτυχές με την ευκαμψία της γραμμής, που συντείνει στη μαλακότερη διατύπωση του ιμα τίου, που πέφτει κυματίζοντας περίτεχνα στο αριστερό στήθος, συνδέουν, παρά τη διαφορά του είδους, άμεσα την εικόνα της μονής Ιβήρων με την τοιχογραφία του Χριστού της Δεήσεως στη μονή Σταυρονικήτα. Έτσι η στενή εικονογραφική και τεχνοτροπική σχέ ση, που παρουσιάζει η εικόνα του Χριστού της μονής Ιβήρων με την τοιχογραφία του Χριστού Παντοκρά τορα και του Χριστού της Δεήσεως στη μονή Σταυρο νικήτα, μας επιτρέπει να αποδώσουμε και την εικόνα αυτή ανεπιφύλακτα στον Θεοφάνη και να τη χρονολο γήσουμε στο 1546 ή λίγο νωρίτερα. Η πρωιμότερη χρονολόγηση της εικόνας του Χριστού της μονής Ιβή ρων μπορεί να στηριχθεί στη διαπίστωση που έχουμε κάνει, με βάση το επιστύλιο της μονής Ιβήρων που δημοσιεύουμε, ότι το έργο του Θεοφάνη στη μονή Ιβή ρων προηγείται χρονικά αυτού στη μονή Σταυρονική τα 5 2. Ακόμα, θα πρέπει να σημειώσουμε ότι η εικόνα του Χριστού της μονής Ιβήρων, λόγω των μικρών διαστά σεων, δεν ανήκει στο τέμπλο του καθολικού, όπως συμβαίνει με την εικόνα του Χριστού (διαστ. 0,695χ 0,47 μ.) της μονής Σταυρονικήτα, το καθολικό της οποίας είναι μικρότερο από το καθολικό της μονής Ιβήρων, αλλά προέρχεται ασφαλώς από το τέμπλο κά ποιου παρεκκλησίου της μονής. 47. Η συντήρηση του επιστυλίου της μονής Ιβήρων έγινε τον Αύ γουστο και το Σεπτέμβριο του 1991 από τους συντηρητές του ΥΠΠΟ Λέων. Κάσση, Αντων. Θεοδωρακόπουλο και Τάσο Μόσχο. 48. Χατζηδάκης, Θεοφάνης, εικ. 2, Chat zi dak is, Icônes de Venise, σ Β. Tod ιέ, Graöanica, Beograd-Prist ina 1989, εικ Chatzidakis, Théophane, ό.π., εικ. 45, 46 και Χατζηδάκης, Θεοφάνης, εικ. 2, Χατζηδάκης, Θεοφάνης, εικ Βλ. σ

26 Ε. Ν. Tsigaridas AN UNKNOWN ICONOSTASIS BEAM BY THEOPHANES THE CRETAN IN THE IVERON MONASTERY ON MOUNT ATHOS JL reserved in the Iveron monastery on Mt. Athos are four parts of an iconostasis beam with scenes from the Christological cycle. Once located in the funerary church, they are now kept with the monastery's collec tion of icons. These sections of the iconostasis beam range in length from 1.38 to 1.60 m. (1.38x0.46, 1.47x0.46, 1.49x 0.47 and 1.60x0.465), and in height from 0.46 to 0.47 m. Each of the sections depicts three scenes, arranged as follows: Last Supper, Washing of the Feet, Prayer on the Mount of Olives, Betrayal of Judas, Judgment of the High Priests, Denial of Peter, Doubting Thomas, The Visit of the Myrrh Bearers, Healing of the Lame Man, Mid-Pentecost, Christ and the Samaritan Woman, Healing of the Blind Man. Iconographically and stylistically, these subjects present close similarities with the work of Theophanes the Cre tan, mainly as it is known from the wall-paintings of the Anapausa monastery (1527), of the katholikon and the refectory of the Stavronikita monastery (1546), and from the iconostasis beams of the monasteries of the Great Lavra (1535) and Stavronikita (1546). More spe cifically, we can recognise in the Iveron iconostasis beam basic characteristics of Theophanes' art such as the simple, closed nature of the compositions, the geo metric conception of the scene, the balanced and sym metrical distribution of piecemeal masses within a de piction, the tranquil rhythm of the complementary poses and movements of figures (harmoniously incor porated and integrated in the composition), as well as the exceptional spiritual ethos which mark the painter's works. This close relationship between the Iveron iconostasis beam and Theophanes' works allows us to attribute the icons to his output. It should be noted that there is also an icon of Christ by Theophanes in the same monastery, and the attribution of the iconostasis beam not only widens our knowledge of artistic activity on Mt. Athos, but sets anew the problem of the painter's participation in the decoration of the monastery's katholikon. 208 Powered by TCPDF (

Άγνωστο επιστύλιο του Θεοφάνη του Κρητός στη μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος

Άγνωστο επιστύλιο του Θεοφάνη του Κρητός στη μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος Άγνωστο επιστύλιο του Θεοφάνη του Κρητός στη μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Δελτίον XAE 16 (1991-1992), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του André Grabar (1896-1990) Σελ. 185-208 ΑΘΗΝΑ 1992 Ε. Ν.

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος

Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Δελτίον XAE 19 (1996-1997), Περίοδος Δ' Σελ. 97-116 ΑΘΗΝΑ 1997

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας

Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Τομ. 19, 1997 Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Ευθύμιος

Διαβάστε περισσότερα

Άγνωστο έργο του Θεοφάνη του Κρητός στα Μετέωρα

Άγνωστο έργο του Θεοφάνη του Κρητός στα Μετέωρα Άγνωστο έργο του Θεοφάνη του Κρητός στα Μετέωρα Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 357-364 ΑΘΗΝΑ 2001 Ε.Ν. Τσιγαρίδας ΑΓΝΩΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΘΕΟΦΑΝΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΟΣ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ο σκευοφυλάκειο της μονής Βαρλαάμ

Διαβάστε περισσότερα

«Έκθεση εικόνων Κρητικής Σχολής στην Ηπειρο» 2014

«Έκθεση εικόνων Κρητικής Σχολής στην Ηπειρο» 2014 Άγιος Νικόλαος με τρεις σκηνές θαυμάτων του Συλλογή Μητροπολιτικού Μεγάρου Ιωαννίνων Προέλευση: Μονή Ελεούσας Νήσου Ιωαννίνων Διαστάσεις 0,92 Χ 0,62μ 1500 Εικόνα με πλαίσιο, που διατηρείται σε καλή κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Εύη Σαμπανίκου Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Η καταγωγή και εξέλιξη του εικονογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη

ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Γενικά για την Κρητική σχολή 3 Τεχνοτροπία 5 Εικόνες.9 Πηγές, συνεργασία, επικοινωνία 13 2 Γενικά για την Κρητική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

α κα ρι ι ο ος α α νηρ ος ου ουκ ε πο ρε ε ευ θη εν βου λη η η α α σε ε ε βων και εν ο δω ω α α µαρ τω λω ων ουουκ ε ε ε

α κα ρι ι ο ος α α νηρ ος ου ουκ ε πο ρε ε ευ θη εν βου λη η η α α σε ε ε βων και εν ο δω ω α α µαρ τω λω ων ουουκ ε ε ε Ἦχος Νη α κα ρι ι ο ος α α νηρ ος ου ουκ ε πο ρε ε ευ θη εν βου λη η η α α σε ε ε βων και εν ο δω ω α α µαρ τω λω ων ουουκ ε ε ε στη η και ε πι κα α θε ε ε ε δρα α λοι οι µων ου ουκ ε ε κα θι ι σε ε ε

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 2 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ο ναός κάποτε ήταν μέρος του μοναστηριού, αφιερωμένος στον Τίμιο Σταυρό,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ ΠΛΑΙ ΣΙΟ ΧΡΗ ΜΑ ΤΟ ΔΟ ΤΗ ΣΗΣ

ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ ΠΛΑΙ ΣΙΟ ΧΡΗ ΜΑ ΤΟ ΔΟ ΤΗ ΣΗΣ ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ Στό χος του Ο λο κλη ρω μέ νου Προ γράμ μα τος για τη βιώ σι μη α νά πτυ ξη της Πίν δου εί ναι η δια μόρ φω ση συν θη κών α ει φό ρου α νά πτυ ξης της ο ρει νής πε ριο χής, με τη δη

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ- ΠΑΛΑΙΧΩΡΙ Η εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος είναι ένα μικρό παρεκκλήσι που χτίστηκε στις αρχές

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

Π α σα πνο η αι νε σα τω τον Κυ ρι. Π α σα πνο η αι νε σα α τω τον. Ἕτερον. Τάξις Ἑωθινοῦ Εὐαγγελίου, Ὀ Ν Ψαλµός. Μέλος Ἰωάννου Ἀ. Νέγρη.

Π α σα πνο η αι νε σα τω τον Κυ ρι. Π α σα πνο η αι νε σα α τω τον. Ἕτερον. Τάξις Ἑωθινοῦ Εὐαγγελίου, Ὀ Ν Ψαλµός. Μέλος Ἰωάννου Ἀ. Νέγρη. Τάξις Ἑωθινοῦ Εὐαγγελίου, Ὀ Ν Ψαλµός. Μέλος Ἰωάννου Ἀ. Νέγρη. Κυ ρι ε ε λε η σον Ἦχος Πα Α µην Π α σα πνο η αι νε σα τω τον Κυ ρι ον Ἕτερον. Π α σα πνο η αι νε σα α τω τον Κυ υ ρι ι ον 1 ΙΩΑΝΝΟΥ Α. ΝΕΓΡΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας.

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 2. Ποια η έννοια της λέξεως είδωλο στο θρησκευτικό τομέα; 3. Ποιο από τα παρακάτω αποτελούν μορφές σύγχρονης

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Ε: Μεταβυζαντινή Τέχνη (1453 αρχές 19ου αι.) Αρχιτεκτονική - Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Δ: Υστεροβυζαντινή Τέχνη (1204-1453) Αρχιτεκτονική-Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας - Θεολογικὴ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ο Θε ος η η µων κα τα φυ γη η και δυ υ υ να α α α µις βο η θο ος ε εν θλι ψε ε ε σι ταις ευ ρου ου ου ου ου σαις η η µα α α ας σφο ο ο ο

ο Θε ος η η µων κα τα φυ γη η και δυ υ υ να α α α µις βο η θο ος ε εν θλι ψε ε ε σι ταις ευ ρου ου ου ου ου σαις η η µα α α ας σφο ο ο ο Ἐκλογή ἀργοσύντοµος εἰς τὴν Ἁγίν Κυρικήν, κὶ εἰς ἑτέρς Γυνίκς Μάρτυρς. Μέλος Ἰωάννου Ἀ. Νέγρη. Ἦχος Νη ε Κ ι δυ υ υ υ ν µι ις Α λ λη λου ου ου ι ι ι ι ο Θε ος η η µων κ τ φυ γη η κι δυ υ υ ν µις βο η θο

Διαβάστε περισσότερα

Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων

Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΗ' (2007) Σελ. 193-202 ΑΘΗΝΑ 2007 Ε. Ν. Τσιγαρίδας ΠΡΩΙΜΗ ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΗΝΑ ΒΕΛΒΕΝΤΟΥ

ΟΙ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΗΝΑ ΒΕΛΒΕΝΤΟΥ ΟΙ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΗΝΑ ΒΕΛΒΕΝΤΟΥ Ο ναός του αγίου Μηνά Βελβεντού, που βρίσκεται στην είσοδο της πόλεως, στη σημερινή μορφή είναι μονόχωρος, ξυλόστεγος ναός μικρών διαστάσεων, με ημικυκλική

Διαβάστε περισσότερα

1.2.3 ιαρ θρω τι κές πο λι τι κές...35 1.2.4 Σύ στη μα έ λεγ χου της κοι νής α λιευ τι κής πο λι τι κής...37

1.2.3 ιαρ θρω τι κές πο λι τι κές...35 1.2.4 Σύ στη μα έ λεγ χου της κοι νής α λιευ τι κής πο λι τι κής...37 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕ Φ Α Λ ΑΙΟ ΤΟ ΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΑΛΙΕΙΑΣ... 21 ΚΕ Φ Α Λ ΑΙΟ 1 o Η ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1.1 Η Α λιεί α ως Οι κο νο μι κή ρα στη ριό τη τα...25 1.2 Η Κοι νο τι κή Α λιευ τι κή Πο λι τι κή...28

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ

ΑΣΚΗΣΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΑΣΚΗΣΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρό λο γος...6 1. Ά σκη ση και ψυ χική υ γεί α Ει σα γω γή...9 Η ψυ χο λο γί α της ά σκη σης...11

Διαβάστε περισσότερα

Το ναϋδριο της Παναγούδας στο Θεολόγο Θάσου

Το ναϋδριο της Παναγούδας στο Θεολόγο Θάσου Το ναϋδριο της Παναγούδας στο Θεολόγο Θάσου Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού 12η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Καβάλα 2 0 1 0 Ο ορεινός οικισμός Θεολόγος είναι κτισμένος στο βάθος μιας ρεματιάς στο

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Ελληνικά 1 Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Δεν έχουμε πληροφορίες για το πότε κτίστηκε η Μονή, πιθανότατα όμως να τοποθετείται στα μέσα του 16 ου αιώνα. Η εκκλησία είναι το παλαιότερο

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙEΧΟΜΕΝΑ. Πρό λο γος...13 ΜΕ ΡΟΣ Ι: Υ ΠΑΙ ΘΡΙΑ Α ΝΑ ΨΥ ΧΗ

ΠΕΡΙEΧΟΜΕΝΑ. Πρό λο γος...13 ΜΕ ΡΟΣ Ι: Υ ΠΑΙ ΘΡΙΑ Α ΝΑ ΨΥ ΧΗ ΠΕΡΙEΧΟΜΕΝΑ Πρό λο γος...13 ΜΕ ΡΟΣ Ι: Υ ΠΑΙ ΘΡΙΑ Α ΝΑ ΨΥ ΧΗ Ει σα γω γή 1 ου Μέ ρους...16 1 ο Κε φά λαιο: Ε ΛΕΥ ΘΕ ΡΟΣ ΧΡΟ ΝΟΣ & Α ΝΑ ΨΥ ΧΗ 1.1 Οι έν νοιες του ε λεύ θε ρου χρό νου και της ανα ψυ χής...17

Διαβάστε περισσότερα

Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον

Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον Καλοπαναγιώτη [Οδηγοί Βυζαντινών Μνημείων της Κύπρου], Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου Ιερά Μητρόπολις Μόρφου, Λευ κωσία 2007,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου 2 Πανοραμική άποψη, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ,

Διαβάστε περισσότερα

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάς Ζωγράφου Πύργος Χελανδαρίου Πύργος Καρακάλλου Πύργος Σταυρονικήτα Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, Κιόσκι Κιόσκι Αγίου Παύλου Ι.Μ. Διονυσίου,

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη : Χρονολόγηση. Γεωγραφικός εντοπισμός IΔΡΥΜA ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

Περίληψη : Χρονολόγηση. Γεωγραφικός εντοπισμός IΔΡΥΜA ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ Περίληψη : Στο κάτω δυτικό παρεκκλήσιο του συγκροτήματος του Αγίου Σάββα στην Τραπεζούντα σώζονταν δύο στρώματα τοιχογραφιών που αντιστοιχούσαν σε δύο περιόδους διακόσμησης. Το πρώτο στρώμα κάλυπτε τους

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εικόνες της πρώιμης κρητικής σχολής στην μονή Βατοπαιδίου

Δύο εικόνες της πρώιμης κρητικής σχολής στην μονή Βατοπαιδίου Δύο εικόνες της πρώιμης κρητικής σχολής στην μονή Βατοπαιδίου Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Τόμος ΚΖ (2006) Σελ. 297-304 ΑΘΗΝΑ 2006 Ε. Ν. Τσιγαρίδας ΔΥΟ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΠΡΩΙΜΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΤΗΝ ΜΟΝΗ ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφημένο Λεξικό Το Πρώτο μου Λεξικό

Εικονογραφημένο Λεξικό Το Πρώτο μου Λεξικό ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ Ι.Τ.Υ.Ε. «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ» Αή Εί Ηίς Δής Μί Μά Ιί Αύ Εέ Λό Τ Πώ Λό Τός 9ς (Μ, (έ) Ν,) Εέ Λό Α, Β, Γ Δύ Τ Πώ Λό Τός 9ς (Μ, (έ) Ν,) ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Αή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΒΑΜΒΑΚΙ - ΚΛΩΣΤΙΚΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΒΑΜΒΑΚΙ Ε ΞΑ ΠΛΩ ΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΚΟ ΝΟ ΜΙ ΚΗ ΣΗ ΜΑ ΣΙΑ Γε νι κά

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΒΑΜΒΑΚΙ - ΚΛΩΣΤΙΚΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΒΑΜΒΑΚΙ Ε ΞΑ ΠΛΩ ΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΚΟ ΝΟ ΜΙ ΚΗ ΣΗ ΜΑ ΣΙΑ Γε νι κά Περιεχόμενα ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΒΑΜΒΑΚΙ - ΚΛΩΣΤΙΚΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΒΑΜΒΑΚΙ... 19 1. Ε ΞΑ ΠΛΩ ΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΚΟ ΝΟ ΜΙ ΚΗ ΣΗ ΜΑ ΣΙΑ... 19 1.1. Γε νι κά... 19 1.2. Η καλ λιέρ γεια του βαμ βα κιού στην Ελ λά

Διαβάστε περισσότερα

Ο ζωγράφος Μάρκος ο Ίβηρ στη μονή Ιβήρων του Αγίου Όρους

Ο ζωγράφος Μάρκος ο Ίβηρ στη μονή Ιβήρων του Αγίου Όρους Ο ζωγράφος Μάρκος ο Ίβηρ στη μονή Ιβήρων του Αγίου Όρους Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Τόμος ΚΔ' (2003) Σελ. 275-280 ΑΘΗΝΑ 2003 Ε.Ν. Τσιγαρίδας Ο ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΙΒΗΡ ΣΤΗ ΜΟΝΗ ΙΒΗΡΩΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ Αδιαίτερο

Διαβάστε περισσότερα

>.. - i V. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΠΝ ;ΐ \ i- ψ,. V.. ' ν' . V . > ' > : ' >7' . ίέ ι;κ ί ν.

>.. - i V. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΠΝ ;ΐ \ i- ψ,. V.. ' ν' . V . > ' > : ' >7' . ίέ ι;κ ί ν. . ίέ ι;κ ί ν. f >.. - i V. ;ΐ \ i i ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΠΝ 026000265336 i- ψ,. Ϊ 1». ί 1 ι ] Iτ I V.. ' ν' ;. V! 1 ] * /.. > ' > : ' >7' ΑΝΔΡΟΜΑΧΗ ΚΑΤΣΕΛΑΚΗ JJ Ο ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟ Υ Μ ΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ*

ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ* ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ* Ή Μονή Παντοκράτορος1, έβδομη στην ίεραρχική τάξη των Άγιορείτικων μονών, βρίσκεται στη ΒΑ πλευρά τής χερσονήσου τοϋ Άθω (πίν. 1 α). Κτισμένη

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά Χαρακτηριστικά Αριθμητικών εδομένων

Βασικά Χαρακτηριστικά Αριθμητικών εδομένων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Βασικά Χαρακτηριστικά Αριθμητικών εδομένων Α ντι κείμε νο του κε φα λαί ου εί ναι: Να κα τα νο ή σου με τα βα σι κά χαρα κτη ρι στι κά των α ριθ μη τι κών δεδο μέ νων (τά ση, δια σπο ρά, α συμ

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΥΣΗ ΤΟΜΗ ΣΤΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ

Η ΧΡΥΣΗ ΤΟΜΗ ΣΤΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ Η ΧΡΥΣΗ ΤΟΜΗ ΣΤΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ Τα µαθηµατικά και η τέχνη, αν και φαινοµενικά τουλάχιστον, αποτελούν δύο ξεχωριστά πεδία της ανθρώπινης δραστηριότητας, είναι δυνατόν να συνδυαστούν και να δώσουν δηµιουργίες

Διαβάστε περισσότερα

Π Ο Λ Ι Τ Ι Κ Α Κ Α Ι Σ Τ Ρ Α Τ Ι Ω Τ Ι Κ Α Γ Ε Γ Ο Ν Ο Τ Α

Π Ο Λ Ι Τ Ι Κ Α Κ Α Ι Σ Τ Ρ Α Τ Ι Ω Τ Ι Κ Α Γ Ε Γ Ο Ν Ο Τ Α Α Ρ Χ Α Ι Α Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Π Ο Λ Ι Τ Ι Κ Α Κ Α Ι Σ Τ Ρ Α Τ Ι Ω Τ Ι Κ Α Γ Ε Γ Ο Ν Ο Τ Α Σ η µ ε ί ω σ η : σ υ ν ά δ ε λ φ ο ι, ν α µ ο υ σ υ γ χ ω ρ ή σ ε τ ε τ ο γ ρ ή γ ο ρ ο κ α ι α τ η µ έ λ η τ ο ύ

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελεσματικός Προπονητής

Αποτελεσματικός Προπονητής ÐÝñêïò Ι. ÓôÝ öá íïò & Χριστόπουλος Β. Γιάννης Αποτελεσματικός Προπονητής Ένας οδηγός για προπονητές όλων των ομαδικών αθλημάτων Θεσσαλονίκη 2011 Ðå ñéå ü ìå íá Ðñü ëï ãïò...6 Åé óá ãù ãþ...11 Êå öü ëáéï

Διαβάστε περισσότερα

των Καθηγητών Φροντιστηρίων Ξένων γλωσσών όλης της χώρας O18R11

των Καθηγητών Φροντιστηρίων Ξένων γλωσσών όλης της χώρας O18R11 των Καθηγητών Φροντιστηρίων Ξένων γλωσσών όλης της χώρας O18R11 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΣYΛ ΛO ΓΙ ΚΩΩΝ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΤΩΩΝ ΚΑ ΘΗ ΓΗ ΤΩΩΝ ΦΡO ΝΤΙ ΣΤΗ ΡΙ ΩΩΝ ΞΕ ΝΩΩΝ ΓΛΩΩΣ ΣΩΩΝ O ΛΗΣ ΤΗΣ ΧΩΩ ΡΑΣ Α.

Διαβάστε περισσότερα

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1 Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Η Μ Ο Κ Ρ Α Τ Ι Α Υ ΠΟΥ ΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑ Ι ΕΙΑ Σ & ΘΡΗΣ Κ/Τ Ω ΕΝΙΑ ΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤ ΙΚΟΣ Τ ΟΜ ΕΑ Σ Σ ΠΟΥ Ω Ν ΕΠΙΜ ΟΡΦΩ Σ ΗΣ ΚΑ Ι ΚΑ ΙΝΟΤ ΟΜ ΙΩ Ν /ΝΣ Η Σ ΠΟΥ Ω Τ µ ή µ α Α Α. Πα π α δ ρ έ ο υ 37

Διαβάστε περισσότερα

των ερ γα ζο µέ νων σε ε πι χει ρή σεις Έ ρευ νας - Ε ξό ρυ ξης, Με λε τών και Δ ιΰ λι σης Αρ γού Πε τρε λαί ου ό λης της χώ ρας K65R10

των ερ γα ζο µέ νων σε ε πι χει ρή σεις Έ ρευ νας - Ε ξό ρυ ξης, Με λε τών και Δ ιΰ λι σης Αρ γού Πε τρε λαί ου ό λης της χώ ρας K65R10 των ερ γα ζο µέ νων σε ε πι χει ρή σεις Έ ρευ νας - Ε ξό ρυ ξης, Με λε τών και Δ ιΰ λι σης Αρ γού Πε τρε λαί ου ό λης της χώ ρας K65R10 2 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΕΡ ΓΑΖO ΜΕ ΝΩΩΝ ΣΕ

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνα του Χριστού Παντοδύναμου στη μονή Κουτλουμουσίου και η τάση επιστροφής στα πρότυπα της ζωγραφικής του Πρωτάτου κατά τον 16ο αιώνα

Εικόνα του Χριστού Παντοδύναμου στη μονή Κουτλουμουσίου και η τάση επιστροφής στα πρότυπα της ζωγραφικής του Πρωτάτου κατά τον 16ο αιώνα Εικόνα του Χριστού Παντοδύναμου στη μονή Κουτλουμουσίου και η τάση επιστροφής στα πρότυπα της ζωγραφικής του Πρωτάτου κατά τον 16ο αιώνα Νικόλαος ΣΙΩΜΚΟΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΘ' (2008) Σελ. 139-150 ΑΘΗΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πα κ έ τ ο Ε ρ γ α σ ί α ς 4 Α ν ά π τ υ ξ η κ α ι π ρ ο σ α ρ µ ο γ ή έ ν τ υ π ο υ κ α ι η λ ε κ τ ρ ο ν ι κ ο ύ ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ο ύ υ λ ι κ ο

Πα κ έ τ ο Ε ρ γ α σ ί α ς 4 Α ν ά π τ υ ξ η κ α ι π ρ ο σ α ρ µ ο γ ή έ ν τ υ π ο υ κ α ι η λ ε κ τ ρ ο ν ι κ ο ύ ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ο ύ υ λ ι κ ο ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ ΕΣΣΑΛ ΙΑΣ ΠΟΛ Υ ΤΕΧ ΝΙΚ Η ΣΧ ΟΛ Η ΤΜΗΜΑ ΜΗΧ ΑΝΟΛ ΟΓ Ω Ν ΜΗΧ ΑΝΙΚ Ω Ν Β ΙΟΜΗΧ ΑΝΙΑΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ Π Π Σ ΣΥ ΝΟΠ Τ Ι Κ Η Ε Κ Θ Ε ΣΗ ΠΕ 4 Α Ν Α ΠΤ Υ Ξ Η Κ Α Ι ΠΡ Ο Σ Α Ρ Μ Ο Γ Η ΕΝ Τ Υ ΠΟ Υ Κ Α

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη

Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη Α. Συμβω νης Ε Μ Π Σ Ε Μ Φ Ε Τ Μ Φεβρουα ριος 2015 Α. Συμβω νης (ΕΜΠ) Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη Φεβρουα ριος 2015 168 / 182 Χρωματισμοι Γραφημα των Χρωματισμο ς Κορυφω

Διαβάστε περισσότερα

Οι τα α α α α α α α Κ. ε ε ε ε ε ε ε ε ε Χε ε ε. ε ε ε ε ε ε ρου ου βι ι ι ι ι ι ι. ιµ µυ στι κω ω ω ω ω ως ει κο ο

Οι τα α α α α α α α Κ. ε ε ε ε ε ε ε ε ε Χε ε ε. ε ε ε ε ε ε ρου ου βι ι ι ι ι ι ι. ιµ µυ στι κω ω ω ω ω ως ει κο ο ΧΕΡΟΥΒΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΟΙΝΩΝΙΟ Λ. Β Χερουβικόν σε ἦχο πλ. β. Ἐπιλογές Ἦχος Μ Α µη η η η ην Οι τ Χε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε Χε ε ε ε ε ε ε ε ε ρου ου βι ι ι ι ι ι ι ιµ µυ στι κω ω ω ω ω ως ει κο ο

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφημένο Λεξικό Το Πρώτο μου Λεξικό

Εικονογραφημένο Λεξικό Το Πρώτο μου Λεξικό ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ Ι.Τ.Υ.Ε. «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ» Αή Εί Ηίς Δής Μί Μά Ιί Αύ Εέ Λό Τ Πώ Λό Α, Β, Γ Δύ Τός 16ς (Φ, Χ, (ό)) Εέ Λό Α, Β, Γ Δύ Τ Πώ Λό Τός 16ς (Φ, Χ, (ό))

Διαβάστε περισσότερα

ε πι λο γές & σχέ σεις στην οι κο γέ νεια

ε πι λο γές & σχέ σεις στην οι κο γέ νεια ε πι λο γές & σχέ σεις στην οι κο γέ νεια ΚΕΙΜΕΝΟ: Υπτγος ε.α Άρης Διαμαντόπουλος, Διδάκτορας Φιλοσοφίας - Ψυχολόγος ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Στρατιωτική Επιθεώρηση Α ξί α Οι κο γέ νειας Ό,τι εί ναι το κύτ τα ρο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ Στην πόλη της Έδεσσας, δίπλα στο μητροπολιτικό μέγαρο, σώζεται, με πολλές μεταγενέστερες επεμβάσεις, που αλλοίωσαν την αρχική του μορφή, ο παλιός

Διαβάστε περισσότερα

γυναίκας που σύμφωνα με την παράδοση ήταν η Θεοδώρα, κόρη του αυτοκράτορα Μαξιμιανού, η οποία είχε ασπασθεί το χριστιανισμό. Το 1430, με την κατάληψη

γυναίκας που σύμφωνα με την παράδοση ήταν η Θεοδώρα, κόρη του αυτοκράτορα Μαξιμιανού, η οποία είχε ασπασθεί το χριστιανισμό. Το 1430, με την κατάληψη Αγία Αικατερίνη Η Αγία Aικατερίνη βρίσκεται σε ενα απο τα καλυτερα μερη της θεσσαλονικης, στην Βορειοδυτική πλευρά της Άνω Πολης.Κτισμένη το 1320 μχ,η ατμόσφαιρα ειναι πολύ ωραία και προπάντον ειναι ήσυχα

Διαβάστε περισσότερα

υφ υ., Β ί,. υ, Βί φ υ α π ί αμ υ Γ α - α ί υ. α. πί. V ( α μ μ μ α, α α π ία μ ί α πα μ υπ ) π αμ α 8 α, α φ μα α υ α ί υ α Βαφ π. α ί α, π ( α ί), φ

υφ υ., Β ί,. υ, Βί φ υ α π ί αμ υ Γ α - α ί υ. α. πί. V ( α μ μ μ α, α α π ία μ ί α πα μ υπ ) π αμ α 8 α, α φ μα α υ α ί υ α Βαφ π. α ί α, π ( α ί), φ Φ Γ Θ ΓΓ Γ ON Β Γ Θ Γ Ω Γ φ α α (..) Θ α ία ί α α ί α (φ μα α Ο αμ υ π φα α ) π υ α α α μ αφ απ υ υ υ υ υ (φ μα υ α α α αμ υ α υ Ο υ φυ υ). Β α ί α ί α υ α ί α α α Θ α ία, α α ία μ μ α ί π GR 16 α GR 17.

Διαβάστε περισσότερα

των Κοι νω νι κών λει τουρ γών που α πα σχο λού νται στις Νευ ρο ψυ χι α τρι κές κλι νι κές Α θη νών & περιχώρων Ot02R03

των Κοι νω νι κών λει τουρ γών που α πα σχο λού νται στις Νευ ρο ψυ χι α τρι κές κλι νι κές Α θη νών & περιχώρων Ot02R03 των Κοι νω νι κών λει τουρ γών που α πα σχο λού νται στις Νευ ρο ψυ χι α τρι κές κλι νι κές Α θη νών & περιχώρων Ot02R03 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΣYΛ ΛO ΓΙ ΚΩΩΝ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΤΩΩΝ ΚOΙ ΝΩΩ ΝΙ ΚΩΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

των ερ γα το τε χνι τών εργοστασίων Τσιµεντολίθων, ό λης της χώρας O41R09

των ερ γα το τε χνι τών εργοστασίων Τσιµεντολίθων, ό λης της χώρας O41R09 των ερ γα το τε χνι τών εργοστασίων Τσιµεντολίθων, ό λης της χώρας O41R09 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΣYΛ ΛO ΓΙ ΚΩΩΝ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΤΩΩΝ ΕΡ ΓΑ ΤO ΤΕ ΧΝΙ ΤΩΩΝ ΕΡ ΓO ΣΤΑ ΣΙ ΩΩΝ ΤΣΙ ΜΕ ΝΤO ΛΙ ΘΩΩΝ, ΤΣΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ό λοι οι κα νό νες πε ρί με λέ της συ νο ψί ζο νται στον ε ξής έ να: Μά θε, μό νο προκει μέ νου. Friedrich Schelling. σελ. 13. σελ. 17. σελ.

Ό λοι οι κα νό νες πε ρί με λέ της συ νο ψί ζο νται στον ε ξής έ να: Μά θε, μό νο προκει μέ νου. Friedrich Schelling. σελ. 13. σελ. 17. σελ. σελ. 13 σελ. 17 σελ. 21 σελ. 49 σελ. 79 σελ. 185 σελ. 263 σελ. 323 σελ. 393 σελ. 453 σελ. 483 σελ. 509 σελ. 517 Ό λοι οι κα νό νες πε ρί με λέ της συ νο ψί ζο νται στον ε ξής έ να: Μά θε, μό νο προκει

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφημένο Λεξικό Το Πρώτο μου Λεξικό

Εικονογραφημένο Λεξικό Το Πρώτο μου Λεξικό ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ Ι.Τ.Υ.Ε. «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ» Αή Εί Ηίς Δής Μί Μά Ιί Αύ Εέ Λό Τ Πώ Λό Τός 12ς (Π, (ίς- )) Εέ Λό Α, Β, Γ Δύ Τ Πώ Λό Τός 12ς (Π, (ίς- )) ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

των Oι κο δό µων συ νερ γεί ων O32R09

των Oι κο δό µων συ νερ γεί ων O32R09 των Oι κο δό µων µο νί µων συ νερ γεί ων O32R09 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΤΩΩΝ OΙ ΚO Δ O ΜΩΩΝ ΜO ΝΙ ΜΩΩΝ ΣY ΝΕΡ ΓΕΙ ΩΩΝ ΒΙ O ΜΗ ΧΑ ΝΙ ΩΩΝ - ΒΙ O ΤΕ ΧΝΙ ΩΩΝ O ΛΗΣ ΤΗΣ ΧΩΩ ΡΑΣ Α. ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστικό Πρόγραμμα Υπεύθυνες καθηγήτριες Καραμπελιά Καλλιόπη Παπαγεωργίου Μαρία

Πολιτιστικό Πρόγραμμα Υπεύθυνες καθηγήτριες Καραμπελιά Καλλιόπη Παπαγεωργίου Μαρία Πολιτιστικό Πρόγραμμα Υπεύθυνες καθηγήτριες Καραμπελιά Καλλιόπη Παπαγεωργίου Μαρία Τα Μετέωρα είναι ένα σύμπλεγμα από τεράστιους σκοτεινόχρωμους βράχους από ψαμμίτη οι οποίοι υψώνονται έξω από την Καλαμπάκα,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

Πρα κτι κών µη χα νι κών Δ ηµοσίου, ΝΠΔ Δ & OΤΑ O36R11

Πρα κτι κών µη χα νι κών Δ ηµοσίου, ΝΠΔ Δ & OΤΑ O36R11 Πρα κτι κών µη χα νι κών Δ ηµοσίου, ΝΠΔ Δ & OΤΑ O36R11 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΣYΛ ΛO ΓΙ ΚΩΩΝ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΤΩΩΝ, Ν.Π.Δ.Δ. ΚΑΙ O.Τ.Α. Α. ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ Ε ΛΗ ΦΘΗ ΣΑΝ Υ ΠO ΨΗ 1. H 15/1981

Διαβάστε περισσότερα

01 Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ

01 Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ Το περίτεχνο τέμπλο του Αγίου Γεωργίου με τα πλευρικά τμήματά του Α Ν Α Δ Ε Ι Ξ Η Τ Ω Ν Μ Ε Τ Α Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Ω Ν Μ Ν Η Μ Ε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΤΗΝ ΤΣΑΡΙΤΣΑΝΗ ΕΛΑΣΣΟΝΑΣ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΔΙΑΚΟΣΜΟΥ

Η ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΤΗΝ ΤΣΑΡΙΤΣΑΝΗ ΕΛΑΣΣΟΝΑΣ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΔΙΑΚΟΣΜΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩN ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Τ.Ε. (ΤΡΙΚΑΛΑ) Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών «Αρχιτεκτονική και Δομοστατική Αποκατάσταση Ιστορικών Κτιρίων

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ

ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ Στον 11 ο αιώνα χρονολογείται η αγία Αικατερίνη στην Πλάκα, κοντά στο μνημείο του Λυσικράτους. Έχει χτιστεί πάνω σε ερείπια αρχαίου ναού της Αρτέμιδος. Η στέγαση του κεντρικού τμήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Οι τοιχογραφίες του παρεκκλησίου του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στο κελλί του Αγίου Προκοπίου

Οι τοιχογραφίες του παρεκκλησίου του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στο κελλί του Αγίου Προκοπίου Οι τοιχογραφίες του παρεκκλησίου του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στο κελλί του Αγίου Προκοπίου Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Δελτίον XAE 20 (1998), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Δημητρίου Ι. Πάλλα (1907-1995) Σελ. 177-184

Διαβάστε περισσότερα

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας 1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. Είναι η πιο αυστηρή νηστεία όλου του χρόνου (λάδι καταλύουμε

Διαβάστε περισσότερα

των Ξε να γών Ρόδου Ot04R14

των Ξε να γών Ρόδου Ot04R14 των Ξε να γών Ρόδου Ot04R14 να γούς που εργάζονται στη Ρόδο, οι οποίοι πα ρέ χουν τις υπηρεσίες τους στους εργοδότες τους τουριστικούς πράκτορες πραγµατικά µε σχέση εξηρτηµένης εργασίας Δ. ΚΑ ΘO ΡΙ ΣΜOΣ

Διαβάστε περισσότερα

του προσωπικού Κινηµατογράφων όλης της χώρας K22R11

του προσωπικού Κινηµατογράφων όλης της χώρας K22R11 του προσωπικού Κινηµατογράφων όλης της χώρας K22R11 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΣYΛ ΛO ΓΙ ΚΩΩΝ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΤOY ΠΡO ΣΩΩ ΠΙ ΚOY ΚΙ ΝΗ ΜΑ ΤO ΓΡΑ ΦΩΩΝ O ΛΗΣ ΤΗΣ ΧΩΩ ΡΑΣ Α. ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΩΩ Δ Ι ΚOΠOΙ Η ΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφημένο Λεξικό Το Πρώτο μου Λεξικό

Εικονογραφημένο Λεξικό Το Πρώτο μου Λεξικό ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ Ι.Τ.Υ.Ε. «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ» Αή Εί Ηίς Δής Μί Μά Ιί Αύ Εέ Λό Τ Πώ Λό Τός 11ς (Π, (-ά) ) Εέ Λό Α, Β, Γ Δύ Τ Πώ Λό Τός 11ς (Π, (-ά) ) ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Αή

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Κατσιγιάννη* & Σπύρος Κρίβας**

Ευγενία Κατσιγιάννη* & Σπύρος Κρίβας** ÅðéóôçìïíéêÞ Åðåôçñßäá Ðáéäáãùãéêïý ÔìÞìáôïò Ä.Å. Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 20 (2007), 41-55 Ευγενία Κατσιγιάννη* & Σπύρος Κρίβας** Αντιλήψεις γονέων και δασκάλων απέναντι στην κοινωνική ένταξη των ατόμων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Η εικόνα του Νικολάου Ρίτζου στο Σεράγεβο. Εικονογραφικές παρατηρήσεις

Η εικόνα του Νικολάου Ρίτζου στο Σεράγεβο. Εικονογραφικές παρατηρήσεις Η εικόνα του Νικολάου Ρίτζου στο Σεράγεβο. Εικονογραφικές παρατηρήσεις Παναγιώτης ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ Τόμος ΚΣΤ' (2005) Σελ. 207-226 ΑΘΗΝΑ 2005 Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΡΙΤΖΟΥ ΣΤΟ ΣΕΡΑΓΕΒΟ.

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Τομ. 29, 2008 ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΠΑΝΤΟΔΥΝΑΜΟΥ ΣΤΗ ΜΟΝΗ ΚΟΥΤΛΟΥΜΟΥΣΙΟΥ. ΚΑΙ Η ΤΑΣΗ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ ΣΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΤΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΑΤΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 16Ο ΑΙΩΝΑ, ΣΙΩΜΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

των εργαζοµένων στα Συµβολαιογραφεία όλης της χώρας K67R09

των εργαζοµένων στα Συµβολαιογραφεία όλης της χώρας K67R09 των εργαζοµένων στα Συµβολαιογραφεία όλης της χώρας K67R09 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΣYΛ ΛO ΓΙ ΚΩΩΝ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΤΩΩΝ ΕΡ ΓΑΖO ΜΕ ΝΩΩΝ ΣΤΑ ΣYΜ ΒO ΛΑΙ O ΓΡΑ ΦΕΙ Α O ΛΗΣ ΤΗΣ ΧΩΩ ΡΑΣ Α. ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΩΩ

Διαβάστε περισσότερα

Α ΡΙΘ ΜΟΣ ΟΙ ΚΗ ΜΑ- ΤΩΝ ΚΑΙ Υ ΝΑ ΜΕΝΟ ΝΑ Ε ΞΥ ΠΗ ΡΕ ΤΗ ΘΕΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ. 3 ξε νώ νες Α ΣΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ. Ξε νώ νες Α ΣΣ Κοζάνη. Κ.

Α ΡΙΘ ΜΟΣ ΟΙ ΚΗ ΜΑ- ΤΩΝ ΚΑΙ Υ ΝΑ ΜΕΝΟ ΝΑ Ε ΞΥ ΠΗ ΡΕ ΤΗ ΘΕΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ. 3 ξε νώ νες Α ΣΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ. Ξε νώ νες Α ΣΣ Κοζάνη. Κ. ΞΕ ΝΩ ΝΕΣ Οι ξε νώ νες λει τουρ γούν µε σκο πό την προ σω ρι νή διαµονή, κυ ρί ως των νε ο το ποθε τη µέ νων Μον. Αξ κών - Αν θστών και των µε λών των οικο γε νειών τους που τυ χόν τους συ νο δεύ ουν µέ

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρι α Γραφημα των 2η Δια λεξη

Θεωρι α Γραφημα των 2η Δια λεξη Θεωρι α Γραφημα των 2η Δια λεξη Α. Συμβω νης Ε Μ Π Σ Ε Μ Φ Ε Τ Μ Φεβρουα ριος 2015 Α. Συμβω νης (ΕΜΠ) Θεωρι α Γραφημα των 2η Δια λεξη Φεβρουα ριος 2015 23 / 47 Βαθμοι Κορυφω ν Βαθμός κορυφής: d G (v) =

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Θέμα Α Στις ερωτη σεις Α1 Α4 να γρα ψετε στο τετρα διο σας τον αριθμο της ερω τησης και

Διαβάστε περισσότερα

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα

Διαβάστε περισσότερα

Κρητικό τρίπτυχο με σκηνές Δωδεκαόρτου

Κρητικό τρίπτυχο με σκηνές Δωδεκαόρτου Κρητικό τρίπτυχο με σκηνές Δωδεκαόρτου Γιώργος ΚΑΚΑΒΑΣ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 153-166 ΑΘΗΝΑ 2001 Γιώργος Κακαβάς ΚΡΗΤΙΚΟ ΤΡΙΠΤΥΧΟ ΜΕ ΣΚΗΝΕΣ ΔΩΔΕΚΑΟΡΤΟΥ 2-ι ί ιδιωτική συλλογή της Αθήνας ανήκει ένα τρίπτυχο

Διαβάστε περισσότερα

d u d dt u e u d dt e u d u 1 u dt e 0 2 e

d u d dt u e u d dt e u d u 1 u dt e 0 2 e Ρ ΤΟ Θ ΜΑ Μ. Α ΑΠΟ ε ΞεΤε ΤΙ ΑΝΑΓΚΑ Α ΚΑΙ ΙΚΑΝ ΣΥΝΘ ΚΗ ΣΤε ΝΑ Ι ΝΥΣΜΑ u t 0 ΝΑ ΠΑΡΑΜ ΝεΙ ΠΑΡ ΛΛΗΛΟ ΠΡΟ ΜΙΑ ε ΟΜ ΝΗ ευθε Α ε ΝΑΙ u t u 0 Π ειξη Α ΑΠΟ ε ΞΟΥΜε ΤΟ ΙΚΑΝ ΗΛΑ ΑΝ ε ΝΑΙ ΠΑΡ ΛΛΗΛΟ ΠΡΟ ε ΟΜ ΝΗ ευθε

Διαβάστε περισσότερα

«Εικόνα: Θέση και Λειτουργικότητα. Αποθησαύριση και ηλεκτρονική οργάνωση όρων και στοιχείων», διδακτορική διατριβή, 2 τόμοι, Αθήνα 2009.

«Εικόνα: Θέση και Λειτουργικότητα. Αποθησαύριση και ηλεκτρονική οργάνωση όρων και στοιχείων», διδακτορική διατριβή, 2 τόμοι, Αθήνα 2009. English abstract The Phd thesis, entitled Icon: its placement and functionality, focused on the functionality of the icons in the middle byzantine period. In this framework unpublished icons from the Sinai

Διαβάστε περισσότερα

των Κα θη γη τών Φρο ντι στη ρί ων Μέ σης Εκ παί δευ σης Ν. Ατ τι κής Ot01R12

των Κα θη γη τών Φρο ντι στη ρί ων Μέ σης Εκ παί δευ σης Ν. Ατ τι κής Ot01R12 των Κα θη γη τών Φρο ντι στη ρί ων Μέ σης Εκ παί δευ σης Ν. Ατ τι κής Ot01R12 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΣYΛ ΛO ΓΙ ΚΩΩΝ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΤΩΩΝ ΚΑ ΘΗ ΓΗ ΤΩΩΝ ΦΡO ΝΤΙ ΣΤΗ ΡΙ ΩΩΝ ΜΕ ΣΗΣ ΕΚ ΠΑΙ Δ ΕY ΣΗΣ Ν.

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Θ. Ευαγγελάτος. για αμιγή χορωδία (SSA, SAA, TTB, TBB)

Κωνσταντίνος Θ. Ευαγγελάτος. για αμιγή χορωδία (SSA, SAA, TTB, TBB) Κωνσταντίνος Θ. Ευαγγελάτος για αμιγή χορωδία (SSA, SAA, TTB, TBB) ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ χορηγία της Πολιτιστικής Eταιρείας Αθηνών, Poeta (fb: Poeta Politistiki) Αθήνα 017 Εκδόσεις Πολιτιστική Εταιρεία Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Πρι τ αρακτηρ οτικ λαπλ ουοτηματα μικρ ετ εξεργατ δ π υ τ

Πρι τ αρακτηρ οτικ λαπλ ουοτηματα μικρ ετ εξεργατ δ π υ τ ι ε α τ Τ εγνα α α ετ κ λε τ υργικ ο τημα Η οτ ρ α τ υ αρ Γ ζε τ τη Φ λα δ α απ τ α φ ιτητ τ υ Πα ετ τημ υ τ υ λ νκ ξεκ νη ε αν μ α τ ρ τ Θε α να δημ υργηθε ακαλ τερ Ενα τ υ αμτ ρε ααντατ κρ ετα καλ τερα

Διαβάστε περισσότερα

Φορητές εικόνες στη Μακεδονία και το Άγιον Όρος κατά το 13ο αιώνα

Φορητές εικόνες στη Μακεδονία και το Άγιον Όρος κατά το 13ο αιώνα Φορητές εικόνες στη Μακεδονία και το Άγιον Όρος κατά το 13ο αιώνα Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΑ' (2000) Σελ. 123-156 ΑΘΗΝΑ 2000 Ε. Ν. Τσιγαρίδας ΦΟΡΗΤΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠΟΝ ΟΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάγνωση - Περιγραφή Μνημείου: Ναός του Ηφαίστου

Ανάγνωση - Περιγραφή Μνημείου: Ναός του Ηφαίστου ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Εργαστήριο Συγκοινωνιακής Τεχνικής Σχολή Αγρονόμων-Τοπογράφων Μηχανικών Τομές Τοπογραφίας Αποτυπώσεις Μνημείων Υπεύθυνος Διδάσκων: Γεωργόπουλος Ανδρέας Ανάγνωση - Περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα