ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΙΑΦΟΡΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΙΑΦΟΡΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΙΑΦΟΡΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ Γιωργος Σωκρατης. Σ. Σµυρλης Λευκωσια, Εαρ 2008

2 c 2008 Γιῶργος-Σωκράτης.-Σ. Σµυρλῆς Ολα τά δικαιώµατα διατηροῦνται. Τό παρόν ἔργον δέν ἐπιτρέπεται νά ἀνατυπωθεῖ µερικῶς ἤ ἐξ ὁλοκλήρου ἄνευ γραπτῆς ἀδείας τοῦ συγγραφέως.

3 i Αντί προλόγου Τό ἀνά χεῖρας ἐγχειρίδιο προῆλθε ἀπό τίς σηµειώσεις τῶν διαλέξεων τοῦ µαθήµατος Συνήθεις ιαφορικές Εξισώσεις ΜΑΣ 203, στό τµῆµα Μαθηµατικῶν καί Στατιστικῆς τοῦ Πανεπιστη- µίου Κύπρου κατά στό χρονικό διάστηµα Τό µάθηµα αὐτό εἶναι ἑξαµηνιαῖο καί προσφέρεται κατά τήν διάρκεια τοῦ ἐαρινοῦ ἑξαµήνου σέ ϕοιτητές τοῦ τετάρτου ἑξαµήνου. Κάποιες ἑνότητες (ἤ ὑποενότητες), καθώς καί τό Κεφάλαιο 8, προέρχονται ἀπό τίς σηµειώσεις τῶν διαλέξεων τοῦ ἀντιστοίχου µεταπτυχιακοῦ µαθήµατος ΜΑΣ 603, κατά τά ἔτη 1998 καί οθέντος ὅτι οἱ ϕοιτητές τοῦ τετάρτου ἑξαµήνου ἔχουν ἤδη παρακολουϑήσει τά µα- ϑήµατα τοῦ Ἀπειροστικοῦ Λογισµοῦ καί Γραµµικῆς Ἀλγέβρας, καί ἔχουν κάποια στοιχειώδη γνώση µεθοδολογίας ἐπιλύσεως Συνήθων ιαφορικῶν Εξισώσεων, τό ἀνά χεῖρας ἐγχειρίδιο, καθώς καί τό µάθηµα στό ὁποῖο ϕιλοδοξεῖ νά ἀποτελέσει ϐοήθηµα, ξεπερνᾶ σέ ἐπίπεδο ἕνα εἰσαγωγικό µάθηµα στίς Συνήθεις ιαφορικές Εξισώσεις. Τό ἀνά χεῖρας ἀποτελεῖ λοιπόν σηµειώσεις ἑνος προχωρηµένου προπτυχιακοῦ µαθήµατος. Οἱ ἑνότητες καί ἀσκήσεις µέ ἀστερίσκο(*) εἶναι σίγουρα πέραν τῶν ἀπαιτήσεων ἑνός προπτυχιακοῦ µαθηµάτος, εἴτε λόγῳ τοῦ ϐαθµοῦ δυσκολίας καί προαπαιτουµένων γνώσεων εἴτε λόγῳ χρονικῶν περιορισµῶν. Ο δέ τρόπος παρουσιάσεως, εἶναι προσαρµοσµένος στό ἐπίπεδο τῶν ϕοιτητῶν οἱ ὁποῖο παρακολουϑοῦν τό µάθηµα. Υπάρχουν δέ περιπτώσεις ὅπου ϑέµατα καί µέθοδοι ἀναπτύσσονται ἐκτενέστερα ἀπ ὅτι ἀπαιτεῖ ὁ ϐαθµός τῆς δυσκολίας τους, ἐπειδή ἀκριβῶς ἔχουν παρατηρηθεῖ κάποιες χαρακτηριστικές ἀδυναµίες στούς ϕοιτητές. Θά ἤθελα νά εὐχαριστήσω τόν Βασίλη Νεστορίδη γιά τά ποικίλα του σχόλια, κατά τά προκαταρκτικά στάδια τῆς συγγραφῆς τοῦ ἀνά χεῖρας καί ἐν ὅσῳ ἦταν ἐπισκέπτης στό τµῆµα Μαθηµατικῶν καί Στατιστικῆς τοῦ Πανεπιστηµίου Κύπρου καθώς καί τόν Γιῶργο Ἀκρίβη τόσο γιά τήν προσεκτική καί εἰς ϐάθος διόρθωση τοῦ κειµένου ὅσο καί τίς πάµπολλές του παρατηρήσεις. Επίσης εὐχαριστῶ γιά τίς παρατηρήσεις, ἐπισηµάνσεις καί διορθώσεις τούς Ἀποστόλη Χατζηδῆµο καί Βαγγέλη Στεφανόπουλο οἱ ὁποῖοι ἐδίδαξαν τό µάθηµα αὐτό κατά τήν διάρκεια τῶν ἐαρινῶν ἑξαµήνων τῶν ἐτῶν 2001 καί 2006, ἀντιστοίχως. Λευκωσία, Εαρ 2008.

4 ii

5 Κατάλογος περιεχοµένων Κατάλογος περιεχοµένων iii 1 Εἰσαγωγικά Ιστορικά στοιχεῖα Leibniz καί Newton Jacob καί Johann Bernoulli Euler καί Lagrange Σύγχρονη ἐποχή Ἀριθµητικές µέθοδοι Εναρκτήριο παράδειγµα Ονοµατολογία Χαρακτηριστικά παραδείγµατα Τό ϐασικό πρόβληµα Μερικές διαφορικές ἐξισώσεις Αλλα εἴδη διαφορικῶν ἐξισώσεων Βασικές ἔννοιες Τάξη Γραµµικότης Βαθµωτές ἐξισώσεις καί συστήµατα Γραµµικά συστήµατα Αὐτόνοµες ἐξισώσεις Ἀσκήσεις Προβλήµατα ἀρχικῶν τιµῶν Ορισµός λύσεως Ισοδυναµία ϐαθµωτῶν ἐξισώσεων n στῆς τάξεως µέ κατάλληλα συστή- µατα πρώτης τάξεως Γενική λύση Ἀρχικές συνθῆκες Περίπτωση µιγαδικοῦ χρόνου* iii

6 iv Κατάλογος περιεχοµένων Ἀσκήσεις Συνοριακές συνθῆκες* Ἀσκήσεις Μοναδικότης Τοπική καί καθολική µοναδικότης Παράδειγµα προβλήµατος ἀρχικῶν τιµῶν ἀπολαµβάνοντος τοπικῆς ἀλλά ὄχι καί καθολικῆς µοναδικότητος Τοπική µοναδικότης παντοῦ συνεπάγεται καθολική µοναδικότητα ἐπίσης παντοῦ! Μιγαδική ἐκδοχή τῆς µοναδικότητος* Ἀσκήσεις Γεωµετρική ϑεώρηση Ολοκληρωτικές καµπύλες Πεδία διευθύνσεων καί γραµµικά στοιχεῖα Ἀσκήσεις Ολοκληρωτική µορφή Ἀσκήσεις Εξισώσεις πρώτης τάξεως Γραµµικές ἐξισώσεις Ἀσκήσεις Εξισώσεις χωριζοµένων µεταβλητῶν Εξισώσεις ὁµοιογενῶν ϱοῶν Ἀσκήσεις Ἀκριβεῖς ἐξισώσεις Πολλαπλασιαστής τοῦ Euler Ἀσκήσεις Γένεση τῶν συνήθων διαφορικῶν ἐξισώσεων Ἀσκήσεις Ορθογώνιες οἰκογένειες καµπυλῶν Πλαγίως τεµνόµενες οἰκογένειες Ἀσκήσεις Φυσικές ἐφαρµογές Σχάση ϱαδιενεργῶν ἰσοτόπων Πληθυσµιακές δυναµικές Ἀνατοκισµός Νόµος ψύξεως τοῦ Newton Μείξη

7 Κατάλογος περιεχοµένων v Οριακή ταχύτης Ταχύτης διαφυγῆς Σκύλος καταδιώκει λαγό Εὔκαµπτος ἐπικρεµµαµένη ἁλυσίς (catenary) Ἀσκήσεις Υπαρξη καί µοναδικότης Προκαταρκτικά Ἀνοικτά καί κλειστά σύνολα Συµπάγεια Συνέχεια Lipschitz Η συνθήκη Lipschitz στίς συνήθεις διαφορικές ἐξισώσεις Οµοιόµορφη σύγκλιση Ἀσκήσεις Υπαρξη καί Μοναδικότης Ἀναδροµική ἀκολουθία Picard Θεώρηµα Υπάρξεως καί Μοναδικότητος Τοπική συνθήκη Lipschitz καί καθολική µοναδικότης Ἀσκήσεις Περίπτωση συστηµάτων Νόρµες σέ Εὐκλείδειους χώρους Επαγώµενες νόρµες πινάκων Σύγκλιση ἀκολουθιῶν διανυσµάτων ιανυσµατική ἐκδοχή κριτηρίου Weierstrass ιανυσµατική ἐκδοχή τῆς συνθήκης Lipschitz ιανυσµατική ἐκδοχή τοῦ Θεωρήµατος Picard Lindelöf Τοπική Lipschitz καί καθολική µοναδικότης Ἀσκήσεις ε Προσεγγιστικές λύσεις Κατασκευή ε προσεγγιστικῶν λύσεων Λῆµµα Arzelà Ascoli Ἀπόδειξη τοῦ Θεωρήµατος Cauchy Lipschitz ιανυσµατική ἐκδοχή τοῦ ϑεωρήµατος Cauchy Lipschitz Ἀσκήσεις Μιγαδικές ἐξισώσεις* Υπαρξη Μοναδικότης Ἀσκήσεις

8 vi Κατάλογος περιεχοµένων 4 Γραµµικά συστήµατα Θεµελιώδης πίνακας λύσεων Θεµελιῶδες πρόβληµα ἀρχικῶν τιµῶν Ἀπόδειξη τῆς Προτάσεως Χῶρος λύσεων Ἀσκήσεις Εκθετική τετραγωνικῶν πινάκων Ἀσκήσεις Υπολογισµός τῆς ἐκθετικῆς πινάκων Γενική ϑεώρηση Α. ιαγωνιοποιήσιµοι πίνακες Β. Μή διαγωνιοποιήσιµοι πίνακες Γ. Εκφραση τῆς ϕ(t) = e ta ξ µέσῳ ἰδιοτιµῶν καί γενικευµένων ἰδιοχώρων 194 Ἀσκήσεις Επίλυση γραµµικῶν συστηµάτων Πραγµατικές διακριτές ἰδιοτιµές Μιγαδικές ἰδιοτιµές Επαναλαµβανόµενες ἰδιοτιµές Μή ὁµοιογενῆ συστήµατα Ἀσκήσεις Περί ἀλληλοκαταδιωκοµένων ἐντόµων Τό πρόβληµα στήν κλασσική του ἐκδοχή Περίπτωση κανονικοῦ πολυγώνου Εντοµα στόν τριδιάστατο χῶρο Ἀσκήσεις Γραµµικές ϐαθµωτές ἐξισώσεις Θεµελιώδη ϑεωρήµατα Γραµµικές ἐξισώσεις Ἀσκήσεις Ο χῶρος τῶν λύσεων Γραµµική ἀνεξαρτησία Βρονσκιανή Ἀσκήσεις Εξισώσεις µέ σταθερούς συντελεστές Εξισώσεις Euler Ἀσκήσεις Μή ὁµοιογενεῖς ἐξισώσεις

9 Κατάλογος περιεχοµένων vii Μέθοδος προσδιορισµοῦ τῶν συντελεστῶν Ἀσκήσεις Μεταβολή τῶν παραµέτρων Ἀσκήσεις Υποβιβασµός τῆς τάξεως Ἀσκήσεις Μή γραµµικές ἐξισώσεις Αὐτόνοµες ἐξισώσεις Μή γραµµικές ὁµοιογενεῖς Ἀσκήσεις Επεκτασιµότης τῶν λύσεων Λύση ὁρισµένη σέ µέγιστο διάστηµα Επίτευξη καθολικῆς λύσεως Φραγµένη ϱοή Υπογραµµική ϱοή Ροή ὁµοιοµόρφως Lipschitz Αὐτόνοµες µέ ἄπειρο ὁλοκλήρωµα χρόνου Αὐτόνοµες µέ µηδενιζόµενη ϱοή Ἀσκήσεις Μεγιστικῶς ὁρισµένη λύση* Εξάρτηση λύσεων ἀπό παραµέτρους Τό καλῶς τοποθετηµένο Θεωρία ιαταραχῶν Οµαλή ἐξάρτηση ὡς πρός x Εξάρτηση Lipschitz ἀπό τίς ἀρχικές συνθῆκες Συνεχῶς διαφορίσιµη ἐξάρτηση τῆς ϱοῆς* Ἀσκήσεις Αὐτοσυζυγῆ προβλήµατα ἰδιοτιµῶν Εἰσαγωγικά Προβλήµατα ἰδιοτιµῶν Παραδείγµατα Αὐτοσυζυγῆ προβλήµατα ἰδιοτιµῶν Ἀσκήσεις Στοιχεῖα Συναρτησιακῆς Ἀναλύσεως Χῶροι Hilbert Φραγµένοι τελεστές

10 viii Κατάλογος περιεχοµένων 8.4 Κατασκευή πυρῆνος τοῦ Green Ἀσκήσεις Φασµατική ἀνάλυση τοῦ τελεστοῦ Green Κατασκευή ἰδιοτιµῶν καί ἰδιοσυναρτήσεων Ἀπόδειξη τοῦ Λήµµατος Ἀνάπτυγµα σέ ἰδιοσυναρτήσεις Ἀσκήσεις Παράρτηµα Στοιχεῖα Γραµµικῆς Αλγεβρας Γραµµικοί χῶροι Γραµµική ἀνεξαρτησία Γραµµικοί ὑπόχωροι Τετραγωνικοί πίνακες Γραµµικές ἀπεικονίσεις Ιδιοτιµές καί ἰδιοδιανύσµατα Βιβλιογραφία 343 Κατάλογος σχηµάτων 348 Εὑρετήριο 351

11 Κεφάλαιο 1 Εἰσαγωγικά 1.1 Ιστορικά στοιχεῖα Leibniz καί Newton Ο ὅρος ιαφορική Εξίσωση χρησιµοποιεῖται γιά πρώτη ϕορά τό 1676 σέ ἐργασία τοῦ Leibniz 1 [11] στά Λατινικά ὡς ÆQUATIO DIFFERENTIALIS. Ητοι : Εξίσωση ιαφορικῶν. Η ἀρχική αὐτή ὀνοµασία ὑποδηλοῖ ὅτι πρόκειται περί σχέσεως µεταξύ τῶν διαφορικῶν dx καί dy, δηλαδή ἀπειροελαχίστων µεταβολῶν τῶν µεταβλητῶν x καί y ἀντιστοίχως. Η ἔναρξη τῆς µελέτης τῶν ιαφορικῶν Εξισώσεων ( Ε) προηγεῖται τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ἀνωτέ- ϱω ὅρου καί πραγµατοποιεῖται παραλλήλως µέ τήν εἰσαγωγή καί µελέτη τῆς παραγώγου καί γενικότερα µέ τήν ἀνάπτυξη τοῦ Ἀπειροστικοῦ Λογισµοῦ δεύτερο ἥµισυ τοῦ 17 ου αἰῶνος. Ωστόσο προβλήµατα καταλήγοντα σέ µελέτη διαφορικῶν ἐξισώσεων εἶχαν τεθεῖ καί µελετηθεῖ ἀρκετά ἐνωρίτερα, καί συγκεκριµένα πρίν κάν ὁρισθεῖ ἡ παράγωγος. Ἀναφέροµε χαρακτηριστικά τό Πρῶτο πρόβληµα τοῦ de Beaune 2 [54], τό ὁποῖο ἐτέθη τό 1638 καί στό ὁποῖο : Ζητεῖται καµπύλη y(x) µέ τήν ἰδιότητα ὅτι γιά κάθε τῆς σηµεῖο P, ἡ ἐφαπτοµένη στό P τέµνει τόν ἄξονα τῶν x, σέ σηµεῖο τό ὁποῖο ἀπέχει σταθερή ἀπόσταση a ἀπό τήν προβολή τοῦ P στόν ἄξονα τῶν x. 1 Gottfried Wilhelm Leibniz ( ). Γερµανός µαθηµατικός καί ϕιλόσοφος. Ισως ὁ µεγαλύτερος µα- ϑηµατικός τῆς ἐποχῆς του. Ορισε, σχεδόν ταυτοχρόνως µέ τόν Fermat, τήν παράγωγο, καί ἀπετέλεσε ἕναν ἀπό τούς σκαπανεῖς τοῦ Ἀπειροστικοῦ Λογισµοῦ. Συνήθως ὑπέγραφε χρησιµοποιῶντας τήν ἐκλατινισµένη ἐκδοχή τοῦ ὀνόµατός του : Gothofredo Gulielmo Leibnitio. 2 Florimond de Beaune ( ). Γάλλος νοµοµαθής καί ἐρασιτέχνης µαθηµατικός. 1

12 2 Κεφάλαιο 1. Εἰσαγωγικά Η λύση τοῦ ἀνωτέρω προβλήµατος ἐδηµοσιεύθη τό 1684 ἀπό τόν Leibniz στό Nova methodus pro maximis et minimis [29]. Καταλήγει δέ στήν διαφορική ἐξίσωση dy dx = y µέ λύση τήν a ἐκθετική συνάρτηση. Η γνώση µας ἐν σχέσει µέ τήν γέννηση καί τήν νηπιακή περίοδο τῶν διαφορικῶν ἐξισώσεων εἶναι µᾶλλον νεφελώδης. λόγῳ τῆς ἀπουσίας ἐπιστηµονικῶν περιοδικῶν, κυριώτερή µας πηγή ἀποτελεῖ ἡ ἀλληλογραφία µεταξύ σηµαινόντων µαθηµατικῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ἀναµφιβόλως σηµαντική ἡµεροµηνία αὐτῆς τῆς περιόδου εἶναι ἡ ἑνδεκάτη Νοεµβρίου 1675 ὅταν ὁ Leibniz γράφει ἐπί ϕύλλου χάρτου y dy = 1 2 y2, ὅπου, πέραν τοῦ ὅτι ἐπιλύει µία διαφορική ἐξίσωση, ἄν καί ἰδιαιτέρως ἁπλή ἀκόµη καί γιά τά δεδοµένα τῆς ἐποχῆς του 3, εἰσάγει καί τό σύµβολο τοῦ ὁλοκληρώµατος (ϐλέπε [11]). Τό σύµβολο αὐτό ϑά ἀποτελέσει στό µέλλον ἰσχυρό ἐργαλεῖο. σύγχρονος συµβολισµός τῶν διαφορικῶν. Στόν Leibniz ἀποδίδεται καί ὁ Γνωστό πρόβληµα τοῦ Leibniz τό ὁποῖο καταλήγει σέ διαφορική ἐξίσωση ἀποτελεῖ τό Πρόβλη- µα τοῦ ἰσοχρόνου. Στό πρόβληµα αὐτό, τό ὁποῖο ἐτέθη ἀπό τόν ἴδιο τόν Σεπτέµβριο τοῦ 1687 στήν ἐφηµερίδα Nouvelles de la République des lettres, Ζητεῖται ἡ καµπύλη ἐπί τῆς ὁποίας, σῶµα κατερχόµενο ὑπό τήν ἐπίδραση τῆς ϐαρύτητος, κατέρχεται µέ σταθερά κατακόρυφη συνιστῶσα τῆς ταχύτητος. Τό πρόβληµα ἐλύθη ἀπό τόν Huygens 4, ἕνα µόλις µήνα ἀργότερα, ἄν καί κατά τρόπο ὄχι ἀπολύτως ἱκανοποιητικό. Η πρώτη αὐστηρή λύση ἐδηµοσιεύθη ἀπό τόν Leibniz τό 1689 [30]. Η µέθοδος χωρισµοῦ τῶν µεταβλητῶν (separation of variables) ἐµελετήθη γιά πρώτη ϕορά ἀπό τόν Leibniz τό 1691 [11], κατά τήν διαδικασία ἐπιλύσεως τῆς ἐξισώσεως y dy dx = X(x) Y(y), ἡ ὁποία προέκυψε ἀπό τήν µελέτη τοῦ ἀντιστρόφου προβλήµατος τῶν ἐφαπτοµένων. Παραλλήλως µέ τόν Leibniz, συστηµατική µελέτη τῶν διαφορικῶν ἐξισώσεων ἐπραγµατοποίησε ὁ Newton 5. Στό γνωστότερό του ἔργο Principia 6 [39], ὑπάρχει ἐκτενής ἀναφορά στίς 3 Ο συστηµατικός ὑπολογισµός ὁλοκληρωµάτων, καί συγκεκριµένα µηκῶν, ἐµβαδῶν καί ὄγκων, ἀρχίζει ἤδη ἀπό τά µέσα τοῦ 16ου αἰῶνος, ἤτοι, ἕναν αἰῶνα πρό τῆς ἀνακαλύψεως τοῦ Ἀπειροστικοῦ Λογισµοῦ. 4 Christaan Huygens ( ), Ολλανδός µαθηµατικός καί ϕυσικός ϕιλόσοφος στόν ὁποῖο ὀφείλει πολλά ὁ Leibniz κατά τήν περίοδο κατά τήν ὁποία Ϲοῦσαν καί οἱ δύο στό Παρίσι. 5 Sir Isaac Newton ( ). Αγγλος µαθηµατικός, ϕυσικός καί ϕιλόσοφος, γνωστός στήν ἑλληνική ϐιβλιογραφία καί ὡς Νεύτων. Θεωρεῖται σίγουρα ὁ σηµαντικότερος ϐρεττανός ἐπιστήµων τῆς ἐποχῆς του. Υπῆρξε δέ ὁ πρῶτος ἄγγλος στόν ὁποῖο ἀπενεµήθη ὁ τίτλος τοῦ Sir γιά επιστηµονικά ἐπιτεύγµατα. 6 Philosophiæ naturalis principia mathematica (1686) ἤ Μαθηµατικές ἀρχές τῆς ϕυσικῆς ϕιλοσοφίας.

13 1.1. Ιστορικά στοιχεῖα 3 διαφορικές ἐξισώσεις καί τήν προέλευση αὐτῶν. Ιδιαιτέρως ὅµως στό ἔργο Methodus fluxionum et serierum infinitarum 7 [38], ὁ Newton χωρίζει τίς διαφορικές ἐξισώσεις, καλούµενες ἀπό τόν ἴδιο ϱοϊκές ἐξισώσεις, στίς ἀκόλουθες τρεῖς κατηγορίες : (i) Σ αὐτές ὅπου ἡ ϱοή (ἤ συνάρτηση ϱοῆς) εἶναι συνάρτηση µόνο τοῦ x ἤ µόνο τοῦ y, δηλαδή ἐξισώσεις τῆς µορφῆς dy dx = f (x) ἤ dy dx = f (y), (ii) Σ αὐτές ὅπου ἡ ϱοή εἶναι συνάρτηση καί τῶν δύο καί (iii) Στίς διαφορικές ἐξισώσεις µέ µερικές παραγώγους. Ο Newton ἐχρησιµοποιοῦσε γιά τήν παράγωγο dy τόν συµβολισµό ẏ. Ο σύγχρονος συµdx ẋ ϐολισµός τῶν διαφορικῶν, ἐπεκράτησε στήν Βρεττανία ἕναν αἰῶνα ἀργότερα ἀπό τήν ὑπόλοιπη Εὐρώπη, λόγῳ τῆς γνωστῆς διενέξεως µεταξύ Newton καί Leibniz γιά τήν πατρότητα τοῦ Ἀπειροστικοῦ Λογισµοῦ 8, µέ ἐξόχως δυσάρεστες συνέπειες γιά τήν ἀνάπτυξη τοῦ ιαφορικοῦ Λογισµοῦ στήν χώρα αὐτή. Εἶναι χαρακτηριστικό ὅτι γιά δύο σχεδόν αἰῶνες, οἱ ἄγγλοι µα- ϑηµατικοί, πιστοί στίς ὑποθῆκες τοῦ Newton, ἀπαξιοῦσαν νά ἀσχοληθοῦν µέ τίς ἀναλυτικές µεθόδους τίς ὁποῖες εἰσήγαγε ὁ Leibniz στόν ἀπειροστικό λογισµό, µέ ἀποτέλεσµα τήν σχεδόν πλήρη ἀποµόνωση τῶν Μαθηµατικῶν στήν Βρεττανία ἀπό τά τεκταινόµενα στήν ὑπόλοιπη Εὐρώπη. Ο Newton ἐθεώρησε τήν ἀνακάλυψη τῶν διαφορικῶν ἐξισώσεων τόσο σηµαντική, ὥστε τήν ἐκωδικοποίησε σ ἕνα ἀνάγραµµα τό ὁποῖο σέ ἐλεύθερη ἀπόδοση µᾶς λέγει ὅτι : Οἱ νόµοι τῆς ϕύσεως ἐκφράζονται µέ διαφορικές ἐξισώσεις. 7 Τό ἔργο αὐτό, ἄν καί συνεγράφη στά λατινικά τό 1671, δέν ἐξεδόθη παρά µόνον µεταφρασµένο στά ἀγγλικά ἀπό τόν John Colson τό Η διαµάχη αὐτή ἄρχιζει τό 1684 ὅταν ὁ Leibniz ἐξέδωσε τό µνηµειῶδες ἔργο του Nova methodus pro maximis et minimis [29], ὅπου ἐµφανίζεται ἡ πρώτη συστηµατική µελέτη τοῦ Ἀπειροστικοῦ Λογισµοῦ (Calculus) καί στήν ὁποία δέν ὑπάρχει ἡ παραµικρή ἀναφορά σέ ἐργασίες τοῦ Newton. Η Ἀγγλική Σχολή τῶν Μαθηµατικῶν, ἐθεώρησε ὅτι ὁ Leibniz διέπραξε λογοκλοπία, διότι κατά τήν ἐπίσκεψή του στήν Ἀγγλία τό 1676, κατέστη κοινωνός ἐπιστολῶν οἱ ὁποῖες περιεῖχαν τίς µέχρι τότε ἀνακαλύψεις στήν περιοχή. Ἀπειροστικός Λογισµός ἀνεκαλύφθη ἀνεξαρτήτως καί ἀπό τούς δύο. Σήµερα ἐπικρατεῖ ἡ ἄποψη ὅτι ὁ Ἀπό τόν µέν Newton τό 1671, ἀπό τόν δέ Leibniz κατά τήν περίοδο µέ σηµαντικά διαφορετική προσέγγιση τῶν ϑεµελιωδῶν ἐννοιῶν καί ἀποτελεσµάτων. Η διένεξη ἔφθασε νά γενικευθεῖ τόσο µεταξύ τῶν ἐπιστηµονικῶν ὅσο καί τῶν διπλωµατικῶν κύκλων τῆς Εὐρώπης. Ο Newton ὑπῆρξε αὐτός ὁ ὁποίος εἶχε τά ἰσχυρότερα κοινωνικά καί πολιτικά ἐρείσµατα, σέ ἀντίθεση µέ τήν αὐτοαποµόνωση τοῦ Leibniz. Καί ὁ µέν Newton ἀπέθανε δοξασµένος καί ἐτάφη µάλιστα στό κοιµητήριο τοῦ Westminster Abbey, ὁ δέ Leibniz ἀπέθανε ϑεωρούµενος λογοκλόπος καί στήν κηδεία του παρέστη µόνο ὁ προσωπικός του γραµµατέας.

14 4 Κεφάλαιο 1. Εἰσαγωγικά Χαρακτηριστικό παράδειγµα εἶναι ὁ Νόµος Ψύξεως τοῦ Newton 9 dt dt = κ (T T π ), ὅπου T = T(t), ἀποτελεῖ τήν µεταβαλλόµενη ϑερµοκρασία σώµατος τό ὁποῖο ἐκτίθεται σέ περιβάλλον σταθερᾶς ϑερµοκρασίας T π καί κ ϑετική σταθερά, γνωστή ὡς σταθερά ϑερµικῆς ἀγωγιµότητος (τοῦ συγκεκριµένου σώµατος). Ο ἀνωτέρω νόµος µᾶς λέγει ὅτι ὁ ϱυθµός µεταβολῆς τῆς ϑερµοκρασίας τοῦ σώµατος dt/dt εἶναι ἀνάλογος τῆς ἑκάστοτε διαφορᾶς T T π τῶν ϑερµοκρασιῶν σώµατος καί περιβάλλοντος. Η Μεθοδος των υναµοσειρων. Μία ἀπό τίς σηµαντικότερες συνεισφορές τοῦ Newton ἦταν ἡ µέθοδος ἐπιλύσεως τῶν διαφορικῶν ἐξισώσεων διά τοῦ ὑπολογισµοῦ τῶν συντελεστῶν τῶν ἀντιστοίχων δυναµοσειρῶν. Η ἐπίλυση διαφορικῶν ἐξισώσεων διά τῆς µεθόδου τῶν δυναµοσειρῶν, ἀποτελεῖ πραγµατοποίηση τοῦ δευτέρου ἀναγράµµατος τοῦ Newton τό ὁποῖο οὐσιαστικά λέγει ὅτι : Γιά νά ἐπιλυθεῖ µία διαφορική ἐξίσωση ϑά πρέπει νά ἀντικαταστάθοῦν οἰ συναρτήσεις µέ δυναµοσειρές καί νά ἐξισώθοῦν οἰ συντελεστές τῶν ἀντιστοίχων δυνάµεων. 10 Ο Newton στό Methodus Fluxionum et Serierum Infinitarum [38], ἐφαρµόζοντας τήν ἀνωτέρω ἀνακάλυψη γιά τήν ἐπίλυση τῆς διαφορικῆς ἐξισώσεως ( ) dy ẏ dx = ẋ = 1 3x + y + x2 + xy, µέ ἀρχική συνθήκη y(0) = 0, κατασκευάζει τήν ἑξῆς δυναµοσειρά : y = x x x3 1 6 x x x6 ; & c. Ἀξίζει νά σηµειωθεῖ ἐδῶ ὅτι ἤδη ἀπό τό 1668 ἔχοµε τήν πρώτη (στήν Εὐρώπη) ἀνάπτυξη συναρτήσεως, συγκεκριµένα τῆς log(1 + x), σέ δυναµοσειρά ἀπό τόν Nicolaus Mercator ( ), δηµοσιευµένη στό ἔργο του Logarithmotechnica, ἄν καί ἤδη δύο αἰῶνες πρίν, µαθηµατικοί στήν νότια Ινδία εἶχαν ἀναπτύξει σέ δυναµοσειρά τριγωνοµετρικές συναρτήσεις (ϐλέπε [23]). Οἱ δέ Σειρές Taylor ἐµφανίζονται πολύ ἀργότερα καί συγκεκριµένα τό 1715 ἀπό τόν Brook Taylor ( ). Ο Newton παρά τό γεγονός ὅτι ἀνέπτυξε τήν µέθοδο, 9 Βλέπε τήν σχετική Υποενότητα στήν σελίδα Τό ἀνάγραµµα ἐµφανίζεται σέ γράµµα τό ὁποῖο ἐστάλη στόν Leibniz στίς 26 Οκτωβρίου 1676, µέσῳ τοῦ Oldenburg, κωδικοποιηµένο στήν µορφή : 6a, 2c, d, ae, 13e, 2f, 7i, 3l, 9n, 4o, 4q, 2r, 4s, 8t, 12u, x. Ἀπεκρυπτογραφήθη ἀργότερα στά λατινικά ὡς : Data æquatione quotcumque fluentes quantitates involvente, fluxiones invenire et vice versa.

15 1.1. Ιστορικά στοιχεῖα 5 δέν τήν ἐχρησιµοποίησε ποτέ γιά τήν εὕρεση δυναµοσειρῶν γνωστῶν συναρτήσεων, µέσῳ τῶν διαφορικῶν ἐξισώσεων τίς ὁποῖες οἱ συναρτήσεις αὐτές ἱκανοποιοῦν. Ἀντιθέτως, ὁ Leibniz, µέσῳ τῆς µεθόδου αὐτῆς ἀνακάλυψε τήν δυναµοσειρά τῆς ἐκθετικῆς τό Επί τῆς µεθόδου τῶν δυναµοσειρῶν ϐασίζεται τό Θεώρηµα τοῦ Fuchs 11 (συµφώνως πρός τό ὁποῖο οἱ λύσεις γραµµικῶν ἐξισώσεων µέ πραγµατικούς ἀναλυτικούς συντελεστές καί µή ὁµοιογενεῖς ὅρους εἶναι ἐπίσης πραγµατικές ἀναλυτικές), ἀλλά σέ µεγάλο ϐαθµό καί ἡ µελέτη τῶν λύσεων συνήθων διαφορικῶν ἐξισώσεων µέ ἰδιάζοντα σηµεῖα. Επίσης τό Θεώρηµα Cauchy Kowalevski 12 τό ὁποῖο ἐξασφαλίζει τοπική ὕπαρξη λύσεων σέ προβλήµατα ἀρχικῶν τιµῶν πραγµατικῶν ἀναλυτικῶν µερικῶν διαφορικῶν ἐξισώσεων, ἀποτελεῖ καί αὐτό ἐφαρµογή τῆς µεθόδου τῶν δυναµοσειρῶν. Jacob καί Johann Bernoulli Σκαπανεῖς στήν µελέτη τῶν διαφορικῶν ἐξισώσεων ϑεωροῦνται καί οἱ ἀδελφοί Bernoulli, Jacob ( ) καί Johann ( ), ἀπό τήν Ελβετία, οἱ ὁποῖοι δέν εἶχαν πάντοτε ἁρµονικές µεταξύ τους σχέσεις. Ο Jacob, ὁ ὁποῖος ϑεωρεῖται δάσκαλος τοῦ Johann καί µαθητής τοῦ Leibniz, ἔδωσε τήν πρώτη αὐστηρή λύση στό πρόβληµα ἰσοχρόνου τό 1690 [6], καί κατ αὐτόν τόν τρόπο, ἐγκαινίασε µία ἐποχή σηµαντικῶν ἀνακαλύψεων καί αὐστηρῶν ἀποδείξεων, στήν περιοχή τῶν Ε καί τοῦ ιαφορικοῦ Λογισµοῦ γενικότερα, µέ κέντρο τήν Βασιλεία. Ἀπόγονοι, µέ τήν ἔννοια δασκάλου µαθητοῦ, τῶν ἀδελφῶν Bernoulli εἶναι οἱ µετέπειτα µεγάλοι µαθηµατικοί Euler καί Lagrange καθώς καί πλῆθος µεταγενεστέρων καί συγχρόνων µαθηµατικῶν, µέ συνεισφορά στήν περιοχή τῶν Ε, ὅπως οἱ Fourier, Poisson, Dirichlet, Kronecker, Lipschitz, Klein, Lindemann, Minkowski, Hilbert, Friedrichs καί Lax. 13 Σηµειωτέον ὅτι στήν διένεξη µεταξύ Leibniz καί Newton οἱ ἀδελφοί Bernoulli καθώς καί οἱ µαθητές τους ἐτάχθησαν ἀναφανδόν µέ τό µέρος τοῦ πρώτου. Τό ὄνοµα τῶν Bernoulli ϕέρουν οἱ ἐξισώσεις τῆς µορφῆς : dy dx = p(x)y + q(x)yn. Η ἐπίλυση τῶν ἀνωτέρω ἀπασχόλησε τῶν Jacob γιά µεγάλο µέρος τοῦ 1695, γεγονός τό ὁποῖο τόν ὤθησε νά ὀργανώσει ἐπίσηµο διαγωνισµό γιά τήν ἐπίλυσή τους. Ο Johann πρότεινε σχεδόν ἀµέσως δύο λύσεις [9]. Στήν κοµψότερη ἐκ τῶν δύο ἡ ἀνωτέρω ἐξίσωση καθίσταται γραµµική µέσῳ τοῦ µετασχηµατισµοῦ u = y 1 n. 11 Lazarus Immanuel Fuchs ( ). Γερµανός µαθηµατικός. 12 Sophia Kowalevskaya ( ). Ρωσίδα µαθηµατικός. Υπῆρξε ϕοιτήτρια τοῦ Weierstrass καί ἔλαβε διδακτορικό ἀπό τό Πανεπιστήµιο τοῦ Göttingen. Τό ϕύλο της τήν ἐµπόδισε νά λάβει ἀκαδηµαϊκή ϑέση παρά τήν σηµαντική της συνεισφορά στά Μαθηµατικά. 13 Εκτενής κατάλογος διδακτορικῶν στίς µαθηµατικές ἐπιστῆµες ἀπό τόν 17 ο αἰῶνα ἔως καί σήµερα ϐρίσκεται στήν ἰστοσελίδα The Mathematics Genealogy Project [37]. Συµφώνως πρός τήν ἰστοσελίδα αὐτή ὁ Jacob Bernoulli ἔχει, µέχρι σήµερα, πέραν τῶν τριάντα χιλιάδων ἀπογόνων.

16 6 Κεφάλαιο 1. Εἰσαγωγικά Το Προβληµα του Βραχιστοχρονου. Ενα ἄλλο πρόϐληµα στό ὁποῖο ἀµφότεροι οἱ ἀδελφοί συνεισέφεραν ἦταν τό Πρόβληµα τῆς Βραχιστοχρόνου [8], ὅπου Ζητεῖται ἡ καµπύλη ἡ ὁποία συνδέει δοθέντα σηµεῖα A καί B τοῦ κατακόρυφου ἐπιπέδου, µέ τήν ἰδιότητα ὅτι, ἄν ὑλικό σηµεῖο κινεῖται, µόνο ὑπό τήν ἐπίδραση καί µόνον τῆς ϐαρύτητος, ἐπί τῆς καµπύλης αὐτῆς, καταλήγει στό σηµεῖο B, ἐντός ϐραχίστου χρόνου. Σ αὐτό τό πρόβληµα, µέ τό ὁποῖο εἶχε ἀσχοληθεῖ πλῆθος ἐπιφανῶν ἐπιστηµόνων, µεταξύ τῶν ὁποίων οἱ Γαλιλαῖος καί Fermat 14, ὑπῆρξαν ποικίλες προσεγγίσεις καί ἐδόθησαν διάφορες λύσεις ἀλλά καί εἰκασίες γιά τήν λύση. Συγκεκριµένα ὁ Γαλιλαῖος στό µνηµειῶδες ἔργο του, Discorsi e dimonstrazioni matematiche [20] τό ὁποῖο ἐξεδόθη τό 1638, ἀπέδειξε ὅτι, στήν περίπτωση ὅπου τό AB σχηµατίζει γωνία 45 o µέ τό κατακόρυφο ἐπίπεδο, ἄν σῶµα κινεῖται ἐπί τοῦ τεταρτοκυκλίου τό ὁποῖο συνδέει τά A καί B, χρειάζεται λιγότερο χρόνο παρά ἐάν ἐκινεῖτο ἐπί τοῦ εὐθυγράµµου τµήµατος AB. Αὐτό τόν ὤθησε στό νά προβεῖ στήν ἐσφαλµένη εἰκασία ὅτι τό τεταρτοκύκλιο ἀποτελεῖ καί τήν ϐραχιστόχρονο διαδροµή. Τό 1696, ὁ Johann Bernoulli, κατόπιν παροτρύνσεως τοῦ ἀδελφοῦ του Jacob, ὀργάνωσε δηµόσιο διαγωνισµό πρός ἐπίλυση τοῦ προβλήµατος [8]. Οἱ πέντε λύσεις οἱ ὁποῖες ὑπεβλήθησαν ἀπό τούς Leibniz, Newton (ἡ ὁποία ἐστάλη ἀνωνύµως), Jacob καί Johann Bernoulli καί L Hôpital 15 ἦσαν ὅλες ὀρθές. Κοµψότερη ὅλων τῶν λύσεων ϑεωρεῖται αὐτή τοῦ Johann Bernoulli [10] καί ϐασίζεται στόν Νόµο τῆς διαθλάσεως τοῦ Snell. (Ἀρχή τοῦ Fermat). Συµφώνως πρός τόν νόµο τοῦ Snell, ἄν σέ δύο ὁµοιογενῆ µέσα, M 1 καί M 2, τά ὁποῖα χωρίζονται ἀπό διεπιφάνεια S, ἡ ταχύτης τοῦ ϕωτός (ἤ ἄλλου κύµατος) εἶναι v 1 καί v 2, ἀντιστοίχως, τότε µία ἀκτίνα ϕωτός ἡ ὁποία διαπερνᾶ τό M 1 καί προσκρούει στήν S σχηµατίζουσα γωνία α 1 µέ τήν κάθετο στήν S, δια- ϑλᾶται καί συνεχίζει τήν πορεία της στό M 2, σχηµατίζουσα γωνία α 2 µέ τήν κάθετο στήν S, τέτοια ὥστε : v 1 / sin α 1 = v 2 / sin α 2. Σηµειωτέον ὅτι ἡ διάθλαση τοῦ ϕωτός (ἤ οἱουδήποτε ἄλλου κύµατος), ὀφείλεται στό ὅτι τό ϕώς ἐπιλέγει τήν ϐραχιστόχρονη διαδροµή. Υποθέτοµε λοιπόν ὅτι τό κατερχόµενο σῶµα, στήν διαδροµή του ἀπό τό A στό B, διασχίζει N λεπτά ὁριζόντια στρώµατα. Εντός δέ τοῦ στρώµατος, τό ὁποῖο εὑρίσκεται σέ κατακόρυφη ἀπόσταση y χαµηλότερα τοῦ A, τό σῶµα ϑά ἔχει, λόγῳ τοῦ Νόµου τοῦ Γαλιλαίου, ταχύτητα v = 2gy. Λόγῳ λοιπόν τῶν διαφορετικῶν ταχυτήτων διελεύσεως στά διάφορα στρώµατα, τό σῶµα, εἰς ἀναζήτηση τῆς ϐραχιστόχρονης διαδροµῆς, ϑά ὑποστεῖ διάθλαση σέ κάθε διεπιφάνεια ἡ ὁποία χωρίζει δύο γειτονικά στρώµατα. Εφαρµόζοντας τόν Νόµο τοῦ Snell σέ κάθε διεπιφάνεια 14 Pierre de Fermat, ( ). Γάλλος δικηγόρος καί µαθηµατικός. Θεωρεῖται καί αὐτός ἕνας ἀπό τούς ϑεµελιωτές τοῦ Ἀπειροστικοῦ Λογισµοῦ. 15 Guillaume François Antoine Marquis de L Hôpital ( ). Γάλλος µαθηµατικός. Εἶχε διδαχθεῖ Calculus ἀπό τόν Johann Bernoulli στό Παρίσι τό Εἶναι γνωστός κυρίως γιά τόν Κανόνα L Hôpital ὁ ὁποῖος µᾶς ἐπιτρέπει νά ϐρίσκοµε ὅρια σέ µορφές ἀπροσδιοριστίας.

17 1.1. Ιστορικά στοιχεῖα 7 λαµβάνοµε v 1 sin α 1 = v 2 sin α 2 = = v N sin α N = c, ὅπου α k, ἡ γωνία τήν ὁποία σχηµατίζει ἡ ταχύτης τοῦ σώµατος µέ τήν κατακόρυφη ὅταν διασχίζει τό k στό στρῶµα καί c σταθερά. Αν τώρα τό N τείνει στό ἄπειρο, ϑά λάβοµε γιά τήν διαδροµή y = y(x) τήν διαφορική ἐξίσωση c = v ( sin α = 2gy ( 1 + (y ) 2)) 1/2, διότι sin α = ( 1 + (y ) 2) 1/2. Ο τρόπος προσεγγίσεως τοῦ προβλήµατος ἀπό τόν Johann Bernoulli ἀποτελεῖ πρόδροµο τοῦ Λογισµοῦ τῶν Μεταβολῶν καί ταυτοχρόνως µία προσεγγιστική µέθοδο ἡ ὁποία εἶναι ὑλοποιήσιµη ἀριθµητικῶς. Σηµειωτέον ὅτι, στήν αὐστηρότερή του διατύπωση, µέσῳ τοῦ Λογισµοῦ τῶν Μεταϐολῶν, τό Σχῆµα 1.1: Τό κυκλοειδές. πρόβληµα τοῦ ϐραχιστοχρόνου καταλήγει ἐπίσης στήν ἴδια διαφορική ἐξίσωση. Η δέ Ϲητούµενη καµπύλη, ἀποτελεῖ τό κυκλοειδές [49], τό ὁποῖο ἀποτελεῖ τήν τροχιά ἑνός σηµείου τῆς περιφέρειας ὅταν αὐτή κινεῖται ἐπί ὀριζόντιας εὐθείας (ϐλέπε σχῆµα 1.1). Euler καί Lagrange Η περιοχή τῶν Ε κυριαρχεῖται, κατά τήν διάρκεια µεγάλου µέρους τοῦ 18 ου αἰῶνος ἀπό τήν παρουσία τῶν Euler 16 καί Lagrange 17. Ο µέν Euler ἦταν µαθητής τοῦ Johann Bernoulli ἐνῶ ὁ Lagrange µαθητής τοῦ Euler. Κοινή αὐτῶν συνεισφορά ἡ εἰσαγωγή τῆς µεθόδου µεταβολῆς τῶν παραµέτρων, γιά τήν ἐπίλυση τῆς µή ὁµοιογενοῦς γραµµικῆς ἐξισώσεως, ϐασισµένη σέ ἰδέες τοῦ Euler στά 1740, ἀλλά µέ τελική µορφή ἀποδιδόµενη στόν Lagrange σέ ἐργασία τοῦ 1774 [28] (ϐλέπε Ενότητα 5.5). Επίσης ἐµελέτησαν τά γραµµικά συστήµατα διαφορικῶν ἐξισώσεων ἀπ ὅπου προέκυψε καί ἡ εἰσαγωγή τῶν ϑεµελιωδῶν ἐννοιῶν καί ἡ συστηµατική µελέτη τῆς Γραµµικῆς Ἀλγέβρας. Ἀξίζει νά σηµειωθεῖ ὅτι, ἀπό τήν ἀλληλογραφία µεταξύ Euler καί Johann Bernoulli, καί συγκεκριµένα ἀπό ἐπιστολή µέ ἡµεροµηνία 15 Σεπτεµ- ϐρίου 1739, µαθαίνοµε ὅτι ϐρίσκεται σέ ἐξέλιξη ἡ µελέτη τῆς n στῆς τάξεως ὁµοιογενοῦς γραµµικῆς ἐξισώσεως µέ σταθερούς συντελεστές d n y α n dx n + α d n 1 y n 1 dx n α dy 1 dx + α 0y = 0, (1.1) 16 Leonhard Euler ( ). Ελβετός µαθηµατικός, µαθητής τοῦ Johann Bernoulli. 17 Compte Joseph Louis Lagrange ( ). Γάλλος µαθηµατικός, µαθητής τοῦ Euler.

18 8 Κεφάλαιο 1. Εἰσαγωγικά καί ὅτι ἀναζητοῦνται λύσεις τῆς µορφῆς ϕ(x) = e λx. ιαπιστοῦται δέ ὅτι τό λ ἀποτελεῖ ϱίζα τοῦ χαρακτηριστικοῦ πολυωνύµου τῆς (1.1), p(λ) = α n λ n + α n 1 λ n α 1 λ + α 0. Επίσης, στήν ἴδια ἐργασία, ἀναφέρεται ὅτι κατ ἀνάλογο τρόπο δύνανται νά εὑρεθοῦν (µέ τήν χρήση κατάλληλου µετασχηµατισµοῦ) καί οἱ λύσεις τῆς ἐξισώσεως α n x n dn y dx n + α n 1x n 1 dn 1 y dx n α 1x dy dx + α 0y = 0. Η ἀνωτέρω, παρά τό γεγονός ὅτι συνήθως ϕέρει τό ὄνοµα τοῦ Euler καί σπανιότερα τοῦ Cauchy 18, εἶχε µελετηθεῖ ἀπό τόν Johann Bernoulli τό 1700 περίπου. Η γενική ὅµως λύση τῆς (1.1), ἡ ὁποία καλύπτει καί τίς περιπτώσεις πολλαπλῶν ἤ καί µιγαδικῶν ϱιζῶν τοῦ χαρακτηριστικοῦ πολυωνύµου, ἐδηµοσιεύθη τό 1743 ἀπό τόν Euler [15]. Ο Euler ἐµελέτησε καί τήν ἀντίστοιχη µή ὁµοιογενῆ, ἐνῶ ἡ περίπτωση τῶν µεταβλητῶν συντελεστῶν ἐµελετήθη ἀργότερα ἀπό τόν Lagrange µεταξύ 1762 καί 1765 [28]. Μεταξύ ἄλλων ὁ Lagrange ἀπέδειξε ὅτι τό σύνολο τῶν λύσεων τῆς ἐξισώσεως α n (x) dn y dx n + α n 1(x) dn 1 y dx n α 1(x) dy dx + α 0(x) y = 0, (1.2) ἀποτελεῖ n διάστατο γραµµικό χῶρο, παρά τό γεγονός ὅτι τότε δέν ἦταν ἀκόµη διαθέσιµη ἡ αὐστηρή ὁρολογία τῶν Γραµµικῆς Ἀλγέβρας. Ιδιαιτέρως νά σηµειωθεῖ ὅτι ἡ µέθοδος ὑποβιβασµοῦ τῆς τάξεως 19 τῆς ἐξισώσεως (1.2), ἀνεκαλύϕθη ἀπό τόν d Alembert 20 [1] (ϐλέπε Ενότητα 5.6). τύπος τῆς λύσεως τῆς µονοδιάστατης ἐξισώσεως κύµατος 2 u t 2 = c2 2 u x 2, Στόν d Alembert ἀποδίδεται καί ὁ διατυπωµένης ὡς πρόβληµα ἀρχικῶν τιµῶν. Η ἀνωτέρω ἐξίσωση περιγράφει τήν ταλάντωση παλλοµένης χορδῆς. Τό u = u(x, t), ἀποτελεῖ τήν ἀποµάκρυνση τῆς χορδῆς ἀπό τήν ϑέση ἰσορροπίας, ἐνῶ τό c τήν ταχύτητα διαδόσεως τοῦ ἤχου. Τήν ἴδια περίπου ἐποχή ὁ Laplace 21, µελετοῦσε ϕυσικά ϕαινόµενα καί πῶς ἀπό αὐτά προκύπτουν διαφορικές ἐξισώσεις. Μέ τήν παρουσία του δίδεται ἔµφαση στό πῶς τά ἤδη ὑπάρχοντα 18 Augustin Louis Cauchy ( ). Γάλλος µαθηµατικός. Μεταξύ τῶν πολλῶν συνεισφορῶν του ἡ αὐστηροποίηση τοῦ ὁρισµοῦ τοῦ ὁρίου διά τῆς χρήσεως τῶν δ καί ε. 19 οθέντος ὅτι γνωρίζοµε µία µή µηδενική λύση τῆς (1.2), µέσῳ τῆς µεθόδου αὐτῆς, εἶναι δυνατόν νά ἀναγάγοµε τό πρόβληµά τῆς ἐπιλύσεως τῆς (1.2), σέ πρόβληµα ἐπιλύσεως κάποιας ἐξισώσεως τάξεως n Jean le Rond d Alembert ( ). Γάλλος µαθηµατικός καί ϕυσικός. 21 Marquis Pierre Simon de Laplace ( ). Γάλλος µαθηµατικός, ϕυσικός καί ἀστρονόµος. Υπῆρξε γνωστός γιά τήν συχνή χρήση τῆς ϕράσεως, il est aisé de voir.

19 1.1. Ιστορικά στοιχεῖα 9 ἀποτελέσµατα δύνανται νά ἐφαρµοσθοῦν σέ ϕυσικά ϕαινόµενα. Τό ὄνοµά του ϕέρει καί ἡ ἐξίσωση δυναµικοῦ u = 2 u x u y u z 2 = 0, καθώς καί ὁ ἀντίστοιχος µερικός διαφορικός τελεστής = i=1 n 2 / xi 2. Σηµαντική εἶναι ἡ συνεισφορά του στήν Οὐράνια Μηχανική ἡ ὁποία ἐπισφραγίζεται ἀπό τό πεντάτοµο ἔργο Traité de mécanique céleste ( ). Τόν µετασχηµατισµό Laplace, ἄν καί δικαίως του ἀποδίδεται, δέν τόν ἐχρησιµοποίησε ποτέ γιά τήν ἐπίλυση διαφορικῶν ἐξισώσεων. Κάτι τέτοιο συνέβη πολύ ἀργότερα. Ἀναµφιβόλως σηµαντική, στήν περιοχή τῶν Ε, ὑπῆρξε καί ἡ παρουσία του Gauss 22 ὁ ὁποῖος, µεταξύ πολλῶν ἄλλων, ἀνέπτυξε τήν Θεωρία ιαταραχῶν (Perturbation Theory) [21]. Εκτός τῆς Γραµµικῆς Ἀλγέβρας πολλοί ἄλλοι κλάδοι τῶν Μαθηµατικῶν ὀφείλουν τήν γένεσή τους στίς διαφορικές ἐξισώσεις. Η ιαφορική Γεωµετρία ἀποκτᾶ τήν σύγχρονή της ἐκδοχή ὅταν ὁ Lie 23 ἀναλύει τό πρόβληµα τῆς ὁλοκληρώσεως ἐξισώσεων ἐπί συγκεκριµένων ἐπι- ϕανειῶν καί διαπιστώνει τήν ἀνάγκη λεπτοµεροῦς µελέτης τῆς ὁµάδος τῶν ἀµφιδιαϕορισίµων συναρτήσεων, ἀργότερα γνωστῆς ὡς Οµάδος Lie. Προσφάτως, ἡ Μαθηµατική Θεωρία τοῦ Χάους γεννᾶται ἐν πολλοῖς ἀπό τήν ἀνάγκη κατανοήσεως χαοτικῶν ϕαινοµένων ἐµφανιζοµένων στίς διαφορικές ἐξισώσεις στά δυναµικά συστήµατα. Στήν δέ περίπτωση τῆς Ἀριθµητικῆς Ἀναλύσεως, µέγα µέρος τοῦ κλάδου ἀσχολεῖται µέ τήν ἀριθµητική ἐπίλυση διαφορικῶν ἐξισώσεων. Σύγχρονη ἐποχή Ἀπό τά µέσα περίπου τοῦ 19 ου αἰῶνος, παύουν πλέον οἱ µαθηµατικοί νά ἀσχολοῦνται ἀποκλειστικῶς µέ τήν µεθοδολογία ἐπιλύσεως διαφορικῶν ἐξισώσεων, ἀφοῦ καθίσταται πλέον σαφές ὅτι οἱ πλεῖστες τῶν ἐξισώσεων δέν δύνανται νά ἐπιλυθοῦν καί νά προκύψει λύση ἐκπε- ϕρασµένη µέσῳ στοιχειωδῶν συναρτήσεων καί ὁλοκληρωµάτων αὐτῶν, ἤτοι : λύση σέ κλειστή µορφή. Εἶναι µάλιστα ἀξιοσηµείωτο ὅτι ὁ Liouville 24 τό 1841 ἀπέδειξε ὅτι ἡ ἐξίσωση x = t 2 + x 2, δέν ἔχει λύση ἐκφράσιµη µέσῳ στοιχειωδῶν συναρτήσεων καί ὁλοκληρωµάτων [35]. Καθώς ϐελτιώνονται τά διαθέσιµα ἀναλυτικά ἐργαλεῖα, µελετᾶται ἡ ϕύση τῶν λύσεων, χωρίς νά εἶναι αὐτές γνωστές. Τό ϑεώρηµα ὑπάρξεως λύσεων σέ προβλήµατα ἀρχικῶν τιµῶν, 22 Carl Friedrich Gauss ( ). Μεγάλος γερµανός µαθηµατικός, ἀλλά καί ϕυσικός καί ἀστρονόµος. Θεωρεῖται ὁ µέγιστος τῆς ἐποχῆς του. 23 Sophus Lie ( ). Νορβηγός µαθηµατικός 24 Joseph Liouville ( ). Γάλλος µαθηµατικός.

20 10 Κεφάλαιο 1. Εἰσαγωγικά δηλαδή, συνδυασµοῦ διαφορικῆς ἐξισώσεως καί ἀρχικῆς συνθήκης, dx dt = f (t, x), x(τ) = ξ, (1.3) µέσῳ ε προσεγγιστικῶν λύσεων ἐµφανίζεται ἀπό τόν Lipschitz 25 τό 1876 ἄν καί ἡ διαδικασία ἦταν γνωστή στόν Cauchy ἀπό τό 1820 περίπου 26. Τό δέ ϑεώρηµα ὑπάρξεως καί µοναδικότητος λύσεων τοῦ προβλήµατος ἀρχικῶν τιµῶν, καί ἰδιαιτέρως τῆς ἰσοδύναµης ὁλοκληρωτικῆς αὐτοῦ µορφῆς x(t) = ξ + f ( s, x(s) ) ds, (1.4) τ ὅταν ἡ συνάρτηση ϱοῆς f εἶναι συνεχής Lipschitz 27 ὡς προς x, µέσῳ τῆς ἐπαναληπτικῆς διαδικασίας τοῦ Picard, ἤτοι, τῆς ἀναδροµικῆς ἀκολουθίας ϕ 0 (t) = ξ, ϕ n+1 (t) = ξ + f ( s, ϕ n (s) ) ds, n = 0, 1, 2,..., τ προκύπτει ἀπό ἐργασίες τῶν Picard 28 τό 1893 καί Lindelöf 29 τό 1894 ἄν καί ἡ µέθοδος αὐτή πιστεύεται ὅτι ἦταν ἐπίσης γνωστή στόν Cauchy. Εµφανίζεται δέ γιά πρώτη ϕορά ἀπό τόν Liouville τό 1838, στήν γραµµική της ὅµως ἐκδοχή, δηλαδή, στήν περίπτωση ὅπου f (t, x) = p(t) x + q(t). Η ἐπαναληπτική διαδικασία τοῦ Picard ἀπετέλεσε (καί ἐξακολουθεῖ νά ἀποτελεῖ) ἐξ ἴσου σηµαντικό ἐργαλεῖο στήν Θεωρία τῶµ Εξελικτικῶν Μερικῶν ιαφορικῶν Εξισώσεων. Λύσεις προβληµάτων ἀρχικῶν τιµῶν παραβολικῶν καί ὑπεβολικῶν ἐξισώσεων, γραµµικῶν ἀλλά καί οἰονεῖ γραµµικῶν, δύνανται νά προκύψουν ὡς ὅρια καταλλήλων ἀναδροµικῶν ἀκολουθιῶν Picard. Ἀπό τά τέλη τοῦ 19 ου αἰῶνος, µέ τήν συµβολή τῶν Poincaré 30 καί Lyapunov 31, σηµατοδοτεῖται ἡ σύγχρονη ἐποχή στήν µελέτη τῶν διαφορικῶν ἐξισώσεων. Εκτός ἀπό τήν µελέτη τῆς ὑπάρξεως καί µοναδικότητος λύσεων λαµβάνει χώρα ἡ συστηµατική µελέτη τῆς εὐστάθειας, τῆς ὁµαλῆς ἐξαρτήσεως τῶν λύσεων ἀπό παραµέτρους, τῆς ὑπάρξεως περιοδικῶν λύσεων καί τῶν ἰδιοτήτων αὐτῶν, καθώς ἐπίσης καί τῆς ποιοτικῆς ϑεωρίας τῶν δυναµικῶν συστηµάτων. 25 Rudolf Otto Sigismund Lipschitz ( ). Γερµανός µαθηµατικός. 26 Οἱ ε προσεγγιστικές λύσεις ἀποτελοῦν συναρτήσεις µέ πολυγωνικά γραφήµατα, ἤτοι, συνεχεῖς καί κατά τµήµατα γραµµικές συναρτήσεις. Εχουν τήν ἰδιότητα ὅτι σέ κάθε ὑποδιάστηµα στό ὁποῖο εἶναι γραµµικές, ἀποτυγχάνουν νά ἱκανοποιήσουν τήν (1.4) τό πολύ κατά ε. (Βλέπε Ενότητα 3.4). 27 Βλέπε Ορισµό στήν σελίδα Charles Émile Picard ( ). Γάλλος µαθηµατικός 29 Ernst Leonard Lindelöf ( ). Σουηδός µαθηµατικός. 30 Jules Henri Poincaré ( ). Γάλλος µαθηµατικός. 31 Aleksandr Mikhailovich Lyapunov ( ). Ρῶσσος µαθηµατικός.

21 1.1. Ιστορικά στοιχεῖα 11 Ας µή µᾶς διαφεύγει ὅτι οἱ διαφορικές ἐξισώσεις προέρχονται ἀπό ϕυσικά ϕαινόµενα στά ὁποῖα οἱ µέν ἀρχικές συνθῆκες ἐκτιµῶνται κατά προσέγγιση, ἡ δέ συνάρτηση ϱοῆς ἀποτελεῖ συνήθως ἁπλουστευµένη ἐκδοχή τοῦ ϕυσικοῦ προβλήµατος. Λαµβάνονται συνήθως ὑπ ὄ- ψη µία σειρά ἀπό παραδοχές, οἱ ὁποῖες καθιστοῦν τήν συνάρτηση ϱοῆς εὐκολότερη πρός µελέτη. Οἱ λύσεις τῶν διαφορικῶν ἐξισώσεων ϑά ἦσαν ὡς ἐκ τούτου ἄνευ ϕυσικῆς σηµασίας ἄν µικρές µεταβολές τῶν ἀρχικῶν τιµῶν καί τῆς συναρτήσεως ϱοῆς, εἶχαν ὡς ἀποτέλεσµα σηµαντικές ποιοτικές ἤ ποσοτικές µεταβολές σ αὐτές, δοθέντος ὅτι τόσο οἱ ἀρχικές συνθῆκες ὅσο καί οἱ ϱοές προέρχονται ἀπό προσεγγίσεις ϕυσικῶν µοντέλων. Κατέστη λοιπόν εὔλογη ἡ µελέτη τῆς ὁµαλῆς ἐξαρτήσεως τῶν λύσεων ἀπό παραµέτρους (ὅπως γιά παράδειγµα οἱ ἀρχικές συνθῆκες ἀλλά καί ἀπό παραµέτρους οἱ ὁποῖες συναρτοῦν τήν ἴδια τήν ϱοή) καί τοῦ καλῶς τοποθετηµένου (well posedness) τῶν προβληµάτων ἀρχικῶν τιµῶν. Ἀπό τίς ἀρχές τοῦ 20 οῦ αἰῶνος, καθίσταται αἰσθητότερη ἡ παρουσία τῆς Ρωσσικῆς σχολῆς µέ ἐκπροσώπους, ἐκτός τοῦ Lyapunov, τῶν Andronov 32 καί Pontryagin 33, οἱ ὁποῖο ἀσχολήθησαν, ἐκτός ἀπό τήν εὐστάθεια τῶν λύσεων (καί περιοδικῶν λύσεων) καί µέ τόν ἔλεγχο τῶν αὐτοµάτων. Ο δέ Lefschetz 34 µελέτησε τήν ποιοτική ϑεωρία καί γεωµετρικά χαρακτηριστικά τῶν δυναµικῶν συστηµάτων. Σηµαντικότατη εἶναι ϐεβαίως καί πρόσφατη συνεισφορά τῶν Andrey Nikolaevich Kolmogorov ( ) καί V.I. Arnold (1937 ), µέ ἔµφαση τήν γεωµετρική ϑεώρηση. Τόσο ἡ ιαφορική Γεωµετρία ὅσο καί Ἀλγεβρική Τοπολογία καθίστανται πλέον ἀπαραίτητα ἐργαλεῖα. Τά ὀνόµατα τῶν Kolmogorov καί Arnold συνδέονται µέ αὐτό τοῦ Jürgen Moser στό Θεώρηµα ΚΑΜ ἤ Kolmogorov Arnold Moser 35, συµφώνως πρός τό ὁποῖο, ἐπαρκῶς µικρές διαταραχές σέ ὁλοκληρώσιµο σύστηµα, ἀφήνουν µετρήσιµη περιοχή τοῦ χώρου ἀµετάβλητη ποιοτικῶς. Τό δέ µέτρο τῆς περιοχῆς µειοῦται ὅσο µεγαλώνει ἡ διαταραχή. Ἀπό τήν δεκαετία τοῦ 70 καί µετά ἔχει δοθεῖ νέα ὤθηση στίς διαφορικές ἐξισώσεις λόγῳ τῆς ἀνάγκης κατανοήσεως χαοτικῶν ϕαινοµένων τά ὁποῖα συνδέονται µή γραµµικά συστή- µατα συνήθων διαφορικῶν ἐξισώσεων. έν ϑά ἦταν ὑπερβολή νά λεχθεῖ ὅτι ὅλα τά γνωστά χαοτικά ϕαινόµενα 36 ἐµφανίζονται καί στίς διαφορικές ἐξισώσεις καί µάλιστα σέ αὐτόνοµα 32 Aleksandr Aleksandrovich Andronov ( ). Ρῶσσος µαθηµατικός καί ϕυσικός. Εἶναι ἀξιοσηµείωτο ὅτι οἱ Πῶσοι ἐρίζουν τήν πατρότητα τῆς διακλαδώσεως τοῦ Hopf (Hopf bifurcation), τήν ὁποία ἀποδίδουν στόν Andronov. 33 Lev Semenovich Pontryagin ( ). Ρωσσοεβραϊκῆς καταγωγῆς µαθηµατικός, ὁ ὁποῖος ἐτυφλώθη σέ ἠλικία 14 ἐτῶν. 34 Solomon Lefschetz ( ). Ρωσσοεβραϊκῆς καταγωγῆς µαθηµατικός. Τό 1905 µετανάστευσε στίς Ηνωµένες Πολιτεῖες, ὅπου καί πῆρε διδακτορικό στά Μαθηµατικά. Ἀπό τό 1925 καί µετά ὑπῆρξε καθηγητής στό Princeton. 35 Τό ϑεώρηµα αὐτό ἐπροτάθη ἀπό τόν Kolmogorov στό Dokl. Akad. Nauk. USSR, 98, 527 (1954). Ἀπεδείχθη ἀνεξαρτήτως ἀπό τούς Arnold, Uspekhi Mat. Nauk, 18, 85 (1963) καί τόν Moser, Nachr. Akad. Wiss. Göttingen, no 1, (1962). 36 Ο Mitchell J. Feigenbaum (1944 ) εἶχε ὁρίσει ὡς χαοτική διαδικασία (chaotic process) αὐτή ἡ ὁποία δέν

22 12 Κεφάλαιο 1. Εἰσαγωγικά µή γραµµικά συστήµατα. Πολλά δέ ἐξ αὐτῶν ἐνεφανίσθησαν γιά πρώτη ϕορά στίς διαφορικές ἐξισώσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγµα ἀποτελεῖ τό µή γραµµικό σύστηµα γνωστό ὡς σύστηµα Lorenz 37. ẋ = σx + σy ẏ = rx y xz ż = bz + xy, Σ αὐτό τό σύστηµα, µεταβάλλοντας τίς παραµέτρους σ, r καί b, δυνάµεθα νά παρατηρήσοµε πλειάδα χαοτικῶν ϕαινοµένων, µεταξύ τῶν ὁποίων καί ἡ ἐπαλληλία διπλασιασµῶν περιόδου (period doubling cascade), καθώς καί ποικιλία παράξενων ἑλκυστῶν (strange attractors), γνωστῶν ὡς ἑλκυστῶν Lorenz. Στά χαοτικά αὐτά ϕαινόµενα ἡ λύση ὁρίζεται γιά κάθε ϑετικό χρόνο καί παραµένει ϕραγµένη. Τό δέ σύνολο τῶν ὁριακῶν καταστάσεων ϐρίσκεται σ ἕνα συµπαγές ὑποσύνολο τοῦ R 3 διαστάσεως Hausdorff µικρότερης τοῦ δύο. Αριθµητικές µέθοδοι Ηδη ἀπό τήν ἐποχή τοῦ Newton, ὁ ὁποῖος εἰσήγαγε τήν µέθοδο τῶν δυναµοσειρῶν, ὑπῆρξε ἐνδιαφέρον γιά τήν προσέγγιση τῶν λύσεων τῶν διαφορικῶν ἐξισώσεων, δοθέντος ὅτι πολύ ἐνωρίς κατέστη σαφές ὅτι ἡ µεθοδολογία ἐπιλύσεως δέν ἀποτελεῖ πανάκεια. Πέραν τῶν ἀρι- ϑµητικῶν ἀπαντήσεων τίς ὁποῖες λαµβάνοµε χρησιµοποιῶντας µεθόδους πεπερασµένων δια- ϕορῶν, πεπερασµένα στοιχεῖα ἤ ϕασµατικές µεθόδους, πολύ συχνά λαµβάνοµε καί πληρο- ϕορίες οἱ ὁποῖες µᾶς ἐπιτρέπουν νά ἀναπτύξοµε τήν ποιοτική ϑεωρία. Η µέθοδος µέ τήν ὁποία ὁ Johann Bernoulli ἔλυσε τό Πρόβληµα τοῦ Βραχιστοχρόνου ἀποτελεῖ µία προσεγγιστική διαδικασία ὅπου διακριτοποιοῦνται οἱ τιµές τῆς ταχύτητος τοῦ κατερχοµένου σώµατος. Καθώς ἡ λεπτότης τῆς διακριτοποιήσεως τείνει στό µηδέν οἱ προσεγγιστική λύση συγκλίνει καί τό ὅριο ἀποτελεῖ τήν Ϲητουµένη καµπύλη. Ἀπό τό γεγονός λοιπόν ὅτι µία προσεγγιστική διαδικασία συγκλίνει προκύπτει ἡ ἀκριβής λύση τοῦ προσεγγιζοµένου προβλήµατος. Η µεθοδος του Euler. Πλεῖστα ἀποτελέσµατα ὑπάρξεως λύσεων προέκυψαν ἐµµέσως ἀπό τήν σύγκλιση κάποιας προσεγγιστικῆς µεθόδου. Χαρακτηριστικό παράδειγµα ἀποτελεῖ τό ἰσχυρότερο ἀποτέλεσµα ὑπάρξεως λύσεων τῶν Cauchy Lipschitz, µέσῳ τῶν ε προσεγγιστικῶν λύσεων, οἱ ὁποῖες οὐσιαστικά ἀποτελοῦν τίς προσεγγιστικές λύσεις τίς ὁποῖες µᾶς παρέχει ἡ µέθοδος πεπερασµένων διαφορῶν τοῦ Euler [17]. Στήν µέθοδο αὐτή ἡ παράγωγος περιέχει ἀναγνωρίσιµες µορφές ἤ µοτίβα (recognizable patterns) [18], [19], ἄρα ἐκ πρώτης ὄψεως ἡ ϕράση γνωστά χαοτικά ϕαινόµενα ἔρχεται σέ ἀντίφαση µέ τόν ὁρισµό τοῦ Feigenbaum. Ωστόσο σήµερα ὑπάρχει αὐστηρός ὁρισµός, ἡ δέ γένεση καί ϕύση κάποιων χαοτικῶν διαδικασιῶν ἔχει κατανοηθεῖ σέ µεγάλο ϐαθµό. 37Ἀνεκαλύφθη ἀπό τόν Ἀµερικάνο µετεωρολόγο Edward N. Lorenz (1917 ) καί πρωτοεµφανίστηκε σέ ἐργασία του 1963 περί τῆς ϱοῆς ἀερίων µαζῶν στήν ἀτµόσφαιρα.

23 1.1. Ιστορικά στοιχεῖα 13 x (t) προσεγγίζεται ἀπό πηλίκο διαφορῶν x(t + h) x(t). h Γιά νά προσεγγισθεῖ λοιπόν ἡ λύση τοῦ προβλήµατος ἀρχικῶν τιµῶν (1.3) στό διάστηµα [τ, τ + γ], κατασκευάζοµε µία διαµέριση N+1 σηµείων τοῦ διαστήµατος αὐτοῦ τ = τ 0 < τ 1 < < t N = τ + γ, ὅπου τ k = τ + kh = τ + k γ N, k = 0, 1,..., N. Ἀκολούθως ὑπολογίζοµε τίς προσεγγιστικές τιµές, x k, k = 1,..., N, τῆς λύσεως στά σηµεῖα τῆς διαµερίσεως συµφώνως πρός τόν ἀναδροµικό τύπο x 0 = ξ, x k+1 = x k + h f (τ k, x k ). Τέλος, ὁρίζεται ὡς προσεγγιστική λύση ἡ συνάρτηση µέ γράφηµα τήν πολυγωνική γραµµή ἡ ὁποία συνδέει τά σηµεῖα (τ k, x k ), k = 0, 1,..., N. Ἀποδεικνύεται ὅτι, ἄν ἡ f εἶναι ἐπαρκῶς ὁµαλή, τότε ἡ ἀνωτέρω προσέγγιση συγκλίνει στήν λύση τοῦ (1.3), καθώς τό h τείνει στό µηδέν. οθέντος ϐεβαίως ὅτι ὑπάρχει λύση σ ὅλο τό ἀνωτέρω διάστηµα. Ιδιαιτέρως, ἡ ἀνωτέρω µέθοδος εἶναι πρώτης τάξεως ἀκριβείας, δηλαδή ἄν x h (t) ἡ προσεγγιστική λύση γιά διαµέριση λεπτότητος h = γ/n, καί x(t) ἡ ἀκριβής λύση, τότε max τ t τ+γ xh (t) x(t) = O(h). Η µέθοδος αὐτή ἐλάχιστα χρησιµοποεῖται σήµερα γιά ἀριθµητικές προσεγγίσεις λόγῳ τῆς χαµηλῆς της ἀκριβείας καί τῆς ἀπουσίας ἀπολύτου εὐσταθείας. Ωστόσο ἔχει χρησιµοποιηθεῖ σέ ἀποδείξεις ὑπάρξεως λύσεων τόσο στήν περιοχή τῶν Συνήθων, ὅσο καί στήν περιοχή τῶν Μερικῶν ιαφορικῶν Εξισώσεων. Η µέθοδος Euler ἀποτελεῖ προσέγγιση τῆς σειρᾶς Taylor τῆς λύσεως : x(t + h) x(t) + h x (t) = x(t) + h f ( t, x(t) ). Τό 1768 ὁ Euler διεπίστωσε ὅτι ἡ προσέγγιση ϐελτιώνεται ἄν στήν προσέγγιση προστεθεῖ καί ὁ ἀµέσως ἑπόµενος ὅρος οῦ ἀναπτύγµατος Taylor τῆς λύσεως [17]: x(t + h) x(t) + h x (t) h2 x = x(t) + h f ( t, x(t) ) h2( ( ) ( ) ) f t t, x(t) + fx t, x(t) x (t) = x(t) + h f ( t, x(t) ) h2( ( ) ( ) ( ) f t t, x(t) + fx t, x(t) f t, x(t).

24 14 Κεφάλαιο 1. Εἰσαγωγικά Κατ αὐτόν τόν τρόπο, τό γράφηµα τῆς προσεγγιστικῆς λύσεως καθίσταται ἕνωση παραβολῶν (ἀντί εὐθυγράµµων τµηµάτων) καί ἡ προσέγγιση πράγµατι συγκλίνει στήν ἀκριβῆ λύση ταχύτεϱα, δοθέντος ὅµως ὅτι ἡ συνάρτηση ϱοῆς f εἶναι συνεχῶς διαφορίσιµη. Συγκεκριµένα, ἄν x h (t) ἡ προσεγγιστική λύση γιά διαµέριση λεπτότητος h = γ/n, καί x(t) ἡ ἀκριβής λύση, τότε max τ t τ+γ xh (t) x(t) = O(h 2 ). Οἱ Ἀριθµητικές ιαφορικές Εξισώσεις ἀποτελοῦν σήµερα ἕνα τεράστιο κλάδο στόν ὁποῖο συνεισφέρουν, ὄχι µόνο ἐφαρµοσµένοι µαθηµατικοί, ἀλλά καί µηχανικοί, ϕυσικοί, χηµικοί, ϐιολόγοι, οἰκονοµολόγοι, καθώς ἐπίσης καί καθαροί µαθηµατικοί. Η µελέτη τῆς εὐστά- ϑειας, τῆς συγκλίσεως, τῆς ἐκτιµήσεως τοῦ σφάλµατος τῶν ἀριθµητικῶν µεθόδων ἔχει ἀνοίξει σηµαντικά προβλήµατα σέ πλεῖστες περιοχές τῶν Μαθηµατικῶν ὅπως στήν Γραµµική Αλγεβρα, στήν Συναρτησιακή Ἀνάλυση (Μελέτη διακριτῶν τελεστῶν, εἰδικοί χῶροι Sobolev, ϑεωϱία διαταραχῶν, ϑεωϱία προσεγγίσεων κλπ.), καί συχνά στήν Μιγαδική Ἀνάλυση καί στήν Γεωµετρία. Μή ἐξαιρετέα ἀπό τήν ἀναφορά µας δέν ϑά πρέπει νά εἶναι καί τά σχετικῶς προσφάτως ἀναπτυχθέντα, µέσῳ τῶν ἀριθµητικῶν µεθόδων, εἰδικευµένα γιά διαφορικές ἐξισώσεις, γραφικά λογισµικά (graphics softwares), τά ὁποῖα ἀποτελοῦν ἄριστο ἐποπτικό µέσο, τόσο γιά τόν ἐρευνητή, ὅσο καί γιά τόν ϕοιτητή. Εκτός ἀπό τά γραφήµατα τῶν λύσεων διαφορικῶν ἐξισώσεων, µᾶς παρέχουν τήν δυνατότητα ἐποπτείας ϕασµατικῶν πεδίων, πεδίων διευθύνσεων, ὁλοκληρωτικῶν καµπυλῶν καί ποικίλων χαοτικῶν ϕαινοµένων τά ὁποῖα ἐµφανίζονται σέ λύσεις διαφορικῶν ἐξισώσεων.

25 1.2. Εναρκτήριο παράδειγµα Εναρκτήριο παράδειγµα Tractrix Ενῶ ὁ Leibniz διέµενε στό Παρίσι ( ) καί ἐδιδάσκετο Μαθηµατικά ἀπό τόν Huygens, ὁ διάσηµος ἀρχιτέκτων καί ἀνατόµος Claude Perrault ( ) τοῦ ἔθεσε τό ἀκόλουθο πρόβληµα (ϐλέπε [24]): Νά ϐρεθεῖ καµπύλη µέ τήν ἰδιότητα ὅτι σέ κάθε της σηµεῖο P, ἡ ἐφαπτόµενη τέµνει τόν ἄξονα τῶν x σέ σηµεῖο Q κατά τρόπον ὥστε τό µῆκος τοῦ εὐθυγράµµου τµήµατος PQ νά ἰσοῦται µέ σταθερό µῆκος α. Γιά νά καταστήσει ὁ Perrault τό ἐρώτηµα εὐληπτότερο, ἐχρησιµοποίησε ἕνα ὡρολόγιο τσέπης 38, ἡ ἁλυσίδα τοῦ ὁποίου, εἶχε τό σταθερό µῆκος α, ἐνῶ τό κέντρο περιστροφῆς τῶν δεικτῶν, ἀπετέλεσε τό τυχόν σηµεῖο τῆς Ϲητούµενης καµπύλης. Τό δέ ἄκρο τῆς ἁλυσίδος ἐκινεῖτο πάνω σέ τραπέζι. Ἀνέφερε δέ ὅτι οὐδείς µαθηµατικός στό Παρίσι ἤ τήν Μασσαλία, ὑπονοῶντας τόν Fermat, κατόρθωσε νά ϐρεῖ τήν λύση. Ο Leibniz ἐδηµοσίευσε ἐν τέλει τήν λύση στά 1693 (ϐλέπε [32]), ἰσχυριζόµενος ὅτι τήν ἐγνώριζε γιά ἀρκετό διάστηµα. Αν ϑεωρήσοµε ὅτι ἡ Ϲητούµενη καµπύλη ἀποτελεῖ τό γράφηµα τῆς συναρτήσεως y = f (x), τότε στό σηµεῖο P = (x 0, y 0 ), τοῦ γραφήµατός της, ἡ ἐξίσωση ἐφαπτοµένης ϑά εἶναι ἡ y y 0 = f (x 0 )(x x 0 ), ἡ ὁποία τέµνει τόν ἄξονα τῶν x στό σηµεῖο Q = (X(x 0 ), 0) γιά τό ὁποῖο ἰσχύει ὅτι : ἤ ἰσοδύναµα Η δέ ἀπόσταση PQ ἰσοῦται µέ α, ἄρα y 0 = f (x 0 ) ( X(x 0 ) x 0 ), X(x 0 ) = x 0 y 0 f (x 0 ) = x 0 f (x 0) f (x 0 ). α 2 = (x P x Q ) 2 + (y P y Q ) 2 ( ( = x 0 x 0 f (x ) 0) ) 2 f + ( f (x 0 ) 0 ) 2 (x 0 ) ( ) f (x0 ) 2 = f + ( f (x 0 ) ) 2 (x 0 ) = ( f (x 0 ) ) ( 2 1 ( ). f (x 0 ) ) Horologio portabili suæ thecæ argenteæ.

26 16 Κεφάλαιο 1. Εἰσαγωγικά Λύοντας λοιπόν ὡς πρός f (x 0 ) λαµβάνοµε f f (x 0 ) (x 0 ) = ±. (1.5) α 2 ( f (x 0 )) 2 Ἀντικατασταθῶντας τό x 0 ἀπό τήν µεταβλητή x, τήν f (x) ἀπό τήν y καί τήν παράγωγο ἀπό τόν κλασσικό της συµβολισµό, ἡ (1.5) γράφεται ὡς dy dx = y α2 y. 2 (1.6) Τό ἀρνητικό πρόσηµο ἐπελέγη ὥστε ἡ ἐφαπτόµενη νά τέµνει τόν ἄξονα τῶν x ϕθίνουσα. Επιλογή τοῦ ϑετικοῦ προσήµου ϑά ὁδηγοῦσε στήν συµµετρική, ὡς πρός τόν ἄξονα τῶν x, καµπύλη. Η (1.6) ἀποτελεῖ µία ἐξίσωση στήν ὁποία ἡ κλίση τῆς Ϲητουµένης καµπύλης (ἤ ὁ ϱυθµός µεταβολῆς τῆς συναρτήσεως τῆς ὁποίας ἀποτελεῖ τό γράφηµα) δίδεται συναρτήσει τῆς τιµῆς της. Ἀποτελεῖ λοιπόν µιά διαφορική ἐξίσωση. Πραγµατοποιῶντας τόν µετασχηµατισµό z 2 = α 2 y 2, λαµβάνοµε z = α 2 y 2, y 2 = α 2 z 2, καί y dy = z dz. Η (1.6) λοιπόν λαµβάνει τήν µορφή : dz dx = α2 z 2 z 2 ἤ z 2 α 2 z 2 dz dx = 1. Ισοδύναµα ( 1 + α ( 1 2 α z + 1 ) ) dz α + z dx = 1, µέ λύση α ( ) α + z 2 log z = x + c. α z Η σταθερά c ἡ ὁποία προκύπτει ἀπό τήν ὁλοκλήρωση δύναται νά παραλειφθεῖ, δοθέντος ὅτι παράλληλες µετατοπίσεις τῆς Ϲητούµενης καµπύλης δέν ἀλλοιώνουν τίς ἀπαιτούµενές της ἰδιότητες. Ο ἀντίστροφος µετασχηµατισµός z = α 2 y 2 παρέχει ἐν τέλει τήν καµπύλη ( x = α 2 y 2 α ) α α log 2 y 2. y Η ἀνωτέρω καµπύλη ὀνοµάζεται tractrix καί στά ἑλληνικά ἕλκουσα. Ο δέ ἄξονας τῶν x ἐπί τοῦ ὁποίου ϐρίσκεται τό ἄκρο τῆς ἁλυσίδος ἀποτελεῖ τήν directrix καί στά ἑλληνικά διευθετοῦσα. Σηµειωτέον ὅτι, τόσο ὁ Leibniz ὅσο καί ὁ Huygens, ἐµελέτησαν περιπτώσεις προσδιορισµοῦ τῆς ἕλκουσας γιά προβλήµατα ὅπου ἡ διευθετοῦσα δέν ἀποτελεῖ πλέον τόν ἄξονα τῶν x ἀλλά ποικιλία γνωστῶν καµπυλῶν. Ο ἀναγνώστης ἐνθαρρύνεται νά ἀνακαλύψει τήν ἕλκουσα στήν περίπτωση κατά τήν ὁποία ἡ διευθετοῦσα ἀποτελεῖ τόν κύκλο.

27 1.3. Ονοµατολογία Ονοµατολογία Τό ἀντικείµενο τοῦ ἀνά χεῖρας ἐγχειριδίου εἶναι οἱ Συνήθεις ιαφορικές Εξισώσεις (Ordinary Differential Equations) Εξισώσεις : Αρα ὑπάρχει κάποιο Ϲητούµενο τό ὁποῖο ἀποτελεῖ ἄγνωστη συνάρτηση. Ἀποτελοῦν λοιπόν συναρτησιακές ἐξισώσεις. ιαφορικές : Αρα τό Ϲητούµενο εἶναι συνάρτηση ἡ ὁποία ἐµφανίζεται στήν ἐξίσωση δια- ϕορισµένη. Στήν ἐξίσωση ἐµφανίζεται ἐν γένει καί µή διαφορισµένη, ἡ Ϲητουµένη συνάρτηση. Συνήθεις : Προσδιορισµός εἰς ἀντιδιαστολήν πρός τίς µερικές διαφορικές ἐξισώσεις (Μ Ε), ὅπου στήν ἐξίσωση ἐµφανίζονται µερικές παράγωγοι τῆς Ϲητουµένης συναρτήσεως ὡς πρός περισσότερες ἀπό µία µεταβλητές. Στίς συνήϑεις διαφορικές ἐξισώσεις (Σ Ε), οἱ Ϲητούµενες συναρτήσεις, εἶναι συναρτήσεις µιᾶς µόνο µεταβλητῆς, τήν ὁποία ϑά καλοῦµε χρόνο Χαρακτηριστικά παραδείγµατα Παρατίθενται κάτωθι γνωστά παραδείγµατα συνήθων διαφορικῶν ἐξισώσεων. (i) x = f (t). Λύση αὐτῆς τό (ii) 1 2 m ṙ2 GmM r ἀόριστο ὁλοκλήρωµα τῆς f. = E. ιατήρηση ἐνεργείας ὑπό τήν ἐπίδραση τῆς ϐαρύτητος. (iii) ϑ + g sin ϑ = 0. Η ἐξίσωση ἡ ὁποία περιγράφει L τήν κίνηση τοῦ ἐκκρεµοῦς. (iv) x + δx + ω 2 x = 0, δ > 0. Κίνηση ἐλατηρίου µέ ἀπόσβεση. (v) x + ε(x 2 1)x + x = 0. Εξίσωση ταλαντωτοῦ τοῦ Van der Pol. (vi) t 2 x + tx + (t 2 ν 2 )x = 0. Εξίσωση Bessel Friedrich Wilhelm Bessel ( ). Γερµανός ἀστρονόµος. Λύσεις οἱ συναρτήσεις Bessel.

ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ: διαφορές των αγνώστων συναρτήσεων. σύνολο τιμών. F(k,y k,y. =0, k=0,1,2, δείκτη των y k. =0 είναι 2 ης τάξης 1.

ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ: διαφορές των αγνώστων συναρτήσεων. σύνολο τιμών. F(k,y k,y. =0, k=0,1,2, δείκτη των y k. =0 είναι 2 ης τάξης 1. ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ: Οι Εξισώσεις Διαφορών (ε.δ.) είναι εξισώσεις που περιέχουν διακριτές αλλαγές και διαφορές των αγνώστων συναρτήσεων Εμφανίζονται σε μαθηματικά μοντέλα, όπου η μεταβλητή παίρνει

Διαβάστε περισσότερα

Πεπερασμένες Διαφορές.

Πεπερασμένες Διαφορές. Κεφάλαιο 1 Πεπερασμένες Διαφορές. 1.1 Προσέγγιση παραγώγων. 1.1.1 Πρώτη παράγωγος. Από τον ορισμό της παραγώγου για συναρτήσεις μιας μεταβλητής γνωρίζουμε ότι η παράγωγος μιας συνάρτησης f στο σημείο x

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής:

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: p( ) = a + a + a + a + + a, όπου οι συντελεστές α i θα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Ιστορία του Λογισμού των Μεταβολών... 1 1.2 Εισαγωγή στην Θεωρία Βέλτιστου Ελέγχου... 8

1.1 Ιστορία του Λογισμού των Μεταβολών... 1 1.2 Εισαγωγή στην Θεωρία Βέλτιστου Ελέγχου... 8 v Πρόλογος Τ ο βιβλίο αυτό είναι αποτέλεσμα των παραδόσεων, των τελευταίων έξι χρόνων (2002-08), του μαθήματος Θεωρία Βέλτιστου Ελέγχου στο πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών του Τμήματος Μαθηματικών του

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Μαθηματικά (Φυλλάδιο 1 ο )

Γενικά Μαθηματικά (Φυλλάδιο 1 ο ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Γενικά Μαθηματικά (Φυλλάδιο 1 ο ) Επιμέλεια Φυλλαδίου : Δρ. Σ. Σκλάβος Περιλαμβάνει: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΠΑΡΑΓΩΓΙΣΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1. Μιγαδικοί αριθμοί. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1

Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1. Μιγαδικοί αριθμοί. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1 ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1 Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1 Μιγαδικοί αριθμοί Τι είναι και πώς τους αναπαριστούμε Οι μιγαδικοί αριθμοί είναι μια επέκταση του συνόλου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού

Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού Σελίδα 1 από Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού Στο κεφάλαιο αυτό θα ασχοληθούµε µε τα βασικά θεωρήµατα του διαφορικού λογισµού καθώς και µε προβλήµατα που µπορούν να επιλυθούν χρησιµοποιώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 1. Τι λέμε δύναμη, πως συμβολίζεται και ποια η μονάδα μέτρησής της. Δύναμη είναι η αιτία που προκαλεί τη μεταβολή της κινητικής κατάστασης των σωμάτων ή την παραμόρφωσή

Διαβάστε περισσότερα

«ΣΥΝΕΧΗ ΚΛΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ: ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ»

«ΣΥΝΕΧΗ ΚΛΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ: ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ» Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο «ΣΥΝΕΧΗ ΚΛΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ: ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ» ΜΠΙΘΗΜΗΤΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΕΛΛΑ Επιβλέπουσα: Αν. Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

εάν F x, x οµόρροπα εάν F x, x αντίρροπα B = T W T = W B

εάν F x, x οµόρροπα εάν F x, x αντίρροπα B = T W T = W B 4 Εργο και Ενέργεια 4.1 Εργο σε µία διάσταση Το έργο µιας σταθερής δύναµης F x, η οποία ασκείται σε ένα σώµα που κινείται σε µία διάσταση x, ορίζεται ως W = F x x Εργο ύναµης = ύναµη Μετατόπιση Εχουµε

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλώματα, Σήματα και Συστήματα

Κυκλώματα, Σήματα και Συστήματα Κυκλώματα, Σήματα και Συστήματα Μάθημα 7 Ο Μετασχηματισμός Z Βασικές Ιδιότητες Καθηγητής Χριστόδουλος Χαμζάς Ο Μετασχηματισμός Ζ Γιατί χρειαζόμαστε τον Μετασχηματισμό Ζ; Ανάγει την επίλυση των αναδρομικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΝΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ και ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ με τη χρήση του Maple

ΔΥΝΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ και ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ με τη χρήση του Maple ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ +- ΣΟΥΡΛΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΥΝΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ και ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ με τη χρήση του Maple 3 3 3 4 5 x 3 ΠΑΤΡΑ Email: dsourlas@physics.upatras.gr Ιστοσελίδα Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Η2. Ο νόµος του Gauss

Κεφάλαιο Η2. Ο νόµος του Gauss Κεφάλαιο Η2 Ο νόµος του Gauss Ο νόµος του Gauss Ο νόµος του Gauss µπορεί να χρησιµοποιηθεί ως ένας εναλλακτικός τρόπος υπολογισµού του ηλεκτρικού πεδίου. Ο νόµος του Gauss βασίζεται στο γεγονός ότι η ηλεκτρική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΓΑ ΙΚΟΙ. 3. Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 + z2 = z1 + z2. 4. Για κάθε z C ισχύει z z 2 z. 5. Για κάθε µιγαδικό z ισχύει: 6.

ΜΙΓΑ ΙΚΟΙ. 3. Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 + z2 = z1 + z2. 4. Για κάθε z C ισχύει z z 2 z. 5. Για κάθε µιγαδικό z ισχύει: 6. ΜΙΓΑ ΙΚΟΙ 1 Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 z2 z1 z2 1 2 Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 z2 z1 z2 3 Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 + z2 = z1 + z2 4 Για κάθε z C ισχύει z z 2 z 5 Για κάθε µιγαδικό z ισχύει:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΙΑΤΥΠΩΣΗ ΚΑΙ ΛΥΣΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΙΑΤΥΠΩΣΗ ΚΑΙ ΛΥΣΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΙΑΤΥΠΩΣΗ ΚΑΙ ΛΥΣΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ Στις φυσικές επιστήµες για να λύσουµε προβλήµατα ακολουθούµε συνήθως τα εξής βήµατα: 1. Μαθηµατική διατύπωση. Για να διατυπώσουµε µαθηµατικά ένα πρόβληµα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Τρισδιάστατες κινήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Τρισδιάστατες κινήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ Τρισδιάστατες κινήσεις Οι µονοδιάστατες κινήσεις είναι εύκολες αλλά ζούµε σε τρισδιάστατο χώρο Θα δούµε λοιπόν τώρα πως θα αντιµετωπίζοµε την κίνηση υλικού σηµείου στις τρεις διαστάσεις Ας θεωρήσοµε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γιώργος Πρέσβης ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο : ΚΩΝΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Φροντιστήρια Φροντιστήρια ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ η Κατηγορία : Ο Κύκλος και τα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ProapaitoÔmenec gn seic.

ProapaitoÔmenec gn seic. ProapaitoÔmeec g seic. Α. Το σύνολο των πραγματικών αριθμών R και οι αλγεβρικές ιδιότητες των τεσσάρων πράξεων στο R. Το σύνολο των φυσικών αριθμών N = {1,, 3,... }. Προσέξτε: μερικά βιβλία (τα βιβλία

Διαβάστε περισσότερα

μαθηματικά β γυμνασίου

μαθηματικά β γυμνασίου μαθηματικά β γυμνασίου Κάθε αντίτυπο φέρει την υπογραφή ενός εκ των συγγραφέων Σειρά: Γυμνάσιο, Θετικές Επιστήμες Μαθηματικά Β Γυμνασίου, Βασίλης Διολίτσης Ιωάννα Κοσκινά Νικολέττα Μπάκου Θεώρηση Κειμένου:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΑ 3,4. Συστήµατα ενός Βαθµού ελευθερίας. k Για E 0, η (1) ισχύει για κάθε x. Άρα επιτρεπτή περιοχή είναι όλος ο άξονας

ΚΕΦΑΛΑΙΑ 3,4. Συστήµατα ενός Βαθµού ελευθερίας. k Για E 0, η (1) ισχύει για κάθε x. Άρα επιτρεπτή περιοχή είναι όλος ο άξονας ΚΕΦΑΛΑΙΑ,4. Συστήµατα ενός Βαθµού ελευθερίας. Να βρεθούν οι επιτρεπτές περιοχές της κίνησης στον άξονα ' O για την απωστική δύναµη F, > και για ενέργεια Ε. (α) Είναι V και οι επιτρεπτές περιοχές της κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

e-mail@p-theodoropoulos.gr

e-mail@p-theodoropoulos.gr Ασκήσεις Μαθηµατικών Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύµβουλος Μαθηµατικών e-mail@p-theodoropoulos.gr Στην εργασία αυτή ξεχωρίζουµε και µελετάµε µερικές περιπτώσεις ασκήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις)

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) 6 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) Η εξίσωση αx βy γ Στο Γυμνάσιο διαπιστώσαμε με την βοήθεια παραδειγμάτων ότι η εξίσωση αx βy γ, με α 0 ή β 0, που λέγεται γραμμική εξίσωση,

Διαβάστε περισσότερα

= (1, 0,1, 0) είναι γραµµικά ανεξάρτητα

= (1, 0,1, 0) είναι γραµµικά ανεξάρτητα ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θέµα α) (µ) Θεωρούµε ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ 7 Ιουλίου 3 (διάρκεια: 3 ώρες

Διαβάστε περισσότερα

B) Από το βιβλίο «Άλγεβρα Β Γενικού Λυκείου» των Σ. Ανδρεαδάκη, Β. Κατσαργύρη, Σ. Παπασταυρίδη, Γ. Πολύζου και Α. Σβέρκου, έκδοση Ο.Ε..Β. 2010.

B) Από το βιβλίο «Άλγεβρα Β Γενικού Λυκείου» των Σ. Ανδρεαδάκη, Β. Κατσαργύρη, Σ. Παπασταυρίδη, Γ. Πολύζου και Α. Σβέρκου, έκδοση Ο.Ε..Β. 2010. Β Τάξη Ηµερήσιου Γενικού Λυκείου Μ α θ ή µ α τ α Γ ε ν ι κ ή ς Π α ι δ ε ί α ς Άλγεβρα Γενικής Παιδείας I. ιδακτέα ύλη A) Από το βιβλίο «Άλγεβρα Α Γενικού Λυκείου» των Σ. Ανδρεαδάκη, Β. Κατσαργύρη, Σ.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ( ΘΕΡΙΝΑ )

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ( ΘΕΡΙΝΑ ) 5 1 1 1η σειρά ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ( ΘΕΡΙΝΑ ) ΘΕΜΑ 1 Α. Ας υποθέσουμε ότι x 1,x,...,x κ είναι οι τιμές μιας μεταβλητής X, που αφορά τα άτομα ενός δείγματος μεγέθους

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός

Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός Μονοτονία Συνάρτησης Tζουβάλης Αθανάσιος Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός Περιεχόμενα Μονοτονία συνάρτησης... Λυμένα παραδείγματα...

Διαβάστε περισσότερα

Ask seic kai Jèmata sth JewrÐa Mètrou kai Olokl rwsh

Ask seic kai Jèmata sth JewrÐa Mètrou kai Olokl rwsh Ask seic kai Jèmata sth JewrÐa Mètrou kai Olokl rwsh Ginnhc K. Sarant pouloc jnik Mets bio Poluteqne o Sqol farmosmłnwn Majhmatik n & Fusik n pisthm n TomŁac Majhmatik n 22 Febrouar ou 28 Perieqìmena Συμβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

2 Η ΕΥΘΕΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ. Εισαγωγή

2 Η ΕΥΘΕΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ. Εισαγωγή Η ΕΥΘΕΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ Εισαγωγή Η ιδέα της χρησιμοποίησης ενός συστήματος συντεταγμένων για τον προσδιορισμό της θέσης ενός σημείου πάνω σε μια επιφάνεια προέρχεται από την Γεωγραφία και ήταν γνωστή στους

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ Εν Αθήναις e-book 2012

ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ Εν Αθήναις e-book 2012 ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ Εν Αθήναις e-book 2012 Συγγραφέας: dimdom 2 ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ Εν Αθήναις e-book 2012 ΦΑΚΟΙ Τό φῶς ἀπό τά κοντινά ἀντικείμενα συγκλίνει πίσω ἀπό τό φακό, στό ἐπίπεδό

Διαβάστε περισσότερα

για τις οποίες ισχύει ( )

για τις οποίες ισχύει ( ) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΜΗΤΑΛΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ, ΔΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ . Έστω οι συναρτήσεις f, g: για κάθε. α) Να αποδείξετε ότι η g είναι -. β) Να αποδείξετε ότι

Διαβάστε περισσότερα

Κανονικ ες ταλαντ ωσεις

Κανονικ ες ταλαντ ωσεις Κανονικες ταλαντωσεις Ειδαµε ηδη οτι φυσικα συστηµατα πλησιον ενος σηµειου ευαταθους ισορροπιας συ- µπεριφερονται οπως σωµατιδια που αλληλεπιδρουν µε γραµµικες δυναµεις επαναφορας οπως θα συνεαινε σε σωµατιδια

Διαβάστε περισσότερα

ημερήσιων και εσπερινών ΕΠΑ.Λ. για το σχολικό έτος 2011-2012.

ημερήσιων και εσπερινών ΕΠΑ.Λ. για το σχολικό έτος 2011-2012. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ B ----- Να διατηρηθεί μέχρι... Βαθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου Κεφάλαιο ο Αλγεβρικές Παραστάσεις ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ Γυμνάσιο Αμυνταίου ΜΑΘΗΜΑ Α. Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς ΑΣΚΗΣΕΙΣ ) ) Να συμπληρώσετε τα κενά ώστε στην κατακόρυφη στήλη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γιώργος Πρέσβης ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΕΞΙΣΩΣΗ ΕΥΘΕΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Φροντιστήρια Φροντιστήρια ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝ 1η Κατηγορία : Εξίσωση Γραμμής 1.1 Να εξετάσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν.

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν. ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Τι είναι αριθμητική παράσταση; Με ποια σειρά εκτελούμε τις πράξεις σε μια αριθμητική παράσταση ώστε να βρούμε την τιμή της; Αριθμητική παράσταση λέγεται κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη ευθύγραμμης ομαλά επιταχυνόμενης κίνησης και. του θεωρήματος μεταβολής της κινητικής ενέργειας. με τη διάταξη της αεροτροχιάς

Μελέτη ευθύγραμμης ομαλά επιταχυνόμενης κίνησης και. του θεωρήματος μεταβολής της κινητικής ενέργειας. με τη διάταξη της αεροτροχιάς Εργαστηριακή Άσκηση 4 Μελέτη ευθύγραμμης ομαλά επιταχυνόμενης κίνησης και του θεωρήματος μεταβολής της κινητικής ενέργειας με τη διάταξη της αεροτροχιάς Βαρσάμης Χρήστος Στόχος: Μελέτη της ευθύγραμμης

Διαβάστε περισσότερα

Μετασχηµατισµός Ζ (z-tranform)

Μετασχηµατισµός Ζ (z-tranform) Μετασχηµατισµός Ζ (-traform) Εργαλείο ανάλυσης σηµάτων και συστηµάτων διακριτού χρόνου ιεργασία ανάλογη του Μετ/σµού Laplace Απόκριση συχνότητας Εφαρµογές επίλυση γραµµικών εξισώσεων διαφορών µε σταθερούς

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΘΕΜΑ ο _6950 α) Να κατασκευάσετε ένα γραμμικό σύστημα δυο εξισώσεων με δυο αγνώστους με συντελεστές διάφορους του

Διαβάστε περισσότερα

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Κωνσταντίνος Παπασταματίου Μαθηματικά Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Συνοπτική Θεωρία Μεθοδολογίες Λυμένα Παραδείγματα Επιμέλεια: Μαθηματικός Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ. Καρτάλη 8 (με

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ιαχείριση διδακτέας - εξεταστέας ύλης των Μαθηµατικών Γ τάξης Ηµερήσιου και τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου, για το σχολικό έτος 2010 2011.

ΘΕΜΑ: ιαχείριση διδακτέας - εξεταστέας ύλης των Μαθηµατικών Γ τάξης Ηµερήσιου και τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου, για το σχολικό έτος 2010 2011. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ /ΥΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α Να διατηρηθεί µέχρι... Βαθµός Ασφαλείας...

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο M6. Κυκλική κίνηση και άλλες εφαρµογές των νόµων του Νεύτωνα

Κεφάλαιο M6. Κυκλική κίνηση και άλλες εφαρµογές των νόµων του Νεύτωνα Κεφάλαιο M6 Κυκλική κίνηση και άλλες εφαρµογές των νόµων του Νεύτωνα Κυκλική κίνηση Αναπτύξαµε δύο µοντέλα ανάλυσης στα οποία χρησιµοποιούνται οι νόµοι της κίνησης του Νεύτωνα. Εφαρµόσαµε τα µοντέλα αυτά

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι Κεφάλαιο Διανυσματικοί Χώροι Διανυσματικοί χώροι - Βασικοί ορισμοί και ιδιότητες Θεωρούμε τρία διαφορετικά σύνολα: Διανυσματικοί Χώροι α) Το σύνολο διανυσμάτων (πινάκων με μία στήλη) με στοιχεία το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Θετικής Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου

Μαθηματικά Θετικής Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου Μαθηματικά Θετικής Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου Κεφάλαιο ο : Κωνικές Τομές Επιμέλεια : Παλαιολόγου Παύλος Μαθηματικός ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΚΩΝΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ. Ο ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Ένας κύκλος ορίζεται αν

Διαβάστε περισσότερα

3 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ

3 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ 1 2 3 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ 31 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: Έστω δύο σύνολα Α και Β ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ του συνόλου Α στο Β είναι η διμελής σχέση f A B για την οποία A αντιστοιχεί ένα και μόνο ένα y B δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( ))

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( )) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΘΕΩΡΗΜΑ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ (Θ.Μ.Τ.) [Θεώρημα Μέσης Τιμής Διαφορικού Λογισμού του κεφ..5 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Παράδειγμα. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4 x2 - x1. x = x2 x1 . . 1

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4  x2 - x1. x = x2 x1 . . 1 1 1 o Κεφάλαιο: Ευθύγραµµη Κίνηση Πώς θα µπορούσε να περιγραφεί η κίνηση ενός αγωνιστικού αυτοκινήτου; Πόσο γρήγορα κινείται η µπάλα που κλώτσησε ένας ποδοσφαιριστής; Απαντήσεις σε τέτοια ερωτήµατα δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Τα Προγράµµατα υναµικής Γεωµετρίας και η Χρήση τους στη ιδασκαλία της Άλγεβρας και της Ανάλυσης στη Μέση Εκπαίδευση

Τα Προγράµµατα υναµικής Γεωµετρίας και η Χρήση τους στη ιδασκαλία της Άλγεβρας και της Ανάλυσης στη Μέση Εκπαίδευση Τα Προγράµµατα υναµικής Γεωµετρίας και η Χρήση τους στη ιδασκαλία της Άλγεβρας και της Ανάλυσης στη Μέση Εκπαίδευση Αριστοτέλης Μακρίδης Μαθηµατικός, Επιµορφωτής των Τ.Π.Ε Αποσπασµένος στην ενδοσχολική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1ο 1.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τα φυσικά µεγέθη από τη Στήλη Ι και, δίπλα σε καθένα, τη µονάδα της Στήλης ΙΙ που αντιστοιχεί σ' αυτό.

ΘΕΜΑ 1ο 1.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τα φυσικά µεγέθη από τη Στήλη Ι και, δίπλα σε καθένα, τη µονάδα της Στήλης ΙΙ που αντιστοιχεί σ' αυτό. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΠΤΑ (7) ΘΕΜΑ 1ο 1.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τα

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσία µηδενιστών στη θεωρία τοπολογικών αλγεβρών

Παρουσία µηδενιστών στη θεωρία τοπολογικών αλγεβρών Παρουσία µηδενιστών στη θεωρία τοπολογικών αλγεβρών Μαρίνα Χαραλαµπίδου Τµήµα Μαθηµατικών Τοµέας Αλγεβρας και Γεωµετρίας Πανεπιστηµίο Αθηνών Σεµινάριο Τοµέα Αλγεβρας και Γεωµετρίας 11/12/2012 1 / 47 Περιεχόµενα

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Σταματόπουλος «Αρχές Διατήρησης» vs «Νόμοι του Νεύτωνα»

Νίκος Σταματόπουλος «Αρχές Διατήρησης» vs «Νόμοι του Νεύτωνα» «Αρχές Διατήρησης» vs «Νόμοι του Νεύτωνα» Ερώτημα 1 ο : Ποιες από αυτές τις «αρχές» είναι όντως αρχές και ποιες δεν είναι; Ερώτημα 2 ο : Ποιο έχει μεγαλύτερη ισχύ; η «αρχή» ή ο «νόμος»; Ερώτημα 3 ο : Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Β Γυμνασίου. Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com

Φυσική Β Γυμνασίου. Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com Φυσική Β Γυμνασίου Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd 2 Εισαγωγή 1.1 Οι φυσικές επιστήμες και η μεθοδολογία τους Φαινόμενα: Μεταβολές όπως το λιώσιμο του πάγου, η

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΩΝ ΚΛΩΘΟΕΙ ΟΥΣ, Ι ΙΑΙΤΕΡΑ ΣΕ ΜΗ ΤΥΠΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ.

ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΩΝ ΚΛΩΘΟΕΙ ΟΥΣ, Ι ΙΑΙΤΕΡΑ ΣΕ ΜΗ ΤΥΠΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ. ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΩΝ ΚΛΩΘΟΕΙ ΟΥΣ, Ι ΙΑΙΤΕΡΑ ΣΕ ΜΗ ΤΥΠΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ. Ν. Ε. Ηλιού Επίκουρος Καθηγητής Τµήµατος Πολιτικών Μηχανικών Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας Γ.. Καλιαµπέτσος Επιστηµονικός

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (Επαναληπτικός ιαγωνισμός)

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (Επαναληπτικός ιαγωνισμός) 4 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (Επαναληπτικός ιαγωνισμός) Κυριακή, 5 Απριλίου, 00, Ώρα:.00 4.00 Προτεινόμενες Λύσεις Άσκηση ( 5 μονάδες) Δύο σύγχρονες πηγές, Π και Π, που απέχουν μεταξύ τους

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το Geogebra Μωυσιάδης Πολυχρόνης Δόρτσιος Κώστας

Οδηγίες για το Geogebra Μωυσιάδης Πολυχρόνης Δόρτσιος Κώστας Οδηγίες για το Geogebra Μωυσιάδης Πολυχρόνης Δόρτσιος Κώστας Η πρώτη οθόνη μετά την εκτέλεση του προγράμματος διαφέρει κάπως από τα προηγούμενα λογισμικά, αν και έχει αρκετά κοινά στοιχεία. Αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΤΕ ΙΣΧΥΕΙ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΛΑΧΙΣΤΗΣ ΔΡΑΣΕΩΣ. φυσικό σύστηµα; Πρόκειται για κίνηση σε συντηρητικό πεδίο δυνάµεων;

ΠΟΤΕ ΙΣΧΥΕΙ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΛΑΧΙΣΤΗΣ ΔΡΑΣΕΩΣ. φυσικό σύστηµα; Πρόκειται για κίνηση σε συντηρητικό πεδίο δυνάµεων; ΠΟΤΕ ΙΣΧΥΕΙ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΛΑΧΙΣΤΗΣ ΔΡΑΣΕΩΣ Είδαµε ότι η φυσική κίνηση ενός σωµατιδίου σε συντηρητικό πεδίο ικανοποιεί την αρχή ελάχιστης δράσης του Hamilton µε Λαγκρανζιανή, όπου η κινητική ενέργεια του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΦΟΙΤΗΤΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ . Τ.. Α. 1630-1759 1300-1359 .. Ε... .. Ε... 1400-1459. Καούλλας Γιώργος 11910 1330-1459

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΦΟΙΤΗΤΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ . Τ.. Α. 1630-1759 1300-1359 .. Ε... .. Ε... 1400-1459. Καούλλας Γιώργος 11910 1330-1459 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ /0/0 ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΦΟΙΤΗΤΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ R0 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Σελ: 09 - Full Term 08/09-0/ 000 ΜΑΣ 00 60-9 ΧΩΔ0 09 0 06 0006 ΜΑΣ 00 Α 00-9 0 6 0008 ΜΑΣ 00 Β 0-9 0 6 909 ΜΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δυναμική Μηχανών I. Διάλεξη 3. Χειμερινό Εξάμηνο 2013 Τμήμα Μηχανολόγων Μηχ., ΕΜΠ

Δυναμική Μηχανών I. Διάλεξη 3. Χειμερινό Εξάμηνο 2013 Τμήμα Μηχανολόγων Μηχ., ΕΜΠ Δυναμική Μηχανών I Διάλεξη 3 Χειμερινό Εξάμηνο 2013 Τμήμα Μηχανολόγων Μηχ., ΕΜΠ Περιεχόμενα: Διακριτή Μοντελοποίηση Μηχανικών Συστημάτων Επανάληψη: Διακριτά στοιχεία μηχανικών δυναμικών συστημάτων Δυναμικά

Διαβάστε περισσότερα

1 Απλή Αρµονική Ταλάντωση

1 Απλή Αρµονική Ταλάντωση ,Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Καραδηµητρίου Ε. Μιχάλης http://perifysikhs.wordpress.com mixalis.karadimitriou@gmail.com Πρόχειρες Σηµειώσεις 2011-2012 1 Απλή Αρµονική Ταλάντωση 1.1 Περιοδικά Φαινόµενα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 0 Ε_.ΜλΘΤ(ε) ΤΑΞΗ: Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ / ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Κυριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 00 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α A. Έστω μια συνάρτηση ορισμένη σε ένα διάστημα. Αν F είναι μια παράγουσα της στο, τότε να αποδείξετε ότι:

Διαβάστε περισσότερα

1.3 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ

1.3 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ - ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Ορισμός : αν λ πραγματικός αριθμός με 0 και μη μηδενικό διάνυσμα τότε σαν γινόμενο του λ με το ορίζουμε ένα διάνυσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ιατηρητικές δυνάµεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ιατηρητικές δυνάµεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ιατηρητικές δυνάµεις Στο υποκεφάλαιο.4 είδαµε ότι, για µονοδιάστατες κινήσεις στον άξονα x, όλες οι δυνάµεις της µορφής F F(x) είναι διατηρητικές. Για κίνηση λοιπόν στις τρεις διαστάσεις, µπορούµε

Διαβάστε περισσότερα

Το Φως Είναι Εγκάρσιο Κύμα!

Το Φως Είναι Εγκάρσιο Κύμα! ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΣΗΜΕΛΛΗΣ Μαθήματα Οπτικής 3. Πόλωση Το Φως Είναι Εγκάρσιο Κύμα! Αυτό που βλέπουμε με τα μάτια μας ή ανιχνεύουμε με αισθητήρες είναι το αποτέλεσμα που προκύπτει όταν φως με συγκεκριμένο χρώμα -είδος,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο.

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1 Τελεστές και πίνακες 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. Ανάλογα, τελεστής είναι η απεικόνιση ενός διανύσματος σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

Ανακατασκευή εικόνας από προβολές

Ανακατασκευή εικόνας από προβολές Ανακατασκευή εικόνας από προβολές Μέθοδος ανακατασκευής με χρήση χαρακτηριστικών δειγμάτων προβολής Αναστάσιος Κεσίδης Δρ. Ηλεκτρολόγος Μηχανικός Θέματα που θα αναπτυχθούν Εισαγωγή στις τομογραφικές μεθόδους

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα προς ανάλυση: Κινηµατική ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

Θέµατα προς ανάλυση: Κινηµατική ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ «Αρχές Βιοκινητικής» Μάθηµα του βασικού κύκλου σπουδών (Γ εξάµηνο)

Διαβάστε περισσότερα

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικές έννοιες Στο κεφάλαιο αυτό θα αναφερθούμε σε ορισμένες έννοιες, οι οποίες ίσως δεν έχουν άμεση σχέση με τους διανυσματικούς χώρους, όμως θα χρησιμοποιηθούν αρκετά κατά τη μελέτη τόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ. Τµήµα Μαθηµατικών και Στατιστικής

ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ. Τµήµα Μαθηµατικών και Στατιστικής ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τµήµα Μαθηµατικών και Στατιστικής Α Κ Α Δ Η Μ Α Ϊ Κ Ο Π Ρ Ο Σ Ω Π Ι Κ Ο ΠPOEΔPOΣ Θεοφάνης Σαπατίνας ΑΝΤΙΠPOEΔPOΣ Aλέκος Bίδρας KAΘHΓHTEΣ Aλέκος Bίδρας Γεώργιος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο κύριος στόχος αυτού του κεφαλαίου είναι να δείξουµε ότι η ολοκλήρωση είναι η αντίστροφη πράξη της παραγώγισης και να δώσουµε τις βασικές µεθόδους υπολογισµού των ολοκληρωµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις 2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΙΣ ΘΕΩΡΙΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΛΗ ΤΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΜΕΡΟΣ Α -- ΑΛΓΕΒΡΑ Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις Α. 1 1 1. Τι ονομάζεται Αριθμητική και τι Αλγεβρική παράσταση; Ονομάζεται Αριθμητική παράσταση μια παράσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ Α ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Π.Μ.Σ (ΥΠΟΕΡΓΟΥ)

ΤΜΗΜΑ Α ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Π.Μ.Σ (ΥΠΟΕΡΓΟΥ) ΤΜΗΜΑ Α ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Π.Μ.Σ (ΥΠΟΕΡΓΟΥ) Α1. ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ Tο Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών του Τµήµατος Μαθηµατικών του Πανεπιστηµίου Κρήτης είναι ένα από τα πρώτα οργανωµένα µεταπτυχιακά

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη της γεωμετρικής σκέψης από τον Ευκλείδη μέχρι σήμερα

Η εξέλιξη της γεωμετρικής σκέψης από τον Ευκλείδη μέχρι σήμερα Η εξέλιξη της γεωμετρικής σκέψης από τον Ευκλείδη μέχρι σήμερα Βασίλειος Παπαντωνίου Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών bipapant@math.upatras.gr Επίκεντρο της παρουσίασης Η εξέλιξη της μαθηματικής σκέψης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΗ Η ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΟΛΗ Η ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΛΗ Η ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ : ΣΩΣΤΟ ΛΑΘΟΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΥ ΠΑΥΛΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΥ ΠΑΥΛΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Γ Λυκείου. Έκδοση Α. 120 Ασκήσεις προσδοκούν να προαχθούν σε θέµατα εξετάσεων. Αθήνα 2012 (λίγο πριν τις εκλογές) 5/5/2012

Μαθηματικά Γ Λυκείου. Έκδοση Α. 120 Ασκήσεις προσδοκούν να προαχθούν σε θέµατα εξετάσεων. Αθήνα 2012 (λίγο πριν τις εκλογές) 5/5/2012 Μαθηματικά Γ Λυκείου Ασκήσεις προσδοκούν να προαχθούν σε θέµατα εξετάσεων 5/5/ Έκδοση Α Θετική και Τεχνολογική Κατεύθυνση ( mac964@gmail.com) Αθήνα (λίγο πριν τις εκλογές) Επαναληπτικές ασκήσεις που φιλοδοξούν

Διαβάστε περισσότερα

Ε Υ Θ Υ Γ Ρ Α Μ Μ Η Κ Ι Ν Η Σ Η - Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ

Ε Υ Θ Υ Γ Ρ Α Μ Μ Η Κ Ι Ν Η Σ Η - Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ 0 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ Ε Υ Θ Υ Γ Ρ Α Μ Μ Η Κ Ι Ν Η Σ Η - Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ 0 1 Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων Α. Κάνε κατάλληλο σχήμα,τοποθέτησε τα δεδομένα στο σχήμα και ονόμασε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος;

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος; ΙΝΥΣΜΤ ΘΕΩΡΙ ΘΕΜΤ ΘΕΩΡΙΣ Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; AB A (αρχή) B (πέρας) Στη Γεωµετρία το διάνυσµα ορίζεται ως ένα προσανατολισµένο ευθύγραµµο τµήµα, δηλαδή ως ένα ευθύγραµµο τµήµα του οποίου τα άκρα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

http://kesyp.didefth.gr/ 1

http://kesyp.didefth.gr/ 1 248_Τµήµα Εφαρµοσµένων Μαθηµατικών Πανεπιστήµιο Κρήτης, Ηράκλειο Προπτυχιακό Πρόγραµµα Σκοπός του Τµήµατος Εφαρµοσµένων Μαθηµατικών είναι η εκαπαίδευση επιστηµόνων ικανών όχι µόνο να υπηρετήσουν και να

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Εποµένως η f είναι κοίλη στο διάστηµα (, 1] και κυρτή στο [ 1, + ).

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Εποµένως η f είναι κοίλη στο διάστηµα (, 1] και κυρτή στο [ 1, + ). 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΜΑ 1 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Βλέπε σχολικό βιβλίο σελίδα 194, το θεώρηµα ενδιάµεσων τιµών. Β. Βλέπε τον ορισµό στη σελίδα 279 του σχολικού βιβλίου. Γ. Βλέπε

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικα Γ Γυμνασιου

Μαθηματικα Γ Γυμνασιου Μαθηματικα Γ Γυμνασιου Θεωρια και παραδειγματα livemath.eu σελ. απο 9 Περιεχομενα Α ΜΕΡΟΣ: ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΑΙ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ 4 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Χ 4 ΜΟΝΩΝΥΜΑ & ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ 5 ΜΟΝΩΝΥΜΑ 5 ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ 5 ΡΙΖΑ ΠΟΛΥΩΝΥΜΟΥ 5 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣ. 211 Τελική Εξέταση 11-Μάη-2015

ΦΥΣ. 211 Τελική Εξέταση 11-Μάη-2015 ΦΥΣ. 211 Τελική Εξέταση 11-Μάη-2015 Πριν ξεκινήσετε συµπληρώστε τα στοιχεία σας (ονοµατεπώνυµο, αριθµό ταυτότητας) στο πάνω µέρος της σελίδας αυτής. Για τις λύσεις των ασκήσεων θα πρέπει να χρησιµοποιήσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΩΝ ΕΞΑΜΗΝΩΝ & ΕΠΙ ΠΤΥΧΙΩ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-15 (ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ 1 )

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΩΝ ΕΞΑΜΗΝΩΝ & ΕΠΙ ΠΤΥΧΙΩ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-15 (ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ 1 ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 19/6/2015 ΠΕΜΠΤΗ 18/6/2015 ΤΕΤΑΡΤΗ 17/6/2015 ΤΡΙΤΗ 16/6/2015 ΔΕΥΤΕΡΑ 15/6/2015 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΩΝ ΕΞΑΜΗΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Τι ονομάζουμε Φυσική; Φυσική ονομάζουμε την επιστήμη η οποία μελετά τα φυσικά φαινόμενα. ΦΥΣΙΚΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

Τι ονομάζουμε Φυσική; Φυσική ονομάζουμε την επιστήμη η οποία μελετά τα φυσικά φαινόμενα. ΦΥΣΙΚΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Τι ονομάζουμε Φυσική; Φυσική ονομάζουμε την επιστήμη η οποία μελετά τα φυσικά φαινόμενα. ΦΥΣΙΚΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Ξ εκινώντας τη προσπάθεια μου να γράψω αυτό το βιβλίο αναρωτιόμουν πως

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Μαθηµατικά Ι Θέµατα Ιανουαρίου 2015

Γενικά Μαθηµατικά Ι Θέµατα Ιανουαρίου 2015 Γενικά Μαθηµατικά Ι Θέµατα Ιανουαρίου 215 Άσκηση 1: (α) Να υπολογισθεί το γενικευµένο ολοκλήρωµα (ax+b)(x 2 +1) αν το a είναι ϑετικός αριθµός. (ϐ) Το µεσηµέρι, ένα σαλιγκάρι που ϐρίσκεται στο κέντρο ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΔΙΑΦΟΡΑ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ

ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΔΙΑΦΟΡΑ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΔΙΑΦΟΡΑ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Υποθέστε ότι έχουμε μερικά ακίνητα φορτισμένα σώματα (σχ.). Τα σώματα αυτά δημιουργούν γύρω τους ηλεκτρικό πεδίο. Αν σε κάποιο σημείο Α του ηλεκτρικού πεδίου τοποθετήσουμε ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Παράδειγμα 1. Α1. Ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ονομάζεται και α. μετατόπιση. β. επιτάχυνση. γ. θέση. δ. διάστημα.

ΘΕΜΑ Α Παράδειγμα 1. Α1. Ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ονομάζεται και α. μετατόπιση. β. επιτάχυνση. γ. θέση. δ. διάστημα. ΘΕΜΑ Α Παράδειγμα 1 Α1. Ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ονομάζεται και α. μετατόπιση. β. επιτάχυνση. γ. θέση. δ. διάστημα. Α2. Για τον προσδιορισμό μιας δύναμης που ασκείται σε ένα σώμα απαιτείται να

Διαβάστε περισσότερα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Θεωρούμε την ακολουθία (α ν ) των θετικών περιττών αριθμών: 1, 3, 5, 7, α) Να αιτιολογήσετε γιατί η (α ν ) είναι αριθμητική πρόοδος και να βρείτε τον εκατοστό

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίμηση μη-γραμμικών χαρακτηριστικών

Εκτίμηση μη-γραμμικών χαρακτηριστικών Εκτίμηση μη-γραμμικών χαρακτηριστικών Μη-γραμμικά χαρακτηριστικά ή αναλλοίωτα μέτρα Διάσταση. Ευκλείδια. Τοπολογική 3. Μορφοκλασματική (συσχέτισης, πληροφορίας, μέτρησης κουτιών, ) Εκθέτες Lypunov (μεγαλύτερος,

Διαβάστε περισσότερα

του ηµήτρη Καλυκάκη , το γνωστό

του ηµήτρη Καλυκάκη , το γνωστό : του ηµήτρη Καλυκάκη Περίληψη Στην εργασία αυτή παρουσιάζουµε µια πρόταση διδασκαλίας που εστιάζει και εµβαθύνει στην εκθετική συνάρτηση και ειδικότερα στην άρτια και περιττή της συνιστώσα και, το γνωστό

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Διαγράμματα διασποράς (scattergrams) Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Η οπτική απεικόνιση δύο συνόλων δεδομένων μπορεί να αποκαλύψει με παραστατικό τρόπο πιθανές τάσεις και μεταξύ τους συσχετίσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι Σημειώσεις Σταύρος Τουμπής ΟΠΑ, 24 i Οδηγίες Χρήσης Το παρόν ΔΕΝ είναι διδακτικό βιβλίο. Είναι οι σημειώσεις του μαθήματος «Μαθηματικά Ι», όπως το διδάσκω στο πρώτο εξάμηνο του Τμήματος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2014-2015 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΟΥΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2014-2015 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΟΥΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 04-05 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΟΥΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥΣ Θεωρούμε τους μιγαδικούς C για τους οποίους ισχύει: - = + Im() και τη συνάρτηση f : w f ( w), όπου w C, w - και f (w) = w ) Να

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ. (2 μονάδες) Δίνονται τα σημεία (-2, -16), (-1, -3), (0, 0), (1, -1) και (2, 0). Υπολογίστε το πολυώνυμο παρεμβολής Newton.

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ. (2 μονάδες) Δίνονται τα σημεία (-2, -16), (-1, -3), (0, 0), (1, -1) και (2, 0). Υπολογίστε το πολυώνυμο παρεμβολής Newton. ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ - Τ. Ε. Ι. Σ Ε Ρ Ρ Ω Ν Σέρρες, 9 Ιανουαρίου ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Ομάδα Α ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΘΕΜΑ ον (+ μονάδες) Δίνεται ο πρόβολος, με μήκος = m, με κατανεμημένο φορτίο που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο : Η ΕΥΘΕΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο : Η ΕΥΘΕΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : Η ΕΥΘΕΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ. Ένα σημείο Μ(x,y) ανήκει σε μια γραμμή C αν και μόνο αν επαληθεύει την εξίσωσή της. Π.χ. :

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 1 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα

Κεφάλαιο 9 1 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα Σελίδα από 58 Κεφάλαιο 9 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα 9. Ορισμοί... 9. Ιδιότητες... 9. Θεώρημα Cayley-Hamlto...9 9.. Εφαρμογές του Θεωρήματος Cayley-Hamlto... 9.4 Ελάχιστο Πολυώνυμο...40 Ασκήσεις του Κεφαλαίου

Διαβάστε περισσότερα

Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά

Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά 1 Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ3 www.p-theodoropoulos.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην εργασία αυτή εξετάζεται εντός του πλαισίου της Διδακτικής των

Διαβάστε περισσότερα

2 ΟΥ και 7 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

2 ΟΥ και 7 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 2 ΟΥ και 7 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΩΝ και ΔΟΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ 2.1 Να δοθεί ο ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα