Οξεία νεφρική βλάβη και πρώιμοι βιοδείκτες στη μονάδα εντατικής θεραπείας ενηλίκων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οξεία νεφρική βλάβη και πρώιμοι βιοδείκτες στη μονάδα εντατικής θεραπείας ενηλίκων"

Transcript

1 Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN REVIEW Οξεία νεφρική βλάβη και πρώιμοι βιοδείκτες στη μονάδα εντατικής θεραπείας ενηλίκων Η οξεία νεφρική βλάβη (ΟΝΒ) είναι ένα από τα συχνότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι βαρέως πάσχοντες ασθενείς της μονάδας εντατικής θεραπείας (ΜΕΘ) και είναι γνωστό ότι αυξάνει τόσο τη νοσηρότητα όσο και τη θνησιμότητα των συγκεκριμένων ασθενών. Παρά την τεχνολογική και τη φαρμακευτική πρόοδο των τελευταίων δεκαετιών, η επίπτωση (1 25%) και η θνησιμότητα (50 80%) που σχετίζονται με την ΟΝΒ σε ασθενείς της ΜΕΘ παραμένουν αμετάβλητες. Δυστυχώς, ο μέχρι σήμερα χρησιμοποιούμενος δείκτης νεφρικής δυσλειτουργίας, η κρεατινίνη ορού, έχει μειονεκτήματα, όπως π.χ. η χρονική καθυστέρηση στην αύξησή της σε καταστάσεις ΟΝΒ και η επίδραση άλλων παραγόντων στη συγκέντρωσή της στον ορό, όπως το φύλο, η ηλικία, η μυϊκή μάζα κ.ά. Επομένως, η αναζήτηση βιοδεικτών ΟΝΒ με σκοπό την πρωιμότερη παρέμβαση για την αναστροφή της κρίνεται αναγκαία. Η έλλειψη ενός πρώιμου βιοδείκτη αποτελεί εμπόδιο για την ανάπτυξη νέων στρατηγικών πρόληψής της. Πρόσφατες μελέτες σε ανθρώπους έχουν παγιώσει την ανάγκη της έγκαιρης παρέμβασης για την αναστροφή της οξείας νεφρικής δυσλειτουργίας. Λόγω του γεγονότος ότι η επίπτωση της ΟΝΒ προσεγγίζει επιδημικές διαστάσεις, η ανάγκη για νεότερους βιοδείκτες φαίνεται ότι είναι επείγουσα. Τα τελευταία χρόνια, το ενδιαφέρον και η έρευνα σε παγκόσμιο επίπεδο για την ανεύρεση τέτοιων βιοδεικτών είναι αυξημένη. Δύο πολλά υποσχόμενα μόρια ως υποψήφιοι βιοδείκτες ΟΝΒ είναι η NGAL και η CysC. Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι η ανασκόπηση των μελετών που έχουν ελέγξει την προγνωστική αξία των δύο αυτών μορίων (στα ούρα ή και στο πλάσμα) για την πρώιμη ανίχνευση της ανάπτυξης ΟΝΒ στον ετερογενή πληθυσμό των βαρέως πασχόντων ενηλίκων ασθενών.... Σ. Κόκκορης, 1 Ε. Γράψα, 2 Σ. Νανάς Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Ευαγγελισμός», Αθήνα 2 Νεφρολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Αρεταίειο», Αθήνα Acute kidney injury and novel markers of renal function in adult intensive care unit patients Λέξεις ευρετηρίου Βιοδείκτες ΟΝΒ ΜΕΘ Οξεία νεφρική βλάβη Abstract at the end of the article Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συχνότητα της οξείας νεφρικής βλάβης (ΟΝΒ) στους βαρέως πάσχοντες ασθενείς σήμερα βαίνει αυξανόμενη. 1 H κρεατινίνη του ορού (scr), η οποία χρησιμοποιείται για τη διάγνωση της ΟΝΒ, είναι ένας μη ευαίσθητος δείκτης κατά τη διάρκεια οξέων μεταβολών της νεφρικής λειτουργίας. 2 Η έλλειψη ενός πρώιμου βιοδείκτη είναι εμπόδιο για την ανάπτυξη νέων στρατηγικών πρόληψης και έγκαιρων παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση της ΟΝΒ. 2 Πρόσφατα ερευνητικά δεδομένα νέων βιοδεικτών με πρώιμη διαγνωστική ή και προγνωστική αξία έχουν αναδείξει αρκετά υποψήφια μόρια, όπως η λιποκαλίνη σχετιζόμενη με τη ζελατινάση των ουδετεροφίλων (neutrophil gelatinase-associated lipocalin, NGAL), 3,4 η συστατίνη C (cystatin C), 5,6 το μόριο νεφρικής βλάβης 1 (kidney injury molecule 1, KIM-1) 7 και η ιντερλευκίνη 18 (interleukin 18, IL-18), 8 11 με τη NGAL να είναι το πιο πολλά υποσχόμενο μόριο μέχρι τώρα. Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι η ανασκόπηση των μελετών που έχουν ελέγξει την προγνωστική αξία της NGAL και της CysC (στα ούρα ή και στο πλάσμα) για την πρώιμη ανίχνευση της ανάπτυξης ΟΝΒ στον ετερογενή πληθυσμό των βαρέως πασχόντων ενηλίκων ασθενών, στους οποίους ούτε οι παράγοντες που προκαλούν ΟΝΒ ούτε η χρονική στιγμή που δρουν είναι σαφή. Η αναζήτηση των μελετών επιτεύχθηκε μέσω του Medline, χρησιμοποιώντας ως λέξεις-κλειδιά τις ακόλουθες: NGAL, CysC, acute kidney injury, ICU. 2. ΟΞΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΣΤΗ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ 2.1. Ορισμοί Ο όρος «οξεία νεφρική ανεπάρκεια» εισήχθη αρχικά από

2 ΝΕΟΤΕΡΟΙ ΝΕΦΡΙΚΟΙ ΒΙΟΔΕΙΚΤΕΣ ΣΤΗ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ 551 τον Homer Smith το 1951, και αναφερόταν στη νεφρική δυσλειτουργία που σχετιζόταν με τραυματικές βλάβες. Έκτοτε, ο συγκεκριμένος όρος έχει χρησιμοποιηθεί εκτεταμένα στην ιατρική βιβλιογραφία για να περιγράψει μια απότομη και παρατεταμένη μείωση της νεφρικής λειτουργίας. Όμως, μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχε σαφής ορισμός της οξείας νεφρικής ανεπάρκειας. Μια πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι υπήρχαν τουλάχιστον 35 ορισμοί στη βιβλιογραφία, 12 οδηγώντας σε ευρεία διακύμανση στις δημοσιευμένες επιπτώσεις και εκβάσεις της οξείας νεφρικής ανεπάρκειας. Η ανάγκη για έναν ορισμό κοινής αποδοχής για την ΟΝΒ ήταν εμφανής. Έτσι, η ομάδα εργασίας της πρωτοβουλίας για την ποιότητα της επείγουσας κάθαρσης (acute dialysis quality initiative, ADQI) ανέπτυξε τη σταδιοποίηση κατά RIFLE (risk injury failure loss end-stage kidney disease) (πίν. 1). 13 Για περαιτέρω ακρίβεια του ορισμού της ΟΝΒ, η ομάδα της ΟΝΒ (acute kidney injury network, AKIN) πρότεινε μια τροποποιημένη εκδοχή της κατηγοριοποίησης κατά RIFLE, επίσης γνωστή ως κριτήρια ΑΚΙΝ (πίν. 2) Επιδημιολογία της οξείας νεφρικής βλάβης στη μονάδα εντατικής θεραπείας Σε μελέτη από τη βορειοανατολική Ιταλία, η επίπτωση της ΟΝΒ ήταν 10,8% στο σύνολο των ασθενών μονάδας εντατικής θεραπείας (ΜΕΘ), όταν τα κριτήρια κατά RIFLE εφαρμόστηκαν τη στιγμή της εισαγωγής. 15 Οι Hoste et al, σε αναδρομική μελέτη με ασθενείς που εισήχθησαν κατά τη διάρκεια ενός έτους στις 7 ΜΕΘ ενός κέντρου, Πίνακας 1. RIFLE κριτήρια για τη διάγνωση της οξείας νεφρικής βλάβης. Στάδιο Risk (R) Injury (I) Failure (F) Loss (L) ESKD (E) Κριτήρια ΡΣΔ Αύξηση κρεατινίνης 1,5 ή μείωση του ΡΣΔ >25% Αύξηση κρεατινίνης 2 ή μείωση του ΡΣΔ >50% Αύξηση κρεατινίνης 3 ή μείωση του ΡΣΔ >75% ή κρεατινίνη 4 mg/dl (οξεία αύξηση 0,5 mg/dl) RIFLE κριτήρια Επίμονη ΟΝΒ=πλήρης απώλεια νεφρικής λειτουργίας >4 εβδομάδες Τελικού σταδίου νεφρική νόσος >3 μήνες Κριτήρια ρυθμού διούρησης Ρυθμός διούρησης <0,5 ml/kg/ώρα 6 ώρες Ρυθμός διούρησης <0,5 ml/kg/ώρα 12 ώρες Ρυθμός διούρησης <0,3 ml/kg/ώρα 24 ώρες ή ανουρία 12 ώρες RIFLE: Risk Injury Failure Loss End-stage kidney disease, ΡΣΔ: Ρυθμός σπειραματικής διήθησης παρατήρησαν ότι ΟΝΒ εμφανίστηκε σε ποσοστό 67,2% των ασθενών, όταν τα κριτήρια RIFLE εφαρμόστηκαν στο μέγιστο επίπεδο της scr κατά τη διάρκεια παραμονής στη ΜΕΘ. 16 Οι Uchino et al 17 διεξήγαγαν μια προοπτική πολυκεντρική μελέτη παρατήρησης σε ασθενείς ΜΕΘ που είτε αντιμετωπίστηκαν με θεραπεία νεφρικής υποκατάστασης ή εκπληρούσαν τουλάχιστον ένα από τα προκαθορισμένα κριτήρια οξείας νεφρικής ανεπάρκειας σε 54 νοσοκομεία από 23 χώρες. Από τους βαρέως πάσχοντες ασθενείς που εισήχθησαν κατά τη διάρκεια της περιόδου της μελέτης, (5,7%) είχαν οξεία νεφρική ανεπάρκεια κατά τη διάρκεια της παραμονής τους στη ΜΕΘ, περιλαμβάνοντας ασθενείς που αντιμετωπίστηκαν με θεραπεία νεφρικής υποκατάστασης. Ο πλέον συχνός προδιαθεσικός παράγοντας οξείας νεφρικής ανεπάρκειας ήταν η σηπτική καταπληξία (47,5%). Μια πρόσφατη μελέτη από τους Ostermann και Chang 18 ανέλυσε ασθενείς που εισήχθησαν σε 22 ΜΕΘ στη Μεγάλη Βρετανία και τη Γερμανία κατά το χρονικό διάστημα ως τμήμα της βάσης δεδομένων του προγράμματος Riyadh Intensive Care. Οξεία νεφρική βλάβη οριζόμενη με τα κριτήρια RIFLE εμφανίστηκε σε (35,8%) ασθενείς: (17,2%) σταδίου R, (11%) σταδίου I και (7,6%) σταδίου F. Η νοσοκομειακή θνησιμότητα ήταν 20,9% για το στάδιο R, 45,6% για το στάδιο I και 56,8% για το στάδιο F, συγκρινόμενη με 8,4% μεταξύ των ασθενών χωρίς ΟΝΒ. Oι Bagshaw et al 19 μελέτησαν ασθενείς που εισήχθησαν σε 57 ΜΕΘ της Αυστραλίας για τουλάχιστον 24 ώρες από τον Ιανουάριο του 2000 έως το Δεκέμβριο του Οξεία νεφρική βλάβη παρουσιάστηκε σε 36,1% των ασθενών, με μέγιστο στάδιο R στο 16,3%, Ι στο 13,6% και F στο 6,3%. Η ολική νοσοκομειακή θνησιμότητα ανά στάδιο RIFLE ήταν 17,9% για το R, 27,7% για το Ι και 33,2% για το F, αντίστοιχα Συνέπειες της οξείας νεφρικής βλάβης Oι Ympa et al, 20 σε μια συστηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας από το , παρατήρησαν αμετάβλητη θνησιμότητα της τάξης του 50% σε ένα σύνολο 80 μελετών. Oι Uchino et al ανακοίνωσαν νοσοκομειακή θνησιμότητα 60,3%. 17 Oι Hoste et al 16 βρήκαν ότι ασθενείς με μέγιστο στάδιο κατά RIFLE R, I και F είχαν ποσοστά νοσοκομειακής θνησιμότητας 8,8%, 11,4% και 26,3%, αντίστοιχα, σε σύγκριση με 5,5% στους ασθενείς χωρίς ΟΝΒ. Μια πολυκεντρική εκτίμηση των κριτηρίων κατά RIFLE από τους Bagshaw et al 19 έδειξε αδρή νοσοκομειακή θνησιμότητα 17,9% για το στάδιο R, 27,7% για το στάδιο Ι και 33,2% για το στάδιο F. H ONB οποιασδήποτε κατηγορίας κατά RIFLE σχετιζόταν με αυξημένη νοσοκομειακή θνησιμότητα (OR: 3,29, 95% CI: 3,19 3,41), ενώ σύμφωνα με την πολυπαραγοντική ανάλυση, κάθε κατηγορία RIFLE

3 552 Σ. ΚΟΚΚΟΡΗΣ και συν Πίνακας 2. AKIN κριτήρια για τη διάγνωση της οξείας νεφρικής βλάβης. Στάδιο Κριτήρια κρεατινίνης ορού Κριτήρια ρυθμού διούρησης 1 Αύξηση κρεατινίνης 0,3 mg/dl ή αύξηση % από την τιμή αναφοράς Ρυθμός διούρησης <0,5 ml/kg/ώρα 6 ώρες 2 Αύξηση κρεατινίνης > % από την τιμή αναφοράς Ρυθμός διούρησης <0,5 ml/kg/ώρα 12 ώρες 3 Αύξηση κρεατινίνης >300% από την τιμή αναφοράς (ή κρεατινίνη ορού 4,0 mg/dl με οξεία αύξηση τουλάχιστον κατά 0,5 mg/dl) AKIN: Acute kidney injury network, ΡΣΔ: Ρυθμός σπειραματικής διήθησης Ρυθμός διούρησης <0,3 ml/kg/ώρα 24 ώρες ή ανουρία 12 ώρες σχετιζόταν ανεξάρτητα με τη νοσοκομειακή θνησιμότητα (OR: R 1,58, I 2,54, F 3,22). Σε συστηματική ανασκόπηση των Ricci et al 21 βρέθηκε ενισχυμένος σχετικός κίνδυνος θανάτου όσο αυξανόταν η σοβαρότητα της ΟΝΒ (OR: R 2,40, I 4,15, F 6,37), σε σύγκριση με ασθενείς χωρίς ΟΝΒ. Επίσης, παρόμοια αποτελέσματα αναφέρονται σε μια άλλη μελέτη, κατά την οποία όσο αυξανόταν η σοβαρότητα της ΟΝΒ αυξανόταν αναλογικά και η θνησιμότητα τόσο στον 1ο μήνα όσο και στο 1ο έτος, σε σχέση με ασθενείς χωρίς ΟΝΒ. 22 Επιπρόσθετα, η ανάπτυξη ΟΝΒ σχετιζόταν με μεγαλύτερο χρόνο παραμονής τόσο στη ΜΕΘ όσο και στο νοσοκομείο. Σε μια μελέτη από τους Hoste et al, 16 ασθενείς με ΟΝΒ είχαν μεγαλύτερη παραμονή στο νοσοκομείο (RIFLE R 8 ημέρες, Ι 10 ημέρες, F 16 ημέρες), σε σύγκριση με ασθενείς χωρίς ΟΝΒ (6 ημέρες) Οι περιορισμοί της κρεατινίνης και η ανάγκη για νέους βιοδείκτες οξείας νεφρικής βλάβης Μέχρι σήμερα, η μεταβολή της scr έχει χρησιμοποιηθεί για τη διάγνωση της ΟΝΒ. Όμως, δεν είναι πρώιμος δείκτης κατά τη διάρκεια οξέων μεταβολών της νεφρικής λειτουργίας και υπάρχουν αρκετοί περιορισμοί στη χρήση της ως βιοδείκτη ΟΝΒ. 23 Πρώτον, τα επίπεδά της επηρεάζονται από την ηλικία, το φύλο, τη δίαιτα, τη μυϊκή μάζα, τη λήψη φαρμάκων και την εξαντλητική άσκηση. Δεύτερον, η σωληναριακή έκκρισή της ευθύνεται για την υπερεκτίμηση κατά 10 40% της κάθαρσης της κρεατινίνης, η οποία θα μπορούσε να αποκρύψει μια ελάττωση του ρυθμού σπειραματικής διήθησης (ΡΣΔ). Τρίτον, η αύξηση της scr σε παθολογικά επίπεδα αρχίζει όταν έχει απωλεσθεί >50% του ΡΣΔ. Έτσι, υπάρχει μια καθυστέρηση ανάμεσα στη νεφρική βλάβη και την αύξηση της scr, η οποία πιθανόν να χρειάζεται έως και 24 ώρες ωσότου η συγκέντρωσή της αυξηθεί αισθητά στο αίμα. Πιθανολογείται ότι η βιολογική βλάβη σε κυτταρικό ή μοριακό επίπεδο προηγείται του κλινικού φάσματος της ΟΝΒ. Για παράδειγμα, τα προσβεβλημένα σωληναριακά κύτταρα εκκρίνουν ποικιλία μορίων πολλές ώρες πριν από τη λειτουργική έκπτωση, η οποία καθίσταται έκδηλη με την αύξηση της scr. Όμως, έως τώρα, η έλλειψη ενός πρώιμου βιοδείκτη ΟΝΒ έχει εμποδίσει την ανάπτυξη στρατηγικών πρόληψης της ΟΝΒ, ενώ είναι αναγκαία η διενέργεια κλινικών μελετών σε ανθρώπους που θα ελέγχουν την αξία της έγκαιρης παρέμβασης για την επιτυχή πρόληψη ή θεραπεία της ΟΝΒ. 24 Συνεπώς, με την επίπτωση της ΟΝΒ να λαμβάνει επιδημικές διαστάσεις, η ανάγκη για νέους βιοδείκτες φαίνεται να είναι επιτακτική. 3. ΛΙΠΟΚΑΛΙΝΗ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗ ΖΕΛΑΤΙΝΑΣΗ ΤΩΝ ΟΥΔΕΤΕΡΟΦΙΛΩΝ 3.1. Βιολογία και παθοφυσιολογία της λιποκαλίνης, της σχετιζόμενης με τη ζελατινάση των ουδετεροφίλων H σχετιζόμενη με τη ζελατινάση των ουδετεροφίλων λιποκαλίνη (NGAL) ανήκει στην υπεροικογένεια της λιποκαλίνης, με >20 δομικά σχετιζόμενες πρωτεΐνες που πιστεύεται ότι μεταφέρουν ποικιλία μορίων-συνδετών μέσα σε έναν κάλυκα δομής β-βαρελιού (β-barrel) (εικ. 1). 25 H ανθρώπινη NGAL αρχικά ταυτοποιήθηκε ως μια πρωτεΐνη μοριακού βάρους 25 kd, ομοιοπολικά συνδεδεμένη με τη ζελατινάση (matrix metalloproteinase 9, MMP-9) των ανθρώπινων ουδετεροφίλων, όπου αντιπροσωπεύει μια από τις πρωτεΐνες των δευτερογενών κοκκίων. 26,27 H NGAL εκφράζεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα και σε άλλους ανθρώπινους ιστούς, όπως ο προστάτης, η τραχεία, οι πνεύμονες, ο στόμαχος και το παχύ έντερο. 28 Η έκφραση της NGAL αυξάνεται χαρακτηριστικά σε ενεργοποιημένα επιθήλια. Για παράδειγμα, αυξάνεται σε επιθηλιακά κύτταρα του παχέος εντέρου, σε περιοχές φλεγμονής ή νεοπλασίας, αλλά είναι απούσα σε μη εμπλεκόμενες περιοχές ή μέσα σε μεταστατικές βλάβες. 29 Οι συγκεντρώσεις της NGAL είναι αυξημένες στον ορό ασθενών με οξείες βακτηριακές λοιμώξεις, 30 γεγονός συμβατό με την προτεινόμενη λειτουργία της ως μια ενδογενής βακτηριοστατική πρωτεΐνη που δεσμεύει βακτηριακά σιδηροφόρα (το σιδηροφόρο είναι μικρό μόριο που δεσμεύει σίδηρο και στα βακτήρια ονομάζεται εντεροχηλίνη) στο σίελο των ασθενών με άσθμα ή χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια 31 και στο βρογχικό έκπλυμα από εμφυσηματικούς πνεύμονες. 32 Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η επαγωγή της NGAL πιστεύεται ότι είναι

4 ΝΕΟΤΕΡΟΙ ΝΕΦΡΙΚΟΙ ΒΙΟΔΕΙΚΤΕΣ ΣΤΗ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ 553 Εικόνα 1. Μοριακή δομή της NGAL. Από: Protein Data Bank (http:// το αποτέλεσμα αλληλεπιδράσεων μεταξύ φλεγμονωδών κυττάρων και του επιθηλιακού βλεννογόνου, με την αύξηση της έκφρασης της NGAL να είναι έκδηλη τόσο στα ουδετερόφιλα όσο και στο επιθήλιο Oι Goetz et al 33 έδειξαν ότι η NGAL δεσμεύει το σύμπλοκο σιδηροφόρου-σιδήρου και έτσι θα μπορούσε να συμμετέχει στη μεταφορά του σιδήρου. Στα θηλαστικά δεν έχει ταυτοποιηθεί μέχρι τώρα σιδηροφόρο. Τα παραπάνω ευρήματα επιτεύχθηκαν με κρυσταλλογραφία ακτίνων Χ και μοριακή προτυποποίηση. Δεσμεύοντας σίδηρο, η NGAL θα μπορούσε να μεσολαβεί σε ποικίλες φυσιολογικές λειτουργίες (π.χ. βακτηριοστατική και αντιοξειδωτική δράση). Εναλλακτικά, θα μπορούσε να δρα ως αυξητικός παράγοντας, ρυθμίζοντας την απόπτωση ή την κυτταρική διαφοροποίηση. Πράγματι, υπάρχουν δεδομένα που υποστηρίζουν το ρόλο της NGAL ως ρυθμιστή του επιθηλιακού φαινοτύπου, επάγοντας το σχηματισμό των νεφρικών επιθηλίων στα έμβρυα και στους ενήλικες Η λιποκαλίνη σχετιζόμενη με τη ζελατινάση των ουδετεροφίλων ως νέος νεφρικός βιοδείκτης: Βασική έρευνα Οι Supavekin et al 35 ταυτοποίησαν το γονίδιο της NGAL ως ένα από τα γονίδια που επάγονται περισσότερο στην πρώιμη μετα-ισχαιμική φάση στους νεφρούς ποντικών, χρησιμοποιώντας μικροσυστοιχίες cdna. Oι Mishra et al 36 χρησιμοποίησαν ειδικές μοριακές τεχνικές ανάλυσης του m-rna για να ταυτοποιήσουν γονίδια του νεφρού που επάγονται πρώιμα μετά από νεφρική ισχαιμία και εντόπισαν ότι η επαγωγή της NGAL αντιπροσωπεύει μια νέα ενδογενή απάντηση των εγγύς νεφρικών σωληναριακών κυττάρων στην ισχαιμική βλάβη. Πιο συγκεκριμένα, με ανάλυση μικροσυστοιχιών σε ποντίκια με μονόπλευρη νεφρική ισχαιμία βρέθηκε ότι το mrna της NGAL ήταν σημαντικά αυξημένο στην πρώιμη φάση της ισχαιμίας, ενώ η αντίστοιχη πρωτεΐνη ανιχνευόταν εύκολα στα ούρα αμέσως μετά την έναρξη της οξείας νεφρικής ανεπάρκειας στα ποντίκια. Μια άλλη μελέτη, 3 χρησιμοποιώντας ένα μοντέλο σοβαρής νεφρικής ανεπάρκειας σε ποντίκια μέσω βλάβης ισχαιμίας-επαναιμάτωσης, έδειξε ότι μια δόση NGAL κατά τη διάρκεια της αρχικής φάσης της διαταραχής προστάτευε δραστικά το νεφρό και περιόριζε την αζωθαιμία, υπονοώντας ότι η ενδογενής NGAL θα μπορούσε να διαδραματίζει προστατευτικό ρόλο. Η δράση της ενεργοποιείτο μέσω της υπερέκφρασης της οξυγενάσης της αίμης-1 (ΗΟ-1), τη διατήρηση της Ν-cadherin των εγγύς σωληναρίων και την αποτροπή του κυτταρικού θανάτου. Πρόσφατα δεδομένα υποστηρίζουν ότι η επαγωγή της NGAL κάτω από επιβλαβείς συνθήκες είναι μια αντισταθμιστική απάντηση που προσπαθεί να ελαττώσει τη μεσολαβούμενη από το οξειδωτικό stress τοξικότητα Η λιποκαλίνη σχετιζόμενη με τη ζελατινάση των ουδετεροφίλων στην οξεία νεφρική βλάβη: Αρχικές κλινικές μελέτες Τα προαναφερθέντα ευρήματα έδωσαν έναυσμα για μια σειρά από προκαταρκτικές κλινικές μελέτες για την εκτίμηση της NGAL ως νέου βιοδείκτη της ΟΝΒ σε ανθρώπους. Σε μια προοπτική μελέτη-ορόσημο σε παιδιά μετά από καρδιοπνευμονική παράκαμψη, η διάγνωση της ΟΝΒ χρησιμοποιώντας την scr ήταν δυνατή μόνο μετά από την πάροδο 1 3 ημερών από το χειρουργείο. 4 Αντίθετα, οι μετρήσεις της NGAL με αποτύπωση Western (Western blotting) και ELISA ανέδειξαν δεκαπλάσια ή και μεγαλύτερη αύξηση στα ούρα και στο πλάσμα μέσα σε 2 6 ώρες από την επέμβαση σε ασθενείς οι οποίοι στη συνέχεια ανέπτυξαν ΟΝΒ. Τόσο η NGAL των ούρων (urine NGAL, ungal) όσο και αυτή του πλάσματος (plasma NGAL, pngal), με επίπεδο ουδού 50 ng/ml, ήταν άριστοι ανεξάρτητοι προγνωστικοί παράγοντες ΟΝΒ, με επιφάνεια κάτωθεν της καμπύλης (area under the curve, AUC) 0,998 για την ungal 2ώρου και 0,91 για την pngal 2ώρου. 4 Τα συγκεκριμένα ευρήματα έχουν επιβεβαιωθεί σε προοπτικές μελέτες τόσο σε παιδιά όσο και σε ενήλικες που ανέπτυξαν ΟΝΒ μετά από καρδιοχειρουργική επέμβαση, στους οποίους η NGAL των ούρων ή και του πλάσματος ήταν σημαντικά αυξημένες 1 3 ώρες μετά την επέμβαση. Όμως, οι AUCs για την πρόβλεψη της ΟΝΒ σε ενήλικες ασθενείς έχουν αποδειχθεί μάλλον απογοητευτικές, συγκρινόμενες με εκείνες των παιδιατρικών μελετών και κυμαίνονται ευρέως από 0,61 0, Αυτό θα μπορούσε να αποδοθεί σε ποικίλους συνεπιδρώντες παράγοντες, όπως η μεγάλη ηλικία, οι διάφορες συννοσηρότητες ή ο παρατεταμένος χρόνος παράκαμψης. Μια πρόσφατη μεταανάλυση δημοσιευμένων μελετών σε ασθενείς μετά από καρδιοχειρουργική επέμβαση ανέδειξε συνολική AUC 0,78 για την πρόβλεψη ΟΝΒ, όταν η NGAL μετριόταν μέσα σε 6

5 554 Σ. ΚΟΚΚΟΡΗΣ και συν ώρες από την έναρξη της καρδιοπνευμονικής παράκαμψης και η ΟΝΒ οριζόταν ως >50% αύξηση της κρεατινίνης του ορού. 39 Εκτός από τις καρδιοχειρουργικές επεμβάσεις, η NGAL έχει δείξει ελπιδοφόρα αποτελέσματα ως προγνωστικός βιοδείκτης για την ανάπτυξη ΟΝΒ σε ποικίλες άλλες συνθήκες, όπως μετά από μεταμόσχευση νεφρού ή ήπατος ή μετά από έκθεση σε σκιαγραφικά υλικά Ο ρόλος της λιποκαλίνης σχετιζόμενης με τη ζελατινάση των ουδετεροφίλων στη γενική μονάδα εντατικής θεραπείας ενηλίκων. Οι μελέτες που έχουν δημοσιευτεί μέχρι σήμερα έχουν αρκετές μεθοδολογικές διαφορές μεταξύ τους που θα πρέπει να ληφθούν υπ όψη, δηλαδή διαφορές στο σχεδιασμό, στον ορισμό της ΟΝΒ, στον ορισμό της scr αναφοράς (baseline scr) και στο ποσοστό των ασθενών που ήδη έχουν αναπτύξει ΟΝΒ κατά την είσοδό τους στη ΜΕΘ. Γενικά, ο ορισμός της scr αναφοράς είναι πολύ κρίσιμος, γιατί θα καθορίσει εάν ο ασθενής έχει ΟΝΒ ή όχι. Μεταξύ των μελετών υπάρχει μεγάλη ετερογένεια σχετικά με αυτόν τον ορισμό. Στις περισσότερες από αυτές, όταν η κρεατινίνη του ορού πριν από την εισαγωγή στη ΜΕΘ ήταν άγνωστη, χρησιμοποιείτο μια τιμή που βασιζόταν στη λύση της εξίσωσης modification of diet in renal diseaseestimated glomerular filtration rate (MDRD-eGFR) (MDRDeGFR=186 (scr σε μg/l 0,0113) -1,154 (ηλικία σε χρόνια) -0,203, το αποτέλεσμα πολλαπλασιάζεται επί 0,742, αν ο ασθενής είναι θηλυκού γένους, υποθέτοντας ότι δεν ανήκει στη μαύρη φυλή, ορίζοντας αυθαίρετα την τιμή των 75 ml/ώρα/m 2 για την εκτιμώμενη GFR. Αυτό οδηγούσε σε υψηλό ποσοστό ασθενών που είχαν ήδη αναπτύξει ΟΝΒ κατά την εισαγωγή τους στη ΜΕΘ (πίν. 3). Επί πλέον, οι ενήλικοι ασθενείς μιας γενικής ΜΕΘ αποτελούν έναν εξαιρετικά ανομοιογενή πληθυσμό με διαφορετικές νοσολογικές οντότητες, μεγάλη διακύμανση ως προς τη σοβαρότητα της νόσου, με μεγάλη συννοσηρότητα και πολλές παρεμβάσεις. Σε τέτοιους ασθενείς, η ΟΝΒ θα μπορούσε να αποδοθεί σε πολλαπλά αίτια, κάθε ένα σε διαφορετική χρονική στιγμή, γεγονός που θα ήταν δυνατόν να εξηγήσει γιατί η NGAL παρουσιάζει μεγαλύτερη αξιοπιστία σε ομοιογενείς πληθυσμούς με προβλέψιμες μορφές ΟΝΒ, όπως οι παιδιατρικοί ή οι καρδιοχειρουργημένοι ασθενείς. Υπάρχουν μόνο τέσσερις μελέτες μέχρι τώρα που έχουν εξετάσει προοπτικά την προγνωστική ικανότητα της NGAL για την ανάπτυξη ΟΝΒ στο μεικτό πληθυσμό της ΜΕΘ ενηλίκων. Οι De Geus et al 40 εκπόνησαν μια μεγάλη προοπτική μελέτη που περιέλαβε 632 διαδοχικούς ασθενείς, από τους οποίους 16% είχαν ΟΝΒ στην είσοδο. Το ποσοστό των ασθενών με πιο σοβαρή ΟΝΒ (στάδιο F) ήταν 9%. Μια σταθερή τιμή 4 εβδομάδες πριν από την εισαγωγή χρησιμοποιήθηκε ως τιμή αναφοράς για την scr και αν δεν ήταν διαθέσιμη, τότε η τιμή εισόδου χρησιμοποιείτο ως εναλλακτική τιμή. Οι AUCs για την πρόβλεψη της ΟΝΒ μία εβδομάδα μετά από την εισαγωγή ήταν 0,77 για την τιμή εισόδου της pngal και 0,80 για την τιμή εισόδου της ungal, ενώ οι AUCs για την ανάγκη νεφρικής υποκα- Πίνακας 3. Μελέτες για την NGAL σε ενήλικες ασθενείς γενικών ΜΕΘ. Βιβλιογραφική αναφορά και πρώτος συγγραφέας Μέγεθος δείγματος Ορισμός ΟΝΒ ΟΝΒ στην είσοδο (% του συνόλου) Πρωτογενές καταληκτικό σημείο Τιμή NGAL που χρησιμοποιήθηκε: τιμή αναφοράς ή μέγιστη τιμή AUC για pngal AUC για ungal 40 De Geus 632 RIFLE 16 Πρόγνωση ΟΝΒ μέσα στην πρώτη εβδομάδα μετά από την εισαγωγή 41 Cruz 301 RIFLE 30 Πρόγνωση ΟΝΒ μέσα σε 48 ώρες μετά από την εισαγωγή 42 Siew 451 AKIN 14 Πρόγνωση ΟΝΒ μέσα σε 24 και 48 ώρες μετά από την εισαγωγή Τιμή αναφοράς 0,77 0,80 Τιμή αναφοράς 0,78 NA Τιμή αναφοράς NA 0,64 * 43 Constantin 88 RIFLE 36 Συσχέτιση μεταξύ pngal και ΟΝΒ Τιμή αναφοράς 0,92 # NA 44 Martensson 65 AKIN 0 Ανίχνευση ΟΝΒ σε ασθενείς με σηπτική καταπληξία 45 Bagshaw 83 RIFLE 100 Διάκριση μεταξύ σηπτικής και μη σηπτικής ΟΝΒ μέσα σε 48 ώρες 46 Kumpers 109 RIFLE 100 Θνησιμότητα 28 ημερών μετά από την έναρξη θεραπείας νεφρικής υποκατάστασης Μέγιστη τιμή 0,67 0,86 Μέγιστη τιμή 0,77 0,70 pngal κατά την έναρξη θεραπείας νεφρικής υποκατάστασης 0,74 NA NGAL: Neutrophil gelatinase-associated lipocalin, ΜΕΘ: Μονάδα εντατικής θεραπείας, ΟΝΒ: Οξεία νεφρική βλάβη, AUC: Area under curve, pngal: Plasma NGAL, ungal: Urine NGAL, NA: Μη διαθέσιμα (not available), * ΟΝΒ μέσα σε 48 ώρες μετά από την εισαγωγή, # ΟΝΒ μέσα στην πρώτη εβδομάδα μετά από την εισαγωγή, ΟΝΒ μέσα σε 12 ώρες μετά από την εισαγωγή

6 ΝΕΟΤΕΡΟΙ ΝΕΦΡΙΚΟΙ ΒΙΟΔΕΙΚΤΕΣ ΣΤΗ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ 555 τάστασης ήταν 0,88 για την pngal εισόδου και 0,89 για την ungal εισόδου. Οι Cruz et al 41 πραγματοποίησαν μια άλλη προοπτική μελέτη παρατήρησης με 301 διαδοχικούς ασθενείς, από τους οποίους 30% είχαν ΟΝΒ στην εισαγωγή. Οι AUCs για την pngal εισόδου σχετικά με την πρόγνωση της ΟΝΒ μέσα σε 48 ώρες μετά από την εισαγωγή και για την ανάγκη νεφρικής υποκατάστασης κατά την παραμονή στη ΜΕΘ ήταν 0,78 και 0,82, αντίστοιχα. Ως τιμή αναφοράς για την scr χρησιμοποιήθηκε η χαμηλότερη γνωστή τιμή κατά τους προηγούμενους 3 μήνες. Εάν δεν ήταν γνωστή, υπολογιζόταν από την επίλυση της εξίσωσης MDRD-eGFR. Oι Siew et al, 42 σε μια προοπτική μελέτη που περιέλαβε 451 ασθενείς, από τους οποίους 14% είχαν ΟΝΒ στην εισαγωγή, βρήκαν πτωχή απόδοση για την τιμή εισαγωγής της ungal (AUC=0,64) σχετικά με τη διάγνωση ΟΝΒ 48 ώρες μετά από την εισαγωγή. Ωστόσο, η ungal παρέμεινε ανεξάρτητα σχετιζόμενη με την ανάπτυξη ΟΝΒ μετά από προσαρμογή, όταν άλλοι συγχυτικοί παράγοντες περιελήφθησαν σε ένα κλινικό μοντέλο, όμως βελτίωσε μόνο οριακά την προγνωστική ικανότητα αυτού του κλινικού μοντέλου (όταν προστίθετο σε αυτό). Επιπρόσθετα, η τιμή εισαγωγής της ungal προέβλεπε ανεξάρτητα την έναρξη νεφρικής υποκατάστασης κατά τη διάρκεια παραμονής στη ΜΕΘ (HR: 2,60 [95% CI: 1,55 4,35], όταν εισήχθη σε πολυπαραγοντικό μοντέλο αναλογικών κινδύνων, Cox proportional hazards model). Η συγκεκριμένη μελέτη είχε κάποιες ιδιαιτερότητες συγκρινόμενη με τις υπόλοιπες. Για παράδειγμα, σε 52% των ασθενών η τιμή αναφοράς της scr δεν ήταν διαθέσιμη και χρησιμοποιήθηκε μεθοδολογία multiple imputations για να οριστεί, ενώ για τον ορισμό της ΟΝΒ χρησιμοποιήθηκαν τα κριτήρια ΑΚΙΝ αντί για τα κριτήρια RIFLE. Τελικά, οι Constantin et al 43 ανακοίνωσαν άριστη προγνωστική ικανότητα για την pngal εισαγωγής αναφορικά με την ανάπτυξη ΟΝΒ μέσα στην πρώτη εβδομάδα μετά από την εισαγωγή (AUC=0,92). Η AUC για την ανάγκη νεφρικής υποκατάστασης ήταν 0,78. Στη μελέτη συμμετείχαν 88 ασθενείς, 36% από τους οποίους είχαν ΟΝΒ στην εισαγωγή. Η τιμή αναφοράς της scr οριζόταν από το πρόσφατο ιατρικό ιστορικό και εάν δεν ήταν γνωστή, λύνοντας την εξίσωση MDRD-eGFR Ο ρόλος της λιποκαλίνης σχετιζόμενης με τη ζελατινάση των ουδετεροφίλων στην οξεία νεφρική βλάβη που σχετίζεται με σήψη. Η επίδραση της σήψης στα επίπεδα NGAL στο πλάσμα και στα ούρα των βαρέως πασχόντων ενηλίκων ασθενών είναι αμφιλεγόμενη. Oι Martensson et al 44 μελέτησαν την προγνωστική αξία της pngal και της ungal για την πρώιμη ανίχνευση ΟΝΒ σε 65 σηπτικούς ασθενείς, κανένας από τους οποίους δεν είχε ΟΝΒ στην είσοδο. Οι AUCs για την ΟΝΒ μέσα σε 12 ώρες μετά την εισαγωγή σε ασθενείς με σηπτική καταπληξία ήταν 0,86 για τη μέγιστη τιμή ungal και 0,67 για τη μέγιστη τιμή pngal, αντίστοιχα. Βρήκαν επίσης ότι η ungal είναι πιο ισχυρός δείκτης ΟΝΒ απ ό,τι η pngal σε ασθενείς με σηπτική καταπληξία, επειδή τα επίπεδα της ungal παραμένουν σε φυσιολογικά όρια, ακόμη και όταν η pngal αυξάνει σε ασθενείς χωρίς ΟΝΒ. Επίσης, οι Bagshaw et al 45 πραγματοποίησαν μια προοπτική μελέτη παρατήρησης σε 83 ασθενείς με ΟΝΒ, σηπτικούς και μη, και προσπάθησαν να βρουν εάν υπάρχουν χαρακτηριστικά πρότυπα για την pngal και την ungal σε ΟΝΒ οφειλόμενη σε σήψη σε σύγκριση με ΟΝΒ μη οφειλόμενη σε σήψη. Όμως, δεν είχαν συμπεριλάβει ομάδα ελέγχου με σήψη αλλά χωρίς ΟΝΒ, για σύγκριση. Η οφειλόμενη σε σήψη ΟΝΒ σχετιζόταν με σημαντικά υψηλότερες τιμές εισαγωγής για την pngal και την ungal, συγκριτικά με την ΟΝΒ μη οφειλόμενη σε σήψη. Οι AUCs για την πρόβλεψη ΟΝΒ σχετιζόμενης με σήψη μέσα σε 48 ώρες μετά από την εισαγωγή ήταν 0,77 και 0,70 για τη μέγιστη τιμή pngal και τη μέγιστη τιμή ungal, αντίστοιχα. Επί πλέον, οι AUCs για την πρόβλεψη της ανάγκης νεφρικής υποκατάστασης ήταν 0,78 και 0,70, για τη μέγιστη τιμή pngal και τη μέγιστη τιμή ungal, αντίστοιχα. Αντίθετα, οι Cruz et al 41 δεν βρήκαν σημαντική διαφορά στην τιμή pngal μεταξύ ασθενών με και χωρίς σήψη ή SIRS. Τέλος, οι Kumpers et al 46 πραγματοποίησαν μια προοπτική μελέτη σε 109 βαρέως πάσχοντες ασθενείς με ΟΝΒ κατά την έναρξη νεφρικής υποκατάστασης και ταυτοποίησαν την pngal ως έναν ισχυρό ανεξάρτητο προγνωστικό παράγοντα για την επιβίωση 28 ημερών (HR: 1,6, 95% CI: 1,15 2,23). Ο βαθμός κατά τον οποίο η ΟΝΒ συμβάλλει στα επίπεδα pngal θα μπορούσε να συγχυστεί από την έκλυση της NGAL στην κυκλοφορία σε σηπτικές καταστάσεις. Φαίνεται λοιπόν ότι ο ρόλος της NGAL στη σήψη παραμένει αδιευκρίνιστος και απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες σε σηπτικούς ασθενείς για να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα. 4. ΣΥΣΤΑΤΙΝΗ C 4.1. Βιολογία της συστατίνης C Οι πρωτεάσες κυστεΐνης περιλαμβάνουν μια ομάδα πρωτεολυτικών ενζύμων που διασπούν πεπτιδικούς δεσμούς, χρησιμοποιώντας ένα ενεργό κατάλοιπο κυστεΐνης στο ενεργό τους κέντρο. 47,48 Οι ενέργειες των πρωτεασών κυστεΐνης βρίσκονται υπό τον έλεγχο ανασταλτικών πρωτεϊνών, όπως η α 2-μακροσφαιρίνη και οι συστατίνες. Οι συγκεκριμένοι φυσικοί ανασταλτές προστατεύουν τους φυσιολογικούς ιστούς από την καταστρεπτική πρωτεόλυση των πρωτεασών κυστεΐνης. Η συστατίνη C (CysC) ήταν γνωστή ως γ-trace και περιγράφηκε αρχικά το 1961 ως συστατικό των ούρων σε ασθενείς με νεφρική σωληναριακή βλάβη,

7 556 Σ. ΚΟΚΚΟΡΗΣ και συν καθώς και στο φυσιολογικό εγκεφαλονωτιαίο υγρό. 49,50 Όταν η γ-trace αποδείχθηκε ότι αναστέλλει πρωτεάσες κυστεΐνης, μετονομάστηκε σε CysC από τον Barrett το H CysC λοιπόν είναι ένας ενδογενής αναστολέας πρωτεασών κυστεΐνης μοριακού βάρους 13 kd και είναι μέλος της οικογένειας των πρωτεϊνών που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στον ενδοκυττάριο καταβολισμό ποικίλων πεπτιδίων και πρωτεϊνών (εικ. 2) Ο ρόλος της συστατίνης C στην οξεία νεφρική βλάβη Συστατίνη C και ρυθμός σπειραματικής διήθησης. Η CysC συντίθεται και απελευθερώνεται στο αίμα με σχετικά σταθερό ρυθμό από όλα τα εμπύρηνα κύτταρα. 53 Διηθείται ελεύθερα από το σπείραμα, επαναρροφάται πλήρως από το εγγύς εσπειραμένο σωληνάριο και δεν εκκρίνεται. 54,55 Έτσι, η CysC μπορεί να αντιπροσωπεύει έναν υποσχόμενο δείκτη, υποψήφιο να περιληφθεί στο panel δεικτών της ΟΝΒ. Τα επίπεδα της CysC του πλάσματος (pcysc) σχετίζονται σημαντικά με το ΡΣΔ (μετρημένο με ραδιοϊσότοπα) σε ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο. 6,56 Επίσης, η μεταξύ των μετρήσεων διακύμανση φαίνεται να είναι συγκρίσιμη με αυτή της κρεατινίνης. 57 Έτσι, η μείωση του ΡΣΔ συσχετίζεται ικανοποιητικά με την αύξηση των επιπέδων της pcysc. Αρκετές μελέτες έχουν χρησιμοποιήσει τη CysC ως ενδογενή δείκτη εκτίμησης της νεφρικής λειτουργίας σε πληθυσμούς σε κίνδυνο για ή με χρόνια νεφρική νόσο. Φαίνεται λοιπόν ότι η CysC έχει καλύτερη διαγνωστική ακρίβεια από την κρεατινίνη για τη διάκριση της επηρεασμένης νεφρικής Εικόνα 2. Μοριακή δομή της CysC. Από: Protein Data Bank (http://www. rcsb.org). λειτουργίας. 5,6 Δύο μετα-αναλύσεις έχουν επίσης καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η CysC είναι ανώτερη από την κρεατινίνη για την ανίχνευση και τη διάγνωση της νεφρικής δυσλειτουργίας. 58,59 Πιο συγκεκριμένα, οι Dharnidharka et al 60 σε μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 54 μελετών βρήκαν ότι το αντίστροφο της CysC (1/CysC) είχε μεγαλύτερη συσχέτιση (0,82 έναντι 0,74, p<0,001) και AUC (0,93 έναντι 0,84, p<0,001) για το ΡΣΔ σε σύγκριση με την scr. Οι Roos et al, 59 σε μια άλλη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 24 μελετών, βρήκαν ότι η διαγνωστική αναλογία πιθανοτήτων (diagnostic odds ratio, DOR) για την πρόβλεψη της νεφρικής δυσλειτουργίας ήταν υψηλότερη για την pcysc σε σύγκριση με την scr (3,99 έναντι 2,79). Ακόμη, η pcysc μπορεί να είναι περισσότερο ευαίσθητη σε πρώιμες και ήπιες αλλαγές της νεφρικής λειτουργίας συγκρινόμενη με την scr. 60, Συστατίνη C και σωληναριακή δυσλειτουργία. Επειδή η CysC διηθείται ελεύθερα από το σπείραμα και επαναρροφάται πλήρως από το εγγύς εσπειραμένο σωληνάριο, αρχικά θεωρήθηκε ότι μπορεί να είναι ένας καλός δείκτης του ΡΣΔ. Όμως, η συμμετοχή του εγγύς εσπειραμένου σωληναρίου στην επαναρρόφηση μπορεί να σημαίνει ότι η μέτρηση της CysC των ούρων (ucysc) θα μπορούσε να παράσχει πληροφορίες για τη σωληναριακή λειτουργία. Πράγματι, η μέτρηση ειδικών πρωτεϊνών στα ούρα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια διαφοροποίησης της σπειραματικής από τη σωληναριακή πρωτεϊνουρία. 56,62 Το ενδιαφέρον για τη CysC είναι σχετικά πρόσφατο. Η συγκέντρωση της ucysc σε φυσιολογικά άτομα είναι συνήθως χαμηλή (<120 μg/l). 63 Οι συγκεντρώσεις της ucysc είναι σημαντικά υψηλότερες σε ασθενείς με σωληναριακή βλάβη σε σύγκριση με αυτούς με σπειραματική νόσο ή σε φυσιολογικά άτομα, έτσι ώστε η μέτρηση της ucysc θα μπορούσε να επιτρέπει την ανίχνευση της σωληναριακής δυσλειτουργίας σε ασθενείς με αμιγείς ή μεικτές νεφροπάθειες. 64 Μια πρόσφατη μελέτη της προγνωστικής αξίας των πρωτεϊνών των ούρων σε μη ολιγουρική οξεία σωληναριακή νέκρωση βρήκε ότι η ucysc και η β 2-μικροσφαιρίνη έχουν την υψηλότερη διαγνωστική ακρίβεια στην ανίχνευση ασθενών που χρειάζονται θεραπεία νεφρικής υποκατάστασης Ο ρόλος της συστατίνης C στη γενική μονάδα εντατικής θεραπείας ενηλίκων. Παρ όλο ότι υπάρχει η δυνατότητα για ταχεία και αξιόπιστη μέτρηση της CysC, ο συνολικός αριθμός ενηλίκων ασθενών ΜΕΘ που έχουν μελετηθεί για ανάπτυξη ΟΝΒ παραμένει μικρός και με αντικρουόμενα αποτελέσματα (πίν. 4). Οι Herget-Rosenthal et al, 5 σε προοπτική μελέτη με 85 βαρέως πάσχοντες ασθενείς σε κίνδυνο για ΟΝΒ, παρακολούθησαν την scr και την pcysc καθημερινά. Η ΟΝΒ ορίστηκε με βάση την αύξηση της scr ή της pcysc σύμφωνα με τα κριτήρια της

8 ΝΕΟΤΕΡΟΙ ΝΕΦΡΙΚΟΙ ΒΙΟΔΕΙΚΤΕΣ ΣΤΗ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ 557 Πίνακας 4. Μελέτες για τη CysC σε ενήλικες ασθενείς γενικών μονάδων εντατικής θεραπείας. Βιβλιογραφική αναφορά και πρώτος συγγραφέας Μέγεθος δείγματος Ορισμός ΟΝΒ Πρωτογενές καταληκτικό σημείο Αποτελέσματα 5 Herget-Rosenthal 85 RIFLE Εάν η pcysc αυξάνει νωρίτερα από την scr στην ΟΝΒ 65 Nejat 444 AKIN Προγνωστική ικανότητα της ucysc για σήψη και ONB 66 Nejat 442 ΑΚΙΝ Εάν η pcysc αυξάνει νωρίτερα από την scr στην ΟΝΒ 67 Bell 845 RIFLE Προγνωστική ικανότητα της pcysc για θάνατο 68 Ahlstrom 202 RIFLE Προγνωστική ικανότητα της pcysc για - ΟΝΑ - Επιβίωση 69 Royakkers 151 RIFLE Προγνωστική ικανότητα της CysC για ΟΝΒ και θεραπεία νεφρικής υποκατάστασης 70 Martensson 327 Αύξηση της scr >50% σε σχέση με την τιμή αναφοράς Επίδραση της σήψης στα επίπεδα pcysc σε ασθενείς με ΟΝΒ και μη ΟΝΒ H pcysc αυξήθηκε >50% 1,5 ημέρα νωρίτερα από την scr AUC για σήψη 0,80 AUC για ΟΝΒ 0,70 Η pcysc αυξάνει νωρίτερα από την scr στην ΟΝΒ AUC της pcysc για εμμένουσα ΟΝΒ 0,80 Η pcysc σχετίζεται με τη θνησιμότητα ανεξάρτητα από τη νεφρική λειτουργία Η pcysc ισοδύναμη της scr στην ανίχνευση ΟΝΑ Άριστη PPV για πρόγνωση ΟΝΑ AUC για pcysc 0,72 AUC για ucysc <0,50 Η μεταβολή της pcysc δεν διέφερε σημαντικά μεταξύ σηπτικών και μη ασθενών ΟΝΒ: Οξεία νεφρική βλάβη, ONA: Οξεία νεφρική ανεπάρκεια, AUC: Αrea under curve, pcysc: Συστατίνη C πλάσματος, ucysc: Συστατίνη C ούρων, scr: Κρεατινίνη ορού, PPV: Positive predictive value ταξινόμησης κατά RIFLE. Οι αυξήσεις της pcysc προηγήθηκαν εκείνων της scr, εκπληρώνοντας τα κριτήρια RIFLE-R κατά προσέγγιση 1,5 ημέρα πριν από την κρεατινίνη. Η pcysc επίσης έδειξε άριστη διακριτική ικανότητα για την ανίχνευση των σταδίων RIFLE-I και RIFLE-F πριν από την scr, με μέτρια ικανότητα για την πρόβλεψη της ανάγκης για θεραπεία νεφρικής υποκατάστασης. Σε μια άλλη δικεντρική μελέτη 444 βαρέως πασχόντων ασθενών, μετά από πολυπαραγοντική ανάλυση, η αυξημένη τιμή εισαγωγής της ucysc σχετιζόταν ανεξάρτητα με την εμφάνιση ΟΝΒ (OR: 1,60, 95% CI: 1,16 2,21), οριζόμενη ως αύξηση της scr (>50% ή >27 μmol/l), με AUC 0, Οι Nejat et al 66 διεξήγαγαν μια προοπτική μελέτη παρατήρησης σε 442 ασθενείς ΜΕΘ, μετρώντας διαδοχικά την pcysc και την scr στην εισαγωγή και καθημερινά, για να εκτιμήσουν την εμμένουσα ΟΝΒ, οριζόμενη ως μια αύξηση 25% ή μεγαλύτερη και 50% ή μεγαλύτερη από την τιμή αναφοράς, είτε στην pcysc είτε στην scr, για τουλάχιστον 24 ώρες. Συνολικά, ΟΝΒ αναπτύχθηκε σε 44,6% των ασθενών (σε ποσοστό 28,3% ήταν παρούσα στην εισαγωγή στη ΜΕΘ, σε 16,5% συνέβη μέσα σε 7 ημέρες μετά από την εισαγωγή και σε 3,2% χρειάστηκε θεραπεία νεφρικής υποκατάστασης). Η pcysc βρέθηκε ότι αυξάνει πρωιμότερα από την scr, πιο συχνά στους ασθενείς που εμφάνισαν αύξηση της τάξης του 25% ή περισσότερο (29% έναντι 8%, p<0,001) και 50% ή περισσότερο (15% έναντι 3,8%, p<0,001) και στις δύο παραμέτρους. Η εν λόγω τάση βρέθηκε να είναι παρόμοια σε όλες τις υποομάδες (χρόνια νεφρική βλάβη, καρδιοχειρουργική επέμβαση με καρδιοπνευμονική παράκαμψη, σήψη). Σε μια άλλη μελέτη 845 ασθενών ΜΕΘ, η pcysc φάνηκε ότι είναι ανεξάρτητα σχετιζόμενη με το θάνατο μέσα στο νοσοκομείο γι αυτούς με ή χωρίς ΟΝΒ. Όμως, η συσχέτιση ήταν ισχυρότερη γι αυτούς με ΟΝΒ. 67 Οι Ahlstrom et al 68 μελέτησαν 202 ασθενείς γενικής ΜΕΘ και βρήκαν ότι η pcysc είχε άριστη θετική προγνωστική αξία για τη διάγνωση της ΟΝΒ μέσα στην πρώτη εβδομάδα. Τέλος, σε μια πολυκεντρική προοπτική μελέτη, οι Royakkers et al 69 βρήκαν μέτρια διαγνωστική ικανότητα τόσο για την pcysc (0,72) όσο και την ucysc (<0,50), δύο ημέρες πριν από τη διάγνωση της ΟΝΒ Ο ρόλος της συστατίνης C στη σήψη. Το εάν η παρουσία της σήψης επηρεάζει ή όχι τα επίπεδα της CysC δεν έχει αποσαφηνιστεί ακόμη. Οι Nejat et al, 65 σε μια δικεντρική μελέτη 444 βαρέως πασχόντων ασθενών, βρήκαν ότι η AUC της ucysc για τη διάγνωση της σήψης ήταν 0,80 (95% CI: 0,74 0,87). Μετά από διόρθωση για διάφορους συνεπιδρώντες παράγοντες, η ucysc παρέμεινε ανεξάρτητα σχετιζόμενη με τη σήψη (OR: 3,43, 95% CI: 2,46 4,78). Επίσης, η συγκέντρωση της ucysc ήταν σημαντικά υψηλότερη στους σηπτικούς ασθενείς (p<0,0001). Τέλος, ανέφεραν ότι η AUC της pcysc της εισαγωγής, για την ανίχνευση ΟΝΒ

9 558 Σ. ΚΟΚΚΟΡΗΣ και συν 48 ώρες μετά από την εισαγωγή στη ΜΕΘ, σε σηπτικούς ασθενείς μόνο, ήταν 0,75. Αντίθετα, oι Martensson et al 70 σε μια άλλη προοπτική μελέτη 327 ασθενών ΜΕΘ βρήκαν ότι η παρουσία σήψης δεν είχε κάποια επίδραση στα επίπεδα της pcysc κατά τη διάρκεια της πρώτης εβδομάδας στη ΜΕΘ. 5. Η ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑ Μετρήσαμε την pngal, την ungal και την pcysc κατά την εισαγωγή σε 100 ασθενείς της δικής μας ΜΕΘ. Οι AUCs των ROC καμπυλών για την πρόβλεψη της ΟΝΒ μέσα σε 7 ημέρες μετά από την εισαγωγή ήταν 0,78 (95% CI: 0,67 0,88), 0,75 (95% CI: 0,64 0,85) και 0,74 (95% CI: 0,62 0,86), για την pngal, την pcysc και την ungal (τιμές ημέρας εισόδου στη ΜΕΘ), αντίστοιχα. Όταν όμως οι παραπάνω βιοδείκτες συνδυάστηκαν σε έναν πίνακα (panel) νεφρικών δεικτών, η προβλεπτική τους ικανότητα αυξήθηκε σημαντικά (AUC=0,86, 95% CI: 0,76 0,96), για πρόβλεψη ΟΝΒ εντός μίας εβδομάδας από την εισαγωγή στη ΜΕΘ. Τέλος, ένα κλινικό μοντέλο που περιελάμβανε τις μέγιστες τιμές των ανωτέρω παραμέτρων είχε άριστη AUC (0,90, 95% CI: 0,81 0,98) για την πρόβλεψη της ΟΝΒ 7 ημέρες μετά την εισαγωγή στη ΜΕΘ (εικ. 3) ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Μέχρι σήμερα, η NGAL και η CysC είναι οι πλέον ισχυροί βιοδείκτες για την πρόβλεψη της ανάπτυξης ΟΝΒ, ακόμη και στο μεικτό πληθυσμό μιας γενικής ΜΕΘ. Όμως, το ερώτημα είναι εάν ένας βιοδείκτης μόνος του είναι ικανός για την πρόβλεψη ΟΝΒ ή ένα panel τέτοιων δεικτών θα είχε καλύτερη απόδοση. Η πρώιμη ανίχνευση ΟΝΒ από νέους βιοδείκτες ή το συνδυασμό τους οδηγεί σε έγκαιρες παρεμβάσεις (π.χ. αποφυγή νεφροτοξικών φαρμάκων, πρώιμη έναρξη νεφρικής υποκατάστασης κ.λπ.) για την πρόληψη των καταστροφικών επιπλοκών της ΟΝΒ στους βαρέως πάσχοντες ασθενείς. Με την επίπτωση της ΟΝΒ στις ΜΕΘ να αυξάνεται συνεχώς, είναι αναγκαία η διεξαγωγή μεγάλων τυχαιοποιημένων μελετών για την επικύρωση Εικόνα 3. Σχηματική αναπαράσταση της προγνωστικής ικανότητας της pngal, της pcysc, της ungal, καθώς και των συνδυασμών τους σε κλινικά μοντέλα για την πρόβλεψη της ΟΝΒ μέσα σε 7 ημέρες από την εισαγωγή στη ΜΕΘ. Η ανάλυση των καμπυλών ROC ανέδειξε τις παρακάτω AUCs: 0,90 (95% CI: 0,81 0,98), 0,86 (95% CI: 0,76 0,96), 0,78 (95% CI: 0,67 0,88), 0,75 (95% CI: 0,64 0,85) και 0,74 (95% CI: 0,62 0,86), για το κλινικό μοντέλο των μέγιστων τιμών (peak pngal, peak pcysc, peak scr), το κλινικό μοντέλο των τιμών εισαγωγής (pngal, pcysc, ungal), την pngal εισαγωγής, την pcysc εισαγωγής και την ungal εισαγωγής, αντίστοιχα. του ρόλου της NGAL (ή ενός panel νεφρικών βιοδεικτών) στη διαδικασία λήψης κλινικών αποφάσεων σχετικά με την πρωιμότερη υλοποίηση πιο επιθετικών παρεμβάσεων, όπως για παράδειγμα συνεχής φλεβοφλεβική αιμοδιαδιήθηση, όταν οι δείκτες είναι αυξημένοι, πριν συμβεί μη αντιστρεπτή νεφρική βλάβη.

10 ΝΕΟΤΕΡΟΙ ΝΕΦΡΙΚΟΙ ΒΙΟΔΕΙΚΤΕΣ ΣΤΗ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ 559 ΑBSTRACT Acute kidney injury and novel markers of renal function in adult intensive care unit patients S. KOKKORIS, 1 E. GRAPSA, 2 S. NANAS 1 1 First Critical Care Clinic, Medical School, University of Athens, Evangelismos General Hospital, Athens, 2 Department of Nephrology, Medical School, University of Athens, Areteio General Hospital, Athens, Greece Archives of Hellenic Medicine 2012, 29(5): Acute kidney damage is one of the most common problems in the critically ill patients hospitalized in the intensive care unit (ICU) and it is well established that impaired renal function increases morbidity and mortality in these patients. Despite the technological and pharmaceutical advances made during recent decades, both the incidence (1 25%) and the mortality (50 80%) associated with acute kidney injury in these critically ill patients remain unchanged. Creatinine, which is the primary biomarker of renal dysfunction in use to date, has many disadvantages, such as the time delay in its increase in the serum, and the influence of other factors on its level, such as age, gender, muscle mass, etc. Hence, there is a need for identification of better renal biomarkers in order to provide timely intervention for prevention and treatment of acute kidney damage. The lack of an early biomarker is an obstacle to the development of new acute kidney injury prevention strategies. With the incidence of acute kidney injury reaching epidemic dimensions, the need for novel markers is urgent, and in recent years research directed at finding biomarkers has been intense. Two such promising biomarkers are neutrophil gelatinase-associated lipocalin (NGAL) and cystatin C (CysC). This is a review of the studies which have tested the predictive capability of these two markers, in urine and/or plasma, for the early detection of acute kidney damage in the mixed adult ICU population. Key words: Acute kidney injury, Biomarkers, CysC, ICU, NGAL Βιβλιογραφία 1. KELLUM JA. Acute kidney injury. Crit Care Med 2008, 36(Suppl 4):S141 S DEVARAJAN P. Neutrophil gelatinase-associated lipocalin (NGAL): A new marker of kidney disease. Scand J Clin Lab Invest Suppl 2008, 241: MORI K, LEE HT, RAPOPORT D, DREXLER IR, FOSTER K, YANG J ET AL. Endocytic delivery of lipocalin-siderophore-iron complex rescues the kidney from ischemia-reperfusion injury. J Clin Invest 2005, 115: MISHRA J, DENT C, TARABISHI R, MITSNEFES MM, MA Q, KELLY C ET AL. Neutrophil gelatinase-associated lipocalin (NGAL) as a biomarker for acute renal injury after cardiac surgery. Lancet 2005, 365: HERGET-ROSENTHAL S, MARGGRAF G, HÜSING J, GÖRING F, PIE- TRUCK F, JANSSEN O ET AL. Early detection of acute renal failure by serum cystatin C. Kidney Int 2004, 66: VILLA P, JIMÉNEZ M, SORIANO MC, MANZANARES J, CASASNOVAS P. Serum cystatin C concentration as a marker of acute renal dysfunction in critically ill patients. Crit Care 2005, 9:R139 R HAN WK, BAILLY V, ABICHANDANI R, THADHANI R, BONVENTRE JV. Kidney injury molecule-1 (KIM-1): A novel biomarker for human renal proximal tubule injury. Kidney Int 2002, 62: PARIKH CR, ABRAHAM E, ANCUKIEWICZ M, EDELSTEIN CL. Urine IL- 18 is an early diagnostic marker for acute kidney injury and predicts mortality in the intensive care unit. J Am Soc Nephrol 2005, 16: PARIKH CR, JANI A, MELNIKOV VY, FAUBEL S, EDELSTEIN CL. Urinary interleukin-18 is a marker of human acute tubular necrosis. Am J Kidney Dis 2004, 43: PARIKH CR, JANI A, MISHRA J, MA Q, KELLY C, BARASCH J ET AL. Urine NGAL and IL-18 are predictive biomarkers for delayed graft function following kidney transplantation. Am J Transplant 2006, 6: PARIKH CR, MISHRA J, THIESSEN-PHILBROOK H, DURSUN B, MA Q, KELLY C ET AL. Urinary IL-18 is an early predictive biomarker of acute kidney injury after cardiac surgery. Kidney Int 2006, 70: KELLUM JA, LEVIN N, BOUMAN C, LAMEIRE N. Developing a consensus classification system for acute renal failure. Curr Opin Crit Care 2002, 8: BELLOMO R, RONCO C, KELLUM JA, MEHTA RL, PALEVSKY P; ACUTE DIALYSIS QUALITY INITIATIVE WORKGROUP. Acute renal failure definition, outcome measures, animal models, fluid therapy and information technology needs: The Second International Consensus Conference of the Acute Dialysis Quality Initiative (ADQI) Group. Crit Care 2004, 8:R204 R MEHTA RL, KELLUM JA, SHAH SV, MOLITORIS BA, RONCO C, WAR- NOCK DG ET AL. Acute kidney injury network: Report of an initiative to improve outcomes in acute kidney injury. Crit Care 2007, 11:R CRUZ DN, BOLGAN I, PERAZELLA MA, BONELLO M, DE CAL M, COR- RADI V ET AL. North-East Italian Prospective Hospital Renal Outcome Survey on Acute Kidney Injury (NEiPHROS-AKI): Target-

11 560 Σ. ΚΟΚΚΟΡΗΣ και συν ing the problem with the RIFLE criteria. Clin J Am Soc Nephrol 2007, 2: HOSTE EA, CLERMONT G, KERSTEN A, VENKATARAMAN R, ANGUS DC, DE BACQUER D ET AL. RIFLE criteria for acute kidney injury are associated with hospital mortality in critically ill patients: A cohort analysis. Crit Care 2006, 10:R UCHINO S, KELLUM JA, BELLOMO R, DOIG GS, MORIMATSU H, MORGERA S ET AL. Acute renal failure in critically ill patients: A multinational, multicenter study. JAMA 2005, 294: OSTERMANN M, CHANG RW. Acute kidney injury in the intensive care unit according to RIFLE. Crit Care Med 2007, 35: BAGSHAW SM, GEORGE C, DINU I, BELLOMO R. A multi-centre evaluation of the RIFLE criteria for early acute kidney injury in critically ill patients. Nephrol Dial Transplant 2008, 23: YMPA YP, SAKR Y, REINHART K, VINCENT JL. Has mortality from acute renal failure decreased? A systematic review of the literature. Am J Med 2005, 118: RICCI Z, CRUZ D, RONCO C. The RIFLE criteria and mortality in acute kidney injury: A systematic review. Kidney Int 2008, 73: BAGSHAW SM, MORTIS G, DOIG CJ, GODINEZ-LUNA T, FICK GH, LAUPLAND KB. One-year mortality in critically ill patients by severity of kidney dysfunction: A population-based assessment. Am J Kidney Dis 2006, 48: BAGSHAW SM, GIBNEY RT. Conventional markers of kidney function. Crit Care Med 2008, 36:S152 S SCHRIER RW. Need to intervene in established acute renal failure. J Am Soc Nephrol 2004, 15: FLOWER DR, NORTH AC, SANSOM CE. The lipocalin protein family: Structural and sequence overview. Biochim Biophys Acta 2000, 1482: KJELDSEN L, COWLAND JB, BORREGAARD N. Human neutrophil gelatinase-associated lipocalin and homologous proteins in rat and mouse. Biochim Biophys Acta 2000, 1482: XU S, VENGE P. Lipocalins as biochemical markers of disease. Biochim Biophys Acta 2000, 1482: COWLAND JB, BORREGAARD N. Molecular characterization and pattern of tissue expression of the gene for neutrophil gelatinase-associated lipocalin from humans. Genomics 1997, 45: NIELSON BS, BORREGAARD N, BUNDGAARD JR, TIMSHEL S, SEHEST- ED M, KJELDSEN L. Induction of NGAL synthesis in epithelial cells of human colorectal neoplasia and inflammatory bowel diseases. Gut 1996, 38: XU SY, PAUKSEN K, VENGE P. Serum measurements of human neutrophil lipocalin (HNL) discriminate between acute bacterial and viral infections. Scand J Clin Lab Invest 1995, 55: KEATINGS VM, BARNES PJ. Granulocyte activation markers in induced sputum: Comparison between chronic obstructive pulmonary disease, asthma, and normal subjects. Am J Respir Crit Care Med 1997, 155: BETSUYAKU T, NISHIMURA M, TAKEYABU K, TANINO M, VENGE P, XU S ET AL. Neutrophil granule proteins in bronchoalveolar lavage fluid from subjects with subclinical emphysema. Am J Respir Crit Care Med 1999, 159: GOETZ DH, HOLMES MA, BORREGAARD N, BLUHM ME, RAYMOND KN, STRONG RK. The neutrophil lipocalin NGAL is a bacteriostatic agent that interferes with siderophore-mediated iron acquisition. Mol Cell 2002, 10: YANG J, GOETZ D, LI JY, WANG W, MORI K, SETLIK D ET AL. An iron delivery pathway mediated by a lipocalin. Mol Cell 2002, 10: SUPAVEKIN S, ZHANG W, KUCHERLAPATI R, KASKEL FJ, MOORE LC, DEVARAJAN P. Differential gene expression following early renal ischemia/reperfusion. Kidney Int 2003, 63: MISHRA J, MA Q, PRADA A, MITSNEFES M, ZAHEDI K, YANG J ET AL. Identification of neutrophil gelatinase-associated lipocalin as a novel early urinary biomarker for ischemic renal injury. J Am Soc Nephrol 2003, 14: ROUDKENAR MH, HALABIAN R, BAHMANI P, ROUSHANDEH AM, KUWAHARA Y, FUKUMOTO M. Neutrophil gelatinase-associated lipocalin: A new antioxidant that exerts its cytoprotective effect independent on Heme Oxygenase-1. Free Radic Res 2011, 45: MOORE E, BELLOMO R, NICHOL A. Biomarkers of acute kidney injury in anesthesia, intensive care and major surgery: From the bench to clinical research to clinical practice. Minerva Anestesiol 2010, 76: HAASE M, BELLOMO R, DEVARAJAN P, SCHLATTMANN P, HAASE- FIELITZ A, NGAL META-ANALYSIS INVESTIGATOR GROUP. Accuracy of neutrophil gelatinase-associated lipocalin (NGAL) in diagnosis and prognosis in acute kidney injury: A systematic review and meta-analysis. Am J Kidney Dis 2009, 54: DE GEUS HR, BAKKER J, LESAFFRE EM, NOBLE JL. Neutrophil gelatinase-associated lipocalin at ICU admission predicts for acute kidney injury in adult patients. Am J Respir Crit Care Med 2011, 183: CRUZ DN, DE CAL M, GARZOTTO F, PERAZELLA MA, LENTINI P, COR- RADI V ET AL. Plasma neutrophil gelatinase-associated lipocalin is an early biomarker for acute kidney injury in an adult ICU population. Intensive Care Med 2010, 36: SIEW ED, WARE LB, GEBRETSADIK T, SHINTANI A, MOONS KG, WICKER- SHAM N ET AL. Urine neutrophil gelatinase-associated lipocalin moderately predicts acute kidney injury in critically ill adults. J Am Soc Nephrol 2009, 20: CONSTANTIN JM, FUTIER E, PERBET S, ROSZYK L, LAUTRETTE A, GILLART T ET AL. Plasma neutrophil gelatinase-associated lipocalin is an early marker of acute kidney injury in adult critically ill patients: A prospective study. J Crit Care 2010, 25:176.e1 e6 44. MÅRTENSSON J, BELL M, OLDNER A, XU S, VENGE P, MARTLING CR. Neutrophil gelatinase-associated lipocalin in adult septic patients with and without acute kidney injury. Intensive Care Med 2010, 36: BAGSHAW SM, BENNETT M, HAASE M, HAASE-FIELITZ A, EGI M, MORIMATSU H ET AL. Plasma and urine neutrophil gelatinaseassociated lipocalin in septic versus non-septic acute kidney injury in critical illness. Intensive Care Med 2010, 36: KÜMPERS P, HAFER C, LUKASZ A, LICHTINGHAGEN R, BRAND K, FLIS-

12 ΝΕΟΤΕΡΟΙ ΝΕΦΡΙΚΟΙ ΒΙΟΔΕΙΚΤΕΣ ΣΤΗ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ 561 ER D ET AL. Serum neutrophil gelatinase-associated lipocalin at inception of renal replacement therapy predicts survival in critically ill patients with acute kidney injury. Crit Care 2010, 14:R9 47. TURK V. Cysteine proteinases and their inhibitors. Proceedings of the International Symposium, Portoroz, Yugoslavia. Walter de Gruyter, Berlin, BARRETT A. The cystatins: A new class of peptidase inhibitors. Trends Biochem Sci 1987, 12: BUTLER EA, FLYNN FV. The occurrence of post-gamma protein in urine: A new protein abnormality. J Clin Pathol 1961, 14: CLAUSEN J. Proteins in normal cerebrospinal fluid not found in serum. Proc Soc Exp Biol Med 1961, 107: BARRETT AJ, DAVIES ME, GRUBB A. The place of human gammatrace (cystatin C) amongst the cysteine proteinase inhibitors. Biochem Biophys Res Commun 1984, 120: BRZIN J, POPOVIC T, TURK V, BORCHART U, MACHLEIDT W. Human cystatin, a new protein inhibitor of cysteine proteinases. Biochem Biophys Res Commun 1984, 118: GRUBB AO. Cystatin C Properties and use as diagnostic marker. Adv Clin Chem 2000, 35: KASEDA R, IINO N, HOSOJIMA M, TAKEDA T, HOSAKA K, KOBAYASHI A ET AL. Megalin-mediated endocytosis of cystatin C in proximal tubule cells. Biochem Biophys Res Commun 2007, 357: TENSTAD O, ROALD AB, GRUBB A, AUKLAND K. Renal handling of radiolabelled human cystatin C in the rat. Scand J Clin Lab Invest 1996, 56: HERGET-ROSENTHAL S, POPPEN D, HÜSING J, MARGGRAF G, PIE- TRUCK F, JAKOB HG ET AL. Prognostic value of tubular proteinuria and enzymuria in nonoliguric acute tubular necrosis. Clin Chem 2004, 50: DELANAYE P, CAVALIER E, DEPAS G, CHAPELLE JP, KRZESINSKI JM. New data on the intraindividual variation of cystatin C. Nephron Clin Pract 2008, 108:c246 c DHARNIDHARKA VR, KWON C, STEVENS G. Serum cystatin C is superior to serum creatinine as a marker of kidney function: A meta-analysis. Am J Kidney Dis 2002, 40: ROOS JF, DOUST J, TETT SE, KIRKPATRICK CM. Diagnostic accuracy of cystatin C compared to serum creatinine for the estimation of renal dysfunction in adults and children a metaanalysis. Clin Biochem 2007, 40: COLL E, BOTEY A, ALVAREZ L, POCH E, QUINTÓ L, SAURINA A ET AL. Serum cystatin C as a new marker for noninvasive estimation of glomerular filtration rate and as a marker for early renal impairment. Am J Kidney Dis 2000, 36: HOEK FJ, KEMPERMAN FA, KREDIET RT. A comparison between cystatin C, plasma creatinine and the Cockcroft and Gault formula for the estimation of glomerular filtration rate. Nephrol Dial Transplant 2003, 18: D AMICO G, BAZZI C. Urinary protein and enzyme excretion as markers of tubular damage. Curr Opin Nephrol Hypertens 2003, 12: UCHIDA K, GOTOH A. Measurement of cystatin-c and creatinine in urine. Clin Chim Acta 2002, 323: CONTI M, MOUTEREAU S, ZATER M, LALLALI K, DURRBACH A, MANIVET P ET AL. Urinary cystatin C as a specific marker of tubular dysfunction. Clin Chem Lab Med 2006, 44: NEJAT M, PICKERING JW, WALKER RJ, WESTHUYZEN J, SHAW GM, FRAMPTON CM ET AL. Urinary cystatin C is diagnostic of acute kidney injury and sepsis, and predicts mortality in the intensive care unit. Crit Care 2010, 14:R NEJAT M, PICKERING JW, WALKER RJ, ENDRE ZH. Rapid detection of acute kidney injury by plasma cystatin C in the intensive care unit. Nephrol Dial Transplant 2010, 25: BELL M, GRANATH F, MÅRTENSSON J, LÖFBERG E, EKBOM A, MARTLING CR ET AL. Cystatin C is correlated with mortality in patients with and without acute kidney injury. Nephrol Dial Transplant 2009, 24: AHLSTRÖM A, TALLGREN M, PELTONEN S, PETTILÄ V. Evolution and predictive power of serum cystatin C in acute renal failure. Clin Nephrol 2004, 62: ROYAKKERS AA, KOREVAAR JC, VAN SUIJLEN JD, HOFSTRA LS, KUI- PER MA, SPRONK PE ET AL. Serum and urine cystatin C are poor biomarkers for acute kidney injury and renal replacement therapy. Intensive Care Med 2011, 37: MÅRTENSSON J, MARTLING CR, OLDNER A, BELL M. Impact of sepsis on levels of plasma cystatin C in AKI and non-aki patients. Nephrol Dial Transplant 2012, 27: KOKKORIS S, IOANNIDOU S, PARISI M, DOUKA E, PIPILI C, KITSOU M ET AL. Combined use of neutrophil gelatinase-associated lipocalin and cystatin C for early detection of acute kidney injury in critically ill adults. An observational study. Accepted as poster presentation at ATS International Congress, San Francisco, USA, 2012 Corresponding author: S. Nanas, Critical Care Clinic, Evangelismos General Hospital, Ipsilantou street, GR Athens, Greece

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΗΘΗΣΗΣ ΣΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2: ΣΥΓΚΡΙΣΗ MDRD ΚΑΙ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΚΥΣΤΑΤΙΝΗ C

ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΗΘΗΣΗΣ ΣΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2: ΣΥΓΚΡΙΣΗ MDRD ΚΑΙ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΚΥΣΤΑΤΙΝΗ C ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΗΘΗΣΗΣ ΣΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2: ΣΥΓΚΡΙΣΗ MDRD ΚΑΙ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΚΥΣΤΑΤΙΝΗ C Φ. Ηλιάδης 1, Α. Ντέμκα 1, Τ. Διδάγγελος 1, Α. Μακέδου 2, Ε. Μωραλίδης 3,

Διαβάστε περισσότερα

Νοσοκοµειακή Οµάδα Επειγόντων: Όθων Φραϊδάκης Αναισθησιολόγος ΤΕΠ Πανεπιστηµιακού Νοσοκοµείου Ηρακλείου

Νοσοκοµειακή Οµάδα Επειγόντων: Όθων Φραϊδάκης Αναισθησιολόγος ΤΕΠ Πανεπιστηµιακού Νοσοκοµείου Ηρακλείου Νοσοκοµειακή Οµάδα Επειγόντων: Είναι µια λύση; Όθων Φραϊδάκης Αναισθησιολόγος ΤΕΠ Πανεπιστηµιακού Νοσοκοµείου Ηρακλείου Νοσοκοµειακή Οµάδα Επειγόντων η ανάγκη ΚΑΡΠΑ-Οµάδα αναζωογόνησης επιβίωση ενδονοσοκοµειακά

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο 15/11/2014, ώρα 14.30 15.30

Σάββατο 15/11/2014, ώρα 14.30 15.30 Σάββατο 15/11/2014, ώρα 14.30 15.30 ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΠΝΕΥΜΟΝΙΑ ΣΧΕΤΙΖΌΜΕΝΗ ΜΕ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΗΡΑ ΣΕ ΜΕΘ. ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΚΕΝΤΡΙΚΟΥ ΦΛΕΒΙΚΟΥ ΚΑΘΕΤΗΡΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΛΟΙΜΩΞΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ Ιωάννα Τζουλάκη Κώστας Τσιλίδης Ιωαννίδης: κεφάλαιο 2 Guyatt: κεφάλαιο 18 ΕΠΙςΤΗΜΟΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Επιστήμη (θεωρία) Πράξη (φροντίδα υγείας) Γνωστικό μέρος Αιτιό-γνωση Διά-γνωση Πρό-γνωση

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακά δεδομένα και

Εργαστηριακά δεδομένα και Εργαστηριακά δεδομένα και βιολογικοί ίδί δείκτες Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δομή μαθήματος Ορισμοί Παραδείγματα Μεγέθη και αριθμοί Σημασία Τιμές μςαναφοράς Προβλήματα Υποκαταστάτες δείκτες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

Γρήγορη αντιμετώπιση της ΚΙ: Πότε να ξεκινήσει η θεραπεία και πώς να μετρηθεί η αντίδραση; Από τον Καθηγητή Έιταν Κέρεμ, Ιατρό

Γρήγορη αντιμετώπιση της ΚΙ: Πότε να ξεκινήσει η θεραπεία και πώς να μετρηθεί η αντίδραση; Από τον Καθηγητή Έιταν Κέρεμ, Ιατρό ΙΑΤΡΙΚΟ ΘΕΜΑ Γρήγορη αντιμετώπιση της ΚΙ: Πότε να ξεκινήσει η θεραπεία και πώς να μετρηθεί η αντίδραση; Από τον Καθηγητή Έιταν Κέρεμ, Ιατρό Η επιβίωση των ασθενών με ΚΙ έχει βελτιωθεί δραματικά τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά

Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά What is "abnormal" in pediatric sleep? Συγγραφέας : Leila Kheiradish- Gozal MD Κέντρο :Department of Pediatrics and Comer Children's Hospital, Pritzker School

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής Κυτταρολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Διαγνωστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ οίδηµα ορίζεται η αύξηση του όγκου του υγρού του διάµεσου χώρου, η οποία οδηγεί συνήθως σε εµφανή διόγκωση ιστών για να διαπιστωθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ C ΣΤΗ ΧΝΝ

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ C ΣΤΗ ΧΝΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΧΡΗΣΗ ΚΙΝΗΤΟΥ ΤΗΛΕΦΩΝΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΟΓΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2012 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1 Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ... 23 2 Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΜΑΤΟΣ... 25 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 25 2.2 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ... 26 2.2.1 ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ... 26 2.2.2

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΓΝΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΟΡΓΑΝΩΝ ΑΠΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του Ονοματεπώνυμο φοιτήτριας: Ειρήνη Αδάμου Λεμεσός 2014 2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οξεοβασική ισορροπία. Θεόδωρος Βασιλακόπουλος. Αναπληρωτής Καθηγητής Εντατικής Θεραπείας-Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ

Οξεοβασική ισορροπία. Θεόδωρος Βασιλακόπουλος. Αναπληρωτής Καθηγητής Εντατικής Θεραπείας-Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ Οξύ ph Βάση Οξεοβασική ισορροπία Θεόδωρος Βασιλακόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Εντατικής Θεραπείας-Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ ph= - log [H + ] [H + ] σε mol/l ή Eq/L [H + ] = 40 neq/l = 40 x 10-9 Eq/L [HCO 3-

Διαβάστε περισσότερα

στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής

στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής Το σπινθηρογράφημα πνευμόνων στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής Χάρις Γιαννοπούλου Πυρηνικός ιατρός Αν. Διευθύντρια Τμήματος Πυρηνικής Ιατρικής ΓΝΑ «Ο Ευαγγελισμός» Πόσο επιτακτική είναι η ορθή διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

24-10-1985: Νοσηλευτική, Σχολή Επιστημών Υγείας του Εθνικού και Καποδιστριακού. 03-04-2008: Ιατρικό Τμήμα Σχολή Επιστημών Υγείας Πανεπιστημίου Κρήτης

24-10-1985: Νοσηλευτική, Σχολή Επιστημών Υγείας του Εθνικού και Καποδιστριακού. 03-04-2008: Ιατρικό Τμήμα Σχολή Επιστημών Υγείας Πανεπιστημίου Κρήτης ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Δρ. Ρουμπελάκη Μαρία roumb@staff.teicrete.gr Βασικό πτυχίο 24-10-1985: Νοσηλευτική, Σχολή Επιστημών Υγείας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Διδακτορικό 03-04-2008:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΣΙΔΗΡΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ, MD ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΕΣΥ, Γ.Ν.Α ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ

ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΣΙΔΗΡΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ, MD ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΕΣΥ, Γ.Ν.Α ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΣΙΔΗΡΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ, MD ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΕΣΥ, Γ.Ν.Α ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΙΔΗΡΟΥ Ο Σίδηρος ενέχει κεντρικό ρόλο στην μεταφορά του οξυγόνου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Περιγραφή της περίπτωσης Άνδρας 43 ετών εισάγεται σε κλινική λόγω επιγαστραλγίας. Μετά από έλεγχο ετέθη η διάγνωση του πεπτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΟΥΡΗΤΙΚΑ Η ΥΠΕΡΔΙΗΘΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΞΕΙΑΣ ΑΠΟΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΟΥΡΗΤΙΚΑ Η ΥΠΕΡΔΙΗΘΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΞΕΙΑΣ ΑΠΟΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΟΥΡΗΤΙΚΑ Η ΥΠΕΡΔΙΗΘΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΞΕΙΑΣ ΑΠΟΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΥΨΗΛΟΣ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ στις αναπτυγμένες χώρες ΥΨΗΛΟ ΚΟΣΤΟΣ ΣΥΧΝΗ ΑΙΤΙΑ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία 12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0 Στρογγυλό Τραπέζι: Συγγενείς καρδιοπάθειες ενηλίκων- πνευµονική υπέρταση ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία Κωνσταντίνος Θωµαϊδης, Γ.Ν. «Γ.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ MD,MSc,FEBU ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Β, ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Α.Ο.Ν.Α Θεωρίες προέλευσης της πολλαπλότητας των όγκων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα Κώστας Τσιλίδης, ktsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Ιωαννίδης: κεφάλαιο 3 Ahlbom: κεφάλαιο 3, 4 Guyatt: κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΣΥΝΟΨΗ Η παρούσα μελέτη αποτελεί συνέχεια της αρχικής φάσης της μελέτης νοσηρότητας και θνησιμότητας στη νήσο Μήλο που πραγματοποιήθηκε το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΑΓΓΙΓΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΩΣ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΝΤΡΕΑΣ ΠΙΤΣΙΛΛΟΣ Α.Φ.Τ 2007947541 ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

DOI: 105281/zenodo.17458

DOI: 105281/zenodo.17458 (2015), 4, 2 Ί Ω 1, σ ς ς 2, ς ς 2 1. Καθη ή ρια Τ ή α ος Νοση ι ής, Α ά ρ ιο Τ χ ο ο ι ό Ί ρ α Θ σσα ο ί ης 2. Τ ή α Νοση ι ής, Α ά ρ ιο Τ χ ο ο ι ό Ί ρ α Θ σσα ο ί ης DOI: 105281/zenodo.17458 Π σ ώ ς

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή.

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

AME SAMPLE REPORT James R. Cole, Ph.D. Neuropsychology

AME SAMPLE REPORT James R. Cole, Ph.D. Neuropsychology Setting the Standard since 1977 Quality and Timely Reports Med-Legal Evaluations Newton s Pyramid of Success AME SAMPLE REPORT Locations: Oakland & Sacramento SCHEDULING DEPARTMENT Ph: 510-208-4700 Fax:

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα

CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα Μαρία Ζαμανάκου Βιολόγος-Υποψήφια Διδάκτωρ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Θεωρία ανοσοδιαμόρφωσης του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ [ Αναστασία Πέτρου ] 2009625164 Λευκωσία 2014

Διαβάστε περισσότερα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα παράκαμψη κατά Roux-en-Y 1 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 2 ΓΝΑ «ΛΑΪΚΟ», Αθήνα, 3 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 4Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 5 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris,

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμικροβιακά πεπτίδια και ψωρίαση

Αντιμικροβιακά πεπτίδια και ψωρίαση Αντιμικροβιακά πεπτίδια και ψωρίαση Ψωρίαση: Πέρα από τα όρια Πορταριά, 18-20 Ιανουαρίου 2013 Ελισάβετ Λαζαρίδου Επικ. Καθηγήτρια Δερματολογίας-Αφροδισιολογίας Α Δερματολογική Κλινική Α.Π.Θ. Αντιμικροβιακά

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής Ηλικία Ποιότητα Ζωής Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Καρδιαγγ ειακή νόσος Νεφρική νόσος παχυσαρκ ία Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτογενής αγγειοπλαστική στο οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου Πρόγραμμα stent for life. Ι. Κανακάκης

Πρωτογενής αγγειοπλαστική στο οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου Πρόγραμμα stent for life. Ι. Κανακάκης Στρογγυλό Τραπέζι Η επεμβατική Καρδιολογία στη χώρα μας και η εναρμόνισή της με τις διεθνείς εταιρείες επεμβατικής Καρδιολογίας Πρωτογενής αγγειοπλαστική στο οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου Πρόγραμμα stent

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της αιμαφαίρεσης στην μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων. Παναγιώτης Τσιριγώτης

Ο ρόλος της αιμαφαίρεσης στην μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων. Παναγιώτης Τσιριγώτης Ο ρόλος της αιμαφαίρεσης στην μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Παναγιώτης Τσιριγώτης Αιμαφαίρεση και Μεταμόσχευση Λήψη του μοσχεύματος Αντιμετώπιση επιπλοκών Αντιμετώπιση νόσου του μοσχεύματος έναντι

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Προγνωστικά συστήματα και προγνωστικοί δείκτες έκβασης ασθενών της μονάδας εντατικής θεραπείας

Προγνωστικά συστήματα και προγνωστικοί δείκτες έκβασης ασθενών της μονάδας εντατικής θεραπείας REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2014, 31(5):541-557 Προγνωστικά συστήματα και προγνωστικοί δείκτες έκβασης ασθενών της μονάδας εντατικής θεραπείας Τα συστήματα πρόγνωσης της έκβασης για τους ασθενείς

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων Χρυσούλα Νικολάου Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα Νοσολογικές οντότητες, συχνά κληρονομικής αρχής, με προσβολή συγκεκριμένων ανατομικών δομών του Ν.Σ, (επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη. Τι θα διαπραγµατευτεί το. Ορισµοί στην πρόληψη. Ιατρικές δραστηριότητες πρόληψης. Κατανόηση των βασικών αρχών της πρόληψης π.χ.

Πρόληψη. Τι θα διαπραγµατευτεί το. Ορισµοί στην πρόληψη. Ιατρικές δραστηριότητες πρόληψης. Κατανόηση των βασικών αρχών της πρόληψης π.χ. Πρόληψη Να ζείτε συνετά, σε χίλιους ανθρώπους µόνο ένας θα πεθάνει φυσικά, οι υπόλοιποι θα υποκύψουν λόγω του παράλογου τρόπου ζωής τους Μαµµωνίδης 1135-1204 µ.χ. Τι θα διαπραγµατευτεί το µάθηµα Ιατρικές

Διαβάστε περισσότερα

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Τηλεφωνικό Κέντρο 210 69 66 000 Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις δομικών δεδομένων βιολογικών μακρομορίων

Βάσεις δομικών δεδομένων βιολογικών μακρομορίων Βάσεις δομικών δεδομένων βιολογικών μακρομορίων Vasilis Promponas Bioinformatics Research Laboratory Department of Biological Sciences University of Cyprus Εισαγωγή Βασικές αρχές δομής πρωτεϊνών και νουκλεϊκών

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΦΡΑΓΓΕΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ

ΝΕΦΡΑΓΓΕΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΝΕΦΡΑΓΓΕΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΠΕΤΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης ΑΙΤΙΑ ΣΤΕΝΩΣΗΣ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΑΡΤΗΡΙΩΝ Αθηρωμάτωση (75%-90%) Ινομυική δυσπλασία (10-15%) Διαχωρισμός

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα ά ς ό ς. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Ιούνιος 2011 Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική δυσλειτουργία έ ς ή ς έ. ό. ί ς ός ί ς ί ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική

Διαβάστε περισσότερα

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 Καθηγητής Γεώργιος N. Νταλέκος Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής και Ερευνητικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου Σχεδιασμοί ερευνών Βαγγέλης Ευαγγέλου Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Figure 2. Box Plots for Total Citation Counts for Various Study Designs for Articles Published in 1991 and 2001 Box length

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Κατάκλιση ορίζεται η εξέλκωση του δέρματος εξαιτίας πίεσης σε διάφορες περιοχές του σώματος υπερκείμενες οστικών προεξοχών Συχνότητα εμφάνισης

Διαβάστε περισσότερα

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ιατρικής Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας των πολυμορφισμών

Διαβάστε περισσότερα

Νόσος στελέχους: Διαδερμική ή χειρουργική αντιμετώπιση

Νόσος στελέχους: Διαδερμική ή χειρουργική αντιμετώπιση Νόσος στελέχους: Διαδερμική ή χειρουργική αντιμετώπιση Λ. Κ. Μιχάλης Καθηγητής Καρδιολογίας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Πανελλήνιο Καρδιολογικό Συνέδριο Αθήνα, 30 Οκτωβρίου 2008 Από πού αντλούνται οι γνώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ- Κ.Ε.Θ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Καταφεύγουµε στις µοριακές τεχνικές Συλλέγουµε το δείγµα για µοριακές τεχνικές ιάσπαση ιστικών δοµών ιαχωρισµός των κυττάρων ιάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΟΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ DNA ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΑΤΙΚΗΣ ΚΥΤΑΡΡΟΜΕΤΡΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΙΚΟΝΑΣ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ.

ΠΛΟΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ DNA ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΑΤΙΚΗΣ ΚΥΤΑΡΡΟΜΕΤΡΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΙΚΟΝΑΣ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ. ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΜΕ ΑΝΑΛΥΣΗ 1 Hepatobiliary and Pancreatic Surgical Department, Oxford Radcliffe Hospitals NHS Foundation Trust, UK., 2 Institute of Liver Studies, King s College Hospital, School of Medicine,

Διαβάστε περισσότερα

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα.

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Τι είναι τα Neutracuticals Καλυβιανάκης ηµήτρης Ουρολόγος L/O/G/O ήλωση συµφερόντων Καµία L/O/G/O Ορισμός Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Προέρχεται από

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή «100% Α.Π.Ε.» : ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΗ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας Άσθμα στα παιδιά: ομοιότητες και διαφορές με τους ενήλικες Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ DVM, GPCertSAM, GPCertEndo (ESVPS) 3Ο FORUM ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ 10-12 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ DVM, GPCertSAM, GPCertEndo (ESVPS) 3Ο FORUM ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ 10-12 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ DVM, GPCertSAM, GPCertEndo (ESVPS) 3Ο FORUM ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ 10-12 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ALP ; ΕΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΟΜΑΔΑ ΕΝΖΥΜΩΝ ΠΟΥ ΚΑΤΑΛΥΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ ΝΟΣΟΥ

ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ ΝΟΣΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚAΡKINOY ΠΝΕΥΜΟΝΑ 15 Μαρτίου 2014 Ιωάννης Χ. Γκιόζος Πνευµονολόγος MD,FCCP Επ.Συνεργάτης Πανεπιστηµίου Αθηνών Ογκολογική Μονάδα Γ ΠΠ ΓΝΝΘΑ Η Σωτηρία ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Κωνσταντίνος Α. Φουρτούνας Ημερομηνία γέννησης: 14/08/1965 Τόπος γέννησης: Σουφλί Έβρου Υπηκοότητα: Ελληνική Διεύθυνση οικίας: Εθνάρχου Μακαρίου 31, Νίκαια-Λάρισα

Διαβάστε περισσότερα

Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του.

Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του. : Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του. Ο προστάτης είναι ένας μικρός αδένας των αρσενικών θηλαστικών, περιλαμβανομένων και των ανδρών, που βρίσκεται κάτω από την ουροδόχο κύστη και περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Δ/ντής Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ» ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά 2012 Ελπίδα Χατζηαγόρου Παιδοπνευµονολογική Μονάδα Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Χρόνια πνευµονοπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Αθηνά Λινού Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Δρ. Αθηνά Λινού Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Δρ. Αθηνά Λινού Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Έλενα Ριζά, MPH, PhD Επιδημιολόγος/ Υγιεινολόγος Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Κύριος Στόχος Αποτύπωση της υγείας του πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Speakers Index Ευρετήριο Ομιλητών

Speakers Index Ευρετήριο Ομιλητών Speakers Index Ευρετήριο Ομιλητών Γρηγοριάδης Ν. Αν. Καθηγητής Νευρολογίας, Ιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Δαρδιώτης Ε. Λέκτορας Νευρολογίας, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διαβάστε περισσότερα

Τι ξέρουμε από την ιστορία των πανδημιών του 20ου αιώνα;

Τι ξέρουμε από την ιστορία των πανδημιών του 20ου αιώνα; Πανελλήνιο Συνέδριο για την Πανδημία της Νέας Γρίπης Α (H1N1) και τις Πολιτικές Προάσπισης της Δημόσιας Υγείας Τι ξέρουμε από την ιστορία των πανδημιών του 20ου αιώνα; Γ. Σαρόγλου Τρίτη 8 Σεπτεμβρίου 2009

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΓΕΝΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κατεχολαμίνες :Νοραδρεναλίνη, Αδρεναλίνη Αποστολάκης Μ. Στοιχεία Φυσιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Είναι ουσιώδες να γνωρίζει κανείς με ποιούς τρόπους η ΑΠ διατηρείται φυσιολογική ώστε να κατανοήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΑΕΡΙΣΜΟΣ Γαβριηλίδου Αννα Επιμελήτρια Γενικό Νοσοκομείο Παπαγεωργίου

ΜΗ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΑΕΡΙΣΜΟΣ Γαβριηλίδου Αννα Επιμελήτρια Γενικό Νοσοκομείο Παπαγεωργίου ΜΗ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΑΕΡΙΣΜΟΣ Γαβριηλίδου Αννα Επιμελήτρια Γενικό Νοσοκομείο Παπαγεωργίου ΜΗ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΑΕΡΙΣΜΟΣ ΟΞΕΙΑ ΥΠΟΞΑΙΜΙΚΗ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΑΝΟΣΟΚΑΤΕΣΤΑΛΜΕΝΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα