Αριστοτέλης Παπαγεωργίου. Εφαρµοσµένη ασική Γενετική. Κεφάλαιο 5 ο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αριστοτέλης Παπαγεωργίου. Εφαρµοσµένη ασική Γενετική. Κεφάλαιο 5 ο"

Transcript

1 Αριστοτέλης Παπαγεωργίου Εφαρµοσµένη ασική Γενετική Κεφάλαιο 5 ο Ορεστιάδα

2 Ο σχεδιασµός στη βελτίωση Στο σηµείο αυτό θα αναφερθούµε συνοπτικά στον τρόπο µε τον οποίο λειτουργούµε στην πράξη εφαρµόζοντας τις αρχές της βελτίωσης που αναλύσαµε στα προηγούµενα µαθήµατα. Οι µέθοδοι της βελτίωσης που χρησιµοποιούµε στη δασοπονία είναι: 1. η τεχνητή επιλογή, της οποίας τα στάδια και την εφαρµογή αναφέραµε σε προηγούµενα µαθήµατα, 2. η παραγωγή και δοκιµή υβριδίων, 3. η εισαγωγή και δοκιµή ξενικών ειδών και 4. οι µεταλλάξεις, που προκαλούµε µε διάφορους τρόπους. Πειραµατισµός Για να ξεκινήσουµε ένα πρόγραµµα βελτίωσης πρέπει να ξέρουµε τις παρακάτω πληροφορίες που αφορούν τη γενετική ποικιλότητα: 1. τη φύση της ποικιλότητας (γενετική ή περιβαλλοντική), 2. την έκτασή της (την ποσότητα) και 3. το είδος της (σε ποια κατηγορία ανήκει). Στα δασικά είδη και σε κάθε είδος που σχηµατίζει φυσικούς πληθυσµούς, υπάρχουν 4 επίπεδα ποικιλότητας: Γεωγραφική, ή αλλιώς µεταξύ προελεύσεων (ή πληθυσµών). Έχει την έννοια της γεωγραφικής διαφοροποίησης των πληθυσµών ενός είδους, ως αποτέλεσµα της προσαρµογής σε διαφορετικά περιβάλλοντα. Στα δασικά είδη, υπάρχει µεγάλη ποικιλότητα στο επίπεδο αυτό. Μέσα στη γεωγραφική περιοχή υπάρχει ποικιλότητα που εµφανίζουν διάφορες υποδιαιρέσεις των πληθυσµών. Οι διαφορές αυτές οφείλονται συχνότατα στη διαφοροποίηση του περιβάλλοντος και δεν είναι γενετικές. Μεταξύ δέντρων της ίδιας συστάδας (εντός πληθυσµού) υπάρχει ίσως η πιο σηµαντική κατηγορία ποικιλότητας για τους βελτιωτές. Οφείλεται τόσο σε γενετικούς παράγοντες, όσο και στις διαφορές στο µικροπεριβάλλον. Η ποικιλότητα του επιπέδου αυτού είναι σηµαντική στα δασικά είδη και διαρκεί µόνο για µια γενιά, αφού στην επόµενη ανακυκλώνεται η γενετική πληροφορία µέσω της αναπαραγωγής. Μέσα στο δέντρο υπάρχει διαφοροποίηση σαν αποτέλεσµα διάφορων εξωτερικών και εσωτερικών παραγόντων. εν έχει αξία για τη βελτίωση, αφού δεν είναι γενετικής φύσης. Καταλήγουµε λοιπόν ότι πριν ξεκινήσουµε ένα πρόγραµµα βελτίωσης πρέπει να κάνουµε έρευνα της ποικιλότητας. Αυτό µπορεί να γίνει µε (α) άµεση έρευνα, που προέρχεται από δειγµατοληψία από φυσικούς πληθυσµούς, όπου αξιολογούνται οι φαινότυποι των δέντρων και (β) έµµεση έρευνα, που προέρχεται από δειγµατοληψία από φυτείες, που έγιναν µε υλικό προερχόµενο από φυσικούς πληθυσµούς. Εδώ διαχωρίζεται η επίδραση του γενότυπου από το περιβάλλον (πειράµατα προελεύσεων). Από τα πειράµατα προελεύσεων µπορούµε να επεξεργαστούµε τα αποτελέσµατα µε την ανάλυση διακύµανσης. Όταν έχουµε δοκιµή προελεύσεων χωρίς επαναλήψεις στο χώρο (µία φυτεία), τότε ο συντελεστής κληρονοµικότητας υπολογίζεται µε το τύπο: 2

3 σ ε 2 = διακύµανση που προέρχεται από πειραµατικό λάθος. σ π 2 = διακύµανση που προέρχεται από τις διαφορές µεταξύ των προελεύσεων σ ο 2 = διακύµανση που προέρχεται από τις διαφορές µεταξύ των οµάδων Ο = αριθµός των οµάδων Όταν έχουµε δοκιµή προελεύσεων µε επαναλήψεις στο χώρο µιλάµε για ένα δίκτυο µε διαφορετικές θέσεις φυτειών και ο συντελεστής κληρονοµικής ικανότητας υπολογίζεται από: Τα σύµβολα ισχύουν όπως παραπάνω και επιπλέον: σ πθ 2 = διακύµανση από την αλληλεπίδραση θέσεων και προελεύσεων Θ = αριθµός θέσεων στο χώρο (αριθµός φυτειών). Τεχνητές συστάδες (φυτείες αναδασώσεις) Στο σηµείο αυτό θα εξετάσουµε τις πιο σηµαντικές παραµέτρους των συστάδων που ιδρύονται τεχνητά από τον άνθρωπο, µε φύτευση ή σπορά. Οι τεχνητοί πληθυσµοί προέρχονται από δάσωση µη δασικών γαιών (π.χ. κανονισµός 20/80 της Ε.Ε.), αναδάσωση υποβαθµισµένου δάσους (π.χ. µετά από πυρκαγιά) και την µετατροπή κάποιου φυσικού δάσους για παραγωγικούς σκοπούς (δεν συνίσταται, αλλά δυστυχώς γίνεται). Η πιο σηµαντική γενετική παράµετρος που σχετίζεται µε τις τεχνητές συστάδες είναι η επιλογή του αναπαραγωγικού υλικού για την ίδρυση των τεχνητών συστάδων. Από αυτήν εξαρτάται σε πολλές περιπτώσεις η επιτυχία ή αποτυχία της τεχνητής συστάδας. Το αναπαραγωγικό υλικό µπορεί να είναι φυτάρια (από φυτώρια ή από το δάσος), σπόροι και µοσχεύµατα. Το αναπαραγωγικό υλικό πρέπει να είναι προσαρµοσµένο ή προσαρµόσιµο στις περιβαλλοντικές συνθήκες που κυριαρχούν στη θέση φύτευσης. Ο στόχος είναι η ίδρυση ενός επαρκούς αριθµού δέντρων που θα µπορέσουν να επιβιώσουν µέχρι το τέλος της ζωής τους ή τον περίτροπο χρόνο, ανάλογα µε το δασοπονικό σκοπό που υπάρχει. Τα λάθη στην επιλογή του φυτευτικού υλικού δεν φαίνονται κατά τη διάρκεια της εγκατάστασης, αλλά προκαλούν σε πολλές περιπτώσεις τρανταχτές αποτυχίες ύστερα από ορισµένα χρόνια. Στις γεωργικές εφαρµογές, η οµοιοµορφία στο γενετικό υλικό είναι το ζητούµενο. Σε ένα δασικό τεχνητό πληθυσµό, ακόµα και αν πρόκειται για φυτεία, το περιβάλλον δεν έχει ποτέ την οµοιογένεια ενός χωραφιού και η οµοιογένεια του φυτευτικού υλικού δεν είναι πάντα πλεονέκτηµα. Πέρα από την ποικιλότητα στο χώρο, στη δασική φυτεία υπάρχει και η ποικιλότητα στο χρόνο. Οι πληθυσµοί των δασικών δέντρων καλούνται να επιβιώσουν και να αποδώσουν κάτω από ποικίλες εποχιακές και ετήσιες περιβαλλοντικές αλλαγές. Έτσι, ένας βελτιωτής δεν ασχολείται µόνο µε την απόδοση σε απόλυτες τιµές 3

4 ενός εµπορικού χαρακτηριστικού, αλλά ταυτόχρονα φροντίζει να επιλέγει υλικό που να είναι προσαρµοσµένο στο συγκεκριµένο περιβάλλον της εγκατάστασης του τεχνητού πληθυσµού, ή να µπορεί να προσαρµοστεί σε αυτό. Εισαγωγή ξενικών ειδών Τα ξενικά είδη έχουν µεγάλη σηµασία για την ίδρυση συστάδων µε σκοπό την παραγωγή (φυτείες). Τα είδη που επιλέγονται για τη δηµιουργία φυτειών είναι συχνά λίγα γνωστά ξενικά δέντρα, όπως είναι ο ευκάλυπτος, η ακακία και κάποια κωνοφόρα. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις τροπικές χώρες, όπου οι φυτείες ταχυαυξών ειδών είναι ιδιαίτερα διαδεδοµένες. Στην Ευρώπη υπάρχουν φυτείες ταχυαυξών ειδών, ιδιαίτερα στις δυτικές µεσογειακές χώρες. Στην κεντρική Ευρώπη και στο βορρά υπάρχει παράδοση στη χρήση ξενικών ειδών για µεγάλου εύρους αναδασώσεις (π.χ. Pseudotsuga, ερυθρελάτη, δασική πεύκη, καναδική ερυθρελάτη, κ.α.). Η παγκόσµια τάση σήµερα θέλει την αύξηση των ταχυαυξών φυτειών στη θέση των παραδοσιακών παραγωγικών αναδασώσεων. Η µεταφορά γενετικού υλικού για την εγκατάσταση µιας φυτείας δεν είναι πάντα καταγεγραµµένη µε ακρίβεια, µε αποτέλεσµα να µην γνωρίζουµε βασικά πράγµατα για την προέλευση του υλικού. Κατά το παρελθόν έχουν µεταφερθεί ανεξέλεγκτα και χωρίς σχεδιασµό εκατοντάδες είδη από τη µία χώρα στην άλλη, για καλλωπιστικούς ή παραγωγικούς σκοπούς. Σε κάποιες περιπτώσεις εγκαθίστανται µικρές πειραµατικές επιφάνειες δοκιµής ξενικών ειδών. Από τα είδη που πέτυχαν έγινε συλλογή µεγάλων ποσοτήτων σπόρων από λιγοστά άτοµα. Οι σπόροι αυτοί χρησιµοποιήθηκαν πολύ σε φυτείες και αναδασώσεις ξενικών ειδών. Σηµαντικό ρόλο παίζουν επίσης και παλαιότεροι βοτανικοί κήποι, από τους οποίους συλλέχτηκαν σπόροι σε αρκετές περιπτώσεις. Εκεί η µείωση της γενετικής βάσης των νέων πληθυσµών ήταν ακόµη µεγαλύτερη. Γίνεται φανερό ότι η ανεξέλεγκτη εισαγωγή ξενικών ειδών και η µικρή γενετική βάση που προκύπτει λόγω του τρόπου εισαγωγής τους έχουν γενετικές επιπτώσεις στους νέους πληθυσµούς. Το φυτευτικό υλικό δεν προκύπτει πάντα από τους πιο κατάλληλους πληθυσµούς. Η διασπορά των ειδών και προελεύσεων από τον άνθρωπο είναι περισσότερο αποτέλεσµα τυχαίων γεγονότων, παρά υπολογισµού και πειραµατισµού. Συχνά, όταν µαζεύουµε σπόρους από µικρές φυτείες εξωτικών ειδών προκύπτει και πρόβληµα αυτογονιµοποίησης, το οποίο µπορεί να συνεχίζεται και στις επόµενες γενιές, µετά την εγκατάσταση του πληθυσµού σε νέο περιβάλλον. Η πιο πιθανή εξέλιξη στην περίπτωση αυτή είναι η εκδήλωση προβληµάτων στη ζωτικότητα και παραγωγή των ειδών αυτών. Άλλη αρνητική επίπτωση του τρόπου αυτού εισαγωγής και διάδοσης ξενικών ειδών είναι η απώλεια γενετικής ποικιλότητας λόγω εκτροπής. Η γενετική βάση του πληθυσµού είναι εξαιρετικά µικρή, ιδιαίτερα αν ο σπόρος προέρχεται από λίγα άτοµα. Σε κάποιες περιπτώσεις έχει αναφερθεί συλλογή σπόρου για αναδασώσεις από ένα µόνο δέντρο ενός βοτανικού κήπου. Αυτή η έλλειψη ποικιλότητας δηµιουργεί εξαιρετικά ασταθείς πληθυσµούς σε περιβαλλοντικές αλλαγές και επιθέσεις παθογόνων οργανισµών. Επιπλέον, η χαµηλή γενετική ποικιλότητα κάνει την παραπέρα βελτίωση των νέων πληθυσµών αδύνατη. Ξενικά είδη που έχουν εγκατασταθεί σε µια περιοχή και αναγεννούνται φυσικά µπορούν να προσαρµοστούν και να δώσουν µια «τοπική φυλή». Σε πολλές περιπτώσεις, η τοπική φυλή έχει µεγάλη γενετική διαφοροποίηση από τον αρχικό πληθυσµό. Αυτό µπορεί να είναι αποτέλεσµα της προσαρµογής της τοπικής φυλής στο νέο περιβάλλον. Συχνά όµως είναι και αποτέλεσµα της γενετικής εκτροπής, που µειώνει τη γενετική ποικιλότητα. Είναι συχνό 4

5 φαινόµενο, οι τοπικές φυλές να έχουν χαµηλότερη γενετική ποικιλότητα από τους φυσικού πληθυσµούς που προέρχονται. Στην Ελλάδα υπάρχουν κάποια ξενικά δασικά είδη που έχουν αναπτύξει τοπικές φυλές, όπως είναι η ακακία, ο ευκάλυπτος και άλλα είδη. Ακόµα και το κυπαρίσσι, που χαρακτηρίζει πολλά τοπία της ηπειρωτικής και ιδιαίτερα της δυτικής Ελλάδας είναι ξενικό στις περιοχές αυτές. Για αιώνες, ή ακόµα και χιλιετίες ήταν προσαρµοσµένο χωρίς προβλήµατα. Σήµερα αντιµετωπίζει µεγάλο πρόβληµα από ένα µύκητα που προσβάλλει κυρίως τους τεχνητούς αυτούς πληθυσµούς. Καταλήγουµε στις εξής βασικές αρχές που πρέπει να ισχύουν όταν επιλέγουµε αναπαραγωγικό υλικό (σπόρους ή µοσχεύµατα) για τη δηµιουργία φυτειών µε ξενικά είδη: Η προέλευση και το πρόσφατο ιστορικό των συστάδων από τις οποίες συλλέγουµε αναπαραγωγικό υλικό πρέπει να είναι γνωστά. Πρέπει να αποφεύγουµε συστάδες που έχουν διέλθει από γενετική στένωση. Η «καταλληλότητα» ενός ξενικού είδους για την ίδρυση µιας φυτείας σε µια περιοχή δεν µπορεί να εκτιµηθεί σύµφωνα µε την απόδοση µερικών δέντρων, ή ακόµα και ενός πληθυσµού, αν δεν υπάρχει βεβαιότητα για την προέλευσή τους. Οι τοπικές φυλές που υπάρχουν σήµερα δεν είναι πάντα οι πιο κατάλληλες σαν πηγή υλικού για µια νέα αναδάσωση ή δάσωση, επειδή έχουν εγκατασταθεί πρόσφατα κάτω από αµφίβολες συνθήκες και προέλευση. Για όλα αυτά είναι πιο φρόνιµο να εγκαθιστούµε πειράµατα ξενικών ειδών πριν τη δηµιουργία φυτειών και αναδασώσεων, ιδιαίτερα σε µεγάλη έκταση. Στόχος των δοκιµών θα είναι η αναγνώριση του πιο κατάλληλου είδους και της πιο κατάλληλης ποικιλίας που πρέπει να χρησιµοποιήσουµε σαν πηγή σπόρου. Οι δοκιµές αυτές πρέπει να περιλαµβάνουν τοπικές φυλές, αλλά και ντόπια είδη για την καλύτερη σύγκριση της απόδοσης. Τα προγράµµατα βελτίωσης δεν πρέπει να βασίζονται σε διαθέσιµες πηγές σπόρων και άλλου υλικού, αν η προέλευσή τους είναι άγνωστη, ή έχουν εξαιρετικά µικρό µέγεθος. Η παραγωγή βελτιωµένου φυτευτικού υλικού Η βελτίωση δεν τελειώνει µε την επιλογή άριστων φαινότυπων ή γενότυπων. Τα προϊόντα της βελτίωσης πρέπει πλέον να διατεθούν στη δασική πράξη. Πρόκειται για µια πολύ σηµαντική διαδικασία, που καθορίζει σε πολλές περιπτώσεις τη γενετική φύση του νέου πληθυσµού που θα ιδρυθεί, αλλά και την απόδοσή του σε χαρακτηριστικά που µας ενδιαφέρουν. Στο σηµείο αυτό θα εξετάσουµε τους πιο βασικούς τρόπους παραγωγής φυτευτικού υλικού. Σποροπαραγωγές συστάδες Ο πιο απλός τρόπος παραγωγής σπόρων ύστερα από ένα πρόγραµµα βελτίωσης είναι η εγκατάσταση και διαχείριση σποροπαραγωγών συστάδων. Τόσο φυσικοί πληθυσµοί, όσο και φυτείες µπορούν να µετατραπούν σε συστάδες του τύπου αυτού. Η δηµιουργία σποροπαραγωγών συστάδων γίνεται κυρίως σε περιοχές που έχουν αποδείξει ότι είναι κατάλληλες σαν πηγή σπόρων, µέσα από προγράµµατα βελτίωσης και κυρίως τεστ προελεύσεων. 5

6 Σε κάποιες ευρωπαϊκές και άλλες ανεπτυγµένες δασοπονικά χώρες υπάρχουν κανονισµοί για τη διαχείριση τέτοιων συστάδων και τον τρόπο συλλογής και διάθεσης του σπόρου. Στην Ελλάδα υπάρχουν παλαιότεροι κανονισµοί, που έχουν ατονήσει όµως, µέσα στη γενικότερη υποχώρηση του δασικού τοµέα. Σήµερα υπάρχουν ευρωπαϊκοί κανονισµοί που ασχολούνται µε το θέµα αυτό. Εµπειρικά στα δασαρχεία υπάρχουν συστάδες που χρησιµοποιούνται για συλλογή σπόρων διάφορων ειδών. Στις περισσότερες των περιπτώσεων η επιλογή είναι ορθή και βασίζεται είτε στα πειράµατα των Ιδρυµάτων ασικών Ερευνών και του Πανεπιστηµίου της Θεσσαλονίκης ή στα αποτελέσµατα που έχουν δώσει οι διάφορες πηγές σπόρου σε παλαιότερες αναδασώσεις. Η επιλογή των συστάδων που είναι κατάλληλες για σποροπαραγωγή γίνεται µε φαινοτυπικά κριτήρια για χαρακτήρες που ενδιαφέρουν την πράξη. Συχνά διαλέγονται οι συστάδες που περιέχουν πολλά άτοµα µε άριστο φαινότυπο (καλή αύξηση, ευθυτένεια, καλή αποκλάδωση και υγεία). Ο βαθµός γενετικού ελέγχου των χαρακτηριστικών αυτών (κληρονοµικότητα) και η γενετική διαφοροποίηση της εν λόγω συστάδας µε άλλες δεν είναι γνωστά µεγέθη. Έτσι δεν µπορούµε να υπολογίσουµε εύκολα την αποτελεσµατικότητα της επιλογής. Το µέγεθος και η πυκνότητα του πληθυσµού, η αποµόνωση από άλλους πληθυσµούς, η προσβασιµότητα και η δυνατότητα να προστατεύσουµε τη συστάδα από εξωγενείς παράγοντες (πυρκαγιές, βόσκηση, ρύπανση) είναι επιπλέον παράγοντες που λαµβάνονται υπόψη. Σε µια σποροπαραγωγό συστάδα, οι αραιώσεις είναι ο πιο σηµαντικός δασοκοµικός χειρισµός. Άτοµα άλλων ειδών που ανταγωνίζονται το είδος που µας ενδιαφέρει αποµακρύνονται, για να µην παρεµποδίζουν τη ροή της γύρης ανάµεσα στα δέντρα. Το ίδιο συµβαίνει και µε άτοµα του είδους που µας ενδιαφέρει, αλλά έχουν «κακούς» φαινότυπους, άρα κάνουµε αρνητική επιλογή µε τις αραιώσεις. Στόχος είναι να αλλάξουµε τις γενετικές δοµές του πληθυσµού µέσα από µαζική επιλογή και να βελτιώσουµε το αναπαραγωγικό σύστηµα, έτσι ώστε να µειώσουµε την αυτογονιµοποίηση και να αυξηθεί στο µέτρο του δυνατού η γενετική ποικιλότητα του νέου πληθυσµού που θα προέλθει από τους σπόρους. Για να ισχύουν τα παραπάνω, δεν µπορούµε να κάνουµε αρνητική επιλογή µεγάλης έκτασης, επειδή θα µειώσουµε την αρχική γενετική ποικιλότητα και επίσης δεν µπορούµε να αποµακρύνουµε όλα τα δέντρα των ειδών που δεν βελτιώνουµε, σε συστάδες ε µεγάλη µείξη ειδών, όπως είναι ο κανόνας στην Ελλάδα. Τέλος, αν και επιθυµούµε την ύπαρξη της ροής γονιδίων από άλλους πληθυσµούς για να µην υπάρξει εκτροπή σε µικρές συστάδες, πρέπει να αποφύγουµε τη ροή γονιδίων σε µεγάλες ποσότητες, επειδή θα αλλοιωθούν σε µεγάλο βαθµό οι γενετικές δοµές των σπόρων που επιλέγουµε. Σε κάποιες περιπτώσεις ιδρύονται συστάδες προελεύσεων (ειδικός τύπος σποροπαραγωγών συστάδων) παράλληλα µε δοκιµές προελεύσεων. Μια συστάδα προέλευσης είναι µια τυχαία µείξη από απογόνους πολλών δέντρων σπορέων µιας προέλευσης, χωρίς κανένα στατιστικό σχεδιασµό. Αυτές οι συστάδες είναι αποµονωµένες από τις υπόλοιπες. Η κυριότερη λειτουργία µιας συστάδας του τύπου αυτού είναι η προστασία των γενετικών πόρων µιας προέλευσης εκτός του φυσικού της τόπου (περισσότερα στα επόµενα µαθήµατα), σαν «backup» του φυσικού πληθυσµού. Ώριµες συστάδες προελεύσεων µπορούν να χρησιµοποιηθούν σαν σποροπαραγωγές συστάδες. Η γενετική σύσταση των απογόνων των συστάδων προελεύσεων είναι σε γενικές γραµµές παρόµοια µε αυτή της αρχικής συστάδας, από όπου µαζεύτηκε ο σπόρος. Η δηµιουργία τέτοιων συστάδων συνίσταται γιατί έχουν πολλές χρήσεις. 6

7 Πρέπει να αποφεύγουµε τη συλλογή σπόρων από δοκιµές προελεύσεων, επειδή η γύρη που συνέβαλε στη δηµιουργία των σπόρων προέρχεται από πολλές άλλες (και πιθανόν ακατάλληλες) προελεύσεις που βρίσκονται στο χώρο. Σποροπαραγωγοί κήποι σποροφύτων Η εγκατάσταση σποροπαραγωγών κήπων από σπορόφυτα µοιάζει αρκετά µε την εγκατάσταση συστάδων προελεύσεων που αναφέραµε προηγουµένως. Ένα σύνολο φυτών που προέρχονται από φυλετικό πολλαπλασιασµό σχηµατίζουν ένα νέο πληθυσµό που έχει σαν σκοπό την παραγωγή σπόρων. Ένας σποροπαραγωγός κήπος είναι συνήθως η εξέλιξη µιας πειραµατικής φυτείας απογόνων από ελεύθερη επικονίαση (ετεροθαλών οικογενειών). Η διαδικασία εγκατάστασης ενός σποροπαραγωγού κήπου σποροφύτων είναι η ακόλουθη. Μια δοκιµή απογόνων δηµιουργήθηκε για να εντοπιστούν οι οικογένειες µε ανώτερο φαινότυπο. Οι οικογένειες που έχουν κατώτερη απόδοση αποµακρύνονται, πριν γίνει η επικονίαση που θα δώσει τον σπόρο που χρειαζόµαστε. Επίσης αποµακρύνονται και οι κατώτεροι γενότυποι µέσα στις επιλεγµένες οικογένειες. Με τον τρόπο αυτό, δηλαδή µε µια σειρά αραιώσεων, τροποποιούµε ένα πείραµα απογόνων σε ένα σποροπαραγωγό κήπο. Οι σπόροι που παράγονται χρησιµοποιούνται κατευθείαν για αναδασώσεις και άλλους παραγωγικούς σκοπούς. Ο σχεδιασµός ενός πειράµατος απογόνων πρέπει να σχεδιαστεί διαφορετικά εξ αρχής, αν πρόκειται να γίνει µετά σποροπαραγωγός κήπος. Αυτό αφορά ειδικότερα την αναπαραγωγή, όπου πρέπει να µην υπάρχουν πολλά συγγενικά άτοµα σε µικρό χώρο. Είναι επίσης σκόπιµο να µην αφήνουµε τελικά πολύ λίγες οικογένειες, για να µην ενθαρρύνουµε τη γονιµοποίηση µεταξύ συγγενών και να µην µειώνουµε τη γενετική ποικιλότητα των πληθυσµών που θα προκύψουν. Πρέπει να υπάρχει αναπαραγωγική αποµόνωση του σποροπαραγωγού κήπου από άλλα άτοµα ή συστάδες του ίδιου είδους, έτσι ώστε να διασφαλιστεί η γενετική ανωτερότητα του υλικού που θέλουµε να παράγουµε. Σποροπαραγωγοί κήποι κλώνων Οι σποροπαραγωγοί κήποι κλώνων δηµιουργούνται έτσι ώστε να παράγεται µεγάλη ποσότητα σπόρων από λίγους επιλεγµένους γενότυπους. Οι επιλεγµένοι γενότυποι δίνουν κλώνους, που συµµετέχουν στον σποροπαραγωγό κήπο σε πολλά αντίγραφα. Ο βλαστικός πολλαπλασιασµός που χρειάζεται για τη δηµιουργία ενός σποροπαραγωγού κήπου κλώνων γίνεται συνήθως µε εµβολιασµό. Τα επιλεγµένα δέντρα εντάσσονται αρχικά σε µια φυτεία που λέγεται «αρχείο κλώνων». Από εκεί παίρνουµε τα εµβόλια που χρειάζονται για τη δηµιουργία του σποροπαραγωγού κήπου. Οι τεχνικές εµβολιασµού αναλύονται στο κύριο σύγγραµµα του µαθήµατος. Χρειάζεται να δοθεί προσοχή, ώστε το φυτό να αναπτυχθεί από το εµβόλιο και όχι από το υποκείµενο φυτό. Η επιλογή των κατάλληλων κλώνων για σποροπαραγωγή γίνεται συνήθως µε βάση την υπεροχή που καταγράφεται σε φαινοτυπικά χαρακτηριστικά επιλεγµένων άριστων φαινότυπων. Όµως, πιο καλό θα ήταν να γίνεται επιλογή µε βάση τις δοκιµές απογόνων, αφού αυτό που τελικά θα πάρουµε σαν αποτέλεσµα είναι οι απόγονοι των κλώνων. 7

8 Έχει υπάρξει µεγάλη συζήτηση σχετικά µε τον αριθµό κλώνων που θα πρέπει να υπάρχουν σε ένα σποροπαραγωγό κήπο. Η αναµενόµενη απόδοση της βελτίωσης αυξάνει όσο µειώνεται ο αριθµός των επιλεγµένων κλώνων, λόγω της µεγαλύτερης έντασης της επιλογής. Ταυτόχρονα όµως αυξάνει η γενετική οµοιοµορφία και το ρίσκο να υπάρξουν προβλήµατα στην προσαρµοστικότητα των νέων πληθυσµών. Παλαιότεροι κήποι κλώνων έχουν κλώνους. Σήµερα θεωρούµε ότι απαιτούνται ως 100 κλώνοι µε λιγότερα αντίτυπα ο καθένας (2-16). Ένα ακόµη πρόβληµα που σχετίζεται µε την ύπαρξη πολλών αντιγράφων του ίδιου κλώνου είναι η αυτογονιµοποίηση, που πρέπει να αποφεύγεται µέσα από τον κατάλληλο σχεδιασµό. Επίσης πρέπει να υπάρχει αποµόνωση από εξωτερικά άτοµα ή συστάδες του ίδιου είδους. Οι αποστάσεις µεταξύ των δέντρων σε σποροπαραγωγούς κήπους είναι µεγαλύτερες σε σχέση µε τις κανονικές φυτείες. Επίσης γίνονται δασοκοµικοί χειρισµοί, ώστε τα δέντρα σπορείς να είναι κοντά και µε µεγάλη παραγωγή. Έχουν υπάρξει πολλές µελέτες σχετικά µε το αναπαραγωγικό σύστηµα µέσα σε έναν σποροπαραγωγό κήπο κλώνων. Η αυτογονιµοποίηση έχει βρεθεί γενικά σε χαµηλά επίπεδα. Επίσης έχει βρεθεί υψηλό ποσοστό «µόλυνσης» από εξωτερική γύρη (alien pollen), ενώ δεν λείπουν οι αποκλίσεις από την τυχαία αναπαραγωγή. Τα φαινόµενα αυτά έχουν σηµαντική επίδραση στη γενετική δοµή των πληθυσµών που προέρχονται από σπόρο σποροπαραγωγών κήπων. Για το λόγο αυτό δεν πρέπει να υπολογίζουµε το γενετικό κέρδος ή τη γενετική ποικιλότητα που θα προκύψει µε βάση την τυχαία αναπαραγωγή σε ένα σποροπαραγωγό κήπο. Συνοπτικά για τους σποροπαραγωγούς κήπους µπορούµε να συγκρίνουµε αυτούς από σπορόφυτα µε αυτούς από κλώνους ως εξής: Σποροπαραγωγός κήπος σποροφύτων Σποροπαραγωγός κήπος κλώνων Πλεονεκτήµατα: Συνδυάζει δοκιµή απογόνων και παραγωγή σπόρων ύο κύκλοι επιλογής σε µια φυτεία Εφαρµόζεται και για είδη που δεν πολλαπλασιάζονται βλαστικά εν έχει δυσκολίες εγκατάστασης Πλατιά γενετική βάση Μειονεκτήµατα: Πρέπει να εγκατασταθεί σε ευνοϊκό µέρος για το είδος Απαιτείται µεγάλη έκταση Ο γενότυπος των σπορέων είναι άγνωστος Υπάρχει κίνδυνος επικονίασης µεταξύ συγγενών ατόµων Πλεονεκτήµατα: Είναι γνωστοί οι γενότυποι των ατόµων σπορέων Γρήγορη ανθοφορία και παραγωγή σπόρων Ο κήπος εγκαθίσταται σε βολική θέση Μικρή πιθανότητα επικονίασης µεταξύ συγγενών Μειονεκτήµατα: Ένας µόνο κύκλος επιλογής Ο εµβολιασµός είναι πολλές φορές δύσκολος Η δοκιµή απογόνων γίνεται χωριστά Υπάρχει κίνδυνος περιορισµού της γενετικής βάσης 8

9 Παραγωγή υβριδίων Για την επίτευξη ενός υβριδίου χρειάζεται η διασταύρωση δύο διαφορετικών ειδών, όπως είδαµε και σε προηγούµενα µαθήµατα. Οι υπερέχοντες χαρακτήρες που αναµένουµε εκφράζονται κυρίως στην πρώτη γενιά µετά τον υβριδισµό (F1). Στις επόµενες γενιές δείχνουν λιγότερο τη λεγόµενη «υβριδική ρώµη», λόγω της ανακατανοµής των γενότυπων. Η πιο απλή µέθοδος παραγωγής υβριδίων είναι η εγκατάσταση µεικτών φυτειών µε διαφορετικά µεν, συγγενή δε είδη δέντρων (ώστε να είναι δυνατός ο υβριδισµός). Αναµένουµε ένα µεγάλο ποσοστό των σπόρων που θα λάβουµε να είναι υβρίδια. Αυτό µπορεί να γίνει τόσο για είδη, όσο και για προελεύσεις. Με τον τρόπο αυτό έχουν προκύψει ως τώρα υβρίδια µεταξύ λάρικας και πεύκης στη Γερµανία και ανάµεσα σε διαφορετικές προελεύσεις πεύκου στην Ταϊλάνδη. Συχνά έχουµε παραγωγή υβριδίων µε ελεγχόµενες διασταυρώσεις. Ένα εµπόδιο για τη µαζική παραγωγή υβριδίων µε τη µέθοδο αυτή είναι το κόστος σε χρόνο και χρήµα. Η µαζική παραγωγή υβριδίων µε ελεγχόµενες διασταυρώσεις µπορεί να γίνει µόνο σε σπάνιες περιπτώσεις. Ένας άλλος τρόπος παραγωγής υβριδίων είναι η χρήση σποροπαραγωγών κήπων κλώνων, αν αυτοί ανήκουν σε διαφορετικά αλλά συµβατά είδη. Για παράδειγµα µπορούµε να αναφέρουµε την περίπτωση µιας φυτείας από Larix στη Γερµανία, όπου ένας και µόνο κλώνος της Larix europaea τοποθετήθηκε σε µια φυτεία κλώνων της Larix leptolepis. Η συλλογή των σπόρων έγινε µόνο από την Larix europaea. Ο πιο κοινός τρόπος µαζικής παραγωγής υβριδίων είναι ο βλαστικός πολλαπλασιασµός. Πρώτα δηλαδή δηµιουργούµε το υβρίδιο µε τεχνητή διασταύρωση και κατόπιν διαδίδουµε το γενότυπο αυτό µε κλώνους. Έτσι δεν χάνεται η υβριδική ρώµη που επιτεύχθηκε στην F1 γενιά, αφού δεν χρειάζεται να µεσολαβήσει άλλη διασταύρωση για τη µαζική παραγωγή. Προγράµµατα βελτίωσης Ο σκοπός της βελτίωσης των δασικών ειδών είναι η τροποποίηση (βελτίωση) του µέσου όρου της έκφρασης σηµαντικά οικονοµικών χαρακτηριστικών σε τεχνητούς πληθυσµούς (φυτείες ή αναδασώσεις παραγωγικού χαρακτήρα). Η βελτίωση και η παραγωγή των προϊόντων της βελτίωσης γίνεται συνήθως σε µικρούς πληθυσµούς. Οι πληθυσµοί που εµπλέκονται σε ένα πρόγραµµα βελτίωσης είναι: - Ατοµικά δέντρα (γενότυποι) που επιλέγονται από πληθυσµούς βάσης. Πληθυσµοί βάσης σε ένα πρόγραµµα βελτίωσης µπορεί να είναι τόσο κάποια φυσικά δάση, όσο και φυτείες. - Τα επιλεγµένα δέντρα και οι απόγονοί τους σχηµατίζουν τους λεγόµενους βελτιωτικούς πληθυσµούς, όπου συγκρίνονται διαφορετικοί γενότυποι µεταξύ τους (π.χ. φυτείες απογόνων, δοκιµές κλώνων). - Η γενετική πληροφορία που επιλέγεται συγκεντρώνεται σε πληθυσµούς πολλαπλασιασµού, όπως είναι οι σποροπαραγωγές συστάδες και οι σποροπαραγωγοί κήποι. - Τα προϊόντα των πληθυσµών πολλαπλασιασµού (φυτευτικό υλικό) χρησιµοποιούνται για την ίδρυση παραγωγικών πληθυσµών. Αυτή η 9

10 κατηγορία αναφέρεται κυρίως σε φυτείες ή αναδασώσεις που έχουν στόχο τη παραγωγή προϊόντων ξύλου. Κάποιοι πληθυσµοί µπορεί να έχουν πάνω από µία λειτουργία. Για παράδειγµα, µία δοκιµή προελεύσεων (βελτιωτικός πληθυσµός) µπορεί αργότερα να αποτελέσει σποροπαραγωγό κήπο σποροφύτων (πληθυσµός πολλαπλασιασµού). Οι πληθυσµοί βάσης, βελτίωσης και αναπαραγωγής δεν διαχωρίζονται αν εφαρµόσουµε µία πολυπληθυσµιακή στρατηγική βελτίωσης. Η βελτίωση δασικών ειδών είναι µια χρονοβόρος διαδικασία. Συχνά πρέπει να περιµένουµε πολλά χρόνια µέχρι να εκφραστούν κάποια χαρακτηριστικά. Επίσης η βελτιωτική µεθοδολογία επηρεάζεται πολύ από τους µακρούς χρόνους ωριµότητας που πρέπει να περιµένουµε για να φτάσει ένα δέντρο σε αναπαραγωγική ηλικία. Το αναµενόµενο γενετικό κέρδος από τις διάφορες µεθόδους βελτίωσης είναι µεγαλύτερο όταν περιµένουµε πολλά χρόνια. Στην πράξη όµως γίνεται ένας συµβιβασµός απώλειας γενετικού κέρδους, προκειµένου να έχουµε πιο άµεσα αποτελέσµατα. Για παράδειγµα, αν εφαρµόσουµε την επιλογή άριστων φαινότυπων παίρνουµε αποτελέσµατα γρήγορα, σε σχέση µε την ίδρυση φυτειών απογόνων, αλλά το αναµενόµενο γενετικό κέρδος είναι µικρότερο. Ένα πρόγραµµα βελτίωσης για ένα συγκεκριµένο δασικό είδος συνήθως περιλαµβάνει και συνδυάζει τρόπους βελτίωσης και αναπαραγωγής, έτσι ώστε να πετύχουµε τόσο µια γρήγορη παραγωγή αποτελεσµάτων και ένα µεγάλο γενετικό κέρδος. Πέρα όµως από όσα είπαµε ως τώρα, ένα πρόγραµµα βελτίωσης πρέπει να έχει σαν σκοπό και τη διαφύλαξη της γενετικής ποικιλότητας του είδους που αφορά. Χρειάζεται µια προσεκτική και καλά σχεδιασµένη προσέγγιση στο θέµα αυτό, βασισµένη σε στοιχεία, έτσι ώστε να δηµιουργηθούν παραγωγικά σηµαντικές συστάδες, χωρίς ρίσκο για τη συνέχεια της ύπαρξής τους. Η ίδρυση παραγωγικών πληθυσµών Η επιλογή του αναπαραγωγικού υλικού που θα χρησιµοποιηθεί είναι η πι σηµαντική απόφαση όσο αφορά την ίδρυση µιας φυτεία µε σκοπό την παραγωγή δασικών προϊόντων. Μετά την φύτευση των δέντρων είναι λίγα αυτά που µπορούµε πλέον να κάνουµε. Οι γενετικές δοµές των τεχνητά φυτεµένων συστάδων µπορεί να αλλάξουν µε τον καιρό, λόγω της φυσικής επιλογής για βιωσιµότητα. Αυτή η αλλαγή λόγω προσαρµογής πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη, ειδικά αν η φυτεµένη συστάδα πρόκειται να λειτουργήσει σαν σποροπαραγωγός, ή πρόκειται να αναγεννηθεί µε φυσικό τρόπο (συνήθης πρακτική στις αναδασώσεις στην Ελλάδα). Ο αριθµός των φυτών και οι αποστάσεις ανάµεσα στα φυτά (φυτευτικός σύνδεσµος) έχουν µε τη σειρά τους µεγάλη σηµασία. Η δυνατότητα για αλλαγές των γενετικών δοµών λόγω προσαρµογής, εξαρτάται από τη γενετική ποικιλότητα του φυτεµένου πληθυσµού και τον αριθµό των δέντρων. Εξελικτική προσαρµογή χωρίς µεγάλη µείωση του µεγέθους του φυτεµένου πληθυσµού µπορεί να συµβεί περισσότερο σε φυτείες που έχουν ιδρυθεί µε µεγάλο αριθµό γενότυπων σε µια περιοχή συγκεκριµένου µεγέθους. Η σπορά γενικά συνεπάγεται µεγαλύτερο αριθµό γενότυπων από ότι η φύτευση. Από την άποψη αυτή είναι λοιπόν καλύτερο (όπου αυτό είναι δυνατό) να προτιµάται η σπορά. Όταν πρέπει να φυτέψουµε είναι για τους ίδιους λόγους καλύτερο να επιλέγουµε πυκνό φυτευτικό σύνδεσµο. Αν φυτευτεί µόνο ένας κλώνος (π.χ. λευκοκαλλιέργειες) δεν µπορεί να προκύψει καµία προσαρµοστική αλλαγή. 10

11 Οι αλλαγές που σηµειώνονται στις γενετικές δοµές ενός τεχνητού πληθυσµού δεν εξαρτώνται µόνο από τη φυσική επιλογή. Οι δασοκοµικοί χειρισµοί και ιδιαίτερα η αραίωση έχουν επίσης τη δυνατότητα να µεταβάλλουν τις συχνότητες των αλληλόµορφων. 11

ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΕ ΥΨΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΤΡΟ ΤΗΣ ΧΑΛΕΠΙΟΥ ΠΕΥΚΗΣ (PINUS ΗALEPENSIS) ΣΕ ΦΥΤΕΙΑ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΣΤΗ Β. ΕΥΒΟΙΑ

ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΕ ΥΨΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΤΡΟ ΤΗΣ ΧΑΛΕΠΙΟΥ ΠΕΥΚΗΣ (PINUS ΗALEPENSIS) ΣΕ ΦΥΤΕΙΑ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΣΤΗ Β. ΕΥΒΟΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΕ ΥΨΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΤΡΟ ΤΗΣ ΧΑΛΕΠΙΟΥ ΠΕΥΚΗΣ (PINUS ΗALEPENSIS) ΣΕ ΦΥΤΕΙΑ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΣΤΗ Β. ΕΥΒΟΙΑ Κομματά Αικατερίνη (1), Αριστοτέλης Χ. Παπαγεωργίου (1), Βαρελίδης Κων/νος (2), Ιωαννίδης Κων/νος (2),

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ Στα πλαίσια της ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ προσπαθούµε να προσεγγίσουµε τα χαρακτηριστικά ενός συνόλου (πληθυσµός) δια της µελέτης των χαρακτηριστικών αυτών επί ενός µικρού

Διαβάστε περισσότερα

Ένα άλλο σηµαντικό θέµα είναι η γενετική ποικιλότητα του

Ένα άλλο σηµαντικό θέµα είναι η γενετική ποικιλότητα του Το πρόγραμμα Το FRAXIGEN είναι ένα νέο ερευνητικό πρόγραµµα χρηµατοδοτούµενο από την Ευρωπαϊκή Ένωση µε σκοπό τη µελέτη των γενετικών πόρων του φράξου στην Ευρώπη, ειδικότερα για δενδροφύτευση και αναδάσωση

Διαβάστε περισσότερα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, ΓΕΩΤΕΕ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ, ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΓΡΟΔΑΣΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ Η Αγροδασοπονία στα Πλαίσια της Νέας ΚΑΠ 2014 2020 Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2014 Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες (Εγχώριοι Πληθυσμοί) Είναι ετερογενείς πληθυσμοί Είναι τοπικά προσαρμοσμένοι Έχουν δημιουργηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO Εργαστήριο 2 ο Υλικό Καλλιέργειας Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΥΛΙΚΟ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ o Ο ζυγώτης εμφανίζει ολοδυναμικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Πέτρος Κακούρος και Αντώνης Αποστολάκης

Πέτρος Κακούρος και Αντώνης Αποστολάκης Εγκατάσταση και αποτελέσματα παρακολούθησης της φυσικής και τεχνητής αποκατάστασης των δασών μαύρης πεύκης στον Πάρνωνα, προοπτικές έρευνας και τεκμηρίωσης Πέτρος Κακούρος και Αντώνης Αποστολάκης Ο σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

Πλαίσιο Δράσεων και Μέτρων Προσαρμογής της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή

Πλαίσιο Δράσεων και Μέτρων Προσαρμογής της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή Πλαίσιο Δράσεων και Μέτρων Προσαρμογής της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή Βασιλική Χρυσοπολίτου και Πέτρος Κακούρος, ΕΚΒΥ Το κλίμα και τα δάση στο μέλλον Υπάρχουν αβεβαιότητες σχετικά με:

Διαβάστε περισσότερα

2. Στοιχεία Πολυδιάστατων Κατανοµών

2. Στοιχεία Πολυδιάστατων Κατανοµών Στοιχεία Πολυδιάστατων Κατανοµών Είναι φανερό ότι έως τώρα η µελέτη µας επικεντρώνεται κάθε φορά σε πιθανότητες που αφορούν µία τυχαία µεταβλητή Σε αρκετές όµως περιπτώσεις ενδιαφερόµαστε να εξετάσουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΠΛΟΕΙ ΙΑ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ

ΠΟΛΥΠΛΟΕΙ ΙΑ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 8η ΙΑΛΕΞΗ ΠΟΛΥΠΛΟΕΙ ΙΑ ΠΟΛΥΠΛΟΕΙ ΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Κάθε σωµατικό κύτταρο φέρει στον πυρήνα του δύο όµοια αντίτυπα κάθε χρωµοσώµατος (διπλοειδής, 2Ν) αντίθετα από τα γενετικά που φέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος των περιοδικών ξυλωδών λημμάτων

Μέθοδος των περιοδικών ξυλωδών λημμάτων Μέθοδος των περιοδικών ξυλωδών λημμάτων Δρ. Βασιλική Καζάνα Αναπλ. Καθηγήτρια ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας & Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Δράμας Εργαστήριο Δασικής Διαχειριστικής Τηλ. & Φαξ: 25210

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 ο Κ 5, 4 4, 5 0, 0 0,0 5, 4 4, 5. Όπως βλέπουµε το παίγνιο δεν έχει καµιά ισορροπία κατά Nash σε αµιγείς στρατηγικές διότι: (ΙΙ) Α Κ

Κεφάλαιο 9 ο Κ 5, 4 4, 5 0, 0 0,0 5, 4 4, 5. Όπως βλέπουµε το παίγνιο δεν έχει καµιά ισορροπία κατά Nash σε αµιγείς στρατηγικές διότι: (ΙΙ) Α Κ Κεφάλαιο ο Μεικτές Στρατηγικές Τώρα θα δούµε ένα παράδειγµα στο οποίο κάθε παίχτης έχει τρεις στρατηγικές. Αυτό θα µπορούσε να είναι η µορφή που παίρνει κάποιος µετά που έχει απαλείψει όλες τις αυστηρά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΜΑ I Απλές Μετρήσεις και Σφάλµατα

ΠΕΙΡΑΜΑ I Απλές Μετρήσεις και Σφάλµατα ΠΕΙΡΑΜΑ I Απλές Μετρήσεις και Σφάλµατα Σκοπός πειράµατος Στο πείραµα αυτό θα χρησιµοποιήσουµε βασικά όργανα του εργαστηρίου (διαστηµόµετρο, µικρόµετρο, χρονόµετρο) προκειµένου να: Να µετρήσουµε την πυκνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος µαθήµατος: Παράδειγµα 1: µελέτη ασθενών-µαρτύρων ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ

Στόχος µαθήµατος: Παράδειγµα 1: µελέτη ασθενών-µαρτύρων ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ ΠΜΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ, ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΑΚ. ΕΤΟΣ 2006-2007, 3ο εξάµηνο ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ 5 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 ΜΕΤΡΑ ΚΙΝ ΥΝΟΥ & ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ SPSS

Διαβάστε περισσότερα

Για το χρώµα σπέρµατος επικρατής είναι η ιδιότητα κίτρινο και η υπολειπόµενη το πράσινο. Συµβολίζουµε: Κ:Κίτρινο κ: Πράσινο Κ>κ

Για το χρώµα σπέρµατος επικρατής είναι η ιδιότητα κίτρινο και η υπολειπόµενη το πράσινο. Συµβολίζουµε: Κ:Κίτρινο κ: Πράσινο Κ>κ Απαντήσεις Βιολογία Κατεύθυνσης 2011 ΘΕΜΑ Α Α1 α Α2 δ Α3 γ Α4 β Α5 β ΘΕΜΑ Β Β1 Σελ. 13 «Το 1928 γίνεται αυτό» Β2 Σελ 101 «βλάβες στους επιδιορθωτικά ένζυµα» (Χωρίς να απαιτείται θα θεωρηθεί σωστό να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Μέθοδος Απαλοιφής του Gauss

4.2 Μέθοδος Απαλοιφής του Gauss 4.2 Μέθοδος Απαλοιφής του Gauss Θεωρούµε το γραµµικό σύστηµα α 11χ 1 + α 12χ 2 +... + α 1νχ ν = β 1 α 21χ 1 + α 22χ2 +... + α 2νχ ν = β 2... α ν1χ 1 + α ν2χ 2 +... + α ννχ ν = β ν Το οποίο µπορεί να γραφεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ 2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ 2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ (One-Way Analyss of Varance) Η ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

11, 12, 13, 14, 21, 22, 23, 24, 31, 32, 33, 34, 41, 42, 43, 44.

11, 12, 13, 14, 21, 22, 23, 24, 31, 32, 33, 34, 41, 42, 43, 44. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΜΕΤΡΗΣΗΣ Η καταµετρηση ενος συνολου µε πεπερασµενα στοιχεια ειναι ισως η πιο παλια µαθηµατικη ασχολια του ανθρωπου. Θα µαθουµε πως, δεδοµενης της περιγραφης ενος συνολου, να µπορουµε να ϐρουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2003

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2003 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 00 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ ο Α Να αποδείξετε ότι η παράγωγος της συνάρτησης f(x) x είναι f (x) Β Πότε µια συνάρτηση f σε ένα διάστηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορία και σύγχρονες τάσεις (αειφορικής) διαχείρισης των δασών

Αειφορία και σύγχρονες τάσεις (αειφορικής) διαχείρισης των δασών ΕΘΝΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ (ΕΘΙΑΓΕ) ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΣΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Αειφορία και σύγχρονες τάσεις (αειφορικής) διαχείρισης των δασών ρ. Σ. Γκατζογιάννης, Τακτικός ερευνητής Ι Ε/ ΕΘΙΑΓΕ 1. Το σύστηµα αξιών

Διαβάστε περισσότερα

ροµολόγηση πακέτων σε δίκτυα υπολογιστών

ροµολόγηση πακέτων σε δίκτυα υπολογιστών ροµολόγηση πακέτων σε δίκτυα υπολογιστών Συµπληρωµατικές σηµειώσεις για το µάθηµα Αλγόριθµοι Επικοινωνιών Ακαδηµαϊκό έτος 2011-2012 1 Εισαγωγή Οι παρακάτω σηµειώσεις παρουσιάζουν την ανάλυση του άπληστου

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση ιακύµανσης Μονής Κατεύθυνσης

Ανάλυση ιακύµανσης Μονής Κατεύθυνσης 24 Μεθοδολογία Επιστηµονικής Έρευνας & Στατιστική Ανάλυση ιακύµανσης Μονής Κατεύθυνσης Όπως ακριβώς συνέβη και στο κριτήριο t, τα δεδοµένα µας θα πρέπει να έχουν οµαδοποιηθεί χρησιµοποιώντας µια αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Επιμέλεια: Δημήτρης Κοτρόπουλος ΘΕΜΑ A Να γράψετε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις A1 έως A5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ- ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Εργασία για το σεµινάριο «Στατιστική περιγραφική εφαρµοσµένη στην ψυχοπαιδαγωγική(β06σ03)» ΤΙΤΛΟΣ: «ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 13ο Eπαναλαµβανόµενα παίγνια (Repeated Games)

Κεφάλαιο 13ο Eπαναλαµβανόµενα παίγνια (Repeated Games) Κεφάλαιο 13ο Eπαναλαµβανόµενα παίγνια (Repeated Gaes) Το δίληµµα των φυλακισµένων, όπως ξέρουµε έχει µια και µοναδική ισορροπία η οποία είναι σε αυστηρά κυρίαρχες στρατηγικές. C N C -8, -8 0, -10 N -10,

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006 Χρήστος Μαρκόπουλος Αν. Καθηγητής Χειρουργικής Ιατρικής Σχολής Αθηνών /ντης Κλινικής Μαστού Ιατρικού Κέντρου Αθηνών Πρόεδρος Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Μαστού - Στατιστικά στοιχεία Στη χώρα µας,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΥΛΩΝΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΤΙΜΟ ΔΑΣΙΚΟ ΔΕΝΤΡΟ ΓΙΑ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΧΡΗΣΗ

ΠΑΥΛΩΝΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΤΙΜΟ ΔΑΣΙΚΟ ΔΕΝΤΡΟ ΓΙΑ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΧΡΗΣΗ ΠΑΥΛΩΝΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΤΙΜΟ ΔΑΣΙΚΟ ΔΕΝΤΡΟ ΓΙΑ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΧΡΗΣΗ Δρ Κων/νος Σπανός (ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ) (Τηλ.: 2310 461171, Fax: 2310 461341, e-mail: kspanos@fri.gr) Παντελής Κωνσταντινίδης (ΦΥΤΩΡΙΑ ΣΕΡΡΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Ι Ρ Υ Μ Α Α Γ Ρ Ο Τ Ι Κ Η Σ Ε Ρ Ε Υ Ν Α Σ

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Ι Ρ Υ Μ Α Α Γ Ρ Ο Τ Ι Κ Η Σ Ε Ρ Ε Υ Ν Α Σ Ε Θ Ν Ι Κ Ο Ι Ρ Υ Μ Α Α Γ Ρ Ο Τ Ι Κ Η Σ Ε Ρ Ε Υ Ν Α Σ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ KTHΝΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΚΑΙ ΒΟΣΚΩΝ ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΥ 1, 41335 ΛΑΡΙΣΑ Τηλ: (2410) 533811, 660592 FAX.: (2410) 533809 E-mail: ikflaris@otenet.gr ΕΚΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχίστε αµέσως το πρόγραµµα xline Εσόδων Εξόδων.

Αρχίστε αµέσως το πρόγραµµα xline Εσόδων Εξόδων. Αρχίστε αµέσως το πρόγραµµα xline Εσόδων Εξόδων. Βήµα 1 ο ηµιουργία Εταιρείας Από την Οργάνωση\Γενικές Παράµετροι\ ιαχείριση εταιρειών θα δηµιουργήσετε την νέα σας εταιρεία, επιλέγοντας µέσω των βηµάτων

Διαβάστε περισσότερα

275 Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Θεσσαλονίκης

275 Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Θεσσαλονίκης 275 Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Θεσσαλονίκης Η πρώτη Ανωτάτη Δασολογική Σχολή ιδρύθηκε στην Αθήνα το 1917 (Ν.893/14-9-1917) και λειτούργησε εκεί επί 10 χρόνια. Το 1927 μεταφέρθηκε στη Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο Μέσο Σταθµισµένο Κόστος Κεφαλαίου (WACC), Ελεύθερες Ταµειακές Ροές (FCF) και Αποτίµηση (Valuation)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο Μέσο Σταθµισµένο Κόστος Κεφαλαίου (WACC), Ελεύθερες Ταµειακές Ροές (FCF) και Αποτίµηση (Valuation) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο Μέσο Σταθµισµένο Κόστος Κεφαλαίου (WACC), Ελεύθερες Ταµειακές Ροές (FCF) και Αποτίµηση (Valuation) 9.1. Εισαγωγή Μέχρι τώρα αναφερθήκαµε στο κόστος κεφαλαίου µε τη γενικότερη µορφή του και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΣΟΠΟΝΙΑΣ

ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΣΟΠΟΝΙΑΣ 21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 Κυριακή 18 Μαρτίου 2012, ώρα 11:00 ενδροφύτευση - Τριάδι Θέρµης ΣΥΝΔΙΟΡΓΑΝΩΤΕΣ: Τετάρτη 21 Μαρτίου 2012, ώρα 18:00 ΚΤΙΡΙΟ ΠΑΛΑΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α.Π.Θ - Αίθουσα Τελετών Σχολή ασολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΚΙΛΟΜΟΡΦΙΑ ΣΤΑ ΓΟΝΙΔΙΑ

ΠΟΙΚΙΛΟΜΟΡΦΙΑ ΣΤΑ ΓΟΝΙΔΙΑ ΠΟΙΚΙΛΟΜΟΡΦΙΑ ΣΤΑ ΓΟΝΙΔΙΑ Κοντού Κ., Αυγερινάκη Π., Σουλτάτη Α., Ιακωβίδου Χ., Μαλέγγου Κ., Δανδίκα Μ., Αθανασιάδου Κ., Αράπη Έ., Τατάκη Σ., Μπαγκλαρίδου Λ., Μιχαηλίδου Γ., Χράντα Κ. Πρότυπο Πειραματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος;

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος; ΙΝΥΣΜΤ ΘΕΩΡΙ ΘΕΜΤ ΘΕΩΡΙΣ Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; AB A (αρχή) B (πέρας) Στη Γεωµετρία το διάνυσµα ορίζεται ως ένα προσανατολισµένο ευθύγραµµο τµήµα, δηλαδή ως ένα ευθύγραµµο τµήµα του οποίου τα άκρα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο.

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 63 6. Άσκηση 6 Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. 6.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης αυτής, καθώς και των δύο εποµένων, είναι η γνωριµία των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 12: Μεντελική Κληρονομικότητα Γενετική ποικιλότητα

Σενάριο 12: Μεντελική Κληρονομικότητα Γενετική ποικιλότητα Σενάριο 12: Μεντελική Κληρονομικότητα Γενετική ποικιλότητα Φύλλο Εργασίας Τίτλος: Μεντελική Κληρονομικότητα Γνωστικό Αντικείμενο: Βιολογία Διδακτική Ενότητα: Κληρονομικότητα Γενετική ποικιλότητα Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ http://www.economics.edu.gr 1 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΥΠΟ ΕΙΓΜΑΤΑ ( τρόποι επίλυσης παρατηρήσεις σχόλια ) ΑΣΚΗΣΗ 1 Έστω ο πίνακας παραγωγικών δυνατοτήτων µιας

Διαβάστε περισσότερα

η αποδοτική κατανοµή των πόρων αποδοτική κατανοµή των πόρων Οικονοµική αποδοτικότητα Οικονοµία των µεταφορών Η ανεπάρκεια των πόρων &

η αποδοτική κατανοµή των πόρων αποδοτική κατανοµή των πόρων Οικονοµική αποδοτικότητα Οικονοµία των µεταφορών Η ανεπάρκεια των πόρων & 5 η αποδοτική κατανοµή των πόρων Οικονοµική αποδοτικότητα: Η αποτελεί θεµελιώδες πρόβληµα σε κάθε σύγχρονη οικονοµία. Το πρόβληµα της αποδοτικής κατανοµής των πόρων µπορεί να εκφρασθεί µε 4 βασικά ερωτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2: ιατάξεις και Συνδυασµοί.

Κεφάλαιο 2: ιατάξεις και Συνδυασµοί. Κεφάλαιο : ιατάξεις και Συνδυασµοί. Περιεχόµενα Εισαγωγή Βασική αρχή απαρίθµησης ιατάξεις µε και χωρίς επανατοποθέτηση Συνδυασµοί Ασκήσεις Εισαγωγή Μέχρι το τέλος αυτού του κεφαλαίου ϑα ϑεωρούµε πειράµατα

Διαβάστε περισσότερα

Φελλοφόρος δρυς, ένα πολύτιμο δασοπονικό είδος με πολλαπλές χρήσεις

Φελλοφόρος δρυς, ένα πολύτιμο δασοπονικό είδος με πολλαπλές χρήσεις Φελλοφόρος δρυς, ένα πολύτιμο δασοπονικό είδος με πολλαπλές χρήσεις Δρ Ιωάννης Σπανός, Τακτικός Ερευνητής Δρ Παναγιώτης Πλατής, Τακτικός Ερευνητής Γεώργιος Γιακζίδης, Δασολόγος Δρ Θωμάς Παπαχρήστου, Τακτικός

Διαβάστε περισσότερα

Σ Ε Μ Ι Ν Α Ρ Ι Ο ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΧΡΗΣΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΙΝΟΣ. Υπεύθυνες Εκπόνησης Εργασίας ΟΝΟΜΑ: ΦΩΤΕΙΝΗ ΕΠΩΝΥΜΟ: ΛΙΟΣΗ Α.

Σ Ε Μ Ι Ν Α Ρ Ι Ο ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΧΡΗΣΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΙΝΟΣ. Υπεύθυνες Εκπόνησης Εργασίας ΟΝΟΜΑ: ΦΩΤΕΙΝΗ ΕΠΩΝΥΜΟ: ΛΙΟΣΗ Α. Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ι Δ Α Γ Ω Γ Ι Κ Ο Τ Μ Η Μ Α Δ Η Μ Ο Τ Ι Κ Η Σ Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Σ Η Σ Σ Ε Μ Ι Ν Α Ρ Ι Ο ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ (Β06Σ03) ΤΙΤΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ιάθλαση. Ολική ανάκλαση. ιάδοση µέσα σε κυµατοδηγό.

ιάθλαση. Ολική ανάκλαση. ιάδοση µέσα σε κυµατοδηγό. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 91 9. Άσκηση 9 ιάθλαση. Ολική ανάκλαση. ιάδοση µέσα σε κυµατοδηγό. 9.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης είναι η γνωριµία των σπουδαστών µε τα φαινόµενα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΚΕΦΛΙΟ Ο ΠΙΘΝΟΤΗΤΕΣ. Εισαγωγή Στην Θεωρία Πιθανοτήτων, ξεκινάµε από το λεγόµενο πείραµα δηλαδή µια διαδικασία η οποία µπορεί να επαναληφθεί θεωρητικά άπειρες φορές, κάτω από τις ίδιες ουσιαστικά συνθήκες,

Διαβάστε περισσότερα

1-3 10 1-3 6 3-5 40 3-5 30 5-7 20 5-7 20 7-9 20 7-9 30 9-11 8 9-11 10 11-13 2 11-13 4 Σύνολο 100 Σύνολο 100

1-3 10 1-3 6 3-5 40 3-5 30 5-7 20 5-7 20 7-9 20 7-9 30 9-11 8 9-11 10 11-13 2 11-13 4 Σύνολο 100 Σύνολο 100 1. (Εξεταστ. Φεβ. 2004) Μια µεγάλη εταιρία θέλει να εξετάσει εάν το εκπαιδευτικό πρόγραµµα που ακολουθήσανε οι 100 πωλητές της ήταν αποτελεσµατικό (δηλαδή εάν αυξήθηκαν οι πωλήσεις). Οι δύο παρακάτω πίνακες

Διαβάστε περισσότερα

Γραπτή Εξέταση Περιόδου Σεπτεμβρίου 2008 στο Μάθημα Στατιστική Α ΣΕΙΡΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 29.9.2008

Γραπτή Εξέταση Περιόδου Σεπτεμβρίου 2008 στο Μάθημα Στατιστική Α ΣΕΙΡΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 29.9.2008 Γραπτή Εξέταση Περιόδου Σεπτεμβρίου 8 στο Μάθημα Στατιστική Α ΣΕΙΡΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 9.9.8. [] Μια βιομηχανία τροφίμων προμηθεύεται νωπά κοτόπουλα από τρεις διαφορετικούς παραγωγούς Α, Β, Γ. Το % των κοτόπουλων

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ 5.1 5.8

ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ 5.1 5.8 ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ 5. 5.8 5. Ένας υγειονοµικός σταθµός θέλει να ελέγξει αν ο µέσος αριθµός βακτηριδίων ανά µονάδα όγκου θαλασσινού νερού σε µια παραλία υπερβαίνει το επίπεδο ασφαλείας των 9 µονάδων. ώδεκα

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο. Η ιαχείριση Απαιτήσεων στην Ενοποιηµένη ιαδικασία. ρ. Πάνος Φιτσιλής

Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο. Η ιαχείριση Απαιτήσεων στην Ενοποιηµένη ιαδικασία. ρ. Πάνος Φιτσιλής 1 Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο Η ιαχείριση Απαιτήσεων στην Ενοποιηµένη ιαδικασία ρ. Πάνος Φιτσιλής Περιεχόµενα Τι είναι διαχείριση απαιτήσεων Ποια είναι η ροή των εργασιών στη φάση της καταγραφής των

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Διάθεση Δασικού φυτευτικού υλικού από το Δασικό Φυτώριο Λάρισας»

ΘΕΜΑ: «Διάθεση Δασικού φυτευτικού υλικού από το Δασικό Φυτώριο Λάρισας» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ & ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΔΑΣΩΝ & ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Δ/ΝΣΗ ΔΑΣΩΝ Ν. ΛΑΡΙΣΑΣ ΔΑΣΑΡΧΕΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ Λάρισα, 12-01-2015 Αριθ. Πρωτ. 8079/245699 π.ε.

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλιστικά Μαθηµατικά Συνοπτικές σηµειώσεις

Ασφαλιστικά Μαθηµατικά Συνοπτικές σηµειώσεις Από την Θεωρία Θνησιµότητας Συνάρτηση Επιβίωσης : Ασφαλιστικά Μαθηµατικά Συνοπτικές σηµειώσεις Η s() δίνει την πιθανότητα άτοµο ηλικίας µηδέν, ζήσει πέραν της ηλικίας. όταν s() s( ) όταν o

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος 5 ο. Γονιδιακοί δείκτες

Μέρος 5 ο. Γονιδιακοί δείκτες Μέρος 5 ο Γονιδιακοί δείκτες R.C. Lewontin 1966 K.B. Mullis 1983 Εισαγωγή στη δασική γενετική Γονιδιακοί δείκτες Όπως είδαµε στα προηγούµενα κεφάλαια, η γενετική πληροφορία είναι οργανωµένη πάνω σε µια

Διαβάστε περισσότερα

Β06Σ03 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

Β06Σ03 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Β06Σ03 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Ενότητα 2: Επαγωγική-περιγραφική στατιστική, παραµετρικές

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις στα θέματα βιολογίας γενικής παιδείας 2015

Απαντήσεις στα θέματα βιολογίας γενικής παιδείας 2015 Απαντήσεις στα θέματα βιολογίας γενικής παιδείας 2015 Θέμα Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ Θέμα Β Β1. Β2. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Το γενετικό υλικό ενός ιού διαθέτει πληροφορίες : α) Για

Διαβάστε περισσότερα

Κ ι λ µα µ τι τ κές έ Α λλ λ α λ γές Επι π πτ π ώ τ σει ε ς στη τ β ιοπο π ικιλό λ τη τ τα τ κ αι τ η τ ν ν ά γρια ζ ωή

Κ ι λ µα µ τι τ κές έ Α λλ λ α λ γές Επι π πτ π ώ τ σει ε ς στη τ β ιοπο π ικιλό λ τη τ τα τ κ αι τ η τ ν ν ά γρια ζ ωή Επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και την άγρια ζωή Η παγκόσµια κλιµατική αλλαγή θεωρείται ως η σηµαντικότερη τρέχουσα απειλή για τη βιοποικιλότητα του πλανήτη. Παραδείγµατα από την Κυπριακή Φύση Μερικές από

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γιώργος Πρέσβης ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΕΞΙΣΩΣΗ ΕΥΘΕΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Φροντιστήρια Φροντιστήρια ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝ 1η Κατηγορία : Εξίσωση Γραμμής 1.1 Να εξετάσετε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Η2. Ο νόµος του Gauss

Κεφάλαιο Η2. Ο νόµος του Gauss Κεφάλαιο Η2 Ο νόµος του Gauss Ο νόµος του Gauss Ο νόµος του Gauss µπορεί να χρησιµοποιηθεί ως ένας εναλλακτικός τρόπος υπολογισµού του ηλεκτρικού πεδίου. Ο νόµος του Gauss βασίζεται στο γεγονός ότι η ηλεκτρική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ ΠΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΚΕ ΟΝΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜ ΕΦΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙ ΠΙΓΝΙΩΝ Εξετάσεις 13 Φεβρουαρίου 2004 ιάρκεια εξέτασης: 2 ώρες (13:00-15:00) ΘΕΜ 1 ο (2.5) α) Για δύο στρατηγικές

Διαβάστε περισσότερα

Απόψεις για τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής

Απόψεις για τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής Απόψεις για τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής Ιωάννης Ραυτογιάννης, Susanna Nocentini and Enrico Marchi, Rafael Calama Sainz and Carlos Garcia Guemes, Ivan Pilas and

Διαβάστε περισσότερα

Για το Θέμα 1 στα Μαθηματικά Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου

Για το Θέμα 1 στα Μαθηματικά Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου Για το Θέμα 1 στα Μαθηματικά Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου Διαφορικός Λογισμός 1. Ισχύει f (g())) ) f ( = f (g())g () όπου f,g παραγωγίσιµες συναρτήσεις 2. Αν µια συνάρτηση f είναι παραγωγίσιµη σε ένα διάστηµα

Διαβάστε περισσότερα

Edward de Bono s. Six Thinking Hats. Εργαλείο Αξιολόγησης Ποιότητας & Αποτελεσµατικότητας (λήψης αποφάσεων και επίλυσης προβληµάτων)

Edward de Bono s. Six Thinking Hats. Εργαλείο Αξιολόγησης Ποιότητας & Αποτελεσµατικότητας (λήψης αποφάσεων και επίλυσης προβληµάτων) Edward de Bono s Six Thinking Hats Εργαλείο Αξιολόγησης Ποιότητας & Αποτελεσµατικότητας (λήψης αποφάσεων και επίλυσης προβληµάτων) ρ. Αικατερίνη Πουστουρλή, για το ΛΑΪΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΕΡΡΩΝ 19-01- Dr.

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ).

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Αθήνα, 20/5/2015 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΘΕΜΑ Α A.1. γ Α.2. α Α.3. β Α.4. β Α.5. δ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας

Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας Θέµα: Εναλλακτικές Τεχνικές Εντοπισµού Θέσης Όνοµα: Κατερίνα Σπόντου Επιβλέπων: Ιωάννης Βασιλείου Συν-επιβλέπων: Σπύρος Αθανασίου 1. Αντικείµενο της διπλωµατικής Ο εντοπισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΔΑΣΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΧΡΟΝΙΑ (2014-2020)

ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΔΑΣΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΧΡΟΝΙΑ (2014-2020) ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΑ ΔΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΣΤΙΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ) Το 2015 θεωρείται μια πολύ σημαντική χρονιά για τα δάση σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς τουλάχιστον τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΑΠ ΔΕΟ 31 www.frontistiria-eap.gr ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΔΕΟ 31 ΤΟΜΟΣ Β ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΑΠ ΔΕΟ 31 www.frontistiria-eap.gr ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΔΕΟ 31 ΤΟΜΟΣ Β ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΔΕΟ 31 ΤΟΜΟΣ Β ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΑΘΗΝΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 01 1 ΤΟΜΟΣ ΚΑΘΑΡΑ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΞΙΑ Η καθαρή Παρούσα Αξία ισούται με το άθροισμα προεξοφλημένων καθαρών ταμειακών

Διαβάστε περισσότερα

ασογεωργικά συστήµατα και το ευρωπαϊκό πρόγραµµα SAFE

ασογεωργικά συστήµατα και το ευρωπαϊκό πρόγραµµα SAFE ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙ Α ΑΣΟΓΕΩΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΡΗΣΗΣ ΓΗΣ Θεσσαλονίκη, 4 Φεβρουαρίου 2005 ασογεωργικά συστήµατα και το ευρωπαϊκό πρόγραµµα SAFE Βασίλειος Π. Παπαναστάσης Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Δρ Κων/νος Σπανός. Παυλώνια (Paulownia spp.)

Δρ Κων/νος Σπανός. Παυλώνια (Paulownia spp.) Δρ Κων/νος Σπανός Τακτικός Ερευνητής του ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Τηλ.: 2310 461171 (2, 3), Fax: 2310 461341, e-mail: kspanos@fri.gr Παυλώνια (Paulownia spp.) Ένα πολύτιμο δασικό δέντρο για εναλλακτική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής:

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: p( ) = a + a + a + a + + a, όπου οι συντελεστές α i θα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΠΕΡΑΣΜΕΝΗΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ (ΚΒΑΝΤΙΣΜΟΥ)

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΠΕΡΑΣΜΕΝΗΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ (ΚΒΑΝΤΙΣΜΟΥ) ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΠΕΡΑΣΜΕΝΗΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ (ΚΒΑΝΤΙΣΜΟΥ) 0. Εισαγωγή Τα αποτελέσµατα πεπερασµένης ακρίβειας οφείλονται στα λάθη που προέρχονται από την παράσταση των αριθµών µε µια πεπερασµένη ακρίβεια. Τα αποτελέσµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

Οι θεµελιώδεις έννοιες που απαιτούνται στη Επαγωγική Στατιστική (Εκτιµητική, ιαστήµατα Εµπιστοσύνης και Έλεγχοι Υποθέσεων) είναι:

Οι θεµελιώδεις έννοιες που απαιτούνται στη Επαγωγική Στατιστική (Εκτιµητική, ιαστήµατα Εµπιστοσύνης και Έλεγχοι Υποθέσεων) είναι: Κατανοµές ειγµατοληψίας 1.Εισαγωγή Οι θεµελιώδεις έννοιες που απαιτούνται στη Επαγωγική Στατιστική (Εκτιµητική, ιαστήµατα Εµπιστοσύνης και Έλεγχοι Υποθέσεων) είναι: 1. Στατιστικής και 2. Κατανοµής ειγµατοληψίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η Πετυχηµένη Προσέγγιση του Πελάτη

Η Πετυχηµένη Προσέγγιση του Πελάτη Η Πετυχηµένη Προσέγγιση του Πελάτη Κώστας ούνας Εµπορικός ιευθυντής Medihelm AE Αλλάζοντας τις αντιλήψεις µας, αλλάζει η συµπεριφορά µας και αλλάζουν βελτιώνονται τα αποτελέσµατα µας! κερδοφορίας του φαρµακείου

Διαβάστε περισσότερα

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Στην Πρόταση Κανονισμού για τη στήριξη της Αγροτικής Ανάπτυξης μετά το 2013, δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στην καινοτομία αφού, όπως φαίνεται και στο παρακάτω διάγραμμα,

Διαβάστε περισσότερα

ασογεωργικά συστήµατα: Παράδοση και νέες προοπτικές ανάπτυξης και διαχείρισης της γεωργικής γης

ασογεωργικά συστήµατα: Παράδοση και νέες προοπτικές ανάπτυξης και διαχείρισης της γεωργικής γης ασογεωργικά συστήµατα: Παράδοση και νέες προοπτικές ανάπτυξης και διαχείρισης της γεωργικής γης Κ. Μαντζανάς Εργαστήριο Λιβαδικής Οικολογίας Σχολή ασολογίας και Φ. Περιβάλλοντος Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο

Διαβάστε περισσότερα

Περίθλαση από µία σχισµή.

Περίθλαση από µία σχισµή. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 71 7. Άσκηση 7 Περίθλαση από µία σχισµή. 7.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης είναι η γνωριµία των σπουδαστών µε την συµπεριφορά των µικροκυµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης Γενικές αρχές διοίκησης μιας μικρής επιχείρησης Η επιχείρηση αποτελεί μια παραγωγική - οικονομική μονάδα, με την έννοια ότι συνδυάζει και αξιοποιεί τους συντελεστές παραγωγής (εργασία, κεφάλαιο, γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Β Α2. Γ Α3. Α Α4. Α5. Γ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ B1. Α (Σωµατικά κύτταρα στην αρχή της µεσόφασης): 1, 4, 5, 6 Β (Γαµέτες): 2, 3, 7, 8 Β2. (Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ. ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και υποστήριξη προς τις τοπικές κοινωνίες

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ. ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και υποστήριξη προς τις τοπικές κοινωνίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ "ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ" «Στήριξη και Ανάδειξη Πολυνησιωτικών ΑΕΙ» ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιεργητικέςφροντίδεςενός λαχανόκηπου

Καλλιεργητικέςφροντίδεςενός λαχανόκηπου Καλλιεργητικέςφροντίδεςενός λαχανόκηπου Απότηνστιγμήπουοάνθρωποςαπέκτησε μόνιμη κατοικία άρχισε την κατοικιδιοποίηση τωνζώωνκαιτωνφυτών. Τα πρώτα καλλιεργούμενα φυτά προήλθαν πιθανώς τυχαία από σπόρους

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Εγχειρίδιο Χρήσης My Plan 2

Εισαγωγή. Εγχειρίδιο Χρήσης My Plan 2 Εγχειρίδιο Χρήσης Εισαγωγή Το δηµιουργήθηκε µε στόχο να αποτελέσει υποστηρικτικό εργαλείο για τον επαγγελµατία Ασφαλιστικό ιαµεσολαβητή, ο οποίος χρειάζεται να διευκρινίζει και να αναλύει τις ασφαλιστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΡΟΥΣ-ΡΟΠΕΣ Α ΡΑΝΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΡΟΥΣ-ΡΟΠΕΣ Α ΡΑΝΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΡΟΥΣ-ΡΟΠΕΣ Α ΡΑΝΕΙΑΣ 6.. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Για τον υπολογισµό των τάσεων και των παραµορφώσεων ενός σώµατος, που δέχεται φορτία, δηλ. ενός φορέα, είναι βασικό δεδοµένο ή ζητούµενο

Διαβάστε περισσότερα

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΑΡΔΕΥΣΗ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΒΑΜΒΑΚΟΣ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ HYDROSENSE Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΗΤΡΑ» ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΕΧΝΗΤΗ ΕΠΙΚΟΝΙΑΣΗ

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΕΧΝΗΤΗ ΕΠΙΚΟΝΙΑΣΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΕΠΙΚΟΝΙΑΣΗ 1 Ύπερος ( ): ωοθήκη (εμβρυόσακος), στύλος, στίγμα Ανδρείο ( ): στήμονες (νήμα, ανθήρας) στίγμα στύλος πέταλο ανθήρας νήμα σέπαλο ωοθήκη εμβρυόσακος Τυπικό τέλειο άνθος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΑΘΗΝΑ 2010

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΑΘΗΝΑ 2010 2 3 ΚΑΘΟΔΙΚΟΣ ΠΑΛΜΟΓΡΑΦΟΣ Ο παλµογράφος είναι ένα πολύ χρήσιµο όργανο για τη µελέτη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΛΑΧΙΣΤΟΥ ΠΑΧΟΥΣ ΥΑΛΟΣΤΑΣΙΩΝ

ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΛΑΧΙΣΤΟΥ ΠΑΧΟΥΣ ΥΑΛΟΣΤΑΣΙΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΛΑΧΙΣΤΟΥ ΠΑΧΟΥΣ ΥΑΛΟΣΤΑΣΙΩΝ Πολύ συχνά οι κατασκευαστές υαλοστασίων έχουν βρεθεί µπροστά στο δίληµµα για το ποιό πάχος γυαλιού θα έπρεπε να επιλέξουν για κάποια κατασκευή από τζάµι. Οι προβληµατισµοί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Άσκηση1: ΑΣΚΗΣΕΙΣ Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Στις παρακάτω προτάσεις υπογραμμίστε με μια γραμμή την ανεξάρτητη και με δύο την εξαρτημένη μεταβλητή:

Διαβάστε περισσότερα

. ΕΡΤΟΥΖΟΣ ΜΜ, Υπεύθυνος Οδικής Ασφάλειας Τµήµατος Μεταφορών ΒΡ

. ΕΡΤΟΥΖΟΣ ΜΜ, Υπεύθυνος Οδικής Ασφάλειας Τµήµατος Μεταφορών ΒΡ . ΕΡΤΟΥΖΟΣ ΜΜ, Υπεύθυνος Οδικής Ασφάλειας Τµήµατος Μεταφορών ΒΡ Η συστηµατική προσέγγιση του θέµατος της οδικής ασφάλειας, µπορεί να αποφέρει πραγµατικά πολύ καλούς καρπούς, µετρήσιµους και να βελτιώσει

Διαβάστε περισσότερα

Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης

Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης Προσαρµογή για τους νέους Εισαγωγή Ζούµε σε µία πολύ σηµαντική εποχή, όπου βρίσκοµαστε αντιµέτωποι µε την πρόκληση να προστατεύσουµε τη Γη. Επειδή όλοι οι λαοί και οι πολιτισµοί

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Κυτταρική διαίρεση: παραγωγή γενετικά πανομοιότυπων θυγατρικών κυττάρων Κυτταρική διαίρεση Μονοκύτταροι οργανισμοί: η διαίρεση του κυττάρου συνεπάγεται αναπαραγωγή ολόκληρου

Διαβάστε περισσότερα

Είμαστε σίγουροι πως έχετε ακούσει πολλές φορές ότι τα παιδιά παίρνουν από 7 γενιές. Αυτό αποτέλεσε αφετηρία για την παρουσίαση μας με θέμα τη

Είμαστε σίγουροι πως έχετε ακούσει πολλές φορές ότι τα παιδιά παίρνουν από 7 γενιές. Αυτό αποτέλεσε αφετηρία για την παρουσίαση μας με θέμα τη Είμαστε σίγουροι πως έχετε ακούσει πολλές φορές ότι τα παιδιά παίρνουν από 7 γενιές. Αυτό αποτέλεσε αφετηρία για την παρουσίαση μας με θέμα τη κληρονομικότητα στον άνθρωπο. 1 Καταρχήν, η πρώτη επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα