Τεχνικές μελέτης των φυσιολογικών μικροχλωρίδων του ανθρώπου - μεταγονιδιωματική

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τεχνικές μελέτης των φυσιολογικών μικροχλωρίδων του ανθρώπου - μεταγονιδιωματική"

Transcript

1 Α ν α σ κ ό π η σ η Τεχνικές μελέτης των φυσιολογικών μικροχλωρίδων του ανθρώπου - μεταγονιδιωματική Φ. Γύπας 1, Α.-Φ. Α. Μεντής 2 1 Τμήμα Βιολογίας, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα 2 Εργαστήρια Δημόσιας Υγείας, Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ, Αθήνα Περίληψη 7 Οι μικροβιακοί πληθυσμοί οι οποίοι αποικίζουν όλες σχεδόν τις σωματικές επιφάνειες και τους βλεννογόνους του ανθρώπινου οργανισμού (μικροχλωρίδες, ανθρώπινο μικροβίωμα Α.Μ.), αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και έχουν συσχετιστεί με ευεργετικές συνέπειες για τον ανθρώπινο οργανισμό, αλλά και άμεσα ή έμμεσα με ένα ευρύ φάσμα νοσολογικών οντοτήτων. Η δομή και οι δυναμικές σχέσεις των μικροχλωρίδων μελετώνται εντατικά τα τελευταία χρόνια. Μέχρι τη δεκαετία του 1990, η καλλιέργεια ήταν η μόνη διαθέσιμη μέθοδος για τη διερεύνηση της σύνθεσης των μικροχλωρίδων, αλλά έκτοτε έχουν γίνει διαθέσιμες και μέθοδοι χωρίς καλλιέργεια. Τεχνικές όπως ο προσδιορισμός της αλληλουχίας του 16S rrna γονιδίου, οι μεταβλητές περιοχές του οποίου επιτρέπουν την ταυτοποίηση και τυποποίηση των βακτηρίων, η αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης, η αποτύπωση θραυσμάτων DNA, η τεχνική FISH και οι DNA μικροσυστοιχίες, έχουν χρησιμοποιηθεί για τη σύγκριση των μικροχλωρίδων μεταξύ υγιών ατόμων και ασθενών. Κοινό μειονέκτημα των τεχνικών αυτών είναι η αδυναμία αναγνώρισης αγνώστων βακτηρίων. Η πρόσφατη εισαγωγή τεχνικών αλληλούχισης επόμενης γενιάς και οι δυνατότητές της για μαζική αλληλούχιση 16S rrna αμπλικονίων ή η μαζική ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 2, Απρίλιος - Ιούνιος 2014

2 Φ. ΓΥΠΑΣ, Α.-Φ. Α. ΜΕΝΤΗΣ παράλληλη αλληλούχιση του συνόλου των μικροβιακών γονιδίων μίας μικροχλωρίδας, η οποία ακολουθείται από ανάλυση μέσω βιοπληροφορικής (μεταγονιδιωματική), έχει μεγαλώσει εκθετικά τη δυνατότητα μελέτης των πολύπλοκων οικοσυστημάτων του ανθρώπινου γονιδιώματος. Στην παρούσα εργασία γίνεται ανάλυση και σύγκριση όλων των τεχνικών με τις οποίες μπορεί να μελετηθεί το Α.Μ. και προσδιορίζονται οι καλύτερες μέθοδοι ή ο συνδυασμός των καλύτερων μεθόδων ανάλογα με τα δεδομένα του εκάστοτε προβλήματος. Λέξεις κλειδιά ανθρώπινο μικροβίωμα, μικροχλωρίδες, μεταγονιδιωματική. Υπεύθυνος αλληλογραφίας Αλέξιος-Φώτιος Α. Μεντής Εργαστήρια Δημόσιας Υγείας Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ Λεωφ. Βασ. Σοφίας Αθήνα Τηλέφωνο: Εισαγωγή Tα μικρόβια των μικροχλωρίδων αποικίζουν φυσιολογικά όλες σχεδόν τις σωματικές επιφάνειες, οι οποίες έρχονται σε άμεση ή έμμεση επαφή με το περιβάλλον, όπως είναι το δέρμα, οι βλεννογόνοι του αναπνευστικού ή ουρο-γεννητικού συστήματος και η γαστρεντερική οδός. 1 Το σύνολο των μικροβιακών αυτών πληθυσμών τιτλοφορείται στη διεθνή βιβλιογραφία ως human microbiota (ανθρώπινες μικροχλωρίδες), ενώ το σύνολο του γονιδιώματός τους ονομάζεται human microbiome (ανθρώπινο μικροβίωμα Α.Μ.). Μάλιστα, το Α.Μ. του γαστρεντερικού συστήματος που αποτελείται από μικροβιακά κύτταρα (δέκα φορές περισσότερα σε σχέση με το σύνολο των κυττάρων του ανθρωπίνου σώματος), έχει προσφυώς αποκληθεί «υπεροργανισμός», «ξεχασμένο όργανο», ή «εκτεταμένο γονιδίωμα». 2,3 Κατά το παρελθόν, η έρευνα για τις αλληλεπιδράσεις των μικροβίων με τον αθρώπινο οργανισμό είχε εστιασθεί στους παθογόνους μικροοργανισμούς ενώ η έρευνα για τους μικροοργανισμούς των μικροχλωρίδων ήταν περιορισμένη, κυρίως διότι την περίοδο εκείνη η κρατούσα αντίληψη ήταν ότι οι τελευταίοι είχαν μικρή επίδραση στην υγεία. Ωστόσο, η μελέτη του Α.Μ. και δη εκείνου του γαστρεντερικού συστήματος έχει ιδιαίτερη κλινική σημασία, καθόσον έχει άμεση ή έμμεση σχέση με ένα ευρύ φάσμα νοσολογικών οντοτήτων. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι φλεγμονώδεις και όχι μόνο παθήσεις του εντέρου, ο ορθοκολικός αλλά και εξω-γαστρεντερικός καρκίνος, η παχυσαρκία & το μεταβολικό σύνδρομο, οι αλλεργίες-ατοπίες ακόμα και το φάσμα των αυτιστικών διαταραχών. 1 Από την άλλη πλευρά, όμως, η σχέση του γαστρεντερικού Α.Μ. μπορεί να είναι και συμβιωτική, επιφέροντας ευεργετικές συνέπειες στον ξενιστή, όπως για παράδειγμα η παρουσία μικροοργανισμών στο έντερο που διευκολύνουν την διάσπαση και την απορρόφηση των τροφών. 4 Το ενδιαφέρον για τις μικροχλωρίδες του ανθρώπινου σώματος έχει ιστορικά ξεκινήσει από τις αρχές του 20ου αιώνα, όμως, μόνο τα τελευταία χρόνια κατέστη δυνατή η μελέτη τους λόγω της εκθετικής προόδου της βιοτεχνολογίας & βιοπληροφορικής. 3,5 Κάθε μία από τις μικροβιακές χλωρίδες του ανθρώπινου οργανισμού έχει τη δική της σύνθεση, ανάλογα με το περιβάλλον του σώματος στο οποίο ανήκει. Κύριος σκοπός της μελέτης του Α.Μ. είναι ο καθορισμός της μικροβιακής ποικιλίας, των βακτηριακών ειδών, του πληθυσμού τους, καθώς και της δυναμικής σχέσης τους σε κάθε μικροχλωρίδα του ανθρώπινου σώματος. Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφερθεί ότι στις περισσότερες μελέτες η αναγνώριση των μικροβίων γίνεται σε επίπεδο φύλου (ή συνομοταξίας). Για παράδειγμα, στον εντερικό σωλήνα κατοικούν 7 διαφορετικά φύλα βακτηρίων, εκ των οποίων τα Firmicutes και Bacteriodetes είναι τα πλέον πολυάριθμα. 3 Τέλος, η συσχέτιση της σύνθεσης του μικροβιώματος με κλινικά στοιχεία και οι διαφορές που παρατηρούνται μεταξύ των υγιών ατόμων και των ασθενών δίνουν πολύτιμες πληροφορίες για τον ρόλο της κάθε χλωρίδας στην υγεία και την ασθένεια. Για την μελέτη του Α.Μ. έχει εφαρμοσθεί μία πληθώρα μεθόδων. Η γνώση των δυνατοτήτων της κάθε μεθόδου, καθώς και η ικανότητα συνδυασμού μεθόδων είναι πολύ σημαντική, καθώς επιτρέπει στην ερευνητική κοινότητα να ελαχιστοποιήσει το κόστος και να μεγιστοποιήσει την πειραματική αξιοπιστία. Στην παρούσα ανασκόπηση περιγράφονται οι κυριότερες μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για τη μελέτη VOL. 59 ΙSSUE 2, April - June 2014

3 ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΜΙΚΡΟΒΙΩΜΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΙΚΗ του Α.Μ., εξηγούνται τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα εκάστης και δίδονται παραδείγματα εφαρμογών τους. Στην παρούσα ανασκόπηση δεν περιλαμβάνονται μέθοδοι που εστιάζουν στην αλληλεπίδραση των μικροβιακών κοινοτήτων, όπως είναι η μεταπρωτεωμική (metaproteomics) & μεταγραφωματική (metatranscriptomics). 2. Καλλιέργεια - απομόνωση μικροβίων Για πολλές δεκαετίες οι γνώσεις μας γύρω από το Α.Μ. προέρχονταν μόνο από μεθόδους καλλιέργειας μικροβίων, η συμβολή της οποίας στην μελέτη των μικροχλωρίδων ήταν μοναδική. Η καλλιέργεια αποτελεί χαμηλού κόστους λύση για τη μελέτη του Α.Μ., αποτελεί όμως κοπιώδη και χρονοβόρα διαδικασία. Από μόνη της δίνει μια περιορισμένη άποψη γύρω από την ποικιλομορφία του Α.Μ., διότι αφενός μόνο το 30% των μικροβίων στο Α.Μ. έχει καλλιεργηθεί μέχρι σήμερα, αφετέρου δε μικρόβια που βρίσκονται σε μικρούς πληθυσμούς στις μικροχλωρίδες δεν μπορούν να απομονωθούν λόγω υπερανάπτυξης των μικροβίων που είναι σε μεγάλες συγκεντρώσεις. 6,7 Πρόσφατες βελτιώσεις έχουν αυξήσει σημαντικά την απόδοση των μεθόδων καλλιέργειας βακτηρίων για τον προσδιορισμό της σύνθεσης των μικροβιακών χλωρίδων (culturomics). Πράγματι, η ομάδα του Roult 8 από τη Μασσαλία, χρησιμοποιώντας τεχνολογικές εξελίξεις όπως την MALDI-TOF, έξυπνους επωαστήρες, αυτόματα συστήματα ανακαλλιέργειας μικροβίων, σε συνδυασμό με επιλεκτικά θρεπτικά υλικά, καταστρο-φή μη σπορογόνων μικροβίων με θέρμανση, καθώς και βελτιώσεις σε άλλες κλασικές τεχνικές, πέτυχε να απομονώσει πάνω από διαφορετικές αποικίες βακτηρίων από 3 δείγματα ανθρώπινων κοπράνων. Η περαιτέρω εξέλιξη της καλλιέργειας, φαίνεται ότι θα συμβάλλει σημαντικά στην μελέτη των μικροχλωρίδων και θα επιτρέψει την απομόνωση βακτηρίων που μέχρι σήμερα δεν ήταν δυνατόν να καλλιεργηθούν. 3. Αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης (PCR) Η συμβατική αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης (PCR) είναι μία πολύ διαδεδομένη τεχνική η οποία πλέον χρησιμοποιείται και στη μελέτη του Α.Μ.. Με τη μέθοδο αυτή είναι δυνατή η μελέτη της σύνθεσης των μικροχλωρίδων που επιτυγχάνεται με την ανίχνευση γονιδίων-στόχων του κάθε μικροοργανισμού. Το κυριότερο μειονέκτημά της είναι η μειωμένη αξιοπιστία της στον υπολογισμό της ποσότητας του DNA στο δείγμα και επομένως του πληθυσμού κάθε μικροοργανισμού στην μικροχλωρίδα. Το μειονέκτημα της συμβατικής PCR ως προς την ποσοτική μέτρηση των μικροργανισμών έρχεται να καλύψει η PCR πραγματικού χρόνου (real time PCR - rpcr) η οποία μπορεί να δώσει ποσοτικό αποτέλεσμα. 8 Μελέτες που έγιναν με τη χρήση της rpcr έδειξαν μεταβολές του Α.Μ. που σχετίζονταν με την ηλικία του ασθενούς, τη χρήση αντιβιοτικών και την κατάσταση της υγείας/ ασθένειας. 9,10 Η rpcr μπορεί να αποβεί ιδιαίτερα χρησιμη στη μελέτη του Α.Μ., όταν συνδυαστεί με ημι-ποσοτικές τεχνικές, όπως για παράδειγμα DGGE ή οι DNA μικροσυστοιχίες (βλ. παρακάτω) και έτσι να δώσει περαιτέρω πληροφορίες για την ποικιλομορφία και την αφθονία του Α.Μ.. 11,12 Συνοπτικά, τα πλεονεκτήματα της rpcr είναι η ικανότητα φυλογενετικού διαχωρισμού, η ταχύτητα της μεθόδου, καθώς και ο σχεδιασμός εκκινητών που στοχεύουν συγκεκριμένα είδη μικροβίων. Στα μειονεκτήματα συγκαταλέγονται η αδυναμία αναγνώρισης νέων ειδών καθώς και η πιθανότητα ταυτόχρονου πολλαπλασιασμoύ ψευδο-γονιδίων που μοιράζονται παρόμοιες αλληλουχίες με τα υπό εξέταση γονίδια. 4. Ταξινόμηση βακτηρίων με την υπομονάδα 16S ριβοσωματικού RNA Η υπομονάδα 16S του ριβοσωματικού RNA (16S rrna) των βακτηρίων έχει χρησιμοποιηθεί επιτυχώς στο παρελθόν και εξακολουθεί να χρησιμοποιείται για την ταξινόμηση των βακτηρίων. Το 16S rrna που αποτελείται από 1500 περίπου βάσεις νουκλεοτιδίων, βρίσκεται σε όλα τα βακτήρια. Η βασική του λειτουργία είναι η έναρξη και η επιμήκυνση της πρωτεϊνοσύνθεσης, η οποία δεν έχει αλλάξει και έτσι, τυχαίες αλλαγές αποτελούν δείκτη του χρόνου εξελίξεως των βακτηρίων. Παρ όλη την εν γένει υψηλή ομολογία του 16S rrna μεταξύ των βακτηριακών ειδών ( συντηρημένες περιοχές ), το 16S rrna περιλαμβάνει στην αλληλουχία του εννέα μεταβλητές περιοχές που είναι διακριτές μεταξύ των διαφόρων μικροβίων και οι οποίες ως εκ τούτου, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για αναγνώριση και διάκριση μεταξύ των βακτηρίων. 13 Πριν την εισαγωγή των μεθόδων μεταγονιδιωματικής (που περιγράφονται παρακάτω), η ταυτοποίηση των μικροβίων με τη μέθοδο αυτή περιελάμβανε πολλαπλασιασμό του γονιδίου 16S rrna με PCR, κλωνοποίηση του αμπλικονίου σε πλασμίδιο και προσδιορισμό της αλληλουχίας του με την κλασική μέθοδο κατά Sanger. Για την ταυτοποίηση του βακτηρίου ακολουθούσε σύγκριση, με τη βοήθεια ειδικών λογισμικών προγραμμάτων, των rdna αλληλουχιών του 16S rrna με αλληλουχίες αναφοράς από βάσεις δεδομένων, όπως η GenBank 14 ή η Ribosomal Database Project 15 που περιλαμβάνουν νουκλεοτιδικές ακολουθίες εκατοντάδων χιλιάδων οργανισμών. Για την ταυτοποίηση και τυποποίηση βακτηρίων σε κλινικό επίπεδο, είναι διαθέσιμη αυτοματοποιημένη εμπορική μέ- 9 ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 2, Απρίλιος - Ιούνιος 2014

4 Φ. ΓΥΠΑΣ, Α.-Φ. Α. ΜΕΝΤΗΣ 10 θοδος που βασίζεται σε ανάλυση του 16S rrna (MicroSeq S rdna Bacterial Identification Kit της εταιρείας Applied Biosystems). Αν και με τη μέθοδο αυτή μπορούν να προσδιορισθούν οι επικρατούντες μικροοργανισμοί σε κάποια μικροχλωρίδα και να αναγνωρισθούν ακόμη και μικροοργανισμοί που δεν μπορούν να απομονωθούν με καλλιέργεια, η δυνατότητα ανάλυσης μικροβίων που βρίσκονται σε μικρές συγκεντρώσεις είναι περιορισμένη. Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφερθεί ότι για τη σύγκριση δειγμάτων μικροχλωρίδων από διαφορετικά άτομα, δεν είναι αναγκαίο πολλές φορές να γνωρίζουμε ποιοι μικροοργανισμοί είναι παρόντες, αλλά μόνο αν τα ηλεκτροφορητικά φάσματα των αμπλικονίων του συνόλου των 16S rrna κάθε μικροχλωρίδας είναι όμοια ή ανόμοια, καθώς και το βαθμό διαφοράς μεταξύ των δειγμάτων. Ειδικά για τη σύγκριση μικροβιωμάτων μεταξύ ομάδων μελέτης και αντιστοίχων μαρτύρων (όπως π.χ. για τη μελέτη της επίδρασης του περιβάλλοντος, της διατροφής ή της λήψης αντιβιοτικών), οι σχετικές μελέτες εστιάζουν στις ενδεχόμενες συνολικές διαφορές στη σύνθεση των μικροβιακών κοινοτήτων παρά στην αναγνώριση όλων των ειδών μικροβίων που υπάρχουν σε αυτές. 5. Τεχνικές αποτύπωσης (Fingerprinting) Προ της εφαρμογής των νέων μεθόδων αλληλούχισης επόμενης γενιάς (που περιγράφονται παρακάτω), οι ερευνητές στην προσπάθειά τους να μελετήσουν τις μικροχλωρίδες ανέπτυξαν διάφορες ευφυείς μεθόδους που βασίζονται στην ανάλυση του γονιδιακού αποτυπώματος (DNA fingerprinting). Ιδιαίτερα γνωστές είναι οι ακόλουθες τεχνικές: ηλεκτροφόρηση σε πηκτή με κλίση αποδιατακτικής ουσίας όπως η φορμαμίδη ή η ουρία (Denaturating Gradient Gel Electrophoresis - DGGE), ηλεκτροφόρηση σε πηκτή με βαθμίδωση θερμοκρασίας (Temperature gradient gel electrophoresis TGGE). Οι τεχνικές αυτές επιτρέπουν το διαχωρισμό τμημάτων DNA με ίδιο μοριακό βάρος αλλά με διαφορά στην αλληλουχία των νουκλεοτιδίων τους. Για παράδειγμα, με την DGGE μπορεί να γίνει διαχωρισμός σύνθετων μιγμάτων 16S rrna γονιδιακών αμπλικόνιων, που έχουν ίδιο μήκος, αλλά διαφορετικές DNA αλληλουχίες. 16 Επομένως, με βάση τις τεχνικές αυτές, μπορεί να γίνει σύγκριση τμημάτων DNA μεταξύ δειγμάτων διαφορετικών μικροχλωρίδων και έτσι, βρίσκει εφαρμογή στη μελέτη του Α.Μ.. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η σύγκριση μικροχλωρίδων ασθενών και υγιών ατόμων, ή εκείνη μεταξύ διαφόρων νόσων. 17,18 Έχουν το πλεονέκτημα ότι είναι ταχείες, και πολλά δείγματα μπορούν να αναλυθούν παράλληλα. 19 Όλες οι προαναφερθείσες τεχνικές θεωρούνται ημι-ποσοτικές, καθώς δεν επιτρέπουν τον ακριβή προσδιορισμό ποσοτήτων. Μειονέκτημα αποτελεί, επίσης, και η αδυναμία απευθείας φυλογενετικής αναγνώρισης εκτός αν εφαρμοστεί αλληλούχιση ή υβριδισμός ανιχνευτή Ταυτοποίηση βακτηρίων 6.1 Υβριδοποίηση ανιχνευτή Οι τεχνικές υβριδισμού ανιχνευτή (probe hybridization techniques) βασίζονται στον υβριδισμό συγκεκριμένων ολιγονουκλεοτιδικών ανιχνευτών με αλληλουχίεςστόχους βακτηριακού DNA. Οι ανιχνευτές ολιγονουκλεοτιδίων μπορεί να είναι συμπληρωματικοί γονιδίων βακτηρίων είτε σε επίπεδο βακτηριακού γένους/ είδους είτε σε ανώτερο ταξινομητικό επίπεδο (Φύλου, Ομοταξίας, Τάξης ή Οικογένειας). 3 Οι δύο βασικές τεχνικές που χρησιμοποιούν τη συγκεκριμένη τεχνολογία είναι ο φθορίζων in situ υβριδισμός (fluorescence in situ hybridization - FISH) και οι μικροσυστοιχίες DNA (DNA microarrays). Κύριος στόχος των μεθόδων αυτών αναφορικά με τη μελέτη του Α.Μ. είναι η φυλογενετική αναγνώριση των ειδών των μικροβίων σε αυτό, καθώς και η καταμέτρησή τους FISH Για τη μελέτη μικροχλωρίδων, στη μέθοδο αυτή χρησιμοποιούνται σημασμένοι με φθορίζουσα χρωστική ανιχνευτές ολιγονουκλεοτιδίων που υβριδοποιούν συμπληρωματικές αλληλουχίες-στόχους βακτηρίων, όπως το 16S rrna. Η τεχνική FISH μπορεί να εφαρμοσθεί κατευθείαν σε δείγματα κοπράνων. Ο συνδυασμός FISH και κυτταρομετρίας ροής έχει δείξει ότι προσφέρει υψηλή απόδοση κατά την ανάλυση του Α.Μ Η FISH χρησιμοποιήθηκε κυρίως για σύγκριση του Α.Μ. μεταξύ υγιών και ασθενών. 23 Πλεονεκτήματα της συγκεκριμένης τεχνικής είναι ότι είναι ημι-ποσοτική και γρήγορη, ενώ μειονέκτημα αποτελεί το ότι δεν είναι δυνατή η αναγνώριση άγνωστων ειδών βακτηρίων. Για τις τελευταίες περιπτώσεις, μπορούν να σχεδιαστούν ανιχνευτές που στοχοποιούν βακτήρια σε επίπεδο Φύλου, ώστε να υπάρχει τουλάχιστον μια αδρή ταξινόμηση των αγνώστων βακτηρίων DNA μικροσυστοιχίες Η τεχνολογία των DNA μικροσυστοιχιών (DNA microarrays) είναι υψηλής απόδοσης και παρέχει φυλογενετική αναγνώριση των μικροβίων του Α.Μ.. 24,25 Οι μέθοδοι αυτές βασίζονται σε ειδικούς κατά περίπτωση ολιγονουκλεοτιδικούς ανιχνευτές, που καθηλώνονται σε επιφάνεια από γυαλί ή πυρίτιο. Η προσθήκη σημασμένου με φθορίζουσα ουσία DNA που έχει εκχυλιστεί από δείγμα μικροχλωρίδας (π.χ. κόπρανα), ή αμπλικονίων (π.χ. 16s rrna) οδηγεί σε υβριδισμό με τους καθηλωμένους ειδικούς ανιχνευτές. Η ανάγνωση του αποτελέσματος γίνεται με σάρωση με ειδικές συσκευές laser. Οι DNA μικοσυστοιχίες χρη- VOL. 59 ΙSSUE 2, April - June 2014

5 ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΜΙΚΡΟΒΙΩΜΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΙΚΗ σιμοποιούνται για σύγκριση της μικροχλωρίδας μεταξύ διαφορετικών πληθυσμών Εμπορικά διαθέσιμες DNA μικροσυστοιχίες που βασίζονται στην αρχή αυτή χρησιμοποιούνται για την μελέτη των μικροχλωρίδων του ανθρώπου όπως το HITChip της εταιρείας Agilent Technologies και το PhyloChip της εταιρείας Affymetrix. Στα πλεονεκτήματα της τεχνολογίας αυτής συγκαταλέγονται η ταχύτητα, το γεγονός ότι είναι ημι-ποσοτική μέθοδος, καθώς και ότι τα δείγματα μπορούν να ελεγχθούν για όλα τα γνωστά είδη μικροβίων ταυτόχρονα. Από την άλλη, μειονέκτημα μπορεί να αποτελέσει η υβριδοποίηση πολλαπλών ανιχνευτών σε ένα στόχο, ενώ είδη βακτηρίων σε χαμηλούς πληθυσμούς στο Α.Μ. μπορεί να είναι δύσκολο να εντοπιστούν, ακόμα και αν υπάρχουν διαθέσιμοι σχετικοί ιχνηθέτες Αλληλούχιση επόμενης γενιάς Η αλληλούχιση επόμενης γενιάς (Next Generation Sequencing) είναι μία πρόσφατη τεχνολογία με την οποία πραγματοποιείται προσδιoρισμός αλληλουχιών DNA με υψηλή απόδοση αλλά και με χαμηλό κόστος. Παραδείγματα τέτοιων συσκευών αλληλούχισης επόμενης γενειάς είναι: 454 Pyrosequencing (Roche Diagnostics GMBH Ltd, Mannheim Germany), Illumina MiSeq και HiSeq (Illumina) και SOLiD4, Ion torrent και Ion Proton (Life Technologies), καθώς και Heliscope (Helicos Biosciences). Με τη χρήση των συσκευών αλληλούχισης επόμενης γενιάς μεγάλος αριθμός τμημάτων DNA μπορούν να αλληλουχηθούν παράλληλα, δηλαδή ταυτόχρονα και στην ίδια αντίδραση. Η αντίδραση αυτή καλείται μαζική παράλληλη αλληλούχιση. Η πυροαλληλούχιση (pyrosequencing), η παλαιότερη από τις τεχνολογίες αλληλούχισης επόμενης γενιάς, μπορούσε να αλληλουχίσει 500 εκατομμύρια βάσεις, με ακρίβεια 99% σε ένα μόλις τρέξιμο 28 και η απόδοσή της ήταν 2000 φορές μεγαλύτερη σε σχέση με την αλληλούχιση κατά Sanger. Οι πιo πρόσφατες συσκευές έχουν πολύ μεγαλύτερη απόδοση, αν και η παρακολούθηση των τεχνολογικών εξελίξεων στον τομέα αυτό είναι δύσκολη, καθόσον βελτιώσεις των μεθόδων αυτών ανακοινώνονται σχεδόν κάθε μήνα Απευθείας αλληλούχιση του 16S rrna αμπλικονίων γονιδίων Η εισαγωγή των συσκευών αλληλούχισης επόμενης γενιάς στην ανάλυση του 16S rrna των βακτηρίων μίας μικροβιακής κοινότητας έχει φέρει επανάσταση στις δυνατότητες της μεθόδου τόσο στο κόστος όσο και στην έκταση της ανάλυσης. Οι δύο καθοριστικές βελτιώσεις είναι η ανάλυση δειγμάτων χωρίς την ανάγκη κλωνοποίησης που είναι χρονοβόρα και κοπιαστική, καθώς και η ταχύτητα αλληλούχισης. 5 Μέχρι σήμερα, η κύρια εφαρμογή της μεθόδου αλληλούχισης επόμενης γενιάς για τον προσδιoρισμό της αλληλουχίας των αμπλικονίων 16S rrna στο σύνολο των μικροβίων σύνθετων μικροβιακών χλωρίδων είναι η σύγκριση του Α.Μ. σε διαφορετικές νοσολογικές καταστάσεις. Παραδείγματα αποτελούν η σύγκριση του εντερικού μικροβιώματος μεταξύ αδύνατων και παχύσαρκων ατόμων 29, όπως επίσης και η ανίχνευση της επίδρασης των αντιβιοτικών στο Α.Μ.. 30 Σε άλλη μελέτη, η σύγκριση ασθενών με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) και υγιών 31 έδειξε ότι το Α.Μ. των ασθενών με ΣΕΕ, δημιουργεί δύο υποσύνολα. Το πρώτο έχει μη φυσιολογικό και μάλιστα αυξημένο Α.Μ., ενώ το δεύτερο παρόμοιο με τους υγιείς Α.Μ. Το ενδιαφέρον στη μελέτη αυτή είναι ότι οι ασθενείς με ΣΕΕ και φυσιολογικό αριθμό Α.Μ. παρουσίαζαν υψηλότερα ποσοστά κατάθλιψης ή/ και άγχους. Επομένως, εύκολα γίνεται κατανοητή η χρησιμότητα και η προοπτική της αλληλούχισης επόμενης γενιάς στη μελέτη της παθοφυσιολογίας όχι μόνο του ΣΕΕ, αλλά και γενικότερα ποικίλων νοσολογικών οντοτήτων, όπως περιγράφηκε σε προηγούμενη ανασκόπηση Μικροβιακή μαζική (shotgun) αλληλούχιση και μεταγονιδιωματική Στη σημερινή της απλοποιημένη περιγραφή η μεταγονιδιωματική ανάλυση ορίζεται ως η ανάλυση της γονιδιακής σύστασης μίας μικροβιακής κοινότητας με χρήση πειραματικών και υπολογιστικών μεθόδων, οι οποίες επιτρέπουν την ανάγνωση του γονιδιώματος των μικροοργανισμών, χωρίς την ανάγκη καλλιέργειας. Η σύγχρονη μεταγονιδιωματική ανάλυση αναπτύχθηκε από μη καλλιεργητικές μεθόδους και στοχεύει στην απάντηση ερωτημάτων, όπως ποια είδη μικροβίων περιέχονται σε μια μικροχλωρίδα και σε ποια ποσότητα το καθένα. Όπως είδαμε προηγουμένως, η χρήση της τεχνολογίας του 16S rrna έχει συνδράμει σε μεγάλο βαθμό στην κατανόηση της σύνθεσης του Α.Μ. και έχει επιτρέψει τη σύγκριση του Α.Μ. μεταξύ υγιών και ασθενών ατόμων, όμως δεν έχει απαντήσει στο ερώτημα κατά πόσο οι παρατηρούμενες διαφορές στη σύνθεση του Α.Μ. είναι η αιτία ή το αποτέλεσμα της ασθένειας. Η μεταγονιδιωματική αντιπροσωπεύει την πλέον πρόσφατη ανάπτυξη στην ανάλυση του Α.Μ. και πιστεύεται ότι θα απαντήσει στο παραπάνω ερώτημα. Η τεχνική της μεταγονιδιωματικής περιγράφτηκε για πρώτη φορά το 1998 από την Handelsman και συν. όταν χρησιμοποίησε τον όρο σε μία μελέτη σχετική με τη χλωρίδα του εδάφους. 32 Έκτοτε, η μεταδονιδιωματική έχει χρησιμοποιηθεί στην παγκόσμια προσπάθεια διερεύνσης των μικροοργανισμών που ζουν στους ωκεανούς 33, τη μελέτη της εντερικής μικροχλωρίδας 34 και σε μελέτες που περιλαμβάνουν το Human Microbiome Project (HMP), το οποίο έχει χρηματοδοτηθεί από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 2, Απρίλιος - Ιούνιος 2014

6 Φ. ΓΥΠΑΣ, Α.-Φ. Α. ΜΕΝΤΗΣ Η μαζική αλληλούχιση μίας μικροχλωρίδας περιλαμβάνει τον προσδιορισμό της αλληλουχίας του γονιδιώματος του συνόλου των μικροβίων της. Αυτό επιτυγχάνεται με μαζική παράλληλη αλληλούχιση ολοκλήρου του γονιδιώματος των μικροβίων που περιέχονται σε ένα δείγμα. Η μέθοδος αυτή, όπως υποδηλώνει το όνομά της, περιλαμβάνει τυχαία τμηματοποίηση του DNA, αλληλούχιση των DNA τμημάτων που προκύπτουν και με το κατάλληλο λογισμικό σύνθεση των αλληλοκαλυπτόμενων αλληλουχιών σε μία συνεχή αλληλουχία (Εικόνα 1). Προετοιμασία του δείγματος Προσδιορισμός αλληλουχιών (NGS) Ανάλυση με τη βοήθεια της βιοπληροφορικής Εκχύλιση ολικού DNA από το κλινικό δείγμα, ανάλογα με την μικροχλωρίδα π.χ. κόπρανα, σίελος, φαρυγγικό επίχρισμα Παράλληλη αλληλούχιση με συσκευή επόμενης γενιάς Αρχικός υπολογιστικός καθαρισμός αλληλουχιών π.χ. ευκαρυωτικών, χιμαιρών και επαναληπτικών αλλουλουχιών Υπολογιστική σύνθεση αλληλουχιών από μικρότερες επικαλυπτόμενες αλληλουχίες Στοίχιση αλληλουχιών και σύγκριση με αλληλουχίες ιών σε βάσεις δεδομένων (π.χ. ΒLAST) 12 Aναγνώριση και ταυτοποίηση μικροβίων Εικόνα 1 Στάδια μεταγονιδιωματικής ανάλυσης μικροχλωρίδων Το πλεονέκτημα της μαζικής αλληλούχισης σε σχέση με άλλες τεχνικές είναι ότι εκτός από την γενετική ποικιλότητα, δηλαδή τη σύνθεση μίας μικροχλωρίδας, όπως η εντερική, αποκαλύπτεται και το σύνολο των γονιδίων των μικροβίων που υπάρχουν σε αυτή και επομένως μπορεί να εξαχθεί συμπέρασμα για την λειτουργία της μικροχλωρίδας. Πληροφορίες πάνω σε αυτά τα δύο χαρακτηριστικά επιτρέπουν τη συσχέτιση μεταξύ του Α.Μ. του γαστρεντερικού συστήματος και υγιών ή νοσογόνων καταστάσεων. 36 Στους περιορισμούς της μεθόδου περιλαμβάνεται το κόστος, ενώ παράλληλα η διαχείριση και ανάλυση του μεγάλου όγκου δεδομένων που προκύπτουν απαιτεί εξελιγμένα υπολογιστικά συστήματα και προγράμματα λογισμικού, καθώς και ειδικευμένο προσωπικό στη βιοπληροφορική ανάλυση, με συνέπεια να μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο σε εξειδικευμένα εργαστήρια. Οι Manichanh και συν. 37 ήταν η πρώτη ερευνητική ομάδα που χρησιμοποίησε μεταγονιδιωματικές τεχνικές, για να αλληλουχίσει κλωνοποιημένα τμήματα του Α.Μ.. Συνέκριναν δείγματα κοπράνων από υγιείς εθελοντές και ασθενείς με νόσο Crohn και διαπίστωσαν ότι τα βακτήρια του Φύλου Firmicutes ήταν λιγότερα στη μικροχλωρίδα των ασθενών με νόσο Crohn. Έκτοτε ακολούθησε μεγάλος αριθμός μελετών με την χρήση της μεταγονιδιωματικής για τον χαρακτηρισμό των μικροχλωρίδων σε νόσο και φυσιολογική κατάσταση. Μεταγονιδιωματική ανάλυση έχει χρησιμοποιηθεί και για τον χαρακτηρισμό των ιών (ιώματος) που ευρίσκονται στην εντερική χλωρίδα. 3,34 VOL. 59 ΙSSUE 2, April - June 2014

7 ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΜΙΚΡΟΒΙΩΜΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΙΚΗ Συμπεράσματα Η απάντηση στην ερώτηση ποια είναι η προτιμητέα μέθοδος από αυτές που έχουν περιγραφεί δεν μπορεί να είναι μία. Κάθε μία από τις παραπάνω τεχνικές βρίσκει διαφορετική εφαρμογή στη μελέτη του Α.Μ. και ανάλογα με τα δεδομένα του προβλήματος πρέπει να γίνεται σωστή επιλογή της κατάλληλης ή των κατάλληλων μεθόδων (Πίνακας 1). Κύρια κριτήρια είναι το κόστος και το απαιτούμενο βάθος της εκάστοτε ανάλυσης. H DDGE είναι μία χρήσιμη τεχνική για την ταχεία αξιολόγηση της σύστασης του Α.Μ. και είναι αρκετά βολική για μία πρώτη σύγκριση πολλαπλών δειγμάτων π.χ. για την παρουσία ή όχι διαφορών σε ασθενείς σε σύγκριση με ομάδα μαρτύρων. Αν και είναι σχετικά εύκολο να υπολογισθεί το ολικό βακτηριακό φορτίο των γνωστών μικροβίων σε μία μικροχλωρίδα με την rpcr, παρουσιάζονται δυσκολίες όταν πρέπει να σχεδιασθούν εκκινητές και ανιχνευτές για ανεπαρκώς χαρακτηρισμένα βακτηριακά είδη. Η FISH μπορεί, επίσης, να χρησιμοποιηθεί για αυτό το σκοπό και είναι διαθέσιμοι ανιχνευτές στόχοι οι οποίοι έχουν σχεδιαστεί για συγκεκριμένα φύλα ή είδη. Οι ανωτέρω μέθοδοι έχουν το μειονέκτημα ότι μπορούν να χρησιμποιηθούν για γνωστούς μικροοργανισμούς αλλά δεν μπορούν να αναγνωρίσουν άγνωστους μικροοργανισμούς. Αναμφισβήτητα, σήμερα οι πλέον χρησιμοποιούμενες μέθοδοι είναι αυτές που βασίζονται στις τεχνικές αλληλούχισης επόμενης γενιάς. Αυτό έχει συμβεί λόγω της σημαντικής μείωσης στο κόστος, αλλά και της διαρκούς εξέλιξης των τεχνικών αυτών. Οι περισσότερες βασίζονται στην ανάλυση της αλληλουχίας του 16S rrna γονιδίου, το οποίο είναι επαρκώς συντηρημένο μεταξύ των ποικίλων μικροβιακών ειδών, αλλά αποκλίνει αρκετά ώστε να επιτρέπει φυλογενετική αναγνώριση. Πιο σύγχρονες ανεξάρτητες από καλλιέργεια τεχνικές περιλαμβάνουν την αλληλούχιση επόμενης γενιάς και τη μαζική μικροβιακή αλληλούχιση. Οι συγκεκριμένες τεχνικές έχουν το πλεονέκτημα ότι είναι υψηλής απόδοσης, χαρακτηρίζουν φυλογενετικά τα στοιχεία μικροχλωρίδας και υπολογίζουν τις σχετικές αναλογίες των οργανισμών που υπάρχουν. Ευχαριστίες Ευχαριστούμε τον Δρ. Ανδρέα Φ. Μεντή για τη συμβολή του στην τελική διαμόρφωση του κειμένου. Πίνακας 1 Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα τεχνικών μελέτης του ανθρώπινου μικροβιώματος (Α.Μ.) Τεχνική Περιγραφή Πλεονεκτήματα Μειονεκτήματα Καλλιέργεια Απομόνωση βακτηρίων σε Φτηνή, ημιποσοτική, Κοπιώδης, <30% των θρεπτικά υποστρώματα πρόσφατες βελτιώσεις μικροβίων του Α.Μ. καλλιεργήσιμα rpcr Ενίσχυση και ποσοτικοποίηση του 16S Ταχεία, ταυτοποίηση και Όχι ταυτοποίηση rrna και άλλων βακτηριακών γονιδίων. ποσοτικοποίηση βακτηρίων αγνώστων μικροοργανισμών DGGE/TGGE Ηλεκτροφορητικός διαχωρισμός των 16S Γρήγορη, ημι-ποσοτική, Όχι ταυτοποίηση αγνώστων rrna αμπλικονίων με χρήση οι ζώνες μπορούν να βακτηρίων μετουσιωτικής ουσίας / θερμοκρασίας χρησιμοποιηθούν για αντιστοίχως. περαιτέρω ανάλυση FISH Σημασμένοι με φθορίζουσα χρωστική Ταυτοποίηση και Δε μπορεί να ανιχνεύσει ανιχνευτές ολιγονουκλεοτιδίων υβριδίζουν τυποποίηση βακτηρίων, άγνωστα είδη βακτηρίων. σε συμπληρωματικές 16S rrna ημιποσοτική αλληλουχίες-στόχους. Βελτίωση με συνδυασμό με κυτταρομετρία ροής DNA Σημασμένοι με φθορίζουσα χρωστική Ταυτοποίηση και τυπο- Διασταυρούμενη υβριδοποίημικροσυστοιχίες ανιχνευτές ολιγονουκλεοτιδίων, ποίηση βακτηρίων, ση, δυσκολία ανίχνευσης υβριδοποιούνται με συμπληρωματικές ημιποσοτική, γρήγορη. βακτηρίων σε μικρούς αλληλουχίες. Ο φθορισμός ανιχνεύεται πληθυσμούς στο δείγμα με laser. Αναγνώριση Κλωνοποίηση ολόκληρου του 16S rrna Ταυτοποίηση και τυπο- Επίπονη, δαπανηρή, ανάγκη βακτηρίων βάσει αμπλικονίου, αλληλούχιση κατά Sanger ποίηση βακτηρίων, κλωνοποίησης 16S rrna γονιδίου ποσοτική Άμεση αλλη- Μαζική παράλληλη αλληλούχιση του Ταυτοποίηση, τυποποίηση Δαπανηρή, επίπονη λούχιση 16S 16S rrna αμπλικονίου. βακτηρίων, ποσοτική, ταχεία, rrna γονιδίου αναγνώριση άγνωστων βακτηρίων. 13 Μαζική Μαζική παράλληλη αλληλούχιση Ταυτοποίηση και τυπο- Δαπανηρή. Ανάλυση των αλλουλούχιση ολόκληρου του γονιδιώματος του συνόλου ποίηση βακτηρίων, δεδομένων υπολογιστικά μικροβιώματος μικροβίων μικροχλωρίδας ποσοτική απαιτητική ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 2, Απρίλιος - Ιούνιος 2014

8 Φ. ΓΥΠΑΣ, Α.-Φ. Α. ΜΕΝΤΗΣ Summa ry Ηuman microbiome and the methods of its study - metagenomics F. Gypas 1, A-F. Α. Mentis 2 1 Faculty of Biology, National and Kapodistrian University of Athens, Athens, Greece 2 Public Health Laboratories, Hellenic Pasteur Institute, Athens, Greece The commensal bacteria (and their genes, -the human microbiome) living in the different cavities of the human body, and, especially those in the intestine, interact with each other and with the host systems. The structure and dynamics of the microbial communities are the focus of intense studies. Until 1990, culture was the only available method to characterize the composition of each microflora, but since then, culture-independent techniques have been developed. Sequencing of cloned 16S bacterial ribosomal RNA gene, polymerase chain reaction, fingerprinting methods, FISH and DNA microarrays have been used to compare the microflora between healthy individuals and patients. However, all these techniques have limitation in identifying unknown species. The recent introduction of next-generation sequencing technique and its use for direct sequencing of the 16S rrna gene amplicons or microbial shotgun sequencing, followed by bioinformatics analysis (metagenomics), has boosted our ability to study the complex ecosystems of the human microbiome. In this review, the techniques currently used for the study of the human microbiota and their relative strength and weaknesses are described briefly. 14 Key words Human microbiome; gut microflora; metagenomics Βιβλιογραφία 1. Clemente J, Ursell L, Parfrey L, Knight R. The impact of the gut microbiota on human health: An integrative view. Cell 2012; 148: Sekirov I, Russell SL, Antunes LC, Finlay BB. Gut microbiota in health and disease. Physiol Rev 2010; 90: Mentis A.-F.A., Gypas F., Mentis A.F. Human enteric microbiome: Its role in health and disease. Arch Hell Med 2013; 30: Tremaroli V, Baeckhed F. Functional interactions between the gut microbiota and host metabolism. Nature 2012; 489: Weinstock G. Genomic approaches to studying the human microbiota. Nature 2012; 489: Eckburg PB, Bik EM, Bernstein CN, Purdom E, Dethlefsen L, Sargent M, et al. Diversity of the human intestinal microbial flora. Science 2005; 308: Guarner F, Malagelada JR. Gut flora in health and disease. Lancet 2003; 361: Lagier J, Armougom F, Million M, Hugon P, Pagnier I, Robert C, et al. Microbial culturomics: paradigm shift in the human gut microbiome study. Clin Microbiol Infect 2012; 18: Mariat D, Firmesse O, Levenez F, Guimaraes V, Sokol H, Dore J, et al. The Firmicutes/Bacteroidetes ratio of the human microbiota changes with age. BMC Microbiol 2009; 9:123. VOL. 59 ΙSSUE 2, April - June 2014

9 ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΜΙΚΡΟΒΙΩΜΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΙΚΗ 10. Bartosch S, Fite A, Macfarlane GT, McMurdo ME. Characterization of bacterial communities in feces from healthy elderly volunteers and hospitalized elderly patients by using real-time PCR and effects of antibiotic treatment on the fecal microbiota. Appl Environ Microbiol 2004; 70: Zwielehner J, Liszt K, Handschur M, Lassl C, Lapin A, Haslberger AG. Combined PCR-DGGE fingerprinting and quantitative-pcr indicates shifts in fecal population sizes and diversity of Bacteroides, bifidobacteria and Clostridium cluster IV in institutionalized elderly. Exp Gerontol 2009; 44: Jalanka-Tuovinen J, Salonen A, Nikkila J, Immonen O, Kekkonen R, Lahti L, et al. Intestinal microbiota in healthy adults: temporal analysis reveals individual and common core and relation to intestinal symptoms. PLoS One 2011; 6:e Rajendhran J, Gunasekaran P. Microbial phylogeny and diversity: small subunit ribosomal RNA sequence analysis and beyond. Microbiol Res 2011; 166: Benson DA, Cavanaugh M, Clark K, Karsch- Mizrachi I, Lipman DJ, Ostell J, et al. GenBank. Nucleic Acids Res 2013; 41:D Maidak BL, Olsen GJ, Larsen N, Overbeek R, Mc- Caughey MJ, Woese CR. The Ribosomal Database Project (RDP). Nucleic Acids Res 1996; 24: Muyzer G, de Waal EC, Uitterlinden AG. Profiling of complex microbial populations by denaturing gradient gel electrophoresis analysis of polymerase chain reaction-amplified genes coding for 16S rrna. Appl Environ Microbiol 1993; 59: Zoetendal EG, von Wright A, Vilpponen-Salmela T, Ben-Amor K, Akkermans AD, de Vos WM. Mucosa-associated bacteria in the human gastrointestinal tract are uniformly distributed along the colon and differ from the community recovered from feces. Appl Environ Microbiol 2002; 68: Noor SO, Ridgway K, Scovell L, Kemsley EK, Lund EK, Jamieson C, et al. Ulcerative colitis and irritable bowel patients exhibit distinct abnormalities of the gut microbiota. BMC Gastroenterol 2010,10: Muyzer G. DGGE/TGGE a method for identifying genes from natural ecosystems. Curr Opin Microbiol 1999; 2: Rigottier-Gois L, Bourhis AG, Gramet G, Rochet V, Dore J. Fluorescent hybridisation combined with flow cytometry and hybridisation of total RNA to analyse the composition of microbial communities in human faeces using 16S rrna probes. FEMS Microbiol Ecol 2003; 43: Zoetendal EG, Ben-Amor K, Harmsen HJ, Schut F, Akkermans AD, de Vos WM. Quantification of uncultured Ruminococcus obeum-like bacteria in human fecal samples by fluorescent in situ hybridization and flow cytometry using 16S rrna-targeted probes. Appl Environ Microbiol 2002; 68: Moter A, Gobel UB. Fluorescence in situ hybridization (FISH) for direct visualization of microorganisms. J Microbiol Methods 2000; 41: Kleessen B, Kroesen AJ, Buhr HJ, Blaut M. Mucosal and invading bacteria in patients with inflammatory bowel disease compared with controls. Scand J Gastroenterol 2002; 37: Palmer C, Bik EM, Eisen MB, Eckburg PB, Sana TR, Wolber PK, et al. Rapid quantitative profiling of complex microbial populations. Nucleic Acids Res 2006; 34:e Palmer C, Bik EM, DiGiulio DB, Relman DA, Brown PO. Development of the human infant intestinal microbiota. PLoS Biol 2007; 5:e Rajilic-Stojanovic M, Heilig HG, Molenaar D, Kajander K, Surakka A, Smidt H, et al. Development and application of the human intestinal tract chip, a phylogenetic microarray: analysis of universally conserved phylotypes in the abundant microbiota of young and elderly adults. Environ Microbiol 2009; 11: Rajilic-Stojanovic M, Maathuis A, Heilig HG, Venema K, de Vos WM, Smidt H. Evaluating the microbial diversity of an in vitro model of the human large intestine by phylogenetic microarray analysis. Microbiology 2010; 156: Voelkerding KV, Dames SA, Durtschi JD. Next-generation sequencing: from basic research to diagnostics. Clin Chem 2009; 55: Turnbaugh PJ, Hamady M, Yatsunenko T, Cantarel BL, Duncan A, Ley RE, et al. A core gut microbiome in obese and lean twins. Nature 2009; 457: Dethlefsen L, Huse S, Sogin ML, Relman DA. The pervasive effects of an antibiotic on the human gut microbiota, as revealed by deep 16S rrna sequencing. PLoS Biol 2008; 6:e Jeffery IB, O'Toole PW, Ohman L, Claesson MJ, Deane J, Quigley EM, et al. An irritable bowel syndrome subtype defined by species-specific alterations in faecal microbiota. Gut 2012; 61: Handelsman J, Rondon MR, Brady SF, Clardy J, Goodman RM. Molecular biological access to the chemistry of unknown soil microbes: a new frontier for natural products. Chem Biol 1998; 5:R Venter JC, Remington K, Heidelberg JF, Halpern AL, Rusch D, Eisen JA, et al. Environmental genome shotgun sequencing of the Sargasso Sea. Science 2004; 304: Breitbart M, Hewson I, Felts B, Mahaffy JM, Nulton J, Salamon P, et al. Metagenomic analyses of an uncultured viral community from human feces. J Bacteriol 2003; 185: Peterson J, Garges S, Giovanni M, McInnes P, Wang L, Schloss JA, et al. The NIH Human Microbiome Project. Genome Res 2009; 19: De Vos WM. Mining the microbes--the human mi- 15 ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 2, Απρίλιος - Ιούνιος 2014

10 Φ. ΓΥΠΑΣ, Α.-Φ. Α. ΜΕΝΤΗΣ crobiome as model. Microb Biotechnol 2009; 2: Manichanh C, Rigottier-Gois L, Bonnaud E, Gloux K, Pelletier E, Frangeul L, et al. Reduced diversity of faecal microbiota in Crohn's disease revealed by a metagenomic approach. Gut 2006; 55: VOL. 59 ΙSSUE 2, April - June 2014

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ QUARTERLY JOURNAL OF THE HEL LE NIC MI CRO BIO LO GY SO CI E TY

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ QUARTERLY JOURNAL OF THE HEL LE NIC MI CRO BIO LO GY SO CI E TY ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ QUARTERLY JOURNAL OF THE HEL LE NIC MI CRO BIO LO GY SO CI E TY ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 2, Απρίλιος - Ιούνιος 2014 VOL. 59 ΙSSUE 2, April

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) «Οι σύγχρονες τεχνικές βιο-ανάλυσης στην υγεία, τη γεωργία, το περιβάλλον και τη διατροφή» Department of Biochemistry

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) «Οι σύγχρονες τεχνικές βιο-ανάλυσης στην υγεία, τη γεωργία, το περιβάλλον και τη διατροφή» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Εργαστήριο

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Εργαστήριο Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Εργαστήριο Ενότητα 10: Μοριακή Βιολογία και Μικροβιολογία Τροφίμων (1/2), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Ευστάθιος Ζ. Πανάγου Πασχαλίτσα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Η τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA και οι εφαρμογές της...

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Η τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA και οι εφαρμογές της... ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Η τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA και οι εφαρμογές της... Γενετική Μηχανική o Περιλαμβάνει όλες τις τεχνικές με τις οποίες μπορούμε να επεμβαίνουμε στο γενετικό υλικό των οργανισμών.

Διαβάστε περισσότερα

microbiota microbiome

microbiota microbiome Αριθμός άρθρων στη βάση Pubmed 7000 6000 microbiota 6208 5000 microbiome 5254 4000 3000 2000 1000 1149 1269 0 286 296 152 171 35 36 1 2 3 4 5 1990 2000 2005 2010 2015 A microbe s view of us Skin

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Εργαστήριο

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Εργαστήριο Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Εργαστήριο Ενότητα 10: Μοριακή Βιολογία και Μικροβιολογία Τροφίμων (2/2), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Ευστάθιος Ζ. Πανάγου Πασχαλίτσα

Διαβάστε περισσότερα

Επισκεφτήκαμε το ινστιτούτο νευρολογίας και γενετικής όπου μας μίλησε ο κύριος Βάσος Νεοκλέους και η κ. Αλέξια Φαίδωνος για τη μηχανή Polymerase

Επισκεφτήκαμε το ινστιτούτο νευρολογίας και γενετικής όπου μας μίλησε ο κύριος Βάσος Νεοκλέους και η κ. Αλέξια Φαίδωνος για τη μηχανή Polymerase Επισκεφτήκαμε το ινστιτούτο νευρολογίας και γενετικής όπου μας μίλησε ο κύριος Βάσος Νεοκλέους και η κ. Αλέξια Φαίδωνος για τη μηχανή Polymerase Chain Reaction (pcr)- Αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης.η

Διαβάστε περισσότερα

PCR Εφαρμογές-2. RACE Site directed mutagenesis

PCR Εφαρμογές-2. RACE Site directed mutagenesis PCR Εφαρμογές-2 RACE Site directed mutagenesis Σκοπός της αντίδρασης PCR (Polymerase Chain Reaction) είναι το να φτιάξει ένα μεγάλο αριθμό αντιγράφων. BHMATA 1. ΑΠΟΔΙΑΤΑΞΗ 2. ΥΒΡΙΔΙΣΜΟΣ 3. ΕΠΙΜΗΚΥΝΣΗ Επειδή

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Θετικής Κατεύθυνσης

Βιολογία. Θετικής Κατεύθυνσης Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 4ο ΤΕΧΝΟΛΟΓΊΑ ΤΟΥ ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΣΜΈΝΟΥ DNA Γενετική Μηχανική 3 Είναι ο κλάδος της Βιολογίας που περιλαμβάνει τις τεχνικές με τις οποίες ο άνθρωπος επεμβαίνει στο γενετικό

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακές Ασκήσεις Περιβαλλοντικής Βιοτεχνολογίας. Εργαστηριακή Άσκηση 7

Εργαστηριακές Ασκήσεις Περιβαλλοντικής Βιοτεχνολογίας. Εργαστηριακή Άσκηση 7 Εργαστηριακές Ασκήσεις Περιβαλλοντικής Βιοτεχνολογίας Εργαστηριακή Άσκηση 7 Αξιολόγηση της ποικιλότητας των μικροοργανισμών στο έδαφος με την χρήση της μεθόδου DGGE Δημήτριος Καρπούζας Λάρισα 2010 1 Τεχνικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΥΣΙΔΩΤΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΟΛΥΜΕΡΑΣΗΣ POLYMERASE CHAIN REACTION (PCR)

ΑΛΥΣΙΔΩΤΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΟΛΥΜΕΡΑΣΗΣ POLYMERASE CHAIN REACTION (PCR) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΑΛΥΣΙΔΩΤΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΟΛΥΜΕΡΑΣΗΣ POLYMERASE CHAIN REACTION (PCR) Α. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Σταμάτης Κουσίσης, Δημοσθένης Κίζης, Δήμητρα Χούχουλα Βασική αρχή της Αλυσιδωτής Αντίδρασης της Πολυμεράσης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΣΕ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ

ΧΡΗΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΣΕ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ ΧΡΗΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΣΕ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ Μανδηλαρά Γεωργία Βιολόγος PhD, Επιστημονικός Συνεργάτης Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Τμήμα Μικροβιολογίας Υδατογενείς λοιμώξεις: χρήση νερού

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΕΣ MΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ

ΝΕΕΣ MΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΕΕΣ MΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΒΑΝΤΑΡΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (M.Sc, Ph.D) Επιδημίες μολυσματικών ασθενειών συχνά οφείλονται σε έκθεση σε μία κοινή πηγή ενός αιτιολογικού παράγοντα.

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Μοριακής Βιολογίας με Εφαρμογή στη Βακτηριολογία

Μέθοδοι Μοριακής Βιολογίας με Εφαρμογή στη Βακτηριολογία Μέθοδοι Μοριακής Βιολογίας με Εφαρμογή στη Βακτηριολογία Γενετική Βακτηρίων Κατανόηση μηχανισμών λειτουργίας ευκαρυωτικών κυττάρων Ταξινόμηση βακτηρίων Διάγνωση λοιμωδών νοσημάτων Επιδημιολογική μελέτη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές PCR και υβριδισμού. Ιωσήφ Παπαπαρασκευάς Βιοπαθολόγος, Λέκτορας ΕΚΠΑ Εργαστήριο Μικροβιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών ipapapar@med.uoa.

Αρχές PCR και υβριδισμού. Ιωσήφ Παπαπαρασκευάς Βιοπαθολόγος, Λέκτορας ΕΚΠΑ Εργαστήριο Μικροβιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών ipapapar@med.uoa. Αρχές PCR και υβριδισμού Ιωσήφ Παπαπαρασκευάς Βιοπαθολόγος, Λέκτορας ΕΚΠΑ Εργαστήριο Μικροβιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών ipapapar@med.uoa.gr Ιστορικά στοιχεία Πρώτη αναφορά in vitro ενζυματικής αντίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

DNA MICROARRAYS. Σελίδα 1 ΒΙΟΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ. Τ. Θηραίου

DNA MICROARRAYS. Σελίδα 1 ΒΙΟΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ. Τ. Θηραίου DNA MICROARRAYS Σελίδα 1 Μελέτη του γονιδιώματος Ποια είναι τα γονίδια και που βρίσκονται; Ποιοι μηχανισμοί ρυθμίζουν την έκφραση κάθε γονιδίου; Σε τι επίπεδα εκφράζονται τα γονίδια υπό διαφορετικές συνθήκες;

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροφορική II. Παντελής Μπάγκος Αναπληρωτής Καθηγητής. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Λαμία, 2015

Βιοπληροφορική II. Παντελής Μπάγκος Αναπληρωτής Καθηγητής. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Λαμία, 2015 Βιοπληροφορική II Παντελής Μπάγκος Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Λαμία, 2015 Μικροσυστοιχίες Γυάλινο πλακίδιο που αποτελείται από συγκεκριμένες αλληλουχίες οι οποίες είναι ειδικές για συγκεκριμένα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφ.3. Τεχνολογία ανασυνδυασμένου DNA. 1. Τι ονομάζεται ανασυνδυασμένο DNA και τι τεχνολογία ανασυνδυασμένου DNA. Ποιά η σημασία της.

Κεφ.3. Τεχνολογία ανασυνδυασμένου DNA. 1. Τι ονομάζεται ανασυνδυασμένο DNA και τι τεχνολογία ανασυνδυασμένου DNA. Ποιά η σημασία της. 1 Κεφ.3. Τεχνολογία ανασυνδυασμένου DNA 1. Τι ονομάζεται ανασυνδυασμένο DNA και τι τεχνολογία ανασυνδυασμένου DNA. Ποιά η σημασία της. Ανασυνδυασμένο DNA: είναι αυτό που προκύπτει από την συνένωση 2 τμημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Καταφεύγουµε στις µοριακές τεχνικές Συλλέγουµε το δείγµα για µοριακές τεχνικές ιάσπαση ιστικών δοµών ιαχωρισµός των κυττάρων ιάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

Βιοτεχνολογία Φυτών. Μοριακοί Δείκτες (Εισαγωγή στη Μοριακή Βιολογία)

Βιοτεχνολογία Φυτών. Μοριακοί Δείκτες (Εισαγωγή στη Μοριακή Βιολογία) Βιοτεχνολογία Φυτών ΔΠΘ / Τμήμα Αγροτικής Ανάπτυξης ΠΜΣ Αειφορικά Συστήματα Παραγωγής και Περιβάλλον στη Γεωργία Μοριακοί Δείκτες (Εισαγωγή στη Μοριακή Βιολογία) Αριστοτέλης Χ. Παπαγεωργίου Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Real Time PCR. Καραπέτσας Θανάσης PhD, MSc

Εισαγωγή στη Real Time PCR. Καραπέτσας Θανάσης PhD, MSc Εισαγωγή στη Real Time PCR Καραπέτσας Θανάσης PhD, MSc Μειονεκτήματα της κλασικής PCR Ανάλυση ύστερα από ηλεκτροφόρηση(συνήθως αγαρόζης) Τεχνική τελικού σημείου(end-point detection), Σύγκριση της έντασης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΩΝ ΣΤΟ ΓΟΝΙ Ι0 MYD88 ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗΣ

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΩΝ ΣΤΟ ΓΟΝΙ Ι0 MYD88 ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΩΝ ΣΤΟ ΓΟΝΙ Ι MYD88 ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗΣ Φωτεινή Μάλλη 1, Ειρήνη Γερογιάννη 1 Καλλιόπη Αγγέλου 1, Βίκυ Μολλάκη 2, Φωτεινή Μπαρδάκα 1, Κωνσταντίνος Ι. Γουργουλιάνης

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ»

Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ» Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ» DNA RNA: ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ, ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ, ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ DNA RNA: Βασικά Χαρακτηριστικά Ρόλος Κεντικό Δόγμα της Βιολογίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΜΟΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΑΙΜΟΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΙΜΟΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ Η συµβολή της µοριακής ανάλυσης Eλισάβετ Οικονοµάκη Βιολόγος Αιµοπαθολογοανατοµικό Εργαστήριο ΠΓΝΑ > ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΜΕΘΟ ΟΙ (Μη µορφολογικές) Αλυσιδωτή Αντίδραση Πολυµεράσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή διατριβή ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 4 Ο, 7 Ο, 8 Ο, 9 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 4 Ο, 7 Ο, 8 Ο, 9 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 4 Ο, 7 Ο, 8 Ο, 9 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ 1. Η μεταφορά ανθρώπινου γονιδίου σε βακτήριο δίνει διαφορετικό προϊόν μεταγραφής και μετάφρασης, ενώ σε μύκητες μεταγράφεται κανονικά αλλά το προϊόν μετάφρασης εμφανίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Φραγκίσκος Κολίσης Καθηγητής Βιοτεχνολογίας, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, EIE

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Βασικές αρχές της μοριακής βιολογίας. Ακαδημαϊκές Εκδόσεις 2011 Το κύτταρο-μια Μοριακή Προσέγγιση 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Βασικές αρχές της μοριακής βιολογίας. Ακαδημαϊκές Εκδόσεις 2011 Το κύτταρο-μια Μοριακή Προσέγγιση 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Βασικές αρχές της μοριακής βιολογίας Ακαδημαϊκές Εκδόσεις 2011 Το κύτταρο-μια Μοριακή Προσέγγιση 1 ΕΙΚΟΝΑ 4.4 Η μεταφορά της γενετικής πληροφορίας μέσω του DNA. Ακαδημαϊκές Εκδόσεις 2011 Το

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης. 4 ο Κεφάλαιο - Τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA

Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης. 4 ο Κεφάλαιο - Τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης 4 ο Κεφάλαιο - Τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA Τεχνολογία ανασυνδυασμένου DNA Αναπτύχθηκε λόγω της ανακάλυψης: i. Περιοριστικών ενδονουκλεασών ii. Ειδικών φορέων DNA Έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Ο ΠΡΟΩΡΟΣ ΤΟΚΕΤΟΣ ΚΑΙ Η ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ Όνομα Φοιτήτριας: Χρυσοστομή Αγαθοκλέους Αριθμός φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία (4 Ο Κεφάλαιο) επιμέλεια: Μιχάλης Χαλικιόπουλος καθηγητής Βιολογίας

Θεωρία (4 Ο Κεφάλαιο) επιμέλεια: Μιχάλης Χαλικιόπουλος καθηγητής Βιολογίας Θεωρία (4 Ο Κεφάλαιο) επιμέλεια: Μιχάλης Χαλικιόπουλος καθηγητής Βιολογίας 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΟΥ DNA 2 Θεωρία (4 Ο Κεφάλαιο) 3 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΟΥ DNA 1 2 3 ΚΛΩΝΟΠΟΙΗΣΗ 4 5 6 ορισμός:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Πρόγραμμα Σπουδών Κατεύθυνση: Βιοδιαγνωστική

ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Πρόγραμμα Σπουδών Κατεύθυνση: Βιοδιαγνωστική ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Πρόγραμμα Σπουδών Κατεύθυνση: Βιοδιαγνωστική Μαθήματα 1. ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΟΝΟΓΟΝΙΔΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ (50 ώρες 2 Πιστωτικές Μονάδες) Υπεύθυνος Μαθήματος: Καθηγητής Ζ. Σκούρας Διδάσκοντες Μαθήματος:

Διαβάστε περισσότερα

Α. Βιοϊατρικός Κύκλος

Α. Βιοϊατρικός Κύκλος ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΝΩΤΕΡΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ Ι ΡΥΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΙΣ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Περιεχόµενο Προγράµµατος (µαθήµατα, ώρες κλπ): Το Πρόγραµµα Σπουδών διαχωρίζεται σε δύο Κύκλους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΕΛΕΓΧΟΣ ΓΟΝΙΔΙΑΚΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ ACAA2 ΣΤΟ ΕΞΩΝΙΟ 10 ΣΤΑ ΠΡΟΒΑΤΑ ΧΙΟΥ Μύρια Χατζηκώστα Λεμεσός, 2013

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Αρχές Μοριακής κλωνοποίησης Τα περιοριστικά ένζυμα: αναγνωρίζουν αλληλουχίες (θέσεις περιορισμού). 2 τύποι ενζύμων: -Τύπος I = Κόβουν κοντά στη θέση περιορισμού -σπάνια χρησιμοποιούνται.

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις δεδομένων χαρτογράφησης γονιδιωμάτων

Βάσεις δεδομένων χαρτογράφησης γονιδιωμάτων Βάσεις δεδομένων χαρτογράφησης γονιδιωμάτων Vasilis Promponas Bioinformatics Research Laboratory Department of Biological Sciences University of Cyprus http://en.wikipedia.org/wiki/image:cyprus_topo.png

Διαβάστε περισσότερα

Φάσμα& Group προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι.

Φάσμα& Group προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι. σύγχρονο Φάσμα& Group προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι. μαθητικό φροντιστήριο 1. 25ης Μαρτίου 111 ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗ 50.27.990 50.20.990 2. 25ης Μαρτίου 74 Π. ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗΣ 50.50.658 50.60.845 3. Γραβιάς 85 ΚΗΠΟΥΠΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΜΟΡΙΑΚΗ ΚΑΙ ΦΑΙΝΟΤΥΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΝΟΣ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΣΚΛΗΡΟΥ ΣΙΤΑΡΙΟΥ ΠΟΥ ΑΠΟΚΤΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΡΑΠΕΖΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚεφάΠαιο 4 ΤεχνοΠογία ίου ανασυνουασμένου DNA

ΚεφάΠαιο 4 ΤεχνοΠογία ίου ανασυνουασμένου DNA ΚεφάΠαιο 4 ΤεχνοΠογία ίου ανασυνουασμένου DNA 1. Γιατί οι περιοριστικές ενδονουκλεάσες και οι φορείς κλωνοποίησης είναι απαραίτητα εργαλεία για τη Γενετική Μηχανική; Οι περιοριστικές ενδονουκλεάσες είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή Ανάλυση Φυτών

Μοριακή Ανάλυση Φυτών Μοριακή Ανάλυση Φυτών Μοριακοί Δείκτες Αριστοτέλης Χ. Παπαγεωργίου Εργαστήριο Δασικής Γενετικής / ΔΠΘ Γενετική ποικιλομορφία Είναι η βάση της εξέλιξης Προϋπόθεση προσαρμογής σε νέα περιβάλλοντα Το μέρος

Διαβάστε περισσότερα

εργαστηριακό έλεγχο Κατσιαφλάκα Άννα Βιοπαθολόγος,Msc Επικ. Επιμελήτρια Β Εργαστήριο Υγιεινής κι Επιδημιολογίας

εργαστηριακό έλεγχο Κατσιαφλάκα Άννα Βιοπαθολόγος,Msc Επικ. Επιμελήτρια Β Εργαστήριο Υγιεινής κι Επιδημιολογίας Κλασσικές και νέες μέθοδοι στον εργαστηριακό έλεγχο Κατσιαφλάκα Άννα Βιοπαθολόγος,Msc Επικ. Επιμελήτρια Β Εργαστήριο Υγιεινής κι Επιδημιολογίας Π.Γ.Ν.Λάρισας ΝΕΡΑ Περιορισμοί στον προσδιορισμό της μικροβιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Τσορλίνη Χριστοφορίδου Ελένη Βακτηριολογικό Τμήμα Τμήμα Μυκοβακτηριδίου Γεν. Νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» Θεσσαλονίκης

Τσορλίνη Χριστοφορίδου Ελένη Βακτηριολογικό Τμήμα Τμήμα Μυκοβακτηριδίου Γεν. Νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» Θεσσαλονίκης Τσορλίνη Χριστοφορίδου Ελένη Βακτηριολογικό Τμήμα Τμήμα Μυκοβακτηριδίου Γεν. Νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» Θεσσαλονίκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύμφωνα με την ΠΟΥ το 1/3 περίπου του παγκόσμιου πληθυσμού είναι μολυσμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροφορική Ι. Παντελής Μπάγκος. Παν/µιο Στερεάς Ελλάδας

Βιοπληροφορική Ι. Παντελής Μπάγκος. Παν/µιο Στερεάς Ελλάδας Βιοπληροφορική Ι Παντελής Μπάγκος Παν/µιο Στερεάς Ελλάδας Λαµία 2006 1 Βιοπληροφορική Ι Εισαγωγή: Ορισµός της Βιοπληροφορικής, Υποδιαιρέσεις της Βιοπληροφορικής, Τα είδη των δεδοµένων στη Βιοπληροφορική.

Διαβάστε περισσότερα

Νόσος Parkinson-Νέοι ορίζοντες Ξηροµερήσιου Γεωργία Νευρολόγος-Μέλος ερευνητικής οµάδας Νευρογενετικής Αίτια της νόσου Parkinson Περιβαλλοντικοί παράγοντες Γενετικοί παράγοντες Γενετική βλάβη (παθογόνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΙΚΗ ΥΨΗΛΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ in vivo Δρ. Γεώργιος Μαρκόπουλος, Ph.D. Βιολόγος, Μεταδιδακτορικός Ερευνητής και Ευάγγελος Κωλέττας,

Διαβάστε περισσότερα

TEΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

TEΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ TEΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΞΟΥΘΕΝΩΣΗ ΣΤΟΥΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΡΙΒΑΛΟΝΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: MANΩΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή. Ονοματεπώνυμο: Αργυρώ Ιωάννου. Επιβλέπων καθηγητής: Δρ. Αντρέας Χαραλάμπους

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή. Ονοματεπώνυμο: Αργυρώ Ιωάννου. Επιβλέπων καθηγητής: Δρ. Αντρέας Χαραλάμπους ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Διερεύνηση της αποτελεσματικότητας εναλλακτικών και συμπληρωματικών τεχνικών στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής σε άτομα με καρκίνο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο...2 I. Εφαρµογές της βιοτεχνολογίας στην ιατρική...2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ...7 ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΤΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΛΕΞΗ...

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο...2 I. Εφαρµογές της βιοτεχνολογίας στην ιατρική...2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ...7 ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΤΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΛΕΞΗ... ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο...2 I. Εφαρµογές της βιοτεχνολογίας στην ιατρική...2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ...7 ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΤΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΛΕΞΗ...10 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο I. Εφαρµογές της βιοτεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροφορική. Μαργαρίτα Θεοδωροπούλου. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Λαμία 2016

Βιοπληροφορική. Μαργαρίτα Θεοδωροπούλου. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Λαμία 2016 Βιοπληροφορική Μαργαρίτα Θεοδωροπούλου Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Λαμία 2016 Βιοπληροφορική Εισαγωγή στη Μοριακή Βιολογία, Γενωμική και Βιοπληροφορική. Βάσεις Βιολογικών Δεδομένων. Ακολουθίες Πρωτεϊνών και

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές της τεχνολογίας του ανασυνδυασμένου DNA

Εφαρμογές της τεχνολογίας του ανασυνδυασμένου DNA Εφαρμογές της τεχνολογίας του ανασυνδυασμένου DNA Aνάλυση SNP που επηρεάζουν θέσεις περιορισμού, με στύπωμα Southern. Ένα χρωμοσωμικό τμήμα μεγέθους 7 kb φέρει θέσεις BamHI σε κάθε άκρο του. Το αλληλόμορφο

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Γονιδιωματικής, Πρωτεομικής και Βιοτεχνολογίας Γονιδιώματα

Θέματα Γονιδιωματικής, Πρωτεομικής και Βιοτεχνολογίας Γονιδιώματα Θέματα Γονιδιωματικής, Πρωτεομικής και Βιοτεχνολογίας Γονιδιώματα Το γονιδίωμα περιλαμβάνει τόσο τα γονίδια όσο και τις μη κωδικοποιούσες ακολουθίες DNA. Ο όρος προτάθηκε το 1920 από τον καθηγητή Hans

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Δέσποινα Σ. Λυμπεροπούλου ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

Δρ. Δέσποινα Σ. Λυμπεροπούλου ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Τεχνικές Μελέτης της Βιοποικιλότητας Ανεξάρτητες της Καλλιέργειας ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΔΙΠΛΩΜΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ: ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Δρ. Δέσποινα Σ. Λυμπεροπούλου ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1, 2, 4, 5 και 6

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1, 2, 4, 5 και 6 ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1, 2, 4, 5 και 6 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ: ΚΟΡΥΦΑΙΟ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 20 / 02 / 2016 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥ:. ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014 Θέμα Α Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β Θέμα Β ΑΓ.ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ 11 -- ΠΕΙΡΑΙΑΣ -- 18532 -- ΤΗΛ. 210-4224752, 4223687 Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014 Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ZAΡΦΤΖΙΑΝ ΜΑΡΙΛΕΝΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 4 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 1.Τα παρακάτω στοιχεία να μπουν στην κατάλληλη στήλη ( ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΣΗΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΚΑΙΣΑΡΙΚΗ ΤΟΜΗ

ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΣΗΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΚΑΙΣΑΡΙΚΗ ΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΣΗΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΚΑΙΣΑΡΙΚΗ ΤΟΜΗ Παναγιώτα Κουρίδου Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Διάκριση ποικιλιών ελαιολάδου μέσω μεθόδου γονοτύπησης βασιζόμενης σε φθορίζοντα μικροσφαιρίδια

Διάκριση ποικιλιών ελαιολάδου μέσω μεθόδου γονοτύπησης βασιζόμενης σε φθορίζοντα μικροσφαιρίδια Διάκριση ποικιλιών ελαιολάδου μέσω μεθόδου γονοτύπησης βασιζόμενης σε φθορίζοντα μικροσφαιρίδια Δέσποινα Π. Καλογιάννη Τμήμα Χημείας Πανεπιστήμιο Πατρών Ανάπτυξη μεθόδου ελέγχου αυθεντικότητας του ελαιολάδου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Ανθεκτικότητα Γενικά Η εξέλιξη των καλλιεργούµενων φυτών είναι το αποτέλεσµα φυσικής και τεχνητής επιλογής Η επιλογή για αυξηµένες

Διαβάστε περισσότερα

Με την ανάπτυξη αυτής της τεχνολογίας το DNA που ήταν τόσο δύσκολο να µελετηθεί έγινε «παιχνίδι» στα ανθρώπινα χέρια

Με την ανάπτυξη αυτής της τεχνολογίας το DNA που ήταν τόσο δύσκολο να µελετηθεί έγινε «παιχνίδι» στα ανθρώπινα χέρια ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο: Η τεχνολογία του ανασυνδυασµένου DNA έδωσε στον άνθρωπο την ικανότητα όχι µόνο να ερευνά αλλά και να τροποποιεί το γενετικό υλικό των οργανισµών ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΣΥΝ ΥΑΣΜΕΝΟΥ DNA Η τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Mοριακών Tεχνικών Real-Time PCR για την Aνίχνευση Eντεροαιμορραγικών Στελεχών E. coli, Campylobacter jejuni και Salmonella spp.

Ανάπτυξη Mοριακών Tεχνικών Real-Time PCR για την Aνίχνευση Eντεροαιμορραγικών Στελεχών E. coli, Campylobacter jejuni και Salmonella spp. Ανάπτυξη Mοριακών Tεχνικών Real-Time PCR για την Aνίχνευση Eντεροαιμορραγικών Στελεχών E. coli, Campylobacter jejuni και Salmonella spp. 5 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ιατρικής Βιοπαθολογίας Η εφαρμογή μοριακών

Διαβάστε περισσότερα

4 ο Πανελλήνιο Συμπόσιο Φυματίωσης Εταιρεία Μελέτης Πνευμονοπαθειών και Επαγγελματικών Παθήσεων Θώρακος Σάββατο 19 Μαρτίου 2011

4 ο Πανελλήνιο Συμπόσιο Φυματίωσης Εταιρεία Μελέτης Πνευμονοπαθειών και Επαγγελματικών Παθήσεων Θώρακος Σάββατο 19 Μαρτίου 2011 4 ο Πανελλήνιο Συμπόσιο Φυματίωσης Εταιρεία Μελέτης Πνευμονοπαθειών και Επαγγελματικών Παθήσεων Θώρακος Σάββατο 19 Μαρτίου 2011 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Γ.Ν.Θ «Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Antoniou, Antonis. Neapolis University. þÿ ±½µÀ¹ÃÄ ¼¹ µ À»¹Â Æ Å

Antoniou, Antonis. Neapolis University. þÿ ±½µÀ¹ÃÄ ¼¹ µ À»¹Â Æ Å Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2016 þÿ µà¹² ÁÅ½Ã Ä Â ¹º ³ ½µ¹±Â þÿæá ½Ä µ¹ ¼»  ¼µ Ãǹ Æ Antoniou, Antonis

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΜΟΡΙΑΚΟΥΣ Έπιλογή με βάση: ΔΕΙΚΤΕΣ Φαινοτυπικοί δείκτες Γενετικοί δείκτες Μοριακοί δείκτες (Πρωτεϊνικοί &

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της μικροβιοκοινότητας (microbiota) στην ανάπτυξη της παιδιατρικής νοσηρότητας

Ο ρόλος της μικροβιοκοινότητας (microbiota) στην ανάπτυξη της παιδιατρικής νοσηρότητας Ο ρόλος της μικροβιοκοινότητας (microbiota) στην ανάπτυξη της παιδιατρικής νοσηρότητας Γεώργιος Συρογιαννόπουλος Καθηγητής Παιδιατρικής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ο μικροβιακός μας κόσμος και εμείς Άνθρωπινο

Διαβάστε περισσότερα

Κυριότερες τεχνολογίες

Κυριότερες τεχνολογίες Γονιδιωµατική Οι τεχνολογίες Κυριότερες τεχνολογίες Sanger 454 pyrosequencing Solid Illumina Ion torrent / Ion proton Oxford Nanopore Shotgun sequencing http://www.nature.com/nature/journal/v470/n7333/pdf/nature09796.pdf

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ Φίλιππος Λουκά Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ ΣΤΗΝ LISTERIA GRAYI ΣΤΟ ΓΑΛΑ: ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ. Άρτεμις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΤΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥΣ Μιχαήλ

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας:

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Συστηματική περιγραφή και κατανόηση των ψυχολογικών φαινομένων. Η ψυχολογική έρευνα χρησιμοποιεί μεθόδους συστηματικής διερεύνησης για τη συλλογή, την ανάλυση και την ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ε. ΠΕΤΕΙΝΑΚΗ Aναπληρώτρια Καθηγήτρια Μικροβιολογίας Διευθύντρια Εργαστηρίου Μικροβιολογίας ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ φάση της κλινικής ιατρικής Η μικροβιολογία

Διαβάστε περισσότερα

Tρίτη, 3 Ιουνίου 2003 ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Tρίτη, 3 Ιουνίου 2003 ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Tρίτη, 3 Ιουνίου 2003 ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 1Α. Να γράψετε τον αριθµό της καθεµιάς από τις παρακάτω προτάσεις 1-5 και δίπλα του τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή Λάθος, αν

Διαβάστε περισσότερα

Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες

Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες Εργαστήριο Υγειοφυσικής & Περιβαλλοντικής Υγείας, ΙΠΤ-Α, Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. «Δημόκριτος» Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες Μανωλά Καλλιόπη, Ph.D Ερευνήτρια Γ Κυτταρογενετική Κλάδος της Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. γ Α4. δ Α5. α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Β Β1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Eφη. Πετεινάκη

ΟΙ ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Eφη. Πετεινάκη ΟΙ ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Eφη Πετεινάκη ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΡΟΥΤΙΝΑΣ ΕΝΟΣ ΚΛΙΝΙΚΟΥ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ταυτοποίηση κάποιων βακτηρίων ο έλεγχος ευαισθησίας διάγνωση λοιμώξεων από μικροοργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Μαρία Χρίστου Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία μοριακής αναλύσεως, τεχνικές απαιτήσεις, διαπίστευση

Μεθοδολογία μοριακής αναλύσεως, τεχνικές απαιτήσεις, διαπίστευση Μεθοδολογία μοριακής αναλύσεως, τεχνικές απαιτήσεις, διαπίστευση Ευστράτιος Κ. Κοσμίδης Λέκτορας Φυσιολογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Disclosure of Potential Conflicts of Interest Efstratios

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ - - ό ό : Ω ί ό ί ώ.. ά ή ί ός ή ς ύ ί ί ή έ ώ ό. ή ς ά ς ής ό ός ά ς ή έ ός ή ς ί ής ί ς. ό έ ώ - ώ ή ής ή ς- ί ά ά ς ί ς. ά ί ί έ έ ά ύ ή, ό ί ά, ό ό ά έ ά ής ί ύ George Wald ή ί έ ς ί ύ ό ς ί ς ά έ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο... 2 I. Τεχνολογία του ανασυνδυασµένου DNA... 2

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο... 2 I. Τεχνολογία του ανασυνδυασµένου DNA... 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο... 2 I. Τεχνολογία του ανασυνδυασµένου DN... 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο I. Τεχνολογία του ανασυνδυασµένου DN Εκπαιδευτικοί στόχοι: Μετά την ολοκλήρωση της µελέτης αυτού του κεφαλαίου ο µαθητής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1, 2, 4, 5

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1, 2, 4, 5 ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1, 2, 4, 5 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ: ΚΟΡΥΦΑΙΟ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥ:. ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις Α

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2.

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2. ΘΕΜΑ Α Α1. γ (το πριμόσωμα) Α2. γ (οι υποκινητές και οι μεταγραφικοί παράγοντες κάθε γονιδίου) Α3. α (μεταφέρει ένα συγκεκριμένο αμινοξύ στο ριβόσωμα) Α4. β (αποδιάταξη των δύο συμπληρωματικών αλυσίδων)

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Lesch-Nyhan. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας-Βιοτεχνολογίας. Ντουντούμη Χρυσούλα Παπαδοπούλου Μαρία-Άννα Στεργίου Δήμητρα

Σύνδρομο Lesch-Nyhan. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας-Βιοτεχνολογίας. Ντουντούμη Χρυσούλα Παπαδοπούλου Μαρία-Άννα Στεργίου Δήμητρα Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας-Βιοτεχνολογίας Μοριακή Βάση Γενετικών Ασθενειών Σύνδρομο Lesch-Nyhan Ντουντούμη Χρυσούλα Παπαδοπούλου Μαρία-Άννα Στεργίου Δήμητρα Εισαγωγή Σπάνια (συνδεδεμένη με

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΖΟΜΕΝΟΥ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ

Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΖΟΜΕΝΟΥ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΖΟΜΕΝΟΥ DNA ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Τεχνολογία ανασυνδυαζόμενου DNA ή Γενετική Μηχανική Κατασκευή τεχνητών μορίων DNA (ανασυνδυασμένο DNA) Τροποποίηση γονιδιωμάτων Μεταφορά γονιδίου/ων

Διαβάστε περισσότερα