ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. Μαντώ Κυριακού

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. Μαντώ Κυριακού"

Transcript

1 ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜ. ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ - ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Μαντώ Κυριακού Επίκουρη Καθηγήτρια Μικροβιολογίας ΑΘΗΝΑ 2009

2 Β ΜΕΡΟΣ

3 ΚΥΡΙΕΣ ΠΗΓΕΣ ΜΟΛΥΝΣΗΣ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΠΟ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ Η βάση της ανθρώπινης διατροφής είναι φυτικής ή ζωικής προελεύσεως. Είναι λοιπόν σηµαντικό να κατανοήσουµε τις βασικές βιολογικές αρχές που διέπουν τη µικροβιολογική χλωρίδα η οποία σχετίζεται µε τα φυτά και τα ζώα στους φυσικούς τους χώρους και ρόλους. Αν και µερικές φορές δηµιουργείται η εντύπωση ότι οι µικροοργανισµοί προσπαθούν να καταστρέψουν τις τροφές µας, ο ρόλος τους στην πραγµατικότητα στη φύση δεν είναι παρά η αυτοσυντήρηση. Κατά τη διαδικασία αυτή οι ετερότροφοι οργανισµοί φέρουν εις πέρας την ακόλουθη γενική αντίδραση: Οργανική Υλη Ενέργεια + Ανόργανα συστατικά (Υδατάνθρακες, (ΝΟ - 3, SO 2-4, κλπ) Πρωτείνες, Λιπίδια, κλπ) Αυτή η διαδικασία δεν είναι τίποτα πάρα πάνω από τη λειτουργία του κύκλου του αζώτου και των άλλων στοιχείων. Η αλλοίωση λοιπόν των τροφών από τους µικροοργανισµούς, δεν είναι παρά ένα µέρος της προσπάθειας της µικροβιακής χλωρίδας να εκτελέσει τον πρωταρχικό της ρόλο στη φύση. Οι µικροοργανισµοί, παρά την µορφολογική τους απλότητα, έχουν τη δυνατότητα να διεκπεραιώνουν µία µεγάλη ποικιλία βιοχηµικών αντιδράσεων και τα ενζυµικά τους συστήµατα είναι ικανά να προσαρµόζονται ακόµη και σε ακραίες περιβαλλοντικές συνθήκες. Ετσι µπορούν να διασπούν και τις τροφές, οι οποίες αποτελούν µέρος της οργανικής ύλης, προµηθευόµενοι µε αυτό το τρόπο θρεπτικά στοιχεία από τη διαδικασία αυτή. Εργαστηριακές αναλύσεις δείχνουν ότι οι ανεπεξέργαστες τροφές, περιέχουν πλήθος από διαφορετικά είδη βακτηρίων, ζυµών και µυκήτων. Το ερώτηµα που γεννάται κατά συνέπεια για την ασφάλεια των τροφών αυτών είναι διττό. Αφ ενός ποιός είναι ο συνολικός αριθµός µικροοργανισµών που περιέχονται ανά gr ή ml τροφής, και αφ ετέρου ποιά είδη µικροοργανισµών αντιπροσωπεύονται σε αυτόν τον αριθµό. Είναι σηµαντικό να γνωρίζουµε ποιοί τύποι µικροοργανισµών σχετίζονται µε µία συγκεκριµένη τροφή στη φυσική της κατάσταση, και ποιοί από τους µικροοργανισµούς που ανιχνεύονται είναι κατά συνέπεια αναµενόµενοι ή όχι. Πρέπει λοιπόν να γνωρίζουµε τη γενική κατανοµή και τους τύπους των µικροοργανισµών που απαντώνται κάτω από συγκεκριµένες συνθήκες, εκεί όπου οι τροφές αναπτύσσονται (φυτά, ζώα) και παρασκευάζονται. Στον Πίνακα 1 αναφέρονται τα πιο σηµαντικά γένη βακτηρίων που εντοπίζονται στις τροφές κατά αλφαβητική σειρά. Για µερικά από αυτά η παρουσία τους είναι άκρως

4 επιθυµητή σε κάποιες τροφές γιατί προσδίδουν τη συγκεκριµένη γεύση και οσµή στην τροφή, ενώ άλλα αλλοιώνουν τις τροφές απλά, ή προκαλούν τροφικές δηλητηριάσεις και γαστρεντερίτιδες. Πάνω από το 1/3 αυτών ανήκουν στην οικογένεια των Enterobacteriaceae. Επίσης αναφέρονται µε αλφαβητική σειρά οι κυριότεροι µύκητες και ζύµες που απαντώνται στις τροφές. ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Κυριότεροι τύποι µικροοργανισµών που απαντώνται στις τροφές Βακτήρια Acetobacter Corynebacterium Proteus Acinetobacter Enterobacter Pseudomonas Aeromonas Erwinia Salmonella Alcaligenes Escherichia Serratia Alteromonas Flavobacterrium Shigella Bacillus Lactobbacillus Staphylococcus Brochothrix Leuconostoc Streptococcus Campylobacter Micrococcus Vibrio Citreobacter Moraxella Yersinia Clostridium Pediococcus Μύκητες Alternaria Colletotrichum Mucor Aspergillus Fusarium Penicillium Botrytis Geotrichum Rhizopus Byssochlamys Gloeosporium Sporotrichum Cephalosporium Helminthosporium Thamnidium Cladosporium Monilia (Neurospora) Trichothechium Ζύµες Brettanomyces Kloeckera Saccharomycopsis Candida Kluyveromyces Schizosaccaromyces Debaryomyces Mycoderma Torulopsis (Torula) Endomycopsis Rhodotorula Trichosporon Hansenula Sacharomyces Τα γένη των µικροοργανισµών που αναφέρονται στον Πίνακα 1, αντιπροσωπεύουν τους πιο σηµαντικούς µικροοργανισµούς που συνήθως βρίσκουµε στις τροφές. Κάθε γένος έχει τις ιδιαιτερότητές του ως προς τις απαιτήσεις του σε θρεπτικά στοιχεία και κατά συνέπεια και στην αποικοδοµητική του δράση. Αυτοί οι µικροοργανισµοί µπορεί

5 να θεωρηθεί ότι σχετίζονται µε τα διαφορετικά περιβάλλοντα µε τα οποία σχετίζονται οι τροφές, όπως: Εδαφος και νερό, φυτά και φυτικά προιόντα, σκεύη τροφών, εντερική οδός ανθρώπου και ζώων, άνθρωποι που χειρίζονται - επεξεργάζονται τις τροφές, τροφή ζώων, δέρµα ζώων, αέρας και σκόνη. Ε ΑΦΟΣ ΚΑΙ ΝΕΡΟ Θεωρείται ότι κάποτε όλοι οι µικροοργανισµοί προυπήρχαν στο νερό. Η αποξήρανση της επιφάνειας του εδάφους δηµιουργεί τη σκόνη, η οποία µε τον αέρα διαχέεται µεταφέροντας τους µικροοργανισµούς σε διαφορετικά µέρη εδάφους, λιµνών, ποταµών, ωκεανών. Επίσης ο σχηµατισµός των νεφών πάνω από µεγάλες υδάτινες επιφάνειες και οι επικείµενες βροχές τόσο στη ξηρά όσο και σε άλλες υδάτινες επιφάνειες µεταφέρει επίσης µικροοργανισµούς. Ετσι δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι οι µικροοργανισµοί που απαντώνται στο έδαφος και στο νερό είναι περίπου ίδιοι. Τα ακόλουθα γένη βακτηρίων που ανιχνεύονται στο έδαφος και στο νερό, εντοπίζονται επίσης και στις τροφές: Acinetobacter, Enterobacter, Micrococcus, Proteus, Pseudomonas, Serratia, και Streptomyces. Οι µύκητες που ανιχνεύονται σχεδόν πάντα στο έδαφος είναι οι: Aspergillus, Rhizopus, Penicillium, Trichothecium, Botrytis, Fusarium κ.α. Μεγάλος αριθµός γενών ζυµών σχετίζεται µε τα φυτά και έτσι ανιχνεύονται και στο έδαφος, αλλά ο αριθµός τους στο νερό είναι γενικώς χαµηλός. ΦΥΤΑ ΚΑΙ ΦΥΤΙΚΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ Οι περισσότεροι από τους µικροοργανισµούς που αναφέρθηκαν στο έδαφος και στο νερό, απαντώνται και στα φυτά, αφού το έδαφος και το νερό είναι οι βασικές πηγές µικροβίων για τα φυτά. Υπάρχουν όµως κάποια γένη που σχετίζονται περισσότερο µε τα φυτά παρά µε το έδαφος. Μεταξύ αυτών είναι τα γένη των βακτηρίων : Acetobacter, Erwinia, Flavobacterium, Kurthia, Lactobacillus, Leuconostoc,. Listeria, Pediococcus, Streptococcus. Μεταξύ των µυκήτων, τα πιο σηµαντικά είναι αυτά που προκαλούν τις αλλοιώσεις των λαχανικών και των φρούτων όπως τα Alternaria tenuis, Penicillium digitatum, Phytophora spp., Fusarium spp. Botrytis cinera κλπ. Μεταξύ των ζυµών απαντάται κυρίως το γένος Saccharomyces ιδίως σε φρούτα. Επίσης τα γένη Rhodotorula και Torula.

6 ΣΚΕΥΗ ΤΡΟΦΩΝ Τα γένη των µικροοργανισµών που απαντώνται στα σκεύη τροφίµων, εξαρτώνται από το είδος των τροφών που φυλάσσονται εκεί, και τις συνθήκες υγιεινής και καθαριότητας των σκευών αυτών. Εάν πρόκειται π.χ. για λαχανικά που η επεξεργασία τους γίνεται σε ορισµένα σκεύη, τότε οι µικροοργανισµοί που εντοπίζονται σε αυτά προέρχονται κυρίως από τη µικροβιακή χλωρίδα των λαχανικών. Επίσης εάν καθαρίζονται µε ζεστό ή καυτό νερό η µικροχλωρίδα που αποµένει δεν είναι παρά αυτή που παρουσιάζει ανθεκτικότητα σε αυτού του τύπου την επεξεργασία. Τα σκεύη που φυλάσσονται σε ανοιχτό χώρο, αναµένεται να έχουν αερόβια βακτήρια, µύκητες και ζύµες. ΕΝΤΕΡΙΚΗ Ο ΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΖΩΩΝ Μεταξύ των βακτηριακών γενών που απαντώνται συχνά είναι τα Bacteroides, Escherichia, Lactobacillus, Proteus, Salmonella, Shigella, Sttaphylococcus και Streptococcus.Τα πιο σηµαντικό είναι το γένος της Escherichia που έχει ως φυσικό βιότοπο το έντερο του ανθρώπου και των άλλων θηλαστικών. Επίσης είδη από τα γένη Clostridium, Citrobacter, Enterobacter και Pseudomonas τα οποία ανιχνεύονται στις εντερικές οδούς των ζώων, µπορεί να µεταφερθούν από εκεί στο έδαφος, νερό, φυτά, σκεύη, και κατά συνέπεια και στις τροφές. Οι µύκητες δεν θεωρείται ότι µεταφέρονται από πηγές περιττωµάτων, ενώ το γένος της ζύµης Candida βρίσκεται πολύ συχνά στην εντερική ανθρώπινη οδό. ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΕΠΕΞΕΡΓΑΖΟΝΤΑΙ ΤΙΣ ΤΡΟΦΕΣ Η µικροχλωρίδα των χεριών και των ενδυµάτων των ανθρώπων που επεξεργάζονται τις τροφές συνήθως αντανακλά και το περιβάλλον και τις συνήθειες των ατόµων. Βέβαια αυτή η µικροχλωρίδα περιλαµβάνει οργανισµούς που βρίσκονται σε κάθε αντικείµενο που χειρίζεται το άτοµο, όπως επίσης και οργανισµούς που παίρνει από τη σκόνη, το νερό, το έδαφος κ.λ.π. Επιπλέον όµως υπάρχουν κάποια γένη βακτηρίων που σχετίζονται µε τα χέρια και τη στοµατική και ρινική κοιλότητα, όπως τα γένη Micrococcus, Staphylococcus. Επίσης εάν δεν τηρούνται αυστηρά οι κανόνες υγιεινής µπορεί να µεταφερθούν στις τροφές από τα άτοµα που τις επεξεργάζονται, γένη βακτηρίων όπως τα Salmonella και Shigella τα οποία ενδηµούν κυρίως στην εντερική οδό. Το ίδιο ισχύει και για τους µύκητες και ζύµες, δηλαδή ο αριθµός και το είδος που θα βρεθούν στα χέρια και την ενδυµασία των ανθρώπων που επεξεργάζονται τις τροφές, σχετίζεται µε την προσωπική ιστορία και τις πολιτιστικές συνήθειές τους.

7 ΤΡΟΦΕΣ ΖΩΩΝ Ολα τα γένη των βακτηρίων, ζυµών και µυκήτων που προαναφέρθηκαν µπορεί να ανιχνεύονται στις κτηνοτροφές. Βέβαια οι τύποι των µικροοργανισµών εξαρτώνται από την πηγή της τροφής, την επεξεργασία που γίνεται για την θανάτωση των µικροοργανισµών, τον χώρο που φυλάσσεται. Είναι γνωστό π.χ. ότι για την εξάπλωση του βακτηρίου Salmonella, το οποίο προκαλεί τροφικές δηλητηριάσεις, είναι πολύ σηµαντική η κατάσταση των ζωοτροφών, διότι εξαπλώνεται πολύ γρήγορα µέσω της επεξεργασίας τους. ΕΡΜΑ ΤΩΝ ΖΩΩΝ Ολοι οι µικροοργανισµοί που σχετίζονται µε το έδαφος, νερό, σκόνη, κτηνοτροφές, περιττώµατα, µπορούν να ανιχνευθούν στο δέρµα των ζώων. Από εκεί µπορεί πάλι να περάσουν στον αέρα, στα χέρια των εργατών και κατευθείαν στις τροφές. Κάποια µικρόβια από αυτή τη χλωρίδα περνούν στους λεµφαδένες των ζώων που πρόκειται να θανατωθούν και από εκεί στους µυικούς ιστούς. ΑΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΚΟΝΗ Οι τύποι των µικροοργανισµών που µπορεί να βρεθούν στον αέρα και στην σκόνη µε εξαίρεση κάποια παθογόνα, περιλαµβάνουν όλα τα γένη σχεδόν των βακτηρίων, των µυκήτων και αρκετές από τις ζύµες. Αν και κάποιες φορές µπορεί να εντοπιστούν ακόµη και τα Staphylococcus spp. και Salmonella spp. στον αέρα και στην σκόνη, δεν είναι σίγουρα οι πιο τυπικές πηγές τους. Μεταξύ των βακτηριακών γενών τα πιο σηµαντικά που απαντώνται είναι τα Bacillus και Micrococcus ενώ µεταξύ των ζυµών το γένος Torulopsis. ΚΥΡΙΕΣ ΠΗΓΕΣ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΤΡΟΦΙΚΕΣ ΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ Τα πιο σηµαντικά βακτήρια που προκαλούν τροφικές δηλητηριάσεις και γαστρεντερίτιδες ανήκουν στα γένη Staphylococcus, Salmonella, Clostridium, Campylobacter. Οι σταφυλόκοκκοι σχετίζονται µε τη ρινική κοιλότητα του ανθρώπου και των ζώων όπως επίσης και µε άλλα µέρη του σώµατός τους. Οι σαλµονέλλες ενδηµούν στην εντερική οδό του ανθρώπου και των ζώων αλλά µπορεί να εισέλθουν στις τροφές και από άλλες πηγές που µολύνθηκαν από περιττώµατα. Τα κλοστρίδια είναι κυρίως βακτήρια του εδάφους, ενώ το Campylobacter spp. σχετίζεται µε τα ζώα.

8 Εκτός από τα γένη αυτά, επίσης δηµιουργούν γαστρεντερίτιδες τα Bacillus cereus, Vibrio parahaemoliticus, Yersinia enterocolitica, Vibrio cholerae.

9 ΤΡΟΦΙΜΑ: ΤΟ Ι ΑΝΙΚΟ ΘΡΕΠΤΙΚΟ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ Οι µικροοργανισµοί που αναπτύσσονται στα τρόφιµα είναι κυρίως χηµειοοργανότροφοι. Χρησιµοποιούν τα διάφορα συστατικά των τροφίµων ως πηγή ενέργειας ή ως βασικά συστατικά για τις αναβολικές αντιδράσεις τους. ηλαδή µεταβάλλουν τα συστατικά των τροφίµων, µέσω των κυριότερων καταβολικών οδών τους. Τα αερόβια βακτήρια όπως αυτά που ανήκουν στα γένη Pseudomonas, Flavobacterium, Acinetobacter, οξειδώνουν πλήρως τα υποστρώµατά τους σε CO 2 και νερό, για την εξοικονόµηση ενέργειας. Το αποτέλεσµα για τα τρόφιµα είναι ελαφρώς όξινο. Τα προαιρετικά αναερόβια βακτήρια όπως και τα αυστηρά αναερόβια, οξειδώνουν ατελώς τα σάκχαρα των τροφίµων παράγοντας διάφορα προϊόντα ζύµωσης. Μετά τη διαδικασία της γλυκόλυσης που είναι το πρώτο βήµα, ακολουθεί, ανάλογα µε τις συνθήκες που επικρατούν και το είδος του µικροοργανισµού που αναπτύσσσεται, η διαδικασία της αναπνοής (αερόβιοι) ή η διαδικασία της ζύµωσης (αναερόβιοι). Η ζύµωση χαρακτηρίζεται ανάλογα µε τα τελικά προϊόντα σε γαλακτική ζύµωση, αλκοολική ζύµωση, βουτυρική, προπιονική, ζύµωση µικτών οξέων κ.α. Η γαλακτική ζύµωση είναι από τις πιο σηµαντικές στη µικροβιολογία τροφίµων. Υπάρχουν δύο τύποι: η οµοζυµωτική όπου παράγεται ως κύριο προϊόν το γαλακτικό οξύ και η οποία προσδίδει πολύ όξινη γεύση στα τρόφιµα και η ετεροζυµωτική στην οποία εκτός από το γαλακτικό οξύ παράγονται και οξικό οξύ, αιθανόλη, γλυκερόλη, CO 2. Βακτήρια όπως τα Lactobacillus bulgaricus και Streptococcus lactis κάνουν οµοζυµωτική ζύµωση ενώ άλλα στελέχη του γένους Lactobacillus και στελέχη του Leuconostoc ακολουθούν την ετεροζυµωτική διαδικασία. Κατά την αλκοολική ζύµωση οι ζύµες µετατρέπουν τα σάκχαρα σε αλκοόλη, αλλά παράγεται και µερικώς γλυκερόλη. Τα εντεροβακτήρια ακολουθούν τη ζύµωση των µικτών οξέων σε οργανικά υποστρώµατα όπως τα τρόφιµα και παράγουν ως τελικά προϊόντα γαλακτικό οξύ, οξικό, ηλεκτρικό, φορµικό, αιθανόλη, CO 2 και υδρογόνο. Πολλά είδη του γένους Clostridium παράγουν ως προϊόντα της ζύµωτικής διαδικασίας που ακολουθούν βουτυρικό οξύ, βουτανόλη, ακετόνη, ισοπροπανόλη, CO 2 και υδρογόνο. Αντίθετα το Clostridium propionicum και τα κορυνεβακτήρια ακολουθούν την προπιονική ζύµωση και παράγουν προπιονικό οξύ, οξικό και ηλεκτρικό.

10 Είναι κατανοητό ότι τα προϊόντα από τις πιο πάνω µεταβολικές διαδικασίες των µικροοργανισµών αλλοιώνουν δραστικά τις ιδιότητες των τροφίµων και τα αρχικά συστατικά τους. Οι παράγοντες που επηρεάζουν την αύξηση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα είναι τόσο ενδογενείς (εξαρτώνται από το ίδιο το τρόφιµο), όσο και εξωγενείς (συνθήκες περιβάλλοντος φύλαξης του τροφίµου). Οι ενδογενείς παράγοντες είναι οι φυσικοχηµικές ιδιότητες του τροφίµου, όπως η βιολογική δοµή, η χηµική σύσταση, το ph, το υδατικό δυναµικό, το οξειδοαναγωγικό δυναµικό, οι αντιµικροβιακοί παράγοντες που τυχόν περιέχονται στα τρόφιµα. Οι εξωγενείς παράγοντες που επηρεάζουν την κατάσταση των τροφίµων και κατά συνέπεια και τους µικροοργανισµούς, είναι η θερµοκρασία φύλαξης (συντήρησης) του τροφίµου, η σχετική υγρασία του περιβάλλοντος συντήρησης, η παρουσία στο περιβάλλον αερίων όπως τα CO 2, O 3. Ενδογενείς παράγοντες που επηρεάζουν την αύξηση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα Οι ενδογενείς παράγοντες των τροφίµων επιδρούν στην ταχύτητα των ενζυµικών αντιδράσεων των µικροοργανισµών και κατά συνέπεια και στον µεταβολισµό τους και στην κυτταρική διαίρεση. Έτσι το αρχικό µικροβιακό φορτίο επηρεάζεται στα εξής σηµεία της καµπύλης αύξησης: α) στη διάρκεια της φάσης υστέρησης της καµπύλης αύξησης, β) στην κλίση της λογαριθµικής φάσης αύξησης (ειδική ταχύτητα αύξησης), γ) στη διάρκεια και στη µέγιστη τιµή της φάσης στασιµότητας. Επίδραση της βιολογικής δοµής των τροφίµων στην αύξηση των µικροοργανισµών Τα τρόφιµα φυτικής ή ζωικής προελεύσεως πολύ συχνά προστατεύονται από το εξωτερικό περιβάλλον µε κάποιες δοµές ανθεκτικές που διαθέτουν, όπως το κέλυφος, ο φλοιός των καρπών, το τσόφλι των αυγών κ.α. Οι προστατευτικές αυτές δοµές δεν επιτρέπουν στο εσωτερικό την είσοδο των µικροοργανισµών. Για το λόγο αυτό τα τρόφιµα που δεν διαθέτουν αντίστοιχη δοµή (π.χ. το γάλα) είναι πολύ πιο ευάλωτα στη δράση των µικροοργανισµών. Κατά τη συλλογή όµως των καρπών και την επεξεργασία τους κατά τη διαδικασία παραγωγής, πολύ συχνά οι δοµές αυτές καταστρέφονται ή απλά τραυµατίζονται. Η εσωτερική δοµή των ζωικών ιστών (οργάνωση των κυττάρων) και το κυτταρικό τοίχωµα των φυτικών ιστών, προστατεύουν επίσης τα τρόφιµα από την είσοδο των µικροοργανισµών και την αύξησή τους.

11 Οι µικροοργανισµοί όµως συχνά διαθέτουν ένζυµα τα οποία εκκρίνουν εξωκυτταρικά και προκαλούν υδρόλυση, όπως οι πρωτεάσες, κυτταρινάσες κ.α. µε τα οποία ξεπερνούν τα εµπόδια της βιολογικής δοµής. Τελευταίες µελέτες έχουν δείξει ότι την αύξηση των µικροοργανισµών την επηρεάζει επίσης η δοµή και η φυσικοχηµική κατάσταση του υλικού µέσου όπως π.χ. εάν κάποιο τρόφιµο βρίσκεται σε ζελατινώδη µορφή ή σε γαλάκτωµα. Η µικροβιακή αύξηση είναι πολύ µικρότερη σε ένα ζελατινώδες µέσο λόγω της ακινητοποίησης των κυττάρων, από την αντίστοιχη αύξηση που παρατηρείται στο ίδιο υλικό, στις ίδιες συνθήκες, αλλά όταν το µέσο βρίσκεται σε υγρή µορφή. Επίδραση της χηµικής σύστασης των τροφίµων στην αύξηση των µικροοργανισµών Οι µικροοργανισµοί για την αύξησή τους χρειάζονται νερό, πηγή άνθρακα, πηγή αζώτου, ιχνοστοιχεία, αυξητικούς παράγοντες και ανάλογα µε το είδος του µικροοργανισµού την παρουσία ή όχι οξυγόνου. Η απαίτηση των µικροοργανισµών για νερό για την αύξησή τους έχει ήδη συζητηθεί. Από όλες τις κατηγορίες µικροοργανισµών, έχουν µεγαλύτερη απαίτηση σε νερό τα Gram + βακτήρια, ακολουθούν τα Gram βακτήρια, οι ζύµες και την µικρότερη απαίτηση παρουσιάζουν οι µυκηλιακοί µύκητες. Οι µικροοργανισµοί που απαντώνται στα τρόφιµα είναι χηµειοοργανότροφοι και χρησιµοποιούν πιο εύκολα τους υδατάνθρακες ως πηγή ενέργειας από τα λιπαρά οξέα ή τις αζωτούχες ενώσεις. Λίγοι είναι επίσης οι µικροοργανισµοί που µπορούν να διασπούν σύνθετους υδατάνθρακες, όπως η κυτταρίνη ή το άµυλο, διασπώντας πρώτα τις ενώσεις αυτές σε πιο απλά σάκχαρα. Η πιο κοινή πηγή αζώτου για τους µικροοργανισµούς είναι πρώτα τα ελεύθερα αµινοξέα σε ένα τρόφιµο και στη συνέχεια διασπούν αζωτούχες ενώσεις όπως οι πρωτείνες. Ως προς τους αυξητικούς παράγοντες (βιταµίνες κυρίως Β συµπλέγµατος, νουκλεοτίδια), τα διάφορα τρόφιµα περιέχουν υπερ-αρκετές ποσότητες για να καλύψουν την αύξηση των µικροοργανισµών. Είναι γνωστό ότι τα Gram + βακτήρια είναι εκείνα που παρουσιάζουν τις περισσότερες απαιτήσεις σε αυξητικούς παράγοντες (διότι δεν µπορούν να τους συνθέσουν ενδοκυτταρικά), ενώ τα Gram βακτήρια και οι µύκητες δεν εµφανίζουν τέτοιους περιορισµούς και µπορούν να αυξάνονται ακόµη και σε τρόφιµα µε χαµηλή περιεκτικότητα σε βιταµίνες Β όπως τα φρούτα. Η συντήρηση (αναστολή της αύξησης των µικροοργανισµών) κάποιων τροφίµων οφείλεται στη φυσική παρουσία σε αυτά κάποιων ενώσεων που παρουσιάζουν αντιµικροβιακή δράση. Τέτοια τρόφιµα είναι καρυκεύµατα τα οποία περιέχουν έλαια

12 όπως το allicin στα σκόρδα, η κιναµική αλδεύδη στην κανέλλα, το allyl isothiocyanate στη µουστάρδα το eugenol και το thymol στο φασκόµηλο, το isothymol και το thymol στη ρίγανη. Επίσης το αγελαδινό γάλα περιέχει διάφορες ενώσεις µε αντιµικροβιακή δράση όπως η λακτοφερίνη, η κονγκλουτινίνη και το σύστηµα της γαλακτικής υπεροξειδάσης. Η καζείνη, όπως και κάποια ελεύθερα λιπαρά οξέα που υπάρχουν στο γάλα, φαίνεται ότι παρουσιάζουν αντιµικροβιακή δραστηριότητα. Στο γάλα και στα αυγά περιέχεται το ένζυµο λυσοζύµη το οποίο είναι γνωστό ότι διασπά τους δεσµούς στα κυτταρικά τοιχώµατα των βακτηρίων. Σε πολλά φρούτα και λαχανικά περιέχονται διάφορα παράγωγα του υδροξυκιναµικού οξέος (p-κουµαρικό οξύ, φερουλικό, καφεικό κ.α.) που εµφανίζουν αντιβακτηριακή και αντιµυκητιακή δρστηριότητα. Επίδραση του ph των τροφίµων στους µικροοργανισµούς και στον µεταβολισµό τους Οι περισσότεροι µικροοργανισµοί αναπτύσσονται σε θρεπτικά υλικά µε ph που µπορεί να κυµαίνεται µεταξύ 4.5 και 9, αλλά µε άριστη τιµή µεταξύ Υπάρχουν βέβαια και εξαιρέσεις όπως τα βακτήρια του γαλακτικού οξέος και του οξικού οξέος, τα οποία φαίνεται ότι αυξάνονται ακόµα και σε ph<3.5. Οι µύκητες είναι πιο ανθεκτικοί από τα βακτήρια σε όξινες συνθήκες και το άριστο ph τους κυµαίνεται µεταξύ 4-6, αλλά µπορεί να φθάσουν σε τιµές από 2-9 για τις ζύµες και 2-11 για τους µυκηλιακούς µύκητες. Στον πίνακα 2 φαίνονται οι τιµές του ph στις οποίες αυξάνονται αρκετοί µικροοργανισµοί που απαντώνται στα τρόφιµα. ΠΙΝΑΚΑΣ 2 Μικροοργανισµοί ph Μυκηλιακοί µύκητες 0-11 Ζύµες 2-11 Βακτήρια του γαλακτικού οξέος Staphylococcus aureus Acetobacter spp. 4-9 Salmonella spp. 4-9 Eschrichia coli Yersinia enterocolitica Clostridium botulinum 5-8 Bacilus cereus 5-9 Vibrio parahaemolyticus 5-11 Clostridium perfrigens Campylobacter spp. 6-9 Vibrio spp. 6-9

13 Μερικά παθογόνα του ανθρώπου που ανήκουν στα γένη Clostridium spp. και Pseudomonas spp. είναι πολύ πιο ευαίσθητα στις αλλαγές του ph, ενώ αντίθετα άλλα όπως το E.coli, το Salmonella spp., το Staphylococcus spp. είναι λιγότερο ευαίσθητα. Πρέπει να σηµειωθεί ότι µία πτώση του ph του µέσου µπορεί να µη σηµαίνει αναστολή της αύξησης, αλλά σηµαντική µείωση της ειδικής ταχύτητας της αύξησης όπως π.χ. στο Staphylococcus aureus. Το βακτήριο αυτό αν και είναι ανθεκτικό σε ph 4.2 (δηλαδή παρουσιάζει αύξηση), µειώνεται σηµαντικά η ειδική ταχύτητα αύξησής του, όταν παρατηρείται µείωση του ph από 6 σε 5.4. Το Listeria monocytogenes φαίνεται ότι παρουσιάζει αρκετά µεγάλη αντοχή σε χαµηλά ph και παρουσιάζει αύξηση ακόµα σε ph 4.3. Το Clostridium botulinum παρουσιάζει αύξηση σε ελάχιστη τιµή ph 4.6, και στη τιµή αυτή παράγει και τοξίνη. Σε χαµηλότερες τιµές ph δεν παράγει τοξίνη. Επίσης η µείωση της τιµής του ph µειώνει τη δυνατότητα σποριογονίας (ph<6) του µικροοργανισµού, και την ανθεκτικότητα των σπορίων αυτών σε υψηλές θερµοκρασίες. Ένας άλλος παράγοντας που επηρεάζει την αύξηση των µικροοργανισµών, είναι το είδος του οξέος που χρησιµοποιείται για τη µείωση του ph. Στους γαλακτοβακίλλους παρατηρείται αύξηση και σε χαµηλότερα ph, όταν χρησιµοποιούνται κιτρικό, υδροχλωρικό, φωσφορικό, ταρταρικό οξύ για την µείωση του ph, σε αντίθεση µε το οξικό και το γαλακτικό. Φαίνεται ότι τα τελευταία επηρεάζουν και τις µεταβολικές λειτουργίες, παρεµβαίνοντας σε βασικές βιοχηµικές οδούς των µικροοργανισµών. Η αύξηση των µικροοργανισµών µπορεί να καθορίζεται από τη συνεργιστική δράση και άλλων παραγόντων παράλληλα µε το ph, όπως η συγκέντρωση του NaCl. Το Alcaligenes faecalis αναφέρεται ότι αυξάνει σε µεγαλύτερο εύρος ph όταν στα τρόφιµα υπάρχει 0.2Μ NaCl. Στον επόµενο πίνακα (Πίνακας 3) φαίνονται οι τιµές του ph αρκετών τροφίµων. Είναι φανερό ότι τα φρούτα, οι χυµοί, το ξύδι το κρασί είναι προϊόντα µε ph αρκετά χαµηλό για να υποστηρίξει την αύξηση των βακτηρίων. Η καλή µικροβιολογική ποιότητα των προϊόντων αυτών οφείλεται στις χαµηλές τιµές ph που έχουν. Επίσης είναι γνωστό ότι τα φρούτα και τα λαχανικά υφίστανται αλλοιώσεις κυρίως από µύκητες κα ζύµες, λόγω της ικανότητας των µικροοργανισµών αυτών να αυξάνονται σε τιµές ph<3.5.

14 ΠΙΝΑΚΑΣ 3 Ενδεικτικές τιµές του ph φρούτων και λαχανικών Λαχανικά ph Σπαράγγια Φασόλια Σακχαρότευτλα Μπρόκολο 6.5 Λάχανο Καρότα & 6.0 Σέλινο Καλαµπόκι 7.3 Μελιτζάνα 4.5 Μαρούλι 6.0 Ελιές Κρεµµύδια Ντοµάτες Σπανάκι Πατάτες Κολοκύθια Μαϊντανός Φρούτα Μήλα Μπανάνες Σύκα 4.6 Πεπόνι Πορτοκάλια Καρπούζι Σταφύλια

15 Στον πίνακα 4 αναφέρονται οι τιµές του ph των κυριότερων τροφίµων ζωικής προέλευσης. ΠΙΝΑΚΑΣ 4 Ενδεικτικές τιµές του ph γαλακτοκοµικών, κρέατος, και θαλασσινών Κρέας και πουλερικά ph Βοδινό Χοιρινό Μοσχαρίσιο 6.0 Κοτόπουλο Θαλασσινά Ψάρι Καλαµάρια 6.5 Καβούρι 7.0 Στρείδια Τόνος Γαρίδες Σολωµός Γαλακτοκοµικά προϊόντα Βούτυρο Ξυνόγαλα 4.5 Γάλα Κρέµα 6.5 Τυριά (τύπου Cheddar) 5.9 Φαίνεται ότι τα περισσότερα είδη κρέατος και τα θαλασσινά έχουν ph ~5.6. Το γεγονός αυτό κάνει τα τρόφιµα αυτά ιδανικό υπόστρωµα τόσο για την ανάπτυξη των βακτηρίων όσο και των ζυµών και των µυκήτων. Επίσης έχει παρατηρηθεί ότι εάν το κρέας προέρχεται από ταλαιπωρηµένα και κουρασµένα ζώα πριν από τη θανάτωσή τους, υπόκειται πολύ πιο εύκολα σε αλλοιώσεις από το κρέας των ξεκούραστων ζώων. Το γεγονός αυτό οφείλεται αποκλειστικά στα διαφορετικά ph που εµφανίζουν, διότι µετά τη θανάτωση του ζώου µετατρέπεται 1% του γλυκογόνου σε γαλακτικό οξύ, το οποίο µειώνει την τιµή του ph από το 7.4 σε 5.6, ανάλογα µε το είδος του ζώου. Εάν όµως το γλυκογόνο έχει καταναλωθεί λόγω της κόπωσης του ζώου τότε η µεταβολή αυτή στο ph δεν θα συντελεστεί µε αποτέλεσµα να γίνεται πιο ευνοϊκό περιβάλλον για τους µικροοργανισµούς.

16 Υπάρχουν τρόφιµα τα οποία παρουσιάζουν ρυθµιστικές ιδιότητες στις αλλαγές του ph (buffer). Συνήθως τέτοιες ιδιότητες εµφανίζουν τα πρωτεϊνούχα τρόφιµα, όπως το κρέας. Η επίδραση του ph στην αύξηση των µικροοργανισµών φαίνεται ότι προσδιορίζεται σε τρία επίπεδα: στο ίδιο το τρόφιµο θρεπτικό υπόστρωµα για τους µικροοργανισµούς, στην διαπερατότητα των µεµβρανών του µικροοργανισµού και στη µεταβολική δραστηριότητα του µικροοργανισµού. Η διαθεσιµότητα διαφόρων θρεπτικών συστατικών στο θρεπτικό υλικό µεταβάλλεται ανάλογα µε την ιοντική ισορροπία. Για παράδειγµα τα µεταλλικά ιόντα όπως τα Mg ++, σχηµατίζουν αδιάλυτα σύµπλοκα σε όξινο ph, ενώ τα ιόντα ψευδαργύρου σε αλκαλικό ph. Οι µικροοργανισµοί δεν µπορούν να παραλάβουν τα ιόντα όταν είναι σε αδιάλυτη µορφή και να τα χρησιµοποιήσουν ως συµπαράγοντες ενζύµων. Επίσης η διαπερατότητα των µεµβρανών επηρεάζεται από τις µεταβολές του ph, δηλαδή από τη µεταβολή των συγκεντρώσεων των Η + και ΟΗ -. Σε όξινο ph οι περµεάσες (ένζυµα της κυτ. µεµβράνης) που δεσµεύουν κατιόντα πληρούν τις αντίστοιχες θέσεις µε Η + και δεν µπορεί να διεκπεραιωθεί η µεταφορά σηµαντικών άλλων ιόντων για τις µεταβολικές διεργασίες του µικροβιακού κυττάρου, ενώ το αντίστοιχο συµβαίνει µε τα ιόντα ΟΗ - σε αλκαλικό ph. Οι ενζυµικές αντιδράσεις του µικροβιακού κυττάρου επηρεάζονται από το κυττοπλασµατικό ph, οι µεταβολές του οποίου πέρα από το άριστο προκαλούν µείωση της ταχύτητας της ενζυµικής αντίδρασης και κατά συνέπεια µείωση της µικροβιακής αυξήσεως. Βέβαια δεν συµπεριφέρονται όλα τα ένζυµα µε τον ίδιο µηχανισµό. Για παράδειγµα οι εξωκυτταρικές υδρολάσες είναι λιγότερο ευαίσθητες από τα ενδοκυτταρικά ένζυµα. Το κυτταρόπλασµα προστατεύεται από τις έντονες µεταβολές του ph από την κυττοπλασµατική µεµβράνη, η οποία είναι πολύ λίγο διαπερατή σε φορτισµένα ιόντα. Επίσης προστατεύονται λόγω της ισχυρής ρυθµιστικής λειτουργίας του κυτταροπλάσµατος. Τα διάφορα ασθενή οργανικά οξέα που χρησιµοποιούνται πολύ συχνά στα τρόφιµα ως ανασταλτικοί παράγοντες της δράσης των µικροοργανισµών (συντηρητικές ουσίες), εκτός από τη µείωση του ph του µέσου (τροφίµου) που προκαλούν, η δράση τους εµφανίζεται και σε άλλα επίπεδα: Α) Η µη ιονισµένη µορφή αυτών των οξέων διαπερνά ευκολότερα την κυττοπλαµατική µεµβράνη από τα Η+ και µπορεί να µεταβάλλει το ph του κυττοπλάσµατος των µικροβιακών κυττάρων. Τα οξέα αυτά είναι πιο ενεργά σε ph 5-6. Το παραβενζοϊκό οξύ αποτελεί εξαίρεση αλλά η χρήση του ως συντηρητική ουσία απαγορεύεται σε αρκετές χώρες.

17 Β) Ειδική τοξική δράση των ενώσεων αυτών. Μερικά από αυτά τα οξέα όπως το γαλακτικό, το οξικό, το κιτρικό χρησιµοποιούνται σε συγκεντρώσεις της τάξης του 1% ή και περισσότερο. Κάποια άλλα όµως οξέα όπως το βενζοϊκό, τα προπιονικό, το σορβικό, το θειώδες ή το νιτρώδες χρησιµοποιούνται σε χαµηλές συγκεντρώσεις %. Η δράση τους σχετίζεται µε διάφορες µεταβολικές οδούς του κυττάρου, γεγονός που τα κάνει πολύ πιο τοξικά για τους µικροοργανισµούς. Το θειώδες οξύ π.χ. εξασθενεί τις δισουλφιδικές γέφυρες των πρωτεϊνών, ενώ το σορβικό οξύ παρεµποδίζει τη χρήση των ακόρεστων λιπαρών οξέων ιδιαίτερα στις ζύµες και στους µύκητες. Επίδραση της υγρασίας των τροφίµων στην αύξηση των µικροοργανισµών Μία από τις πιο παλιές µεθόδους συντήρησης των τροφίµων είναι η ξήρανσή τους, χωρίς να είναι γνωστό πότε και που ακριβώς πρωτο-χρησιµοποιήθηκε. Το νερό των θρεπτικών υποστρωµάτων χρησιµοποιείται από τους µικροοργανισµούς για την αύξησή τους 1) ως διαλύτης των θρεπτικών συστατικών έτσι ώστε να µπορούν να απορροφηθούν από τα µικροβιακά κύτταρα και 2) ως χηµική ένωση που παίρνει µέρος σε πολλές αντιδράσεις του µεταβολισµού. Οι απαιτήσεις των µικροοργανισµών σε υγρασία εκφράζονται µε το υδατικό δυναµικό (a w ). Ως υδατικό δυναµικό ορίζεται ο λόγος της µερικής πίεσης των υδρατµών του θρεπτικού υλικού, ως προς την πίεση των υδρατµών του καθαρού νερού στην ίδια θερµοκρασία (a w = P/P 0 ). Το υδατικό δυναµικό συνδέεται µε τη σχετική υγρασία του περιβάλλοντος (RH) µε τον ακόλουθο τρόπο: RH=100Xa w. Το καθαρό νερό έχει a w =1, ένα διάλυµα NaCl 22% έχει a w =0.86, ενώ ένα κορεσµένο διάλυµα NaCl έχει a w =0.75. Τα περισσότερα τρόφιµα έχουν a w ~0.99. Σε γενικές γραµµές τα βακτήρια απαιτούν υψηλότερες τιµές υδατικού δυναµικού για την αύξησή τους από τους µύκητες και µάλιστα τα Gram βακτήρια υψηλότερες τιµές από τα Gram +. Στον πίνακα 5 φαίνονται οι ελάχιστες τιµές υδατικού δυναµικού που απαιτούν οι σηµαντικότεροι µικροοργανισµοί που ανιχνεύονται στ τρόφιµα.

18 ΠΙΝΑΚΑΣ 5 Ελάχιστη τιµή υδατικού δυναµικού a w των σηµαντικότερων µικροοργανισµών που απαντώνται στα τρόφιµα Μικροοργανισµοί a w Μικροοργανισµοί a w Βακτήρια 0,9 Βακτήρια αλόφιλα 0,75 (αλλοιώσεις τροφίµων) Ζύµες (αλλοιώσεις 0,88 Ζύµες οσµώφιλες 0,60 τροφίµων) Μύκητες (αλλοιώσεις τροφίµων) 0,80 Μύκητες ξηροφιλικοί 0,61 Clostridium 0,97 Trichosporon 0,91 botulinum Type E pollulans Pseudomonas spp. 0,97 Candida 0,90 zeylanoides Acinetobacter spp. 0,96 Endomyces 0,89 vernalis Escherichia coli 0,96 Staphylococcus 0,86 aureus Enterobacter 0,95 Alternaria citri 0,84 aerogenes Bacillus subtilis 0,95 Penicillium patulum 0,81 Clostridium 0,94 Aspergillus glaucus 0,70 botulinum Type A & B Vibrio 0,94 Aspergillus conicus 0,70 parahaemolyticus Candida utilis 0,94 Aspergillus 0,64 echinulatus Botrytis cinerea 0,93 Sacharomyces 0,62 rouxii Rhizopus stolonifer 0,93 Monascus bisporus 0,61 Mucor spinosus 0,93 Candida scotti 0,92 Από τα βακτήρια που προκαλούν τροφογενείς δηλητηριάσεις, το Staphylococcus aureus µπορεί να αυξάνεται σε θρεπτικό υλικό µε a w ~0.86, ενώ το Clostridium botulinum δεν µπορεί να αυξηθεί σε θρεπτικό υλικό µε a w <0.94. Η µείωση της τιµής του υδατικού δυναµικού του µέσου, προκαλεί στους µικροοργανισµούς µείωση του κυττοπλασµατικού τους όγκου, γεγονός που επηρεάζει το µεταβολισµό τους. Ένα οσµωτικό σοκ µετά από µείωση του a w από 0.96 σε 0.88, προκαλεί στις ζύµες Zygosaccharomyces mellis και Kloeckera antillarum αντίστοιχη µείωση του κυτταρ. όγκου από 31 σε 3µm 3.

19 Είναι πολύ σηµαντική επίσης για τη βιωσιµότητα των κυττάρων η ταχύτητα µε την οποία γίνεται η µεταβολή αυτή. Η ανθεκτικότητα είναι µεγαλύτερη εάν η αλλαγή συµβεί σε µεγάλο χρονικό διάστηµα και όχι αµέσως. Στην αρχή, το οσµωτικό στρες προκαλεί στα κύτταρα διαφυγή των µορίων νερού, στη συνέχεια όµως ενεργοποιούνται µηχανισµοί ρύθµισης οι οποίοι συσσωρεύουν διαλυµένες ουσίες µε σκοπό να διατηρήσουν τον όγκο του κυττάρου σταθερό, και να περιορίσουν την αποδιάταξη των µακροµορίων του κυττάρου που οφείλεται στις ισχυρές ιοντικές δυνάµεις που αναπτύσσονται. Η διεργασία αυτή επιτυγχάνεται µε τη σύνθεση ή µε τη µεταφορά στο κύτταρο ενώσεων οσµω-προστατευτικών. Μία από τις πρώτες αντιδράσεις του κυττάρου είναι η συσσώρευση γλουταµινικού καλίου τόσο στα βακτήρια όσο και στους µύκητες. Στη συνέχεια τα κύτταρα ανταλλάσσουν το γλουταµινικό κάλιο µε άλλες διαλυµένες ουσίες µη φορτισµένες όπως η προλίνη και η βεταίνη. Παρατηρείται επίσης συσσώρευση τρεχαλόζης. Οι ζύµες και οι µύκητες και ιδιαίτερα οι οσµώφιλες ζύµες και οι ξηροφιλικοί µύκητες αναφέρεται ότι αυξάνονται σε µέσα µε a w =0.60 και a w =0.65 αντίστοιχα. Είναι σηµαντικό επίσης ποια ένωση χρησιµοποιείται για τη ρύθµιση της τελικής τιµής του υδατικού δυναµικού. Εάν χρησιµοποιείται αλάτι, τότε η συγκέντρωση του NaCl που απαιτείται για να φθάσει το a w <0.80 είναι πολύ υψηλή. Στον Πίνακα 6 φαίνεται η σχέση της συγκέντρωσης του NaCl που προστίθεται σε ένα θρεπτικό υλικό (τρόφιµο) και του a w. ΠΙΝΑΚΑΣ 6 Σχέση µεταξύ του υδατικού δυναµικού (a w ) και της συγκέντρωσης άλατος (NaCl) aw Συγκέντρωση NaCl Mol % w/v 0,995 0,15 0,9 0,99 0,30 1,7 0,98 0,61 3,5 0,96 1,20 7 0,,94 1, ,92 2, ,90 2, ,88 3, ,86 3,81 22 Τα περισσότερα φρέσκα τρόφιµα όπως τα φρούτα, λαχανικά, το κρέας, το γάλα, τα ψάρια έχουν υδατικό δυναµικό που κυµαίνεται µεταξύ 0.97 και Όλα λοιπόν τα τρόφιµα αυτά είναι πρόσφορα για βακτηριακή ανάπτυξη εκτός από τα φρούτα λόγω

20 του χαµηλού ph και της σχετικά µειωµένης τιµής υδατικού δυναµικού λόγω των σακχάρων που περιέχουν. Τα γλυκίσµατα, τσουρέκια, κουλούρια είναι επίσης πιο ευαίσθητα στις µολύνσεις από µύκητες (Aspergillus sp., Penicillium sp., Rhizopus sp.) λόγω της χαµηλής τιµής a w (διαλυµένα σάκχαρα). Επίδραση του οξυγόνου των τροφίµων και του οξειδωτικού στρες στην αύξηση των µικροοργανισµών Το οξυγόνο επιδρά στον µεταβολισµό των µικροοργανισµών µε τρεις τρόπους: Α) Τροποποίηση του οξειδοαναγωγικού δυναµικού. Η παρουσία του Ο 2 δηµιουργεί ένα θετικό οξειδο-αναγωγικό δυναµικό, ενώ η απουσία του σε οργανικά υποστρώµατα πλούσια σε αναγωγικές ενώσεις (οργανικά οξέα, αναγωγικά σάκχαρα, SH - ) οδηγεί το δυναµικό σε αρνητικές τιµές. Β) Τελικός αποδέκτης ηλεκτρονίων για τους αυστηρά αερόβιους µικροοργανισµούς. Γ) ηµιουργεί ισχυρούς οξειδωτικούς παράγοντες Οι µικροοργανισµοί κατατάσσονται ανάλογα µε τις απαιτήσεις τους σε Ο 2 σε αυστηρά αερόβιους, προαιρετικά αερόβιους, αυστηρά αναερόβιους και µικροαερόφιλους. Οι αυστηρά αερόβιοι µικροοργανισµοί χρησιµοποιούν το Ο 2 ως τελικό αποδέκτη ηλεκτρονίων και διαθέτουν τα ένζυµα καταλάση και δισµουτάση του υπεροξειδίου µε τα οποία διασπούν το υπεροξείδιο του υδρογόνου και τις ελεύθερες ρίζες οξυγόνου. Παραδείγµατα τέτοιων µικροοργανισµών ανήκουν στα βακτηριακά γένη Pseudomonas, Micrococcus, Bacillus, Acinetobacter, στα βακτήρια του οξικού οξέος και βέβαια οι µύκητες. Οι µικροοργανισµοί αυτοί αναπτύσσονται στην επιφάνεια των τροφίµων. Οι προαιρετικά αναερόβιοι αναπτύσσονται τόσο παρουσία όσο και απουσία του Ο 2. ιαθέτουν δηλαδή τη βιοχηµική οδό της αναπνοής αλλά και τα ένζυµα των ζυµωτικών αντιδράσεων. Παρατηρείται βέβαια µειωµένη αύξηση σε αναερόβιες συνθήκες ή οι µικροοργανισµοί παρουσιάζουν περισσότερες θρεπτικές απαιτήσεις (αυξητικοί παράγοντες) στις συνθήκες αυτές. Σε αυτή τη κατηγορία ανήκουν τα εντεροβακτήρια, το γένος Staphylococcus. Τα αυστηρά αναερόβια και τα µικροαερόφιλα έχουν υποχρεωτικό ζυµωτικό µεταβολισµό. Στα αυστηρά αναερόβια βακτήρια όπως το γένος Clostridium, Bacteroides, Peptococcus, Propionibacterium, το Ο 2 παρουσιάζει τοξική δράση ενώ τα µικροαερόφιλα γένη όπως το Lactobacillus, Lactococcus, Pediococus επιβιώνουν παρουσία του οξυγόνου σε χαµηλή πίεση. Και στις δύο αυτές κατηγορίες βακτηρίων δεν υπάρχει το ένζυµο καταλάση, αλλά τα µικροαερόφιλα διαθέτουν εναλλακτικούς µηχανισµούς.

21 Οι οξειδωτικές µορφές που προκύπτουν από το Ο 2 είναι οι ελεύθερες ρίζες οξυγόνου (Ο - 2 ), το Η 2 Ο 2 και το ΟΗ -. Οι Ο - 2 έχουν τη τάση να µετατρέπονται παρουσία δισθενών ιόντων σιδήρου, ή του ενζύµου δισµουτάση του υπεροξειδίου, σε ρίζες ΟΗ - οι οποίες είναι ισχυροί οξειδωτικοί παράγοντες για τα βιοµόρια. Μετατρέπονται τελικά σε Η 2 Ο και Ο 2 από την καταλάση. Επίσης δηµιουργούν οργανικά υπεροξείδια που διασπώνται αντίστοιχα από άλλες υπεροξειδάσες. Οι ελεύθερες ρίζες υπεροξειδίου που δεν καταστρέφονται από τις υπεροξειδάσες προκαλούν στα κύτταρα τέτοιες οξειδωτικές αντιδράσεις (στα λιπίδια των µεµβρανών, στις πρωτείνες και αµινοξέα, στα νουκλεϊκά οξέα) που επιφέρουν τη µείωση της αύξησης και τον κυτταρικό θάνατο. Υπάρχει και η κατηγορία των αερο-ανθεκτικών βακτηρίων, όπως τα βακτήρια του γαλακτικού οξέος, τα οποία διαθέτουν το ένζυµο καταλάση. Οι εντερόκοκκοι, οι λακτόκοκκοι και οι λακτοβάκιλλοι παράγουν µία υπεροξειδάση που χρησιµοποιεί το NADH 2 ως αναγωγικό παράγοντα, ενώ άλλα βακτήρια συνθέτουν το ένζυµο δισµουτάση του υπεροξειδίου. Τα βιολογικά υλικά και κατά συνέπεια και τα τρόφιµα είναι φτωχά σε διαλυµένο οξυγόνο, διότι το αέριο αυτό δεν διαλύεται στο νερό. Αντίθετα είναι πλούσια σε αναγωγικές ενώσεις και για τον λόγο αυτό έχουν αρνητικό οξειδοαναγωγικό δυναµικό. Στις επιφάνειες όµως των τροφίµων που έρχονται σε επαφή µε τον αέρα, επικρατεί ακριβώς το αντίθετο. Το κρέας, η σάρκα των ψαριών, το γάλα που έχουν ενιαίο όγκο και έχουν υγρασία είναι αναγωγικά περιβάλλοντα (περίπου -250V δυναµικό οξειδοαναγωγής). Στο εσωτερικό τους κινδυνεύουν να µολυνθούν από βακτήρια προαιρετικά αναερόβια που προκαλούν οξίνιση όπως τα εντεροβακτήρια, τα βακτήρια του γαλακτικού οξέος ή αυστηρά αναερόβια που προκαλούν σήψη όπως στελέχη του γένους Clostridium. Αντίθετα στην επιφάνειά τους µολύνονται από µικροοργανισµούς αερόβιους, µεσόφιλους ή ψυχρότροφους. Τα φρέσκα φυτικά προϊόντα είναι ζωντανά και αναπνέουν χάρις στη δοµή τους που επιτρέπει την κυκλοφορία του αέρα και διαθέτουν θετικό δυναµικό οξειδοαναγωγής. Μολύνονται λοιπόν κυρίως από µύκητες ή από αερόβια βακτήρια. Εάν όµως τα προϊόντα αυτά υποστούν επεξεργασία όπως πολτοποίηση, ή δηµιουργία χυµού, ή απλά µαγείρεµα, διαδικασίες που αποµακρύνουν τον αέρα, τότε µετατρέπονται σε αναγωγικά µέσα. Στις περιπτώσεις αυτές µολύνονται κυρίως από ζύµες ή από βακτήρια που προκαλούν οξίνιση.

22 Τα τρόφιµα που βρίσκονται υπό µορφή σκόνης (αλεύρι, δηµητριακά, γάλα σκόνη, λαχανικά σκόνη) αερίζονται κα για τον λόγο αυτό αλλοιώνονται κυρίως από µύκητες ή αερόβια βακτήρια. Εξωγενείς παράγοντες που επηρεάζουν την αύξηση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα Θερµοκρασία συντήρησης των τροφίµων Είναι γνωστό ότι οι µικροοργανισµοί αυξάνονται σε µεγάλο εύρος θερµοκρασιών. Για το λόγο αυτό για την επιλογή της θερµοκρασίας συντήρησης των τροφίµων θα πρέπει να λαµβάνεται υπόψιν το εύρος των θερµοκρασιών αύξησης κάποιων µικροοργανισµών σηµαντικών για τις αλλοιώσεις τροφίµων. Οι θερµοκρασίες αύξησης των µικροοργανισµών κυµαίνονται από 34 o C +90 o C. Οι µικροοργανισµοί χωρίζονται σε τρεις οµάδες ανάλογα µε τις θερµοκρασίες αύξησης: Α) Ψυχρόφιλοι είναι οι µικροοργανισµοί που αυξάνονται ικανοποιητικά σε θ<20 o C και παρουσιάζουν άριστη θερµοκρασία µεταξύ o C. Β) Μεσόφιλοι είναι οι µικροοργανισµοί που αυξάνονται ικανοποιητικά µεταξύ o C και παρουσιάζουν άριστη θερµοκρασία µεταξύ o C. Γ) Θερµόφιλοι είναι οι µικροοργανισµοί που αυξάνονται ικανοποιητικά σε θερµοκρασία > 45 o C και παρουσιάζουν την άριστη θερµοκρασία αύξησής τους µεταξύ o C. Τα πιο γνωστά ψυχρόφιλα βακτηριακά γένη που απαντώνται στα τρόφιµα είναι το Alcaligenes, Pseudomonas, Streptococcus. Επίσης ψυχρόφιλα στελέχη από τα γένη Brochothrix, Flavobacterium, Lactobacillus, Micrococcus. Τα βακτήρια αυτά αυξάνονται στη θερµοκρασία συντήρησης των ψυγείων και αλλοιώνουν τρόφιµα όπως τα κρέατα, ψάρια, κοτόπουλο, αυγά κ.α. Εάν κάνουµε διαδοχικές αραιώσεις από αλλοιωµένα τρόφιµα ψυγείων θα καταµετρηθούν πολύ µεγαλύτεροι βακτηριακοί πληθυσµοί στα τρυβλία που θα επωαστούν στους 7 o C για 7 ηµέρες από τα τρυβλία που θα επωαστούν στους 30 o C. Τα µεσόφιλα είδη ευρίσκονται µεταξύ των γενών που ήδη αναφέρθηκαν και βέβαια ανιχνεύονται και αυτά στις θερµοκρασίες του ψυγείου. Πρέπει να τονιστεί ότι κάποιοι µικροοργανισµοί µπορούν και αυξάνονται σε ένα εύρος θερµοκρασίας από 0-30 o C (Streptococcus faecalis). Τα πιο σηµαντικά θερµόφιλα βακτήρια για τα τρόφιµα ανήκουν στα γένη Bacillus και Clostridium. Όσα είδη είναι θερµόφιλα παρουσιάζουν µεγάλο ενδιαφέρον διότι σχηµατίζουν ενδοσπόρια, γεγονός που τα κάνει ανθεκτικά σε αρκετές επεξεργασίες τροφίµων µε θέρµανση. Το γένος Clostridium παρουσιάζει µεγάλο οικονοµικό

23 ενδιαφέρον για την κονσερβοποίηση επειδή είναι και υποχρεωτικά αναερόβιος µικροοργανισµός. Οι µύκητες αναπτύσσονται επίσης σε µεγάλο εύρος θερµοκρασιών. Στελέχη των γενών Aspergillus, Thamnidium, Cladosporium αναπτύσσονται στο ψυγείο και αλλοιώνουν τρόφιµα όπως αυγά, εξωτερική επιφάνεια βοδινού κρέατος, φρούτα. Οι ζύµες πιο συχνά απαντώνται ως ψυχρόφιλοι και µεσόφιλοι µικροοργανισµοί. Η επιλογή όµως της θερµοκρασίας συντήρησης ενός τροφίµου πρέπει να λαµβάνει υπόψη και τη διατήρηση των οργανοληπτικών του ιδιοτήτων. Οι µπανάνες π.χ. είναι καλύτερα να συντηρούνται στους o C και γενικότερα τα φρούτα κα τα λαχανικά γύρω στους 10 o C. Η επιτυχία όµως της συντήρησης των τροφίµων δε είναι ανεξάρτητη από τη σχετική υγρασία του χώρου συντήρησης και την παρουσία αερίων όπως το CO 2 και O 3. Για τις ευαίσθητες τροφές όµως, η θερµοκρασία παραµένει ο σηµαντικότερος παράγοντας που επηρεάζει τις συνθήκες αλλοίωσης. Στο φρέσκο κοτόπουλο η ταχύτητα αλλοίωσης στους 10 o C είναι διπλάσια από την ταχύτητα στους 5 o C και στους 15 o C είναι τριπλάσια. Σχετική υγρασία του χώρου συντήρησης των τροφίµων Όπως ήδη αναφέρθηκε η σχετική υγρασία του χώρου είναι σηµαντική διότι επηρεάζει το υδατικό δυναµικό του τροφίµου και κατά συνέπεια την αύξηση των µικροοργανισµών. Εάν τρόφιµα µε χαµηλό υδατικό δυναµικό βρεθούν σε περιβάλλον µε υψηλή τιµή σχετικής υγρασίας, τότε απορροφούν υγρασία µέχρι να αποκατασταθεί ισορροπία. Το αποτέλεσµα είναι η τελική αύξηση του υδατικού δυναµικού των τροφίµων και η ανάπτυξη των µικροοργανισµών. Παρουσία αερίων CO 2 και O 3 στο χώρο συντήρησης των τροφίµων (ελεγχόµενη ατµόσφαιρα) Η συντήρηση των τροφίµων σε ατµόσφαιρα που περιέχει αυξηµένη συγκέντρωση CO 2 (έως 10%), ονοµάζεται συντήρηση σε ελεγχόµενη ατµόσφαιρα. Η χρήση ελεγχόµενης ατµόσφαιρας στη συντήρηση φρούτων και λαχανικών (ιδιαίτερα µήλων και αχλαδιών) είναι γνωστή από παλιά (1910). Εφαρµόζεται σε αρκετές χώρες και δεν υπερβαίνει το 10% σε συγκέντρωση. Συνήθως η πηγή του CO 2 είναι µηχανική ή ξηρός πάγος. Καθυστερεί την αύξηση των µυκήτων και πιθανόν λειτουργεί ως ανταγωνιστής του αιθυλενίου που είναι παράγοντας ωρίµανσης των τροφίµων.

24 Το O 3 επίσης παρουσιάζει αντίστοιχη δράση σε κάποια τρόφιµα. Χρησιµοποιείται σε πολύ µικρή συγκέντρωση (ppm) και αποφεύγεται η χρήση του σε τρόφιµα µε υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά διότι είναι ισχυρός οξειδωτικός παράγοντας και κατά συνέπεια αυξάνει την οξείδωση των λιπαρών οξέων (ταγγίλα). Και τα δύο αέρια χρησιµοποιούνται για την καθυστέρηση αλλοιώσεων στην επιφάνεια του βοδινού κρέατος.

25 ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΑ Αλλοίωση µίας τροφής µπορεί να ορισθεί ως το σύνολο των αλλαγών σε βασικά χαρακτηριστικά της τροφής, γεγονός που την κάνει ανεπιθύµητη ή και µή κατάλληλη για τον αρχικό της προορισµό. Η αλλοιωµένη τροφή δεν είναι αναγκαστικά βλαβερή ή παθογόνα, αλλά µπορεί να είναι απλά απωθητική ή µη ευχάριστη. Οι αλλοιώσεις στις τροφές µπορεί να µην προκαλούνται πάντα από τον αποτυχηµένο τρόπο παραγωγής ή παρασκευής, αλλά επίσης να προκαλούνται κατά τη διάρκεια της συσκευασίας, της διανοµής ή του ελέγχου ποιότητας. Ακόµη αλλοιώσεις σηµειώνονται κατά τα στάδια όπου οι τροφές δεν βρίσκονται στα χέρια του παραγωγού ή του προµηθευτή πλέον, αλλά του ίδιου του καταναλωτή. Συνήθως για να έχουµε αλλοίωση µιας τροφής πρέπει να συντρέχουν πάνω από µία αιτίες και δεν είναι πάντα προιόν µικροβιολογικής δράσης, άλλά επίσης ενζυµικής (π.χ. σχηµατισµός ζελατίνης στο UHT γάλα που οφείλεται σε ενζυµικές µεταβολές), και χηµικής (π.χ. αλλαγές χρώµατος σε ευαίσθητα προιόντα φρούτων όταν αντιδρούν µε το ατµοσφαιρικό Ο 2 ). Οι αλλοιώσεις όµως που οφείλονται σε µικροβιολογική δράση είναι οι πιο σοβαρές. Ο αριθµός και οι τύποι µικροοργανισµών που προκαλούν αλλοιώσεις στις τροφές είναι πολύ µεγαλύτερος σε τάξη µεγέθους από αυτούς που προκαλούν τροφικές δηλητηριάσεις. Επιπλέον είναι σύνηθες να παρατηρούνται φαινόµενα προσαρµογής στους µικροοργανισµούς, δηλαδή να αναπτύσσεται µία συγκεκριµένη µικροβιολογική χλωρίδα (ή πληθυσµός) σε ένα χώρο επεξεργασίας τροφίµων (π.χ. εργοστάσιο), και η οποία µπορεί να είναι ανθεκτική σε ενώσεις που χρησιµοποιούνται στα στάδια επεξεργασίας της τροφής όπως αλάτι, ζάχαρη ή ξύδι. Είναι γνωστό ακόµη, ότι δεν έχουν αναγνωριστεί και περιγραφεί όλα τα στελέχη µικροοργανισµών που προκαλούν τροφικές αλλοιώσεις. Τέλος για κάθε επεξεργασµένο προιόν τροφής, υπάρχει ένα εύρος ασφαλείας, το οποίο απλώς διασφαλίζει ότι για κάθε δείγµα στη συγκεκριµένη παρτίδα του προιόντος η πιθανότητα αλλοιώσεως είναι πολύ χαµηλή.

26 ΜΟΛΥΝΣΗ- ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ 1. ΛΑΧΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΦΡΟΥΤΑ Τα φρούτα και τα λαχανικά αποτελούν ιδιαίτερη περίπτωση τροφών ως προς τη µόλυνσή τους από τους µικροοργανισµούς, λόγω των βιολογικών και των χηµικών χαρακτηριστικών τους. Οι οργανοληπτικές αλλοιώσεις των προϊόντων αυτών, που προκύπτουν µετά από µικροβιολογικές µολύνσεις, είναι πολύ σηµαντικές και είναι τεράστιας οικονοµικής σηµασίας. Υπολογίζεται ότι το ¼ της παραγωγής αυτών των τροφίµων αλλοιώνεται πριν από την κατανάλωσή του. Αντίθετα οι αλλοιώσεις αυτές δεν έχουν συνήθως σηµαντικές επιπτώσεις στην υγεία των καταναλωτών. Τα τελευταία χρόνια όµως µε τις αλλαγές στις διαιτολογικές συνήθειες και στη διακίνηση των τροφίµων µέσα από µία πιο διεθνοποιηµένη αγορά (µεγαλύτερες ποσότητες τροφίµων διακινούνται και σε µεγαλύτερες αποστάσεις), έχουν προκύψει καινούργιοι τύποι αλλοιώσεων πολύ πιο επικίνδυνοι για την υγεία του καταναλωτή. Παράδειγµα αποτελεί η γενικευµένη χρήση κατεψυγµένων λαχανικών και η µόλυνσή τους από το Yersinia enterocolitica. Επίσης η επεξεργασία των λαχανικών και των φρούτων έτσι ώστε να πάρουν πιο εµπορεύσιµες µορφές (τεµαχισµός, καθάρισµα, χυµοί κ.α.), τα αποδυναµώνει από κάποια βιολογικά χαρακηριστικά τους και έτσι τα εκθέτει σε µικροοργανισµούς που σχετίζονται µε τον χώρο επεξεργασίας, το προσωπικό επεξεργασίας κ.α. ΛΑΧΑΝΙΚΑ Τα λαχανικά αποτελούν µία αρκετά ετερογενή οµάδα τροφίµων η οποία προσδιορίζεται περισσότερο µε όρους καταναλωτικούς (λαχανικά που καταναλώνονται ωµά ή µαγειρεµένα) και περιλαµβάνει άνθη φυτών, καρπούς, σπόρια, φύλλα, ρίζες και βλαστό. Μόλυνση Οι µικροοργανισµοί που αποτελούν τη κανονική µικροχλωρίδα των λαχανικών προέρχονται από τον αέρα και τη σκόνη, το νερό και το έδαφος, ιδιαίτερα εάν πρόκειται για λαχανικά που έρχονται σε στενή επαφή µε το χώµα πριν από τη συλλογή τους. Στην περίπτωση αυτή επιβαρύνονται και από τους µικροοργανισµούς που απαντώνται στα κόπρανα των ζώων και που πολύ συχνά χρησιµοποιούνται για λίπανση των φυτών.

27 Τα σηµαντικότερα γένη µικροοργανισµών που συνιστούν αυτή τη µικροχλωρίδα φαίνονται στον επόµενο Πίνακα (Πίνακας 7): Πίνακας 7 Σηµαντικότερα γένη µικροοργανισµών που αποτελούν την µικροχλωρίδα των λαχανικών Βακτήρια Μύκητες Ζύµες Gram - βάκιλλοι Βακτήρια του γαλακτικού οξέος Gram + Γένος Pseudomonas Alcaligenes Chromobavterium Flavobacterium Enterobacter Lactobacillus Streptococcus Leuconostoc Bacillus Micrococcus Corynebacterium Fusarium Alternaria Aureobasidium Penicillium Sclerotinia Botrytis Rhizopus Μεγάλη ποικιλία Τα λαχανικά αµέσως µετά από τη συλλογή τους τοποθετούνται σε ειδικά δοχεία και µεταφέρονται κατευθείαν στην αγορά ή για περαιτέρω επεξεργασία. Στη φάση αυτή µολύνονται από τους µικροοργανισµούς που ενδηµούν στα δοχεία ή στα µέσα µεταφοράς εάν δεν έχουν απολυµανθεί, ή από το προσωπικό που παίρνει µέρος στη διαδικασία αυτή. Επίσης έρχονται σε επαφή λαχανικά από διαφορετικά σηµεία και πιθανά και διαφορετικά µικροβιολογικά φορτία, και µε τη διαδικασία αυτή µολύνονται µεταξύ τους. Όλες αυτές οι διαδικασίες συνήθως οδηγούν και σε µηχανικές βλάβες των λαχανικών οι οποίες διευκολύνουν την είσοδο των µικροοργανισµών στο εσωτερικό των λαχανικών. Συντήρηση i) Ασηψία Είναι µία σειρά από πρακτικές υγιεινής που πρέπει να ακολουθούνται για την αποφυγή της µόλυνσης των λαχανικών από µεγάλες ποσότητες µικροοργανισµών. ηλαδή τα δοχεία και οι χώροι γενικότερα που τοποθετούνται τα λαχανικά για τη

28 µεταφορά τους και την έκθεσή τους προς πώληση, θα πρέπει να καθαρίζονται συχνά και πιθανά να απολυµαίνονται µετά από κάθε χρήση. Έτσι αποφεύγεται η µόλυνση υγιών λαχανικών από τους µικροοργανισµούς που εγκαταστάθηκαν στο χώρο από τις προηγούµενες παρτίδες και βέβαια τους δόθηκε ο χρόνος να πολλαπλασιαστούν, αφού συνήθως σε τέτοια σηµεία υπάρχουν ευνοϊκές συνθήκες (υγρασία, θερµοκρασία) για την αύξηση των µικροοργανιµών. Ο σοβαρότερος κίνδυνος στις περιπτώσεις αυτές είναι η µόλυνση µε θερµοανθεκτικά σπόρια βακτηρίων, όπως το Clostridium thermosaccharolyticum. Οι βακτηριακοί πληθυσµοί στα φρέσκα λαχανικά κυµαίνονται από βακτ. κύτταρα ανά γραµµάριο και εξαρτώνται από το είδος του λαχανικού και τις συνθήκες που επικρατούν. Επίσης συχνά γίνεται προσπάθεια αποµάκρυνσης µεγάλου αριθµού µικροοργανισµών µε πλύσιµο των λαχανικών. Στις περιπτώσεις αυτές είναι πολύ σηµαντικό το νερό που χρησιµοποιείται να είναι καλής µικροβιολογικής ποιότητας, διότι σε αντίθετη περίπτωση το αποτέλεσµα είναι αύξηση του µικροβιολογικού φορτίου (νερό που έχει ξαναχρησιµοποιηθεί, ανακυκλωµένο νερό). Συχνά χρησιµοποιείται νερό µε απορυπαντικό ή χλωριωµένο νερό για την αποµάκρυνση των µικροοργανισµών, αν και µία άλλη παραλαγή της µεθόδου αυτής είναι ο ψεκασµός των λαχανικών για να αποφεύγονται παράλληλα και τυχόν τραυµατισµοί των λαχανικών. Είναι βέβαιο πάντως ότι η υγρασία που προστίθεται στα λαχανικά µε αυτούς τους τρόπους, µπορεί να ευνοήσει την αύξηση των µικροοργανισµών και το αποτέλεσµα να είναι ακριβώς το αντίθετο. ii) Χρήση θέρµανσης Τα λαχανικά που πρόκειται να υποστούν κάποια επεξεργασία, όπως αφυδάτωση, κατάψυξη, ή κονσερβοποίηση συχνά τοποθετούνται σε βραστό νερό για κάποια λεπτά. Με τη διαδικασία αυτή µπορεί να µειωθεί ο αριθµός των µικροοργανισµών κατά 1000 έως φορές. iii) Χρήση χαµηλών θερµοκρασιών Το κάθε είδος λαχανικού έχει διαφορετική άριστη θερµοκρασία ψύξεως αλλά και σχετική υγρασία. Οι πατάτες π.χ. γλυκαίνουν σε θερµοκρασίες χαµηλότερες από 2 4 ο C και για το λόγο αυτό φυλάσσονται σε πιο υψηλές θερµοκρασίες εάν πρόκειται να χρησιµοποιηθούν για τσιπς. Συχνά προηγείται η διαδικασία της προ-ψύξης, η οποία περιλαµβάνει ψέκασµα µε κρύο νερό αµέσως µετά από τη συγκοµιδή του προϊόντος (π.χ. µαρούλι, σπανάκι). Η κατάψυξη των λαχανικών πιστεύεται ότι µειώνει τουλάχιστον στο µισό το µικροβιολογικό φορτίο, εξαρτάται πάντα όµως από τις συνθήκες. Η ποιότητα του κατεψυγµένου προϊόντος εξαρτάται από τον πληθυσµό των µικροοργανισµών που

29 υπήρχαν στο προϊόν πριν καταψυχθεί. Κατά τη διάρκεια της κατάψυξης µειώνονται σταθερά οι µικροοργανισµοί, αλλά υπάρχουν σίγουρα κάποια κύτταρα που επιβιώνουν από τα περισσότερα είδη µικροοργανισµών που υπήρχαν αρχικά. Είδη του γένους Micrococcus, είναι τα πιο συνηθισµένα σε λαχανικά κατεψυγµένα όπως το καλαµπόκι και ο αρακάς, αλλά επίσης ανιχνεύονται είδη από τα γένη Achromobacter και Enterobacter. Επίσης κάποια από τα βακτήρια του γαλακτικού οξέος εντοπίζονται συχνά στον κατεψυγµένο αρακά. Τα κατεψυγµένα λαχανικά απαντώνται στο εµπόριο σε µικρές ποσότητες (πακέτα) και συνιστάται η χρήση τους κατευθείαν από την κατάψυξη και ποτέ η αργή απόψυξή τους. Αυτό γίνεται για να αποφευχθεί η αύξηση παθογόνων µικροοργανισµών που τυχόν βρίσκονται σε µικρό αριθµό στο κατεψυγµένο προϊόν, αλλά η παραµονή του σε θερµοκρασία δωµατίου µπορεί να αυξήσει δραµατικά τον αριθµό τους. Παράδειγµα αποτελεί το κατεψυγµένο καλαµπόκι που έχει µολυνθεί από στελέχη του Staphylococcus aureus που παράγουν εντεροτοξίνη. Η τοξίνη αυτή δεν καταστρέφεται πάντα µε το µαγείρεµα. Εάν βγεί από την κατάψυξη και παραµείνει για µία ηµέρα σε θερµοκρασία δωµατίου, ο χρόνος αυτός είναι αρκετός για την αύξηση του πληθυσµού του µικροοργανισµού και για την παραγωγή τόσης τοξίνης που µπορεί να προκαλέσει τροφική δηλητηρίαση. Επίσης συχνά έχουν εντοπιστεί κατεψυγµένα λαχανικά µολυσµένα µε Clostridium botulinum, αλλά ευτυχώς οι συνθήκες που επιτρέπουν την αύξηση του µικροοργανισµού και την παραγωγή τοξίνης δεν απαντώνται συχνά. iv) Ξήρανση αφυδάτωση Τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί τα προϊόντα µε αφυδατωµένα λαχανικά στο εµπόριο (π.χ. σούπες), λόγω των βελτιωµένων µεθόδων που έχουν πλέον αναπτυχθεί από τη Βιοµηχανία τροφίµων για την ξήρανση αφυδάτωση των λαχανικών. Η πιο κοινή µέθοδος περιλαµβάνει τον τεµαχισµό των λαχανικών σε µικρά κοµµάτια, την µερική αφυδάτωσή τους και στην συνέχεια τοποθετούνται σε κλειστούς περιστρεφόµενους θαλάµους, όπου εφαρµόζεται θέρµανση και πίεση. Όταν η πίεση διακόπτεται αυτόµατα, χάνεται επιπλέον υγρασία και το σηµαντικότερο δηµιουργείται ένα πορώδες δίκτυο µέσα στη µάζα του λαχανικού το οποίο επιτρέπει την περαιτέρω ξήρανση αλλά και τη καλή επανάκτηση του προϊόντος. Η διαδικασία της αφυδάτωσης ή της ξήρανσης θανατώνει τις ζύµες και τα περισσότερα βακτήρια, αλλά δεν καταστρέφει τις ανθεκτικές µορφές των βακτηριακών ενδοσπορίων και των σπορίων των µυκήτων. v) Χρήση συντηρητικών ουσιών Η προσθήκη συντηρητικών ουσιών δεν είναι πολύ κοινή στα λαχανικά, αν και µερικές φορές γίνεται επεξεργασία της επιφάνειας τους, όπως επεξεργασία µε άλατα ψευδαργύρου σε µαρούλι, παντζάρια, σπανάκι τα οποία τα προφυλάσσουν από τις

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 3 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 3 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 3 ώρες /εβδοµάδα Αθήνα, Απρίλιος 2001 Μάθηµα : «Στοιχεία Κλωστοϋφαντουργίας» Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Σκοπός του µαθήµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΜΕΛΕΤΗΣ Τιµαριθµική 2012Γ

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΜΕΛΕΤΗΣ Τιµαριθµική 2012Γ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΕΡΓΟ : "ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΠΗΓΩΝ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΑΝΝΑΣ ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡ/ΜΟΥ ΞΥΛΟΚΑΣΤΡΟΥ' ΥΠΟ ΟΜΩΝ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ: 50.000,00 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα Αθήνα, Απρίλιος 2001 Μάθηµα: «Εφαρµογές Ηλεκτρονικών Υπολογιστών Ι». Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Ο σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ Ι ΑΚΤΟΡΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ Ι ΑΚΤΟΡΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ Ι ΑΚΤΟΡΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Ι ΡΥΣΗ - ΕΠΩΝΥΜΙΑ - Ε ΡΑ Άρθρο 1 α) Ιδρύεται σύλλογος µε την επωνυµία Σύλλογος Υποψηφίων

Διαβάστε περισσότερα

Αφήγηση. Βασικά στοιχεία αφηγηµατικού κειµένου:

Αφήγηση. Βασικά στοιχεία αφηγηµατικού κειµένου: Αφήγηση Αφήγηση µιας ιστορίας έχουµε όταν παρουσιάζουµε γεγονότα µε µια ορισµένη σειρά. Τα γεγονότα µπορεί να είναι πραγµατικά ή φανταστικά. Η αφήγηση µπορεί να είναι προφορική ή γραπτή. Όταν η αφήγηση

Διαβάστε περισσότερα

14.00 µ.µ. 18.00 µ.µ. ένα (1) άτοµα (προετοιµασία παρασκευή) 06.00 π.µ. 10.00 π.µ. δύο (2) άτοµα (προετοιµασία παρασκευή)

14.00 µ.µ. 18.00 µ.µ. ένα (1) άτοµα (προετοιµασία παρασκευή) 06.00 π.µ. 10.00 π.µ. δύο (2) άτοµα (προετοιµασία παρασκευή) ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΑΝΑ ΟΧΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΩΡΕΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗΣ ΜΟΝΑ ΑΣ Ε ΕΣΣΑΣ (Προϋπολογισµός:103.196,81 συµπεριλαµβανοµένου του ΦΠΑ) Ο Προσφέρων υποχρεούται: 1) Μαζί µε την προσφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΡΓΥΡΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Γενικής Παιδείας ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΡΓΥΡΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Γενικής Παιδείας ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΡΓΥΡΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γενικής Παιδείας ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Αθήνα 2014 1 η ΕΝΟΤΗΤΑ ΟΜΑΔΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Στις ερωτήσεις που ακολουθούν, να επιλέξετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΣΕΛ. Α ΓΕΝΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟΥ ΟΙΚΟ ΟΜΙΚΑ ΕΡΓΑ 2 Β ΚΥΡΙΑ ΑΡΘΡΑ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟΥ (Σύµφωνα µε την εγκύκλιο 7/12-02-2013 (αρ. πρωτ. 17 11γ/ο/5/8/12.02.2013/ΦΕΚ363Β/19-02-2013) 1 ΟΜΑ Α 1: ΟΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΟ ΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΠΟΥ ΑΣΤΗΣ: ΦΟΥΣΚΑΡΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΙ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΙ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α

ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΙ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΙ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 8 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΙ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΙ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Τις δύο τελευταίες δεκαετίες στην Ελλάδα έγιναν σηµαντικές προσπάθειες για την ανάπτυξη του αγροτουρισµού, ως µοχλό για την

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη της επιστηµονικής σκέψης και του πειραµατισµού στην Ελληνιστική

Η εξέλιξη της επιστηµονικής σκέψης και του πειραµατισµού στην Ελληνιστική ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ Η εξέλιξη της επιστηµονικής σκέψης και του πειραµατισµού στην Ελληνιστική εποχή Παρά τους διαρκείς πολέµους και το κλίµα σχετικής ανασφάλειας,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 2014

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 2014 2014 Α1. Ο δοκιµιογράφος αναφέρεται στην έννοια του ανθρωπισµού. Αρχικά, παραδίδει τον ορισµό της έννοιας επιχειρώντας και µια διαχρονική προσέγγιση του όρου. Στη συνέχεια, περιγράφει τις ιδιότητες του

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κεφάλαιο 1: ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΥΨΟΣ ΤΟΥ ΦΙΛΕ 1.1. Ύψος του φιλέ Κεφάλαιο 2: ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ 2.1. Παίκτης µε τεχνητό πόδι

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό Δελτίο ΚΕΕΛΠΝΟ

Ενημερωτικό Δελτίο ΚΕΕΛΠΝΟ Ενημερωτικό Δελτίο ΚΕΕΛΠΝΟ Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων Αγράφων 3-5, Μαρούσι, 15123, 210 5212000, info@keelpno.gr, http://www.keelpno.gr Μάιος 2011 Αρ. 03/ Έτος 1ο ISSN 1792-9016 ÊÅÍÔÑÏ ÅËÅÃ ÏÕ

Διαβάστε περισσότερα

7. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΟΗΜΑΤΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΤΑΞΗΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

7. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΟΗΜΑΤΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΤΑΞΗΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ 7. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΟΗΜΑΤΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΤΑΞΗΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ 7.1. Περιεχόμενο 1.Κατανόηση Γλώσσας- Ο μαθητής θα κατανοήσει το θέμα που εκφέρεται στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα.

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικότητα: Ύφασµα Ένδυση

Ειδικότητα: Ύφασµα Ένδυση Ειδικότητα: Ύφασµα Ένδυση Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος Β Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 3 ώρες /εβδοµάδα Αθήνα, Απρίλιος 2001 Μάθηµα: «Ιστορία ΙΙ». Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Το µάθηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗΝ Π/ΘΜΙΑ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗΝ Π/ΘΜΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗΝ Π/ΘΜΙΑ ΣΥΝΟΛΙΚΕΣ ΩΡΕΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ 48% (12,012 ώρες) 41% (2.996) 52% (12,828 ώρες) Πίνακας 1 ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ Πίνακας 2 59% (4.260)

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ. Άρθρο πρώτο.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ. Άρθρο πρώτο. ΝΟΜΟΣ: 1634/86 Κύρωση των πρωτοκόλλων 1980 «Για την προστασία της Μεσογείου θαλάσσης από τη ρύπανση από χερσαίες πηγές» και 1982 «περί των ειδικά προστατευομένων περιοχών της Μεσογείου» (ΦΕΚ 104/Α/18-07-86)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ Η/Μ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ Η/Μ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΡΓΟ : ΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ /ΝΣΗ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΙΚΤΥΩΝ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΦΩΤΙΣΜΟΥ & Ο ΙΚΗΣ ΣΗΜΑΝΣΗΣ ΠΛΗΡ. Απ. Ιωαννίδης ΕΚΤΕΛΕΣΗ: ΕΡΓΟΛΑΒΙΑ Τηλ. 2310954220 Αρ.Μελετης: 45 / 2012

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟΥ ΝΕΟΤΗΤΑΣ. ΙΔΡΥΣΗ Ιδρύεται Κέντρο Νεότητας µε την επωνυµία «Κέντρο Νεότητας... µε έδρα...

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟΥ ΝΕΟΤΗΤΑΣ. ΙΔΡΥΣΗ Ιδρύεται Κέντρο Νεότητας µε την επωνυµία «Κέντρο Νεότητας... µε έδρα... ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟΥ ΝΕΟΤΗΤΑΣ ΑΡΘΡΟ 1 ΙΔΡΥΣΗ Ιδρύεται Κέντρο Νεότητας µε την επωνυµία «Κέντρο Νεότητας... µε έδρα... ΑΡΘΡΟ 2 Στο Καταστατικό αυτό «Κέντρο Νεότητας» σηµαίνει: «εθελοντική-κοινοτική οργάνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ Ν. 3481/2006

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ Ν. 3481/2006 ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ Ν. 3481/2006 Με τις διατάξεις του άρθρου 2 του ν. 3481/2006 (ΦΕΚ τ. Α 162/2-8-2006) τροποποιήθηκε και συµπληρώθηκε ο νόµος 2664/1998 για το Εθνικό Κτηµατολόγιο, όπως έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΡΟΣΒΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΝΕΩΝ Ο ΙΚΩΝ ΑΞΟΝΩΝ

ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΡΟΣΒΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΝΕΩΝ Ο ΙΚΩΝ ΑΞΟΝΩΝ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΡΟΣΒΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΝΕΩΝ Ο ΙΚΩΝ ΑΞΟΝΩΝ Εύα Κασάπη Ηράκλειο Κρήτης 2-7-2008 Η διαχείριση προσβάσεων είναι πολιτικές τεχνικές οδηγίες διαδικασίες που αποσκοπούν στην: Βελτίωση της

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις Εµπορικές Εταιρίες

Σηµειώσεις στις Εµπορικές Εταιρίες Σηµειώσεις στις Εµπορικές Εταιρίες Βιβλίο: «Εµπορικές Εταιρίες» Ν.Κ. Ρόκας Εισαγωγή 1 Η ιδιορρυθµία και η µοναδικότητα του δικαίου των ενώσεων προσώπων στο πλαίσιο του ιδιωτικού δικαίου συνίσταται κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ. ΝΟΜΟΣ. Δηµόσιες υπεραστικές οδικές µεταφορές επιβατών. Κεφ. Α - ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ. Άρθρο 1 Σκοπός πεδίο εφαρµογής

ΣΧΕΔΙΟ. ΝΟΜΟΣ. Δηµόσιες υπεραστικές οδικές µεταφορές επιβατών. Κεφ. Α - ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ. Άρθρο 1 Σκοπός πεδίο εφαρµογής ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΣ. Δηµόσιες υπεραστικές οδικές µεταφορές επιβατών Κεφ. Α - ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ Άρθρο 1 Σκοπός πεδίο εφαρµογής 1. Σκοπός του παρόντος νόµου είναι : α) η εξασφάλιση της συνεχούς προσφοράς δηµοσίων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΝΟΜΗ ΙΑΚΙΝΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΝΟΜΗ ΙΑΚΙΝΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΝΟΜΗ ΙΑΚΙΝΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ηµοσιοποιείται από το Γραφείο Παρακολούθησης και Καταπολέµησης της Παράνοµης ιακίνησης Ανθρώπων 12 Ιουνίου 2007 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι καταθέσεις των θυµάτων που περιλαµβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

(Πράξη κατάθεσης Υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας:ΠΚ 69/18-7-08)

(Πράξη κατάθεσης Υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας:ΠΚ 69/18-7-08) ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΕΡΓΑΤΟΤΕΧΝΙΤΩΝ ΚΑΙ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ, ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗΣ, ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ, ΕΠΙΣΚΕΥΗΣ Κ.Λ.Π ΜΕΤΑΛΛΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2. Γενικά Οργάνωση Ελέγχου (ΙΙ) Φύλλα Εργασίας Εκθέσεις Ελέγχων

Ενότητα 2. Γενικά Οργάνωση Ελέγχου (ΙΙ) Φύλλα Εργασίας Εκθέσεις Ελέγχων Ενότητα 2 Γενικά Οργάνωση Ελέγχου (ΙΙ) Φύλλα Εργασίας Εκθέσεις Ελέγχων Φύλλα Εργασίας (Γενικά) Με τον όρο "φύλλα εργασίας" εννοούµε, το σύνολο των φύλλων που περιέχουν όλο το αποδεικτικό υλικό, το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Κίνδυνοι στα σπήλαια

Κίνδυνοι στα σπήλαια Κίνδυνοι στα σπήλαια Κύρια αιτία ατυχηµάτων είναι το ανθρώπινο λάθος. ΓΕΝΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Εκπαίδευση και εµπειρία Καλή φυσική κατάσταση (Ύπνος, φαγητό, νερό, ρουχισµός, άθληση. Όχι προηγούµενο ξενύχτι

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα αριθ. C 372 της 09/12/1997 σ. 0005-0013

Επίσηµη Εφηµερίδα αριθ. C 372 της 09/12/1997 σ. 0005-0013 Επίσηµη Εφηµερίδα αριθ. C 372 της 09/12/1997 σ. 0005-0013 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ όσον αφορά τον ορισµό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισµού (97/C 372/03) (Κείµενο

Διαβάστε περισσότερα

Σ Χ Ε Ι Ο ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΛΙΜΕΝΟΣ ΠΑΤΡΩΝ Α.Ε. ΑΡΙΘ. ΠΡΩΤ.: 3218/5-3-12 ΑΡΙΘ. ΣΧΕ.: 2329 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗ ΙΑΚΗΡΥΞΗ ΕΚΜΙΣΘΩΣΗΣ ΧΩΡΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΜΕ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΧΑΜΗΛΗΣ ΟΧΛΗΣΗΣ ΣΤΟΝ ΜΕΤΑΠΟΙΗΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

α. Ιδρύεται σύλλογος µε την επωνυµία Ενιαίος Σύλλογος ιδακτικού Προσωπικού

α. Ιδρύεται σύλλογος µε την επωνυµία Ενιαίος Σύλλογος ιδακτικού Προσωπικού ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΩΝΥΜΙΑ «ΕΝΙΑΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ Ι ΑΚΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΤΟΥ XAΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΣΥΣΤΑΣΗ ΕΠΩΝΥΜΙΑ ΣΦΡΑΓΙ Α - Ε ΡΑ ΣΚΟΠΟΣ ΜΕΣΑ Άρθρο 1 α. Ιδρύεται σύλλογος µε την

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΘΝΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 183 «για την αναθεώρηση της (αναθεωρηµένης) σύµβασης για την προστασία της µητρότητας,»

ΙΕΘΝΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 183 «για την αναθεώρηση της (αναθεωρηµένης) σύµβασης για την προστασία της µητρότητας,» ΙΕΘΝΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 183 «για την αναθεώρηση της (αναθεωρηµένης) σύµβασης για την προστασία της µητρότητας,» Η γενική Συνδιάσκεψη της ιεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, που συγκλήθηκε στη Γενεύη από το ιοικητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ FREDERICK

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ FREDERICK ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ FREDERICK ΟΙ ΠΕΡΙ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ FREDERICK ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ του 2006 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ (Άρθρα 43-61 του Καταστατικού Χάρτη) ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ Κανονισµός ΓΕΝΙΚΑ 1. Συνοπτικός

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Πέμπτο Εθνοπολιτισμική Ζωή και Εμπειρίες Ελληνικότητας των Ελληνοαυστραλών Εφήβων

Κεφάλαιο Πέμπτο Εθνοπολιτισμική Ζωή και Εμπειρίες Ελληνικότητας των Ελληνοαυστραλών Εφήβων Κεφάλαιο Πέμπτο Εθνοπολιτισμική Ζωή και Εμπειρίες Ελληνικότητας των Ελληνοαυστραλών Εφήβων Στο πλαίσιο του παρόντος κεφαλαίου εξετάζονται οι κοινές ενδοοικογενειακές δραστηριότητες και η γλωσσική αλληλεπίδραση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ Γ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗΣ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΩΝ ΜΕΤΑΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ Γ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗΣ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΩΝ ΜΕΤΑΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Γ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗΣ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΩΝ ΜΕΤΑΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΤΟΧΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 2 -Καταχώρηση και τήρηση στοιχείων σε ηλεκτρονική µορφή

Άρθρο 2 -Καταχώρηση και τήρηση στοιχείων σε ηλεκτρονική µορφή Π.Δ. 114/05 (ΦΕΚ 165 Α / 30-6-2005) : Yποχρεωτική ανασύσταση φακέλου, ο οποίος έχει απολεσθεί από υπαιτιότητα της υπηρεσίας. Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Έχοντας υπόψη: 1. Τις διατάξεις της παραγράφου

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α

ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΓΙΑΝΝΟΥΛΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΠΟΥ ΑΣΤΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ Με βάση το στόχο της εργασίας που ήταν να εντοπιστούν και να παρουσιαστούν οι ποσοτικές (διαφορές βαθµολογικής απόδοσης) και οι ποιοτικές διαφορές (που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας» Παραγωγή Ελαιολάδου

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας» Παραγωγή Ελαιολάδου ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας» Παραγωγή Ελαιολάδου Υπεύθυνες Καθηγήτριες κ. Λαγουτάρη Ελένη κ. Σούσου Άρτεμις Ομάδα Μαθητών Κάμτσιος Παναγιώτης Κασπάρης Δημήτριος Κατσαΐτης Νικόλας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Εκδίδοµε τον ακόλουθο νόµο που ψήφισε η Βουλή:

Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Εκδίδοµε τον ακόλουθο νόµο που ψήφισε η Βουλή: ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ.3084 (ΦΕΚ.318/Α /16-12-2002) Κύρωση της Σύµβασης µεταξύ της Ελληνικής ηµοκρατίας και της ηµοκρατίας της Σλοβενίας για την αποφυγή της διπλής φορολογίας αναφορικά µε τους φόρους εισοδήµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙ ΑΣ ΤΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. Αρ. 3646 της 25ης ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2002 ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΜΕΡΟΣ Ι

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙ ΑΣ ΤΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. Αρ. 3646 της 25ης ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2002 ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙ ΑΣ ΤΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Αρ. 3646 της 25ης ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2002 ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΜΕΡΟΣ Ι Ν. 184(Ι)/2002 Ο περί Σκύλων Νόµος του 2002, εκδίδεται µε δηµοσίευση στην Επίσηµη Εφηµερίδα της

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

«Πολιτιστικές διαδροµές στα µεταλλευτικά τοπία της Kύθνου»

«Πολιτιστικές διαδροµές στα µεταλλευτικά τοπία της Kύθνου» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ 2009-10 (15/2/2011 - πηγή www.greekarchitects.gr) «Πολιτιστικές διαδροµές στα µεταλλευτικά τοπία της Kύθνου» Φυσικό τοπίο - βιοµηχανική κληρονοµιά - ιστορική µνήµη. Φοιτητές: Βελουδάκη Χριστιάννα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ I ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

ΤΙΤΛΟΣ I ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΣΥΜΒΑΣΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΤΑ ΥΨΗΛΑ ΣΥΜΒΑΛΛΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ, ΜΕΛΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ, στο εξής αποκαλούµενα «τα συµβαλλόµενα µέρη»,

Διαβάστε περισσότερα

Υγιεινή Τροφίμων. Παθογόνοι μικροοργανισμοί που σχετίζονται με τα τρόφιμα. Τροφοτοξινώσεις & Τροφολοιμώξεις

Υγιεινή Τροφίμων. Παθογόνοι μικροοργανισμοί που σχετίζονται με τα τρόφιμα. Τροφοτοξινώσεις & Τροφολοιμώξεις Υγιεινή Τροφίμων Παθογόνοι μικροοργανισμοί που σχετίζονται με τα τρόφιμα Τροφοτοξινώσεις & Τροφολοιμώξεις Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε παθογόνους για τον άνθρωπο και αλλοιογόνους για τα τρόφιμα Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠ.Ε.Π.Θ. / ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ»

ΥΠ.Ε.Π.Θ. / ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ» ΥΠ.Ε.Π.Θ. / ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ» Γ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΡΓO ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟ ΟΤΟΥΜΕΝO ΚΑΤΑ 80% ΑΠΟ ΤΟ ΕΚΤ ΚΑΙ ΚΑΤΑ 20% ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ «Ολοκληρωµένη

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικό 6/2012 της συνεδρίασης της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής, του Δήμου Λήμνου, της 4ης Μαΐου 2012.

Πρακτικό 6/2012 της συνεδρίασης της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής, του Δήμου Λήμνου, της 4ης Μαΐου 2012. Πρακτικό 6/2012 της συνεδρίασης της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής, του Δήμου Λήμνου, της 4ης Μαΐου 2012. Στη Μύρινα, σήμερα στις 4 του μήνα Μαΐου του έτους 2012, ημέρα Παρασκευή και ώρα 12:00 στο Δημοτικό Κατάστημα

Διαβάστε περισσότερα

4 Περίοδοι µε 3ωρα ιαγωνίσµατα ΕΚΤΟΣ ωραρίου διδασκαλίας!!! ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑΓΩΝΙΣΜΩΝ 2013 2014

4 Περίοδοι µε 3ωρα ιαγωνίσµατα ΕΚΤΟΣ ωραρίου διδασκαλίας!!! ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑΓΩΝΙΣΜΩΝ 2013 2014 Έναρξη ιαγωνισµών 1 ης περιόδου (Θερινά Τµήµατα) Έναρξη µαθηµάτων για τα Θερινά Τµήµατα Συγκέντρωση µαθητών ενηµέρωση Έναρξη µαθηµάτων νέων τµηµάτων Αργία 28 ης Οκτωβρίου Έναρξη ιαγωνισµών 2 ης Περιόδου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 45 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪ Η-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Χρυσ Σµύρνης 3 : Τηλ.: 2107601470 ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΤΕΕ 2 ΟΥ ΚΥΚΛΟΥ 2006 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΝΟΤΗΤΑ Α 1. «Η κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΠΑΙΔΕΙΑ Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο ΤΟ ΧΡΗΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΤΡΑΠΕΖΕΣ 11.1 Από τον αντιπραγματισμό στην οικονομία του χρήματος 11.1 ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΤΙΠΡΑΓΜΑΤΙΣΜΟ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γ. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ

Γ. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΝΟΥΚΛΕΪΚΩΝ ΟΞΕΩΝ AΠΟ ZΩΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Υλικά Διαλύματα -

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΠΟΥ ΕΚΠΡΟΣΩΠΕΙΤΕ: ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΡΓΟ ΟΤΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩN ΕΠΙΣΕΙΡΗΣΕΩΝ ΝΑΥΠΗΓΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΕΥΗΣ ΠΛΟΙΩΝ ΠΕΙΡΑΙΑ.

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΠΟΥ ΕΚΠΡΟΣΩΠΕΙΤΕ: ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΡΓΟ ΟΤΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩN ΕΠΙΣΕΙΡΗΣΕΩΝ ΝΑΥΠΗΓΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΕΥΗΣ ΠΛΟΙΩΝ ΠΕΙΡΑΙΑ. Πειραιάς, 6-12-2010 Αρ. πρωτ. 225 ΟΝΟΜΑ: ΜΕΤΑΞΑΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΚΑΝΑΚΑΚΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΠΟΥ ΕΚΠΡΟΣΩΠΕΙΤΕ: ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΡΓΟ ΟΤΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩN ΕΠΙΣΕΙΡΗΣΕΩΝ ΝΑΥΠΗΓΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΕΥΗΣ ΠΛΟΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο σκοπός του Εθνικού Πλαισίου Περιβαλλοντικών Δράσεων είναι να παρέχει μια κοινή πλατφόρμα για τις περιβαλλοντικές δράσεις που αναλαμβάνονται από τις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1844. Εξώφυλλο του Συντάγµατος του 1844 (Βιβλιοθήκη Βουλής των

ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1844. Εξώφυλλο του Συντάγµατος του 1844 (Βιβλιοθήκη Βουλής των ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1844 Το Σύνταγµα του 1844 αποτελείται από 107 άρθρα, κατανεµηµένα στα εξής δώδεκα µέρη: Περί Θρησκείας, Περί του δηµοσίου δικαίου των Ελλήνων, Περί συντάξεως της πολιτείας, Περί του Βασιλέως,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΩΡΙΑΣΗ ΣΤΟΥΣ ΗΜΟΥΣ ΝΑΥΠΛΙΕΩΝ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 0.2%-4.8% του γενικού πληθυσµού προσβάλλεται από τη νόσο της Ψωρίασης

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΩΡΙΑΣΗ ΣΤΟΥΣ ΗΜΟΥΣ ΝΑΥΠΛΙΕΩΝ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 0.2%-4.8% του γενικού πληθυσµού προσβάλλεται από τη νόσο της Ψωρίασης ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΩΡΙΑΣΗ ΣΤΟΥΣ ΗΜΟΥΣ ΝΑΥΠΛΙΕΩΝ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 0.2%-4.8% του γενικού πληθυσµού προσβάλλεται από τη νόσο της Ψωρίασης Το Εθνικό ιαδηµοτικό ίκτυο Υγιών Πόλεων Προαγωγής Υγείας (Ε ΥΠΠΥ), οι ήµοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ» Ποσοστό στη.. του Μέτρου. Ποσό (σε ΕΥΡΩ)

ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ» Ποσοστό στη.. του Μέτρου. Ποσό (σε ΕΥΡΩ) ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΜΕΤΡΟΥ 7.12 : «EΠΕΝ ΥΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΡΩΤΗΣ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ» Α. ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΜΕΤΡΟΥ Κ.Π.Σ. 2000-2006 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α 3 η ΤΑΞΗ ΕΠΑ.Λ. (Β ΟΜΑ Α) ΦΥΣΙΚΗ ΙΙ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ηµιτελείς προτάσεις Α1 Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Μικροοργανισμοί που απαντώνται στα τρόφιμα 1. Διαιώνιση είδους 2. Αλλοίωση τροφίμων Γένη βακτηρίων που απαντώνται στα τρόφιμα Acetobacter Acinetobacter Aeromonas Alcaligenes Bacillus

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ& ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ& ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ& ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ «Τροποποιηµένο Πρόγραµµα επιχορήγησης 200.000 θέσεων πλήρους απασχόλησης µε επιδότηση των εργοδοτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ - ΟΧΙ ΣΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΑΜΣΤΕΡΝΤΑΜ

ΝΑΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ - ΟΧΙ ΣΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΑΜΣΤΕΡΝΤΑΜ 3,4,5 Απριλίου 1998 ιαρκές Συνεδρίου του Συνασπισµού για τη Συνθήκη του Αµστερνταµ ΝΑΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ - ΟΧΙ ΣΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΑΜΣΤΕΡΝΤΑΜ Εισηγητής: Παναγιώτης Λαφαζάνης Α. ΟΙ ΝΕΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Υ.ΠΕ.ΧΩ..Ε. ΣΤΑΘΕΡΕΣ ΕΣΤΙΕΣ ΚΑΥΣΗΣ

Υ.ΠΕ.ΧΩ..Ε. ΣΤΑΘΕΡΕΣ ΕΣΤΙΕΣ ΚΑΥΣΗΣ Υ.ΠΕ.ΧΩ..Ε. ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΛΕΓΧΟΥ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΚΑΙ ΘΟΡΥΒΟΥ (Ε.Α.Ρ.Θ.) ΤΜΗΜΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΑΥΣΕΩΝ ΣΤΑΘΕΡΕΣ ΕΣΤΙΕΣ ΚΑΥΣΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΡΙΣ ΖΗΚΟΣ, Μαθηµατικός,

Διαβάστε περισσότερα

Απομόνωση χλωροφύλλης

Απομόνωση χλωροφύλλης Απομόνωση χλωροφύλλης Φυτικά κύτταρα Χλωροπλάστης Α Γυμνασίου Κεφάλαιο 2 Ενότητα 2.1 Σελ. 39-40 Γ Γυμνασίου Κεφάλαιο 2 Ενότητα 2.2 Σελ. 43-44 1 Εισαγωγή Οι αυτότροφοι οργανισμοί όπως τα φυτά, παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΙΑΡΘΡΩΣΗ

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΙΑΡΘΡΩΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΙΑΡΘΡΩΣΗ ΚΕΦ.1 Γενική Εφορεία ΚΕΦ.2 Περιφερειακή Οργάνωση Επαρχιακές Εφορείες Τοπικές Εφορείες Καθήκοντα και υποχρεώσεις Επαρχιακών και Τοπικών Εφόρων ιαδικασία ανάδειξης

Διαβάστε περισσότερα

στο σχέδιο νόµου «Διαχείριση των µη εξυπηρετούµενων δανείων, µισθολογικές ρυθµίσεις και άλλες επείγουσες στόχων και διαρθρωτικών µεταρρυθµίσεων»

στο σχέδιο νόµου «Διαχείριση των µη εξυπηρετούµενων δανείων, µισθολογικές ρυθµίσεις και άλλες επείγουσες στόχων και διαρθρωτικών µεταρρυθµίσεων» ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ στο σχέδιο νόµου «Διαχείριση των µη εξυπηρετούµενων δανείων, µισθολογικές ρυθµίσεις και άλλες επείγουσες διατάξεις εφαρµογής της συµφωνίας δηµοσιονοµικών στόχων και διαρθρωτικών µεταρρυθµίσεων»

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 14 ΜΑΪΟΥ 2011 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÍÔÁÂÏÓ ÁÈÇÍÁ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 14 ΜΑΪΟΥ 2011 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÍÔÁÂÏÓ ÁÈÇÍÁ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. α Α5. γ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 14 ΜΑΪΟΥ 2011 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1. Σχολικό βιβλίο σελ. 131: Θεωρία του αρβίνου Στο φυλογενετικό δέντρο των καµηλοπαρδάλεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ. στο σχέδιο νόµου «ιατήρηση δεδοµένων που παράγονται ή υποβάλλονται σε επεξεργασία σε συνάρτηση

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ. στο σχέδιο νόµου «ιατήρηση δεδοµένων που παράγονται ή υποβάλλονται σε επεξεργασία σε συνάρτηση ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ στο σχέδιο νόµου «ιατήρηση δεδοµένων που παράγονται ή υποβάλλονται σε επεξεργασία σε συνάρτηση µε την παροχή διαθέσιµων στο κοινό υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών ή δηµόσιων δικτύων

Διαβάστε περισσότερα

Έχοντας υπόψη: τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 175 παράγραφος 1, την πρόταση της Επιτροπής ( 1 ),

Έχοντας υπόψη: τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 175 παράγραφος 1, την πρόταση της Επιτροπής ( 1 ), L 197/30 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 21.7.2001 Ο ΗΓΙΑ 2001/42/ΕΚ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 27ης Ιουνίου 2001 σχετικά µε την εκτίµηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγία 91/439/ΕΟΚ του Συµβουλίου της 29ης Ιουλίου 1991 για την άδεια οδήγησης

Οδηγία 91/439/ΕΟΚ του Συµβουλίου της 29ης Ιουλίου 1991 για την άδεια οδήγησης Οδηγία 91/439/ΕΟΚ του Συµβουλίου της 29ης Ιουλίου 1991 για την άδεια οδήγησης Επίσηµη Εφηµερίδα αριθ. L 237 της 24/08/1991 σ. 0001-0024 Φινλανδική ειδική έκδοση: Κεφάλαιο 7 τόµος 4 σ. 0022 Σουηδική ειδική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 42, 105 63 ΑΘΗΝΑ ΙΝΕΜΥ - ΕΣΕΕ

ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 42, 105 63 ΑΘΗΝΑ ΙΝΕΜΥ - ΕΣΕΕ ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 42, 105 63 ΑΘΗΝΑ ΙΝΕΜΥ - ΕΣΕΕ Δευτέρα, 27 Ιουνίου 2011 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΕΤΗΣΙΩΝ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΕΩΝ ΑΥΤΟΑΠΑΣΧΟΛΟΥΜΕΝΩΝ ΕΜΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ (ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ)

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ (ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ) ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ (ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ) ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΕΡΩΤΗΣΗ Με τον όρο δικαίωµα εκφράζεται η εξουσία που παρέχεται από το σύστηµα δικαίου. Ποια είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ i ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α. ΙΟΙΚΗΣΗ 1 Αρµοδιότητες- Καθήκοντα Συµβούλια 1 Σύνθεση Προσωπικού 1 ιευθυντής Σχολής 1 Υποδιευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ 1. Ειδικοί σκοποί Στις τέσσερις πρώτες τάξεις του ηµοτικού σχολείου η Γεωγραφία είναι ενταγµένη στο µάθηµα της Μελέτης του Περιβάλλοντος και µετατρέπεται σε αυτοτελές

Διαβάστε περισσότερα

Ι.Ε.Κ. Ε ΕΣΣΑΣ ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-2015 ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΙ ΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΛΟΓΙΣΤΗΡΙΟΥ & ΦΟΡΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΟΣΤΟΥΣ Ι

Ι.Ε.Κ. Ε ΕΣΣΑΣ ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-2015 ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΙ ΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΛΟΓΙΣΤΗΡΙΟΥ & ΦΟΡΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΟΣΤΟΥΣ Ι Ι.Ε.Κ. Ε ΕΣΣΑΣ ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-2015 ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΙ ΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΛΟΓΙΣΤΗΡΙΟΥ & ΦΟΡΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΟΣΤΟΥΣ Ι ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΓΚΑΝΑΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΣ Γενικά για την Λογιστική Κόστους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ «ΥΓΡΟΜΟΝΩΣΕΙΣ ΕΡΓΟ:

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ «ΥΓΡΟΜΟΝΩΣΕΙΣ ΕΡΓΟ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΕΛΕΤΩΝ KAI ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΕΡΓΟ: «ΥΓΡΟΜΟΝΩΣΕΙΣ ΩΜΑΤΩΝ, ΒΑΦΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ. Του σωµατείου µε την επωνυµία «ΚΥΝΟΦΙΛΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ. ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ», που εδρεύει στα Ιωάννινα, νόµιµα εκπροσωπούµενο.

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ. Του σωµατείου µε την επωνυµία «ΚΥΝΟΦΙΛΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ. ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ», που εδρεύει στα Ιωάννινα, νόµιµα εκπροσωπούµενο. ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ Του σωµατείου µε την επωνυµία «ΚΥΝΟΦΙΛΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ», που εδρεύει στα Ιωάννινα, νόµιµα εκπροσωπούµενο. Άρθρο1 Ίδρυση-Επωνυµία-Έδρα-Σκοπός-Μέσα 1. Ιδρύεται στα Ιωάννινα νόµιµα µη κερδοσκοπικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΙΛΙΑ..!!! Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΦΙΛΙΑΣ

Η ΦΙΛΙΑ..!!!  Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΦΙΛΙΑΣ Η ΦΙΛΙΑ..!!! Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΦΙΛΙΑΣ Σε γενικές γραµµές φιλία είναι η εθελοντική αλληλεξάρτηση ανάµεσα σε δύο άτοµα, µε απώτερο σκοπό να ικανοποιηθούν συναισθηµατικοί στόχοι των εµπλεκοµένων, η οποία είναι πιθανό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΏΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ. Άρθρο 1 ο.

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΏΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ. Άρθρο 1 ο. ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΏΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ Άρθρο 1 ο Ιδρύεται στο Ρέθυµνο Κρήτης σωµατείο µε την επωνυµία «Σύλλογος Αποφοίτων του

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΙΩΤΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΗΤΙΚΟ (ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ) ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΕΤΕΡΟΡΡΥΘΜΟΥ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

Ι ΙΩΤΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΗΤΙΚΟ (ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ) ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΕΤΕΡΟΡΡΥΘΜΟΥ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Ι ΙΩΤΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΗΤΙΚΟ (ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ) ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΕΤΕΡΟΡΡΥΘΜΟΥ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Στ. σήµερα την οι υπογραφόµενοι στο παρόν: α). του., κάτοικος, οδός, κάτοχος του Α Τ.., µε ΑΦΜ. και OΥ β). του., κάτοικος, οδός, κάτοχος

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Σημειώσεις με θέμα «Πιστωτικοί Τίτλοι» Πιστωτικοί τίτλοι καλούνται τα έγγραφα εκείνα με τα οποία αποδεικνύεται τόσο η ύπαρξη της

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΩ ΛΙΟΣΙΑ: ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ»

«ΑΝΩ ΛΙΟΣΙΑ: ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» 1 ο ΕΠΑ.Λ ΑΝΩ ΛΙΟΣΙΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: «ΑΝΩ ΛΙΟΣΙΑ: ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2008-2009 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ: ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Oδηγία 94/33/ΕΚ του Συµβουλίου της 22ας Ιουνίου 1994 για την προστασία των νέων κατά την εργασία

Oδηγία 94/33/ΕΚ του Συµβουλίου της 22ας Ιουνίου 1994 για την προστασία των νέων κατά την εργασία Oδηγία 94/33/ΕΚ του Συµβουλίου της 22ας Ιουνίου 1994 για την προστασία των νέων κατά την εργασία ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ, Έχοντας υπόψη: τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

Διαβάστε περισσότερα

Η υγειονοµική µέριµνα για τους πρόσφυγες

Η υγειονοµική µέριµνα για τους πρόσφυγες Η υγειονοµική µέριµνα για τους πρόσφυγες Θεόδωρος Ι. αρδαβέσης Αν. Καθηγητής Υγιεινής και Κοινωνικής Ιατρικής Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. Μετά την κατάρρευση του µετώπου στη Μικρά Ασία και την υπογραφή της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ. Η ολοκληρωμένη προσέγγιση θα εφαρμοστεί με τα παρακάτω Εργαλεία

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ. Η ολοκληρωμένη προσέγγιση θα εφαρμοστεί με τα παρακάτω Εργαλεία ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η κρίση υπερχρέωσης και οι πολιτικές δημοσιονομικής προσαρμογής ανέδειξαν τις διαρθρωτικές αδυναμίες της περιφερειακής οικονομίας και προκάλεσαν επιπτώσεις σε σχέση με την οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2010 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2010 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2010 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΟΥ Ένα απλό σχολικό µικροσκόπιο αποτελείται από τρία βασικά συστήµατα, το οπτικό, το µηχανικό και το φωτιστικό.

Α. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΟΥ Ένα απλό σχολικό µικροσκόπιο αποτελείται από τρία βασικά συστήµατα, το οπτικό, το µηχανικό και το φωτιστικό. ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΟ Σκοπός - Να γνωρίσετε την κατασκευή και τη λειτουργία του µικροσκοπίου. - Να εξασκηθείτε στην προετοιµασία παρασκευασµάτων. - Να εξοικειωθείτε στη χρήση του µικροσκοπίου. Α.

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3646, 25/10/2002. ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Αρ. 3646 της 25ης ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2002

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3646, 25/10/2002. ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Αρ. 3646 της 25ης ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2002 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Αρ. 3646 της 25ης ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2002 ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΜΕΡΟΣ I Ο περί Σκύλων Νόμος του 2002, εκδίδεται με δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας

Διαβάστε περισσότερα

I.Επί της Αρχής του σχεδίου Νόµου: ΙΙ. Επί των άρθρων του σχεδίου Νόµου: ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

I.Επί της Αρχής του σχεδίου Νόµου: ΙΙ. Επί των άρθρων του σχεδίου Νόµου: ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ στο σχέδιο νόµου «Πρωτοβάθµιο Εθνικό Δίκτυο Υγείας (Π.Ε.Δ.Υ.), αλλαγή σκοπού Ε.Ο.Π.Υ.Υ. και λοιπές διατάξεις» Προς τη Βουλή των Ελλήνων I.Επί της Αρχής του σχεδίου Νόµου: Με τις διατάξεις

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΔΙΑΘΕΣΗ & ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΛΙΟΥ ΜΑΙΝΑΛΟΥ ΕΝΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΟΠ»

«ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΔΙΑΘΕΣΗ & ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΛΙΟΥ ΜΑΙΝΑΛΟΥ ΕΝΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΟΠ» ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Α-?4^ 7 - ΚΑΛΑΜΑΤΑ! 5Γ * 90 ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΔΙΑΘΕΣΗ & ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΛΙΟΥ ΜΑΙΝΑΛΟΥ ΕΝΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΟΠ» Μέλι Ελάτης Μαίναλου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ GRAM (-) ΒΑΚΤΗΡΙΔΙΩΝ

ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ GRAM (-) ΒΑΚΤΗΡΙΔΙΩΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΖΩΪΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 10/12/2014 ΠΟΛ 1253/2014

Αθήνα, 10/12/2014 ΠΟΛ 1253/2014 Αθήνα, 10/12/2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΗΜΟΣΙΩΝ ΕΣΟ ΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ 1. ΥΠΟ /ΝΣΗ Β - ΕΜΜΕΣΗΣ ΦΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ Α' -ΦΠΑ 2. ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΤΜΗΜΑ Β' -

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΣΟΧ 3/2015 για τη σύναψη ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΟΡΙΣΜΕΝΟΥ ΧΡΟΝΟΥ. Η Κοινωφελής ηµοτική Επιχείρηση ήµου Αµπελοκήπων-Μενεµένης

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΣΟΧ 3/2015 για τη σύναψη ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΟΡΙΣΜΕΝΟΥ ΧΡΟΝΟΥ. Η Κοινωφελής ηµοτική Επιχείρηση ήµου Αµπελοκήπων-Μενεµένης ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΗΜΟΣ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ-ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Ν.Π.Ι.. «ΚΟΙΝΩΦΕΛΗΣ ΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΗΜΟΥ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ-ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ», Τ.Κ. 56123 Πληροφορίες: Μιχαηλίδου Ναταλία Τηλ: 2310 726668 Email: dekpam@otenet.gr depkaa@otenet.gr

Διαβάστε περισσότερα

62 η ΣΥΝΟΔΟΣ ΠΡΥΤΑΝΕΩΝ & ΠΡΟΕΔΡΩΝ Δ.Ε. ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ

62 η ΣΥΝΟΔΟΣ ΠΡΥΤΑΝΕΩΝ & ΠΡΟΕΔΡΩΝ Δ.Ε. ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ 62 η ΣΥΝΟΔΟΣ ΠΡΥΤΑΝΕΩΝ & ΠΡΟΕΔΡΩΝ Δ.Ε. ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου του Ε.Μ.Π. 11 & 12 Δεκεµβρίου 2009, Λαύριο ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η αστική ευθύνη των διοικούντων Α. Ε Π για φορολογικές οφειλές έναντι του ελληνικού δηµοσίου

Η αστική ευθύνη των διοικούντων Α. Ε Π για φορολογικές οφειλές έναντι του ελληνικού δηµοσίου Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυµα Κρήτης Σχολή ιοίκησης και Οικονοµίας Τµήµα Λογιστικής Πτυχιακή Εργασία µε Θέµα: Η αστική ευθύνη των διοικούντων Α.Ε Α Ε και Ε.Π.Ε Ε Π για φορολογικές οφειλές έναντι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ. για την κατάρτιση ΚΩΔΙΚΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΗΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ. για την κατάρτιση ΚΩΔΙΚΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΗΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ Ελληνική Δημοκρατία Ευρωπαϊκό ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ ΕΛΛΑΔΑΣ Κέντρο Καταναλωτή Ελλάδας ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ για την κατάρτιση ΚΩΔΙΚΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΗΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ Δεκέμβριος 2015 ΠΡΟΤΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΛΑΜΙΑΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Ο ΗΓΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ

Τ.Ε.Ι. ΛΑΜΙΑΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Ο ΗΓΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Τ.Ε.Ι. ΛΑΜΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Ο ΗΓΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΛΑΜΙΑ 2010 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η Πρακτική Άσκηση των φοιτητών του Τµήµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΠΕΛΛΑΣ ΗΜΟΣ Ε ΕΣΣΑΣ /ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ & ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑΣ Αριθ. µελ. 5/15

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΠΕΛΛΑΣ ΗΜΟΣ Ε ΕΣΣΑΣ /ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ & ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑΣ Αριθ. µελ. 5/15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΠΕΛΛΑΣ ΗΜΟΣ Ε ΕΣΣΑΣ /ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ & ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑΣ Αριθ. µελ. 5/15 ΕΡΓΟ: «ιαµόρφωση ανακατασκευή πεζοδροµίων στην.ε. Έδεσσας» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ Ο ΟΠΟΙΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΚΑΙ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΝΟΜΟΣΧΕ ΙΟ. «Στρατολογία των Ελλήνων» Άρθρο 1 Υπόχρεοι σε στράτευση

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΚΑΙ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΝΟΜΟΣΧΕ ΙΟ. «Στρατολογία των Ελλήνων» Άρθρο 1 Υπόχρεοι σε στράτευση ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΚΑΙ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΝΟΜΟΣΧΕ ΙΟ «Στρατολογία των Ελλήνων» Άρθρο 1 Υπόχρεοι σε στράτευση 1. Όλοι οι Έλληνες πολίτες, από την 1η Ιανουαρίου του έτους κατά το οποίο διανύουν το

Διαβάστε περισσότερα

35η ιδακτική Ενότητα ΕΝΟΧΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ( ΕΝΟΧΙΚΟ ΙΚΑΙΟ)

35η ιδακτική Ενότητα ΕΝΟΧΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ( ΕΝΟΧΙΚΟ ΙΚΑΙΟ) 35η ιδακτική Ενότητα ΕΝΟΧΙΚΕ ΧΕΕΙ ( ΕΝΟΧΙΚΟ ΙΚΑΙΟ) Εργασία για το σχολείο Ο καθηγητής θα µοιράσει µισθωτήρια κατοικιών στους µαθητές, θα τους χωρίσει ανά θρανίο σε εκµισθωτές και µισθωτές και αφού τους

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Τρίτο Έτος Αξιολόγησης

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Τρίτο Έτος Αξιολόγησης Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Τρίτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούνιος 2011) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόγραμμα Αλφαβητισμός, που λειτουργεί κάτω από την εποπτεία της Υπηρεσίας Εκπαιδευτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΜΕΛΕΤΗΣ Τιμαριθμική 2012Α 1 ΓΕΝΙΚΟΙ ΟΡΟΙ 1.1 Αντικείμενο του παρόντος Τιμολογίου είναι ο καθορισμός των τιμών μονάδος με τις οποίες θα εκτελεσθεί το έργο, όπως προδιαγράφεται στα λοιπά τεύχη

Διαβάστε περισσότερα