1 ΟΥΡΑΝΙΑ ΣΦΑΙΡΑ Γενικά

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "1 ΟΥΡΑΝΙΑ ΣΦΑΙΡΑ. 1.1. Γενικά"

Transcript

1 1 ΟΥΡΑΝΙΑ ΣΦΑΙΡΑ και έχει για κέντρο της τον εκάστοτε παρατηρητή και αυθαίρετη αλλά σταθερή ακτίνα. Ο άξονας περιστροφήςτηςγηςτέµνειτηνουράνιασφαίρασεδύοσηµεία Π και Π, που ονοµάζονται βόρειος(ουράνιος) πόλος και νότιος πόλος(north and south celestial poles) αντίστοιχα(σχήµα 1-1 και 1-4). Ο µέγιστος κύκλος(great circle) της ουράνιας σφαίρας που είναι κάθετος στον άξονα ΠΠ ονοµάζεται ουράνιος ισηµερινός(celestial equator) και το επίπεδό του συµπίπτει µε το επίπεδο του γήινου ισηµερινού. Αξίζει να σηµειωθεί ότι ο µέγιστος κύκλος είναι γεωδαιτικός κύκλος(geodetic circle). Η ελάχιστη απόσταση µεταξύ δύο σηµείων στην επιφάνεια µιας σφαίρας είναι πάντοτε τµήµα ενός γεωδαιτικού κύκλου (ανάλογη προς µία ευθεία σε µια επίπεδη επιφάνεια). Κάθε κύκλος που διέρχεται από τους πόλους λέγεται µεσηµβρινός(meridian). Ο µεσηµβρινός που διέρχεται από έναν αστέρα λέγεται ωριαίος(hour circle) του αστέρα και είναι, φυσικά, κάθετος στον ιση- µερινό. Κάθε κύκλος παράλληλος προς τον ισηµερινό λέγεται κύκλος απόκλισης(declination circle). Οι ηµερήσιες τροχιές των αστέρων είναι κύκλοι απόκλισης. ἈρίσταρχοςδὲὁΣάμιος...ὑποτίθεταιγάρτὰμὲνἀπλανέατῶνἄστρωνκαίτὸνἅ ιονμένεινἀκίνητον,τὰνδέγᾶνπεριφέρεσθαιπερὶτόνἅ ιονκατὰκύκλουπεριφέρειαν,ὅς ἐστιν ἐν μέσῳ τῷ δρόμῳ κείμενος. Ἀρχιμήδης ( π.Χ.) 1.1. Γενικά Οι αστέρες βρίσκονται, σε σχέση µε την ακτίνα τηςγης,σεµεγάλεςαποστάσειςκαιέτσι,όταντουςπαρατηρούµε, φαίνονται ότι βρίσκονται τοποθετηµένοι στην εσωτερική επιφάνεια µιας σφαίρας. Η σφαίρα αυτή ονοµάζεται ουράνια σφαίρα(celestial sphere) Σχήµα1-1.ΗπεριστροφήτηςΓηςγύρωαπότονάξονατης καιηπεριστροφήτηςγύροαπότονήλιοπάνωστοεπίπεδο της εκλειπτικής. 13

2 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Σε κάθε τόπο η κατακόρυφος διεύθυνση, όπως αυτήορίζεταιαπότονήµατηςστάθµης,τέµνειτηνουράνιασφαίραστασηµείαζνκαιν,πουονοµάζονται Ζενίθ(Zenith) και Ναδίρ(Nadir) αντίστοιχα(σχήµα 1-3). Ο µέγιστος κύκλος της ουράνιας σφαίρας, που είναι κάθετος προς τη διεύθυνση ΖνΝδ ονοµάζεται ουράνιος ορίζοντας(celestial horizon) ή απλώς ορίζοντας και, σε γενικές γραµµές, συµπίπτει µε το επίπεδο πουχωρίζειτονουρανόαπότηγησεένατόπο.κάθε κύκλοςπουδιέρχεταιαπόταζνκαινδονοµάζεταικατακόρυφος κύκλος(vertical circle). Ο κατακόρυφος κύκλος που περνά από ένα αστέρα λέγεται κατακόρυφος κύκλος του αστέρα(vertical circle of the star), ενώ ο κατακόρυφος κύκλος που διέρχεται και από τους πόλους Π και Π λέγεται(ουράνιος) µεσηµβρινός του τόπου(local meridian). Κάθε µικρός κύκλος παράλληλος προς τον ορίζοντα λέγεται κύκλος ύψους(altitude circle). Ο µεσηµβρινός ενός τόπου τέµνει τον ορίζοντα σε δύοσηµείαβκαιν,πουλέγονταιβορράς(north)και Νότος(South) αντίστοιχα(σχήµα 1-3). Το κατακόρυφο επίπεδο, που είναι κάθετο στο µεσηµβρινό του τόπου ονοµάζεται πρώτος κάθετος(prime vertical) του τόπουκαιτέµνειτονορίζονταστασηµείαακαι,που λέγονται Ανατολή(East) και ύση(west) αντίστοιχα. Η γραµµή ΒΝ λέγεται µεσηµβρινή γραµµή(meridian line),ενώηγραµµήα λέγεταιάξοναςτουµεσηµβρινού(meridianaxis).τοτόξοβπείναιίσοµετογεωγραφικό πλάτος του τόπου και λέγεται έξαρµα του βόρειου πόλου(altitude of the north pole). Κάθε αστέρας, καθώς διαγράφει την ηµερήσια τροχιά του(diurnal motion) πάνω στον κύκλο απόκλισήςτου,περνάαπότοσηµείοατηςτροχιάςτου, (Σχήµα 1-6), οπότε ανεβαίνει πάνω από τον ορίζοντα και εποµένως ανατέλλει(rises). Στη συνέχεια περνά από το σηµείο Σ1, οπότε διέρχεται από το µεσηµβρινό και εποµένως µεσουρανεί άνω(upper culmination). Ακολούθως περνά από το σηµείο δ και εποµένως δύει (sets) και τέλος από το σηµείο Σ2, οπότε µεσουρανεί κάτω(lower culmination). Ηετήσιατροχιά(annualorbit)τηςΓηςγύρωαπό τον Ήλιο είναι έλλειψη(ellipse) και ο Ήλιος κατέχει µίαεστίατης(focus Σχήµα1-2).ΗκίνησητηςΓης πάνωσ αυτήγίνεται όπωςφαίνεταιαπότοβόρειο πόλο κατάτηνορθήφορά(αντίθετητηςφοράςπεριστροφής των δεικτών ενός ωρολογίου) και µε σταθερήεµβαδικήταχύτητα(2 ος νόµοςκepler).τοεπίπεδο αυτό της τροχιάς της Γης τέµνει την ουράνια σφαίρα κατά ένα µέγιστο κύκλο, που λέγεται εκλειπτική (ecliptic Σχήµα 1-1 και 1-6). Συνεπώς, η εκλειπτική µπορείναορισθείωςητοµήτουεπιπέδουτηςφαινό- µενης τροχιάς(apparent trajectory or orbit) του Ήλιου µε την ουράνια σφαίρα. Η εκλειπτική και ο ισηµερινός τέµνονται κατά τη διάµετρο γγ, που ονοµάζεται γραµµή των ισηµεριών (equinox line) και σχηµατίζουν µια σταθερή γωνία ω = (J2000), που λέγεται λόξωση της εκλειπτικής(obliquityoftheecliptic)ηκάθετηπροςτη γραµµή των ισηµεριών και πάνω στο επίπεδο της εκλειπτικής ευρισκόµενη διάµετρος ΕΕ λέγεται γραµµή των τροπών(solstice line). Τα σηµεία γ και γ ονοµάζονται εαρινό(vernal) και φθινοπωρινό ιση- Σχήµα1-2.ΗετήσιατροχιάτηςΓηςγύρωαπότονΉλιοκαι η θέση τηςκατά τις ισηµερίες και τα ηλιοστάσια 14

3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ουράνια Σφαίρα µερινό σηµείο(autumnal equinox), ενώ τα Ε και Ε ονοµάζονται θερινό(summer) και χειµερινό ηλιοστάσιο(winter solstice). Τα τέσσερα αυτά σηµεία ορίζουν τις αρχές των εποχών του έτους(σχήµα 1-2) Συστήµατα συντεταγµένων Η θέση κάθε αστέρα πάνω στην ουράνια σφαίρα προσδιορίζεται µε τη βοήθεια δυο κάθετων βασικών επιπέδων, που είναι πάντα µέγιστοι κύκλοι της ουράνιας σφαίρας. Οι συντεταγµένες του αστέρα ορίζονται µετηβοήθειαδυοτόξωνπάνωσ αυτάταεπίπεδαή από τις αντίστοιχες επίκεντρες γωνίες(λ και Φ). Η επιλογήτωνδύοαυτώνεπιπέδωναναφοράςκαθώςκαιη αρχήµέτρησηςκαιηφοράτωνγωνιώνλκαιφκαθορίζουν τα διάφορα συστήµατα συντεταγµένων. α) Οριζόντιες συντεταγµένες(horizontal coordinates Α,υ): Στο σύστηµα αυτό ως βασικοί κύκλοι λαµβάνονται ο ορίζοντας και ο µεσηµβρινός του τόπου(σχήµα 1-3). Η θέση ενός αστέρα ορίζεται από το αζιµούθιο (azimuth)α(0 360 )µεαρχήµέτρησηςτονότοκαι απότούψος(altitude)υ(0 ±90 )µεαρχήµέτρησης τονορίζοντα.ησυµπληρωµατικήγωνίαz=90 υ λέγεται ζενίθια απόσταση(zenith angle or distance) του αστέρα και µετριέται πάνω στον κατακόρυφο κύκλοτουαστέρααπότοζενίθ(ζν)προςτοναδίρ(νδ). Το σύστηµα αυτό είναι το φυσικό σύστηµα παρατηρήσεων. β) Ισηµερινές συντεταγµένες(equatorial coordinates Η,δ):Στοσύστηµααυτόωςβασικοίκύκλοι λαµβάνονται ο ουράνιος ισηµερινός και ο µεσηµβρι- Σχήµα 1-3. Οριζόντιες συντεταγµένες. Σχήµα 1-4. Ισηµερινές συντεταγµένες. 15

4 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ νόςτουτόπου.ηθέσηενόςαστέρα(σχήµα1-4)προσδιορίζεταιαπότηνωριαίαγωνία(hourangle)η(0 360 ) µε αρχή µέτρησης το µεσηµβρινό του τόπου και απότηναπόκλιση(declination)δ(0 ±90 )µεαρχή µέτρησης τον ισηµερινό. Η συµπληρωµατική γωνία Ρ =90 δονοµάζεταιπολικήαπόσταση(polarangleor distance) του αστέρα και µετρείται πάνω στον ωριαίο τουαστέρααπότοβόρειοπροςτονότιοπόλοτηςουράνιας σφαίρας. γ) Ουρανογραφικές συντεταγµένες(equatorial coordinates α,δ): Στο σύστηµα αυτό ως βασικοί κύκλοι λαµβάνονται ο ουράνιος ισηµερινός και ο ωριαίος του εαρινού ισηµερινού σηµείου γ. Η θέση ενός αστέρα (Σχήµα 1-5) προσδιορίζεται από την ορθή αναφορά (rightascension)α(0 h 24 h )µεαρχήµέτρησηςτογ (κατά την ορθή φορά) και από την απόκλιση(declination)δ.τοσύστηµααυτόείναιτοπιοδιαδεδοµένοσύστηµα συντεταγµένων και χρησιµοποιείται ευρέως στην καταχώρηση των αστέρων σε καταλόγους, συνήθως κατά αύξουσα ορθή αναφορά. δ) Εκλειπτικές συντεταγµένες(ecliptic coordinates): Στο σύστηµα αυτό ως βασικοί κύκλοι λαµβάνονται η εκλειπτική και ο µέγιστος κύκλος που περνά απότουςπόλουςτηςεκλειπτικήςκαιτογ.ηθέσηενός αστέρα(σχήµα 1-6) προσδιορίζεται από το εκλειπτικό µήκος(ecliptic longitude) λ(0 360 ) µε αρχή µέτρησηςτοεαρινόισηµερινόσηµείογκαιαπότοεκλειπτικόπλάτος(eclipticlatitude)β(0 ±90 )µεαρχή µέτρησης την εκλειπτική. Το σύστηµα αυτό χρησιµοποιείται κυρίως στην Ουράνια Μηχανική. Σχήµα 1-5. Ουρανογραφικές συντεταγµένες. Σχήµα 1-6. Εκλειπτικές συντεταγµένες. 16

5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ουράνια Σφαίρα ε) Γαλαξιακές συντεταγµένες(galactic coordinates): Στο σύστηµα αυτό ως βασικοί κύκλοι λαµβάνονται το γαλαξιακό επίπεδο(galactic plane) και ο µέγιστος κύκλος που περνά από τους πόλους του γαλαξιακού επιπέδου και το κέντρο του Γαλαξία(galacticcentre).Ηθέσηενόςαστέρα(Σχήµα1-7)στο σύστηµα αυτό προσδιορίζεται από το γαλαξιακό µήκος(galacticlongitude)l(0 360 )µεαρχήµέτρησης το κέντρο του Γαλαξία και από το γαλαξιακό πλάτος(galacticlatitude)b(0 ±90 )µεαρχήµέτρησης το γαλαξιακό επίπεδο. Το κέντρο του Γαλαξία έχει ουρανογραφικές συντεταγµένες για το έτος : ακ=17 h 45 m 40 s καιδκ= ενώ ο βόρειος γαλαξιακός πόλος(north galactic pole): απ=12 h 51 m 26 s καιδπ= Σχήµα 1-7. Γαλαξιακές συντεταγµένες. Το σύστηµα αυτό χρησιµοποιείται κυρίως κατά τηµελέτητηςδοµήςτουγαλαξίαµας Σφάλµατα παρατηρήσεων Στον προσδιορισµό των συντεταγµένων των αστέρων, όταν γίνεται µε παρατηρήσεις των φαινόµενων θέσεών τους, εκτός από τα σφάλµατα των οργάνων, υπεισέρχονται και άλλα σφάλµατα που οφείλονται: i) Στη διάθλαση(diffraction από τη Γήινη ατµόσφαιρα) ii)στοβάθοςτουορίζοντα(dipofthehorizon εξαιτίας της σφαιρικότητας της Γης), iii) Στην αποπλάνηση(aberration εξαιτίας της κίνησης της Γης και της πεπερασµένης ταχύτητας του φωτός), iv) Στην ετήσια παράλλαξη των(κοντινών κυρίως) αστέρων(parallax εξαιτίας της µετατόπισης της Γηςκατάτηνετήσιαπεριφοράτηςγύρωαπότον Ήλιο), v) Στη φαινόµενη διάµετρο(apparent diameter κατά την παρατήρηση του Ήλιου, της Σελήνης και των µεγάλων πλανητών). vi) Στη µετάπτωση(precession εξαιτίας της µεταπτωτικής κίνησης του άξονα περιστροφής της Γης). Η κίνηση αυτή οφείλεται κυρίως στην ελκτική δύναµη της Σελήνης και του Ήλιου πάνω στο ισηµερινό εξόγκωµα(equatorial bulge) της Γης και στη λόξωση της εκλειπτικής. Η περίοδος της µεταπτωτικής αυτής κίνησηςείναι25800έτη(σχήµα1-8). vii) Στην κλόνηση(nutation) εξ αιτίας της ροπής πουεξασκείοήλιοςστοσύστηµαγης Σελήνης,που έχει ως αποτέλεσµα την περιοδική µεταβολή της κλίσης του στιγµιαίου άξονα περιστροφής της Γης. Η πε- 17

6 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ρίοδος της µεταβολής αυτής είναι 18.6 έτη(σχήµα 1-8β). Σχήµα 1-8α. Η µετάπτωση του άξονα της τροχειάς της Γής 1.4. Μορφές της ουράνιας σφαίρας σε σχέση µε τη θέση του παρατηρητή 1) Αν το γεωγραφικό πλάτος του παρατηρητή είναιµεταξύ0 και90,ηµορφήτηςουράνιαςσφαίρας καλείται κεκλιµένη ή πλάγια(oblique) και τότε οι αστέρες χωρίζονται στις παρακάτω κατηγορίες:(α) Αστέρες που δεν δύουν(αειφανείς circumpolar). ΑυτόισχύειγιααστέρεςµεΡ φ(σχ.1-9).(β)αστέρες που ανατέλλουν και δύουν(αµφιφανείς rising and setting) κατά τη διάρκεια του εικοσιτετραώρου. Αυτό ισχύει για αστέρες που η πολική τους απόσταση είναιφ<ρ 180 φ.(γ)αστέρεςπουδενανατέλλουν (αφανείς never rising) και βρίσκονται συνέχεια κάτω Σχήµα 1-8β. Η µεταβόλη της διεύθυνσης του άξονα περιστροφήςτηςγης λόγω κλόνησης και µετάπτωσης. Σχήµα 1-9. Πλάγια µορφή της ουράνιας σφαίρας. 18

7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ουράνια Σφαίρα απότονορίζοντα.αυτόισχύειγιααστέρεςµερ> 180 φ(σχήµα 1-9). 2)Ανφ=±90 (δηλαδήστοβόρειοήνότιογεωγραφικό πόλο), τότε η µορφή της ουράνιας σφαίρας ονοµάζεται παράλληλη(parallel view) και οι αστέρες κινούνται παράλληλα προς τον ορίζοντα και είναι αειφανείς,ότανηαπόκλισητουςείναιδ 0º,ήαφανείς, ότανδ<0º(σχήµα1-10ακαιβ). 3)Ανφ=0 (γεωγραφικόςισηµερινός),τότεη µορφή της ουράνιας σφαίρας ονοµάζεται ορθή ή κατακόρυφη(vertical view), οι αστέρες κινούνται κάθετα προς τον ορίζοντα και είναι όλοι αµφιφανείς, µε ίσα ορατάκαιµηορατάτόξα(σχήµα1-11ακαιβ). Σχήµα Παράλληλη µορφή της ουράνιας σφαίρας.(α) Σχηµατική παράσταση.(β) Φωτογραφία αστρικών τροχιών από περιοχή του Νότιου Πόλου. Σχήµα Ορθή µορφή της ουράνιας σφαίρας. (α) Σχηµατική παράσταση. (β) Φωτογραφία αστρικών τροχιών από περιοχή του Ισηµερινού. 19

8 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ 1.5 Σχέσεις σε σφαιρικά τρίγωνα Σφαιρικά τρίγωνα Σφαιρικό τρίγωνο(spherical triangle) ΑΒΓ ονο- µάζεται κάθε τρίγωνο στην επιφάνεια µιας σφαίρας του οποίου οι πλευρές είναι τόξα µέγιστων κύκλων(great circles), δηλαδή τόξα κύκλων που έχουν τα κέντρα τουςστοκέντροτηςσφαίραςκαιανήκουνστοίδιοηµισφαίριο. Έτσι στο σφαιρικό τρίγωνο ΑΒΓ(Σχήµα 1-12)οιδίεδρεςγωνίεςΑ,Β,Γπουσχηµατίζονταιαπότα επίπεδα των κύκλων ονοµάζονται γωνίες του σφαιρικούτριγώνου,ενώτατόξα,α,β,γ,τωνµέγιστωνκύκλωνπουενώνουνανάδύοτασηµείαα,β,γ, ονοµάζονται πλευρές του σφαιρικού τριγώνου. Είναιφανερόαπόταπαραπάνωότιοιπλευρέςκαι οι γωνίες ενός σφαιρικού τριγώνου έχουν τιµές θετικές και µικρότερες των 180º. Ανάλογα µε το πλήθος των ορθών γωνιών ή ορθών πλευρών ένα σφαιρικό τρίγωνο λέγεται ορθογώνιο(rectangular or quadrantal triangle) ή δισορθογώνιο(birectangular) ή τρισορθογώνιο (trirectangular) και ορθόπλευρο ή δισορθόπλευρο ή τρισορθόπλευρο αντίστοιχα Βασικές σχέσεις Σ ένα σφαιρικό τρίγωνο ισχύουν οι ακόλουθες σχέσεις: 1. Οι σχέσεις του συνηµιτόνου: 2. Οι σχέσεις του ηµιτόνου (1-1) 3. Οι σχέσεις των πέντε στοιχείων (1-2) (1-3) 4. Οι σχέσεις των τεσσάρων διαδοχικών στοιχείων Σχήµα Γωνίες και πλευρές σφαιρικού τριγώνου. (1-4) Οισχέσεις(1-1)έως(1-4),καθώςκαιαυτέςπου προκύπτουν, όπως είναι φυσικό, από την κυκλική εναλλαγή α β γ α και Α Β Γ Α χρησιµοποιούνται πολύ συχνά κατά την επίλυση διαφόρων σφαιρικών τριγώνων, που εξετάζει η Αστρονοµία Θέσης(Positional Astronomy). 20

9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ουράνια Σφαίρα Πολικές σχέσεις ίδεται ένα σφαιρικό τρίγωνο ΑΒΓ(Σχήµα 1.13). ΗπλευράΒΓείναιτόξοενόςµέγιστουκύκλουπουχωρίζει τη σφαίρα(στην επιφάνεια της οποίας ανήκει το σφαιρικό τρίγωνο) σε δύο ηµισφαίρια. Αυτού του µέγιστου κύκλου υπάρχουν δυο πόλοι, που ορίζονται από τηντοµήτηςεπιφάνειαςτηςσφαίραςµετηνευθείαπου διέρχεται από το κέντρο του µέγιστου κύκλου και είναι κάθετη στο επίπεδο αυτού. Από τους δύο αυτούς πόλους, που απέχουν 90 από κάθε σηµείο του µέγιστου κύκλου, επιλέγουµε εκείνον τον πόλο Α που βρίσκεταιστοίδιοηµισφαίριοµετηνκορυφήατουσφαιρικού τριγώνου. Με τον ίδιο τρόπο ορίζονται τα σηµεία Β καιγ ωςπόλοιτωνµέγιστωνκύκλωναγκαιαβ αντίστοιχα. Το σφαιρικό τρίγωνο Α Β Γ καλείται πολικό τρίγωνο του σφαιρικού τριγώνου ΑΒΓ, αλλά και, αντίστροφα, το τρίγωνο ΑΒΓ είναι πολικό του σφαιρικούτριγώνουα Β Γ.Πράγµατι,τόσοτοΑ όσοκαιτο Β εκκατασκευήςαπέχουναπότοσηµείογ90,διότι αυτόείναιτοµήτωντόξωνβγκαιαγ,δηλαδήτογ είναι πόλος του µέγιστου κύκλου στον οποίο ανήκει το τόξοα Β καιτασηµείαακαιβείναιοιπόλοιπου αντιστοιχούν στα τόξα Α Β και Α Β. Άρα το τρίγωνο ΑΒΓ είναι το πολικό του Α Β Γ. Από το σχήµα 1.13 έχουµε: ) ) ) ) ) λόγω της αµοιβαίας πολικότητας των σφαιρικών τριγώνων ΑΒΓ και Α Β Γ. Εποµένως: (1-5) Άραηπλευράαενόςσφαιρικούτριγώνουκαιη αντίστοιχη γωνία Α του πολικού του είναι µεταξύ τους παραπληρωµατικές. Το αντίστοιχο ισχύει και για τις υπόλοιπες πλευρές, β και γ. Επειδή, όµως, η πολικότητα είναι αµοιβαία, έχουµε: Σχήµα Το σφαιρικό τρίγωνο Α Β Γ είναι πολικό τρίγωνο του σφαιρικού τριγόνου ΑΒΓ και αντιστρόφως. (1-6) Γενικότερα, λοιπόν, συνεπάγεται ότι οι πλευρές και οι γωνίες κάθε σφαιρικού τριγώνου είναι παραπληρωµατικές των γωνιών και των πλευρών αντίστοιχα του πολικού του τριγώνου, δηλαδή, π.χ.,, αλλά και Μετά από αυτήν την παρατήρηση, όλοι οι βασικοί τύποι της σφαιρικής τριγωνοµετρίας µπορούν εύκολα να µετασχηµατισθούν για τα πολικά τρίγωνα και να 21

10 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ µας δώσουν νέες δυνατότητες για τις αποδείξεις διάφορων σχέσεων που ισχύουν στα σφαιρικά τρίγωνα. Σχέσεων χρήσιµων στη µαθηµατική αστρονοµία για τον προσδιορισµό των θέσεων, των κινήσεων και των µεταβολών διάφορων µεγεθών συναρτήσει άλλων. Αυτοί οι τύποι καλούνται πολικοί τύποι. Ένας τέτοιος πολικός τύπος είναι ο ακόλουθος: που προκύπτει από τη σχέση 1-1. (1-7) Εφαρµογή: Να αποδειχθεί ότι το άθροισµα των γωνιών κάθε σφαιρικού τριγώνου είναι πάντα µεγαλύτερο των 180. Απόδειξη: Απότοσχήµα1-3καιγιατοσφαιρικότρίγωνο Α Β Γ ισχύει η γνωστή σχέση: Άρα,γιατοπολικόαυτού,δηλαδήγιατοσφαιρικό τρίγωνο ΑΒΓ ισχύει η µετασχηµατισµένη σχέση: και η θετική ποσότητα (1-9) λέγεται σφαιρική υπεροχή του σφαιρικού τριγώνου ΑΒΓ Σχέσεις του Borda Οι τύποι αυτοί µας βοηθούν να υπολογίσουµε τις γωνίες ενός σφαιρικού τριγώνου, όταν γνωρίζουµε τις πλευρές του και αποδεικνύονται ως εξής: Αν θέσουµε το άθροισµα των πλευρών ενός σφαιρικού τριγώνου ίσο µε 2p, δηλαδή: τότε, επειδή ισχύει η γνωστή σχέση έχουµε: Εποµένως: (1-10) και, επειδή κάθε πλευρά ενός σφαιρικού τριγώνου είναι τόξο θετικό και µικρότερο των 180, έχουµε από την προηγούµενη σχέση: Εποµένως: Άρα: (1-8) και (1-11) 22

11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ουράνια Σφαίρα (1-12) Άρα, αν διαιρέσουµε τις σχέσεις(1-11) και(1-12) κατά µέλη, προκύπτει: (1-13) καιµεκυκλικήεναλλαγήα β γ ακαι Α Β Γ Απροκύπτουνπαρόµοιεςσχέσειςγια τις δύο άλλες γωνίες ιαφορικές σχέσεις Πολύ συχνά στη Σφαιρική Τριγωνοµετρία αντιµετωπίζονται προβλήµατα προσδιορισµού των µεταβολών κάποιων αστρονοµικών µεγεθών, οι οποίες οφείλονται σε µικρές µεταβολές κάποιων άλλων µεγεθών. Όπως, για παράδειγµα, η µελέτη της µεταβολής των ουρανογραφικών συντεταγµένων του Ήλιου σε συνάρτηση µε τη µεταβολή του εκλειπτικού µήκους του, λόγω της ετήσιας φαινόµενης περιφοράς του γύρω από τη Γη. Επειδή οι µεταβολές αυτές είναι µικρές, µπορούµε να τις θεωρήσουµε ως απειροστά µεγέθη και, εποµένως, η διαφόριση και των δύο µελών µιας κατάλληλης σχέσης να λύνει το πρόβληµα, αρκεί να γνωρίζουµε τα µεγέθη που διατηρούνται σταθερά. Οι τύποι που προκύπτουν από µια τέτοια διαφόριση λέγονται διαφορικοί τύποι. Στις περισσότερες περιπτώσεις ζητείται η µεταβολή ενός στοιχείου ενός σφαιρικού τριγώνου, που οφείλεται στη µεταβολή κάποιων άλλων στοιχείων του τριγώνου. Για παράδειγµα, µπορεί να ζητείται η µεταβολή της µιας πλευράς α του σφαιρικού τριγώνου ΑΒΓ πουοφείλεταιστηµεταβολήτηςγωνίαςακατάdα, καθώς,όµως,οιδύοάλλεςπλευρές,βκαιγ,διατηρούνται σταθερές. Στην περίπτωση αυτή, από τον νόµο των συνηµιτόνων γνωρίζουµε ότι: Εποµένως, διαφορίζοντας και τα δύο µέλη, έχουµε: και,επειδήdβ=dγ=0, έχουµε: δηλαδή: Από τον νόµο του ηµιτόνου, όµως, έχουµε: Άρα: είναι η ζητούµενη σχέση. (1-14) Με τον ίδιο τρόπο µπορούµε να εξαγάγουµε τους διαφορικούς τύπους για τον υπολογισµό της µεταβολής των γωνιών Β και Γ, διαφορίζοντας αντίστοιχα τις σχέσεις ηµαηµβ = ηµβηµα και ηµαηµγ = ηµγηµα, που προκύπτουν από τον νόµο του ηµιτόνου. 23

12 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ 1.6. Το τρίγωνο θέσης ενός αστέρα Πολλά προβλήµατα που έχουν σχέση µε την ανεύρεση της φαινόµενης θέσης(δηλαδή των συντεταγµένων) ενός αστέρα στην ουράνια σφαίρα για ένα παρατηρητή µια ορισµένη χρονική στιγµή, επιλύονται αν κατασκευάσουµε την ουράνια σφαίρα του παρατηρητήκαιτοσφαιρικότρίγωνοπουορίζεταιαπότο ζενίθ του παρατηρητή(ζν), τον βόρειο ουράνιο πόλο (Π) και τον αστέρα(σ). Το σφαιρικό αυτό τρίγωνο, ΠΖνΣ(Σχήµα 1-14), ονοµάζεται(σφαιρικό) τρίγωνο θέσης του αστέρα(star s spherical triangle). Όλες οι πλευρέςκαιοιγωνίες(εκτόςτηςγωνίαςs)τουτριγώνου θέσης, που αναγράφονται στο Σχήµα 1-14, µπορούν εύκολα να αναγνωριστούν αν συµβουλευτούµε τασχήµατα1-3,1-4και1-5.ηγωνίαsονοµάζεταιπαραλλακτική γωνία(parallactic angle) και είναι χρήσιµη για τον προσανατολισµό αστρικών πεδίων που έχουν φωτογραφηθεί σε διαφορετικές ωριαίες γωνίες. Στην επόµενη παράγραφο δίνεται ένα παράδειγµα επίλυσης του τριγώνου θέσης για την εύρεση της ωριαίας γωνίας και του αζιµουθίου τη στιγµή της ανατολής ή δύσηςενόςαστέραπουέχειαπόκλισηδγιαέναπαρατηρητή που βρίσκεται σε έναν τόπο µε γεωγραφικό πλάτος φ Ανατολή και δύση αστέρων Ηωριαίαγωνίακαιτοαζιµούθιοενόςαστέρατη στιγµήτηςανατολήςήτηςδύσηςτου(οπότεέχειύψος υ=0º)δίνονταιαπότιςσχέσεις: συνη = εφφ εφδ (1-15) συνα = ηµδ/συνφ, (1-16) που προκύπτουν από την επίλυση του τριγώνου θέσηςτουαστέρα(σχήµα1-14)µετιςσχέσειςτουσυνηµιτόνου, δηλαδή από τις σχέσεις: (1-17) και Σχήµα Το τρίγωνο θέσης ενός αστέρα. (1-18) για υ=0. ΟιµικρότερεςτιµέςτωνΗκαιΑαντιστοιχούνστη δύση και οι µεγαλύτερες στην ανατολή. Από τις εξισώσεις(1-15) και(1-16) συµπεραίνουµε ότι κάθε αστέρας ανατέλλει και δύει στα ίδια σηµεία του ορίζοντα καιτηνίδιαπάντααστρικήώρα,επειδήτοδτουκαιτο φείναισταθερά.αυτόόµωςδενισχύειγιατονήλιο. Λόγω της λόξωσης της εκλειπτικής τόσο η απόκλιση όσο και η ορθή αναφορά του µεταβάλλονται κατά την 24

13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ουράνια Σφαίρα Σχήµα 1-15α. Η φαινόµενη κίνηση του Ηλίου κατά τη διάρκεια του έτους. ετήσια περιφορά της Γης γύρω απ αυτόν. Συγκεκρι- µέναότανοήλιοςβρίσκεταιστασηµείαγ,γ,ε,ε ισηµερίες(equinox) και ηλιοστάσια(solstice) παίρνουν τις παρακάτω τιµές(σχήµα 1-15β): Σχήµα 1-15β. Η ηµερίσια τροχιά του Ήλιου κατά τις ισηµερίες και τα ηλιοστάσια. Το τόξο της τροχιάς που βρίσκεται πάνω από τον ορίζοντα είναι το µεγαλύτερο του έτους(µέγιστη διάρκεια ηµέρας κατά το θερινό ηλιοστάσιο) ενώ το αντίστοιχο τόξο του χειµερινού ηλιοστασίου είναι το µικρότερο του έτους(ελάχιστη διάρκεια ηµέρας). Η µεταβολή αυτή(της ηµερήσιας τροχιάς του Ήλιου) προκαλεί τη διαδοχή των εποχών στον πλανήτη µαςκατάτηδιάρκειατουέτους.από21μαρτίουέως 22 Σεπτεµβρίου η ηµερήσια τροχιά του Ήλιου είναι κύκλος θετικής απόκλισης και έχουµε Άνοιξη ή Καλοκαίρι για τους τόπους του βόρειου ηµισφαιρίου της Γης,παρότιστις6ΙουλίουηΓηβρίσκεταιστοαφήλιό της(το σηµείο της µέγιστης απόστασής της από τον Ήλιο), και Φθινόπωρο ή Χειµώνα για εκείνους του νότιου ηµισφαιρίου, όπου η ηµερήσια τροχιά του Ήλιου 25

14 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ είναι κύκλος αρνητικής απόκλισης. Στη δάρκεια της ίδιας αυτής περιόδου το µέγιστο ηµερήσιο ύψος του Ήλιου είναι µεγαλύτερο στο βόρειο ηµισφαρίο από ό,τι στο νότιο. Εποµένως οι ακτίνες του Ήλιου προσπίπτουν στην επιφάνεια της Γης υπό µεγαλύτερη γωνία και τη θερµαίνουν περισσότερο από ό,τι στο νότιο ηµισφαίριο(σχήµα 1-16) Χρόνος Τα κυριότερα συστήµατα χρόνου που χρησιµοποιούµε στην Αστρονοµία είναι τα ακόλουθα: (α) Αστρικός χρόνος(sidereal time or star time ST) (β) Ηλιακός χρόνος(solar time) (γ) Χρόνος εφηµερίδων(ephemeris time ΕΤ) (δ) ιεθνής Ατοµικός χρόνος(international AtomicTime TAI) Συστήµατα χρόνου Σχήµα Το καλοκαίρι, κατά τη µεσηβρία, ο Ήλιος θερµαίνει περισσότερο τοέδαφοςαπότοχει- µώνα. α) Αστρικός χρόνος(sidereal time), t, ενός τόπου ονοµάζεται η ωριαία γωνία του εαρινού ισηµερινού σηµείουγ.όπωςφαίνεταιαπότοσχήµα1-3ισχύειt= α+η,όπουακαιηείναιηορθήαναφοράκαιηωριαία γωνία οποιουδήποτε αστέρα. Επειδή όµως το γ κινείται, λόγω της µετάπτωσης, ανάδροµα πάνω στην εκλειπτική κατά 50.3 το χρόνο, η αστρική ηµέρα (sidereal day), δηλαδή το χρονικό διάστηµα µεταξύ δυο διαδοχικών άνω µεσουρανήσεων του γ, είναι µικρότερη της περιόδου περιστροφής της Γης Τ, κατά (1-19) ΑςσηµειωθείότιηκλόνησητουάξονατηςΓης αναγκάζει το γ να παλινδροµεί περιοδικά γύρω από τη θέση του µέσου εαρινού σηµείου γο,(mean vernal equinox) που θεωρείται ότι κινείται οµαλά πάνω στην εκλειπτική. Έτσι µπορούµε να ορίσουµε ως µέσο αστρικό χρόνο(mean sidereal time) αυτόν που αναφέρεται στο γο και ως αληθή αστρικό χρόνο(apparentortruesiderealtime)αυτόνπουαναφέρεταιστογ. Ηµεταπτωτικήαυτήκίνησητουγέχειωςαποτέλεσµα τη µεταβολή των ουρανογραφικών συντεταγµένων. Οι σχέσεις µε τις οποίες υπολογίζουµε τις συντεταγµένες(α2, δ2) ενός αστέρα κατά την εποχή Ε2, όταν γνωρίζουµε τις συντεταγµένες του(α1, δ1) κατά την εποχή Ε1, δίνονται από τις σχέσεις: α2=α1+(3.074 s s ηµα1 εφδ1)(ε2-ε1) (1-20) δ2=δ συνα 1 (Ε2-Ε1) (1-21) ΗδιαφοράΕ2 Ε1µπορείναείναιείτεθετικόςή αρνητικός αριθµός καθώς επίσης και κλασµατικός. β) Ηλιακός χρόνος(solar time) ενός τόπου λέγεται η ωριαία γωνία του κέντρου του ηλιακού δίσκου αυξηµένη κατά 12 ώρες. Το διάστηµα µεταξύ δυο άνω µεσουρανήσεωντουήλιουδενείναιίσοµετηνπερίοδο περιστροφής της Γης(Τ). Κατά το διάστηµα αυτό ο Ήλιος κινείται πάνω στην εκλειπτική κατά µια µοίρα περίπου την ηµέρα διαγράφοντας έτσι τόξο ηµερήσιας τροχιάς 361 πάνω στην ουράνια σφαίρα, που σηµαίνει ότι το διάστηµα αυτό είναι µεγαλύτερο του Τ 26

15 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ουράνια Σφαίρα κατά4minπερίπου.επειδήόµωςηδιαφοράαυτήδεν είναι σταθερή, η αληθής ηλιακή ηµέρα δεν είναι σταθερό διάστηµα χρόνου. Η µεταβολή οφείλεται σε δύο λόγους:α)ηκίνησητηςγηςγίνεταισύµφωναµετο νόµοτωνεµβαδώντουkeplerκαιεποµένωςηγραµ- µικήτηςταχύτηταδενείναισταθερήκαιβ)ηωριαία γωνία µετριέται πάνω στον ισηµερινό και όχι πάνω στην εκλειπτική. Για τους παραπάνω λόγους ο αληθής ηλιακός χρόνος(apparent or true solar time) δεν είναι κατάλληλος για τις καθηµερινές µας ανάγκες, καθ όσον µάλιστα δεν µπορεί να προσδιοριστεί µε ωρολογιακούς µηχανισµούς. Για όλους αυτούς τους λόγους, καθιερώθηκε η έννοιατουµέσουήλιου(meansun),πουείναιένα νοητό σηµείο πάνω στον ισηµερινό και το οποίο κινείται οµαλά συµπληρώνοντας µια πλήρη περιφορά στον ίδιο χρόνο που χρειάζεται ο Ήλιος για να διαγράψει την εκλειπτική. Μέσος ηλιακός χρόνος ή µέσος χρόνος ή πολιτικός χρόνος(mean solar time) ενός τόπου ονοµάζεται η ωριαία γωνία του µέσου Ήλιου αυξηµένη κατά12ώρες.ηµέσηηλιακήηµέρα(meansolarday) αρχίζει τη στιγµή της κάτω µεσουράνησης του µέσου Ήλιου. Ο µέσος ηλιακός χρόνος του κεντρικού µεσηµβρινού κάθε ατράκτου(time zone), από τις είκοσι τέσσερις, στις οποίες έχει διαιρεθεί η επιφάνεια της Γης για πρακτικούς λόγους, λέγεται επίσηµος χρόνος (standard time Σχήµα 1-17). Ο επίσηµος χρόνος της πρώτης ατράκτου που εκτείνεται 7.5 δεξιά και αριστερά του µεσηµβρινού που περνά από το Αστεροσκοπείο Greenwich, το οποίο βρίσκεται στο οµώνυµο προάστιο του Λονδίνου στη Μ. Βρετανία, λέγεται Παγκόσµιος Χρόνος,(Universal Time UΤ). ΗδιαφοράτουµέσουηλιακούχρόνουΜαπότον αληθή ηλιακό χρόνο Α σ έναν τόπο ονοµάζεται εξίσωση χρόνου(equation of time). Η εξίσωση του χρόνου(σχήµα1-18)γιατηναρχήκάθεηµέρας(µέσο µεσονύκτιο του Greenwich) δίνεται από τις αστρονο- µικές εφηµερίδες(astronomical ephemeris ή astronomical almanac). Η εξίσωση του χρόνου αυξοµειώνεται κατά τη διάρκεια του έτους, διότι, όπως αναφέραµε προηγουµένως, η ορθή αναφορά του Ήλιου δεν µεταβάλλεται οµαλά. Η µεταβολή αυτή, που δίνε- Εικόνα1-17.Οι24άτρακτοιστιςοποίεςέχειχωριστείηΓη για τον ορισµό του Επίσηµου Χρόνου κάθε κράτους. Σχήµα Η καµπύλη της εξίσωσης χρόνου. 27

16 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ται στο Σχήµα 1-18, µπορεί κατά προσέγγιση να θεωρηθεί περιοδική µε περίοδο ένα έτος. Αξίζει να σηµειώσουµε ότι η µετατροπή διαστήµατος αστρικού χρόνου, α, σε διάστηµα µέσου ηλιακού χρόνου, µ, και αντίστροφα γίνεται µε πολύ απλούς υπολογισµούς και βασίζεται στο γεγονός ότι µέσες ηλιακές ηµέρες είναι ίσες µε αστρικές ηµέρες. ηλαδή, ισχύει η σχέση: (1-22) Παρατήρηση: Ανωµαλίες του χρόνου. Ηµέτρησητόσοτουαστρικούόσοκαιτουηλιακού χρόνου βασίσθηκε στην περιστροφή της Γης και πάρθηκε υπόψη η µετάπτωση και η κλόνηση του άξονα της. Στην πραγµατικότητα, όµως, η περιστροφή της Εικόνα Η εισαγωγή του διορθωτικού δευτερολέπτου απότο1985έωςτο2009. Γηςγύρωαπότονάξονάτηςδενείναιοµαλή.Άλλοτε περιστρέφεται ταχύτερα και άλλοτε βραδύτερα. Οι ανωµαλίες της περιστροφής της Γης είναι: α) εποχιακές ή περιοδικές, που οφείλονται κυρίως σε µετεωρολογικά φαινόµενα π.χ. µετακινήσεις αερίων µαζών, πάγων κλπ. β) αιώνιες, που οφείλονται σε παλιρροιογόνες δυνάµεις και γ) ανώµαλες µεταβολές, που οφείλονται στην ηλιακή δράση. Ο Παγκόσµιος χρόνος(ut) διορθωµένος απ αυτές τις ανωµαλίες συµβολίζεται ως UT1 ή UT2 ανάλογαµετοβαθµόδιορθώσεωνπουέχειυποστεί.με τη βοήθεια των ατοµικών ρολογιών επιτυγχάνεται µια πολύ καλή διόρθωση του παγκόσµιου χρόνου, που λέγεται συντονισµένος παγκόσµιος χρόνος(universal coordinatedtime UTC).Οχρόνοςαυτός,απότην1η Ιανουαρίου 1972, δίνεται από διάφορες ραδιοφωνικές υπηρεσίες χρόνου. Η διαφορά µεταξύ του χρόνου UTC και του χρόνου UT1 διατηρείται σταθερά µικρότερη από 0.9 δευτερόλεπτα. Αυτό κατορθώνεται µε την προσθήκη στον UT1 όταν χρειάζεται ενός δευτερολέπτου στο τελευταίο λεπτό της τελευταίας µέρας του Ιουνίου ή του εκεµβρίου. Το δευτερόλεπτο αυτό ονο- µάζεται διορθωτικό δευτερόλεπτο(leap second). Έτσι, τοτελευταίολεπτότης24 ης ώραςτης31 ης εκεµβρίου 2008 UT1 περιείχε 61 δευτερόλεπτα. Αυτό ήταν το εικοστό τέταρτο διορθωτικό δευτερόλεπτο από το 1972, οπότε η µέτρηση του χρόνου µε αστρονοµικές µεθόδους αποσυνδέθηκε από τη µέτρηση του ατοµικού χρόνου(σχήµα 1-19). γ) Χρόνος εφηµερίδων ή Νευτώνειος χρόνος (ephemeris time). Ο χρόνος αυτός πηγάζει από την εφαρµογή του νόµου του Νεύτωνα της Ουράνιας Μηχανικής στον υπολογισµό της περιόδου περιφοράς των φυσικών ή τεχνητών σωµάτων του πλανητικού µας συστήµατος. Είναι ο µόνος οµαλός χρόνος που προσδιορίζεται µε αστρονοµικές παρατηρήσεις. Η ακρίβεια του 28

17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ουράνια Σφαίρα είναιτηςτάξηςτου10-10 δευτερόλεπταανάέτος. δ) ιεθνής Ατοµικός χρόνος(international Atomic Time TAI). Ανεξάρτητα των αστρονοµικών παρατηρήσεων, µπορούµε να µετράµε διαστήµατα χρόνου και να ελέγχουµε τις µεταβολές της περιστροφής της Γης µε τη βοήθεια των ατοµικών ρολογιών(κυρίως καισίου και στροντίου), που η ακρίβειά τους είναι της τάξης του10-16 δευτερόλεπταανάδευτερόλεπτο Εύρεση του Επίσηµου Χρόνου από τον Αληθή Ηλιακό Χρόνο ενός τόπου Η χώρα µας βρίσκεται στη δεύτερη άτρακτο ανατολικά του Greenwich και έστω Ελ η επίσηµη ώρα αυτής.έστωλτογεωγραφικόπλάτοςτουτόπου(τολ θεωρείται αρνητικό ανατολικά του Greenwich) και Ε=Α Μηεξίσωσητουχρόνου,όπωςαυτήδίδεται στοσχήµα1-13,ωςηδιαφοράτουμέσουηλιακού χρόνου(μ)απότοναληθήηλιακόχρόνο(α).τότε, σύµφωνα µε όσα αναφέρονται προηγουµένως, για τον παγκόσµιο χρόνο UT ισχύουν οι σχέσεις: UT=Eλ 2 h, αλλά και UT=M+λ Ε λ 2 h =Μ+λ Άρα Ελ=Μ+λ+2 h =Α Ε+2 h +λ Ελ=Α+ l, όπου l=2 h +λ Ε. Ηδιόρθωση l=2 h +λ Ε= 1 Ε,(όπου 1=2 h +λ)είναιαυτήπουπρέπειναγίνειστοναληθήηλιακό χρόνο(που δείχνει ένα ηλιακό ρολόι), για να βρούµε τον επίσηµο χρόνο(που δείχνει το ρολόι µας). Στον Πίνακα 1-Ι δίνονται οι γεωγραφικές συντεταγµένες των ακραίων σηµείων της Ελλάδας και η µερική διόρθωση 1. Πίνακας 1-Ι Γεωγραφικές συντεταγµένες και η διόρθωση χρόνου για τα ακραία σηµεία της Ελλάδος 29

18 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Στον Πίνακα 1-ΙΙ δίνονται οι γεωγραφικές συντεταγµένες και η µερική διόρθωση 1 για όλες ελληνικές πόλεις των οποίων ο πληθυσµός κατά την απογραφή του 1991 υπερέβαινε τους κατοίκους. Πίνακας 1-ΙΙ Γεωγραφικές συντεταγµένες και η διόρθωση χρόνου για ορισµένες ελληνικές πόλεις 30

19 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ουράνια Σφαίρα 31

20 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ 1.9. Πάσχα και ηµερολόγια Ηµεροµηνία του Πάσχα Η ηµεροµηνία του Πάσχα καθορίσθηκε κατά την Πρώτη Οικουµενική Σύνοδο στη Νίκαια της Βιθυνίας το 325 µ.χ.(µε παρέµβαση του Μεγάλου Κωνσταντίνου). Κανόνας εορτασµού του Ορθόδοξου Πάσχα: Ως ηµέρα του Πάσχα στην Ορθόδοξη Χριστιανική Εκκλησία ορίζεται η πρώτη Κυριακή µετά την πρώτη εαρινή Πανσέληνο του παλαιού(ιουλιανού) ηµερολογίου(πουσυµβαίνειεποµένωςµετάτην3 η Απριλίου µε το σηµερινό Γρηγοριανό ηµερολόγιο βλέπε 1.9.2). Ας σηµειωθεί όµως, ότι η ηµεροµηνία της Πανσέληνου υπολογίζεται σύµφωνα µε τον κύκλο του Μέτωνος(κάθε 19 περίπου χρόνια έχουµε επανάληψη της Πανσέληνου στις ίδιες ηµεροµηνίες κάθε µήνα), που αυτήν την εποχή διαφέρει από την ηµερο- µηνία της πραγµατικής Πανσέληνου κατά πέντε ηµέρες (1 ηµέρα κάθε 320 χρόνια). Κατά τη Σύνοδο της Νίκαιας, οι ηµεροµηνίες του Πάσχα υπολογίσθηκαν για 532 χρόνια. Μετά από αυτή την περίοδο οι ηµεροµηνίες του Πάσχα επαναλαµβάνονται περιοδικά επ άπειρον. Σηµείωση: Το 532 είναι το ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο των αριθµών: 19(κύκλος Μέτωνος) 7(οιδιαφορετικέςηµέρεςτηςεβδοµάδας)και 4(οαριθµόςτωνδίσεκτωνετώνµέσαστον κύκλοτων19ετών) 32

21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ουράνια Σφαίρα Ηµερολόγια Η πραγµατική διάρκεια του έτους, δηλαδή µια πλήρηςπεριφοράτηςγηςγύρωαπότονήλιο,έχει υπολογισθεί(µε αρκετά µεγάλη ακρίβεια) ότι είναι ηλιακές ηµέρες: 365,2422 ηµέρες =365 ηµέρες 5 ώρες, 48 πρώτα λεπτά, 46 δεύτερα λεπτά. Μία(µέση) ηλιακή ηµέρα είναι το χρονικό διάστηµα µεταξύ δύο διαδοχικών άνω µεσουρανήσεων του(µέσου) Ήλιου και οφείλεται, βέβαια, στην περιστροφήτηςγηςγύρωαπότονάξονάτηςκαιτηνκατά µια περίπου µοίρα ανά ηµέρα µετατόπισή της στην ετήσιατροχιάτηςγύρωαπότονήλιο.τοδιάστηµα αυτό υπολείπεται κατά ( ) ηµέρεςή11πρώταλεπτάκαι13.92δεύτερα,απότο διάστηµα που χρησιµοποιείται από τους αρχαίους Αιγυπτίους και το Ιουλιανό ηµερολόγιο( ηµέρες βλέπε παρακάτω). Η διάρκεια του έτους που χρησιµοποιείτο στην Αρχαία Αίγυπτο ήταν: 365,25 ηµέρες = ηµέρες + 5 επαγόµενες ηµέρες(για τους θεούς) ηµέρες εκτός ηµερολογίου Ιουλιανό ηµερολόγιο(παλαιό ηµερολόγιο) Το Ιουλιανό ηµερολόγιο θεσπίσθηκε από τον ΙούλιοΚαίσαρα,το44π.Χ.,µετάαπόεισήγησητου αστρονόµου και µαθηµατικού Σωσιγένη του Αλεξανδρινού. Για να διορθώσει τη µέση διάρκεια ενός έτους από 365 σε , ο Σωσιγένης εισηγήθηκε κάθε τέσσερα χρόνια να προστίθεται µια ηµέρα. Έτσι δηµιουργήθηκαν τα δίσεκτα έτη τα οποία έχουν 366 ηµέρες. ίσεκταείναιταέτηπουδιαιρούνταιµετο4.π.χ.τα έτη 2000, 2004, 2008 θεωρούνται δίσεκτα. Όχι, όµως, ταέτη2001,2002,2003. Μέσηδιάρκειαέτους:365ηµέρες+1ηµέρακάθε4 χρόνια = ηµέρες Εποµένως είναι µεγαλύτερο του πραγµατικού έτους κατά1ηµέρακάθε128.2έτη[(11πρώταλεπτάκαι 13.92δεύτεραλεπτάανάέτος) 128.2έτη=1ηµέρα], ή3ηµέρες,2ώρεςκαι52.8πρώταλεπτάκάθε400χρόνια. Γρηγοριανό ηµερολόγιο(νέο ηµερολόγιο) Το Γρηγοριανό ηµερολόγιο θεσπίσθηκε από τον ΠάπαΓρηγόριοτονΙΓ,το1582µ.Χ.,µετάαπόεισήγηση του αστρονόµου Χριστόφορου Κλάβιους (Clavious) και τη συµµετοχή του(επίσης αστρονόµου) Λουϊτζι Λίλιο(Luigi Lilio). Η διόρθωση που εισηγήθηκαν οι δύο αυτοί αστρονόµοι ήταν να µην θεωρούνται δίσεκτα τα έτη των αιώνων που δεν διαιρούνται µετο400.π.χ.τοέτος2000θεωρείταιδίσεκτο.όχι, όµως,ταέτη2100,2200,2300.τοέτος2400θαείναι δίσεκτο.έτσι,σεκάθε400χρόνια,3έτηδενθεωρούνται δίσεκτα. Η µέση διάρκεια του Γρηγοριανού έτους είναι, εποµένως, ηµέρες. Η διαφορά, πλέον, µεταξύ της πραγµατικής διάρκειας του έτους( ηµέρες) και του Γρηγοριανούέτουςείναιµόνο2ώρεςκαι52.8πρώταλεπτάανά 400 χρόνια. Παρόλο που η διαφορά αυτή είναι µικρή, το Γρηγοριανό ηµερολόγιο χάνει µια ηµέρα κάθε 3200 χρόνια περίπου. Σηµείωση: Το νέο ηµερολόγια καθιερώθηκε στην Ιταλία, 33

22 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ την Πολωνία και την Πορτογαλία την Παρασκευή 5 Οκτωβρίου 1582, ηµεροµηνία, η οποία µετονοµάσθηκε Παρασκευή, 15 Οκτωβρίου 1582(10 ηµέρες διαφορά). Λίγους µήνες αργότερα καθιερώθηκε στη Γαλλία, στο Βέλγιο, στο Λουξεµβούργο και σε µερικές περιοχές της Ολλανδίας και την Ελβετίας. Οι χώρες αυτές ήταν όλες Καθολικές. Τρία χρόνια αργότερα είχε καθιερωθεί και στις Καθολικές περιοχές της Γερµανίας, της Αυστρίας και της Τσεχοσλοβακίας. Το 1587 καθιερώθηκε και στην Ουγγαρία. Έτσι το νέο ηµερολόγιο ίσχυε πλέον στις περισσότερες Καθολικές χώρες και περιοχές της Ευρώπης. Εκτός από την Πρωσία, στην οποία το Γρηγοριανό ηµερολόγιο καθιερώθηκε το 1610(όπου η 23 Αυγούστου µετονοµάσθηκε 2 Σεπτεµβρίου), αρκετές περιοχές που κυριαρχούσαν οι ιαµαρτυρόµενοι(όπως η ανία ηοποίατότεπεριελάµβανεκαιτηνορβηγία, καθώς και οι υπόλοιπες περιοχές της Γερµανίας, της Ελβετίας και της Ολλανδίας) απεδέχθησαν το Γρηγοριανό ηµερολόγιο το 1700/01. Στη Βρετανία και στις αποικίες της, καθώς και τις Ηνωµένες Πολιτείες, το Γρηγοριανό ηµερολόγιο καθιερώθηκε το 1752, όταν η 3 Σεπτεµβρίου µετονοµάσθηκε 14 Σεπτεµβρίου(11 ηµέρες διαφορά). Στη Σουηδία καθιερώθηκε στις 18 Φεβρουαρίου 1753, ηµεροµηνία η οποία µετονοµάσθηκε 1 Μαρτίου όπως η Λετονία και η Λιθουανία υποχρεώθηκαν να το αποδεχθούν στη δε Ρωσία καθιερώθηκε κατά τη διάρκειατηςρωσικήςεπανάστασηςτο1918.οπότεη1φεβρουαρίου, µετονοµάσθηκε 14 Φεβρουαρίου. Στη χώρα µας το Γρηγοριανό ηµερολόγιο καθιερώθηκε το 1923, όταν η 16 Φεβρουαρίου µετονοµάσθηκε 1 Μαρτίου(13 ηµέρες διαφορά). Έτσι στη χώρα µας δεν υπάρχουν οι ηµεροµηνίες µεταξύ 15 Φεβρουαρίου1923και1Μαρτίου1923. ΕίναιφανερόότιηκαθιέρωσηήµητουΝέουηµερολογίου ήταν περισσότερο θρησκευτικό παρά πολιτικό ζήτηµα. Έτσι στην ανατολική και νοτιοανατολική Ευρώπη, όπου οι λαοί ζούσαν υπό τον Οθωµανικό ζυγό, δεν είχε εγερθεί θέµα µετατροπής του ηµερολογίου. Με την υποχώρηση της Οθωµανικής αυτοκρατορίας και άλλες χώρες και περιοχές της Ευρώπης απεδέχθησαν το Γρηγοριανό ηµερολόγιο, όπως για παράδειγµα η Αλβανία το Λίγο αργότερα, κατά τη διάρκεια του Α Παγκοσµίου πολέµου, πολλές χώρες, 34

23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ουράνια Σφαίρα Ασκήσεις 1) Με τη βοήθεια του οµοιώµατος της ουράνιας σφαίρας(σχήµα 1.20), που δίνεται από το Εργαστήριο κατάτηνώρατηςάσκησης,ναβρεθούνοιοριζόντιεςσυντεταγµένεςενόςαστέρασ(α,δ)τηχρονικήστιγµήε (Επίσηµος χρόνος Ελλάδας) για έναν παρατηρητή της Θεσσαλονίκης(φΘ=40 37,λΘ= 1 h 32 m ). Στην επιφάνεια του οµοιώµατος της ουράνιας σφαίρας έχουν τοποθετηθεί οι πιο γνωστοί από τους αστερισµούς µε τους λαµπρότερους αστέρες τους καθώς επίσης ο ουράνιος ισηµερινός(1), η εκλειπτική(2) και ορισµένοι µεσηµβρινοί και παράλληλοι κύκλοι της. Ηβάσηπάνωστηνοποίαστηρίζεταιτοοµοίωµατης ουράνιας σφαίρας έχει έναν οριζόντιο κύκλο(3), που είναι Σχήµα Οµοίωµα της ουράνιας σφαίρας. σταθερός και διαιρεµένος σε 360 (αζιµουθιακός) και έναν κατακόρυφο(4), που µπορεί να περιστρέφεται γύρω από τη διεύθυνση της κατακόρυφου. Το κατακόρυφο αυτό ηµικύκλιο είναι διαιρεµένο υψοµετρικά(0-90 ) και πάνω του ολισθαίνει µια ακίδα(5). Προκειµένου να βρούµε τις οριζόντιες συντεταγµένες του αστέρα Σ κάνουµε τις παρακάτω ενέργειες: Φέρνουµε την ένδειξη 0 του υψοµετρικού κύκλου σε σύµπτωση µε την ένδειξη 180 του αζιµουθιακού. Παίρνουµε στον υψοµετρικό κύκλο τόξο ίσο µε το γεωγραφικό πλάτος της Θεσσαλονίκης(έξαρµα του Βόρειου Πόλου). Μετακινούµε τη σφαίρα µέχρις ότου φέρουµε το βόρειοπόλοτηςστηνένδειξηαυτήκαιµετηβοήθειατης ακίδας τη σταθεροποιούµε. Στη θέση αυτή το κατακόρυφο ηµικύκλιο συµπίπτει µε το µεσηµβρινό του τόπου. Παίρνουµε στον υψοµετρικό κύκλο τόξο ίσο µε το γεωγραφικό πλάτος της Θεσσαλονίκης(έξαρµα του Βόρειου Πόλου). Μετακινούµε τη σφαίρα µέχρις ότου φέρουµετοβόρειοπόλοτηςστηνένδειξηαυτήκαιµετη βοήθεια της ακίδας τη σταθεροποιούµε. Στη θέση αυτή το κατακόρυφο ηµικύκλιο συµπίπτει µε το µεσηµβρινό του τόπου. iii) Περιστρέφουµε προσεκτικά τη σφαίρα και παίρνουµε πάνω στον ισηµερινό τόξο ίσο µε τον αστρικό χρόνοπουαντιστοιχείστηχρονικήστιγµήε.ηθέσηπου έχει τώρα η σφαίρα είναι εκείνη που αντιστοιχεί κατά την παρατήρηση του αστέρα Σ στον τόπο της παρατήρησης καιτηχρονικήστιγµήε. iν) Ελευθερώνουµε τη σφαίρα από τον υψοµετρικό κύκλο και τον µετακινούµε µε µεγάλη προσοχή ώστε να µη µετακινηθεί η σφαίρα µέχρις ότου γίνει κατακόρυφος κύκλος του αστέρα. Στη συνέχεια βρίσκουµε τις οριζόντιες συντεταγµένες του αστέρα από τον αζιµουθιακό κύκλο(3) και τον κατακόρυφο(4). Υπολογισµός Αστρικού Χρόνου Θεσσαλονίκης i)βρίσκουµετονπαγκόσµιοχρόνοuτ=ε 2τη 35

24 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ στιγµή της παρατήρησης ii)οχρόνοςαυτόςείναιέναδιάστηµαµέσουχρόνου, µ, που διέρρευσε από το µέσο µεσονύχτιο της ηµέρας αυτής στο Greenwich και το µετατρέπουµε σε διάστηµα αστρικού χρόνου, α, µε τη βοήθεια της σχέσης(1.22). iii) Βρίσκουµε τον αστρικό χρόνο του Greenwich (tg) tg=το+ α, όπου Το ο αστρικός χρόνος του µέσου µεσονύχτιου στο Greenwich της ηµέρας της παρατήρησης και δίδεται στις Αστρονοµικές Εφηµερίδες που εκδίδονται για κάθε έτος υπό την επίβλεψη της ιεθνούς Αστρονοµικής Επιτροπής(IAU). iv) Βρίσκουµε τον αστρικό χρόνο της Θεσσαλονίκης (tθ) tθ=tg λθ 2)Ναεπαναληφθείηάσκηση(1)µετηβοήθειατου τριγώνου θέσης. ΑπότησχέσηtΘ=α+Ηυπολογίζουµετηνωριαία γωνία(η)τουαστέρασκατάτηστιγµήτηςπαρατήρησης του. Στη συνέχεια επιλύουµε το τρίγωνο θέσης ΠΖνΣ (Σχήµα1-14)τουαστέραΣ,µετηβοήθειατωνσχέσεων: ηµυ=ηµφηµδ+συνφσυνδσυνη ηµα=συνδηµη/συνυ. 3) Να βρεθούν οι ουρανογραφικές συντεταγµένες των αστέρων που δίνονται κατά τη διάρκεια του εργαστηρίου, χρησιµοποιώντας το οµοίωµα της ουράνιας σφαίρας. 4)ΣεποιοναστερισµόβρίσκεταιοΉλιοςστις22 Ιουνίου; 5)ΠοιαείναιηορθήαναφοράτουΉλιουκατάτη φθινοπωρινή ισηµερία; 6) Σε ποιον αστερισµό βρίσκεται ο Ήλιος την ηµέρα των γενεθλίων σας; 7)ΝαβρεθείηδιάρκειατηςηµέραςστηΘεσσαλονίκη σήµερα. Ποια είναι η διάρκεια της µεγαλύτερης ηµέρας του χρόνου στην πόλη µας; 8) Γνωρίζουµε ότι το αστρονοµικό λυκαυγές αρχίζει όταν ο Ήλιος έχειύψοςυ= 18 καιλήγειµε την ανατολή του, ενώ το αστρονοµικό λυκόφως αρχίζει µε τηδύσητουκαι λήγει όταν φθάσεισεύψοςυ= Σχήµα ιάρκεια του Αστρονοµικού λυκόφωτος. 18.Ναβρεθεί η διάρκεια του λυκόφωτος για σήµερα στην πόλη σας(σχήµα 1-21). 9) Το ραδιοπαρατηρητήριο Chatanika στην Αλάσκα (Incoherent Scatter Facility) έχει γεωγραφικό πλάτος φ = Τις νύκτες που το παρατηρητήριο δεν βυθίζεται σε απόλυτο σκοτάδι, τι τιµές παίρνει η απόκλιση του Ήλιου; 10)Ναδειχθείότιοχρόνοςµεταξύτηςχρονικής στιγµής κατά τον οποίο ένας αστέρας έχει ζενίθεια απόστασηζκαιτηςάνωµεσουράνησήςτουδίνεταιαπότη σχέση: συνη= εφφ εφδ+τεµφ τεµδ συνζ 11) Να υπολογιστούν οι ουρανογραφικές συντεταγ- µένες του µεταβλητού αστέρα EV Lac σήµερα, εάν γνωρίζουµε ότι οι συντεταγµένες του το ήταν (α=22 h 44 m 39 s.92,δ=+44º ) 36

Η κατακόρυφη ενός τόπου συναντά την ουράνια σφαίρα σε δύο υποθετικά σηµεία, που ονοµάζονται. Ο κατακόρυφος κύκλος που περνά. αστέρα Α ονοµάζεται

Η κατακόρυφη ενός τόπου συναντά την ουράνια σφαίρα σε δύο υποθετικά σηµεία, που ονοµάζονται. Ο κατακόρυφος κύκλος που περνά. αστέρα Α ονοµάζεται Sfaelos Ioannis Τα ουράνια σώµατα φαίνονται από τη Γη σαν να βρίσκονται στην εσωτερική επιφάνεια µιας γιγαντιαίας σφαίρας, απροσδιόριστης ακτίνας, µε κέντρο τη Γη. Τη φανταστική αυτή σφαίρα τη λέµε "ουράνια

Διαβάστε περισσότερα

Β.Π. Ουράνιος Ισηµερινός Ν.Π.

Β.Π. Ουράνιος Ισηµερινός Ν.Π. Β.Π. Ουράνιος Ισηµερινός Ν.Π. Ανάδροµη Φορά Ορθή Φορά Η ορθή και ανάδροµη φορά περιστροφής της Ουράνιας Σφαίρας, όπως φαίνονται από το Βόρειο και το Νότιο ηµισφαίριο, αντίστοιχα Κύκλος Απόκλισης Μεσηµβρινός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Μάθημα 3 ο (Κεφ. 2 ο ) Ν. Στεργιούλας Τα 3 πρώτα ορίζονται με βάση περιοδικές κινήσεις ουρανίων σωμάτων. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΡΟΝΟΥ Τα κυριότερα συστήματα χρόνου στην Αστρονομία: (α) Αστρικός

Διαβάστε περισσότερα

Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α. Κεφάλαιο 1: Συστήματα συντεταγμένων Μάθημα 1

Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α. Κεφάλαιο 1: Συστήματα συντεταγμένων Μάθημα 1 Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α Κεφάλαιο 1: Συστήματα συντεταγμένων Μάθημα 1 Σύστημα γήινων συντεταγμένων Γήινος μεσημβρινός του τόπου Ο Μεσημβρινός του Greenwich (πρώτος κάθετος) Γεωγραφικό μήκος 0

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ 1 η ΟΜΑΔΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Κεφάλαιο 2 ο Συστήματα αστρονομικών συντεταγμένων και χρόνος ΑΣΚΗΣΗ 1 η (α) Να εξηγηθεί γιατί το αζιμούθιο της ανατολής και της δύσεως του Ηλίου σε ένα τόπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Αστρονομία. Ενότητα # 3: Συστήματα Χρόνου. Νικόλαος Στεργιούλας Τμήμα Φυσικής

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Αστρονομία. Ενότητα # 3: Συστήματα Χρόνου. Νικόλαος Στεργιούλας Τμήμα Φυσικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Αστρονομία Ενότητα # 3: Συστήματα Χρόνου Νικόλαος Στεργιούλας Τμήμα Φυσικής Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α. Κεφάλαιο 1: ΓΕΩΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗΣ Μάθημα 1

Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α. Κεφάλαιο 1: ΓΕΩΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗΣ Μάθημα 1 Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α Κεφάλαιο 1: ΓΕΩΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗΣ Μάθημα 1 Γεωκεντρικό σύστημα παρατήρησης Με εξαίρεση έναν αριθμό από διαστημικές αποστολές, οι παρατηρήσεις των ουράνιων αντικειμένων

Διαβάστε περισσότερα

Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α. Κεφάλαιο 1: Συστήματα συντεταγμένων- Συστήματα Χρόνου Μάθημα 3

Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α. Κεφάλαιο 1: Συστήματα συντεταγμένων- Συστήματα Χρόνου Μάθημα 3 Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α Κεφάλαιο 1: Συστήματα συντεταγμένων- Συστήματα Χρόνου Μάθημα 3 Εφαρμογή: Μεταβολή των ουρανογραφικών συντεταγμένων λόγω της μετάπτωσης του άξονα του κόσμου (προηγούμενο

Διαβάστε περισσότερα

Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α. Κεφάλαιο 1: Συστήματα συντεταγμένων Μάθημα 2

Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α. Κεφάλαιο 1: Συστήματα συντεταγμένων Μάθημα 2 Παρατηρησιακή Αστροφυσική Μέρος Α Κεφάλαιο 1: Συστήματα συντεταγμένων Μάθημα 2 Ανατολή-δύση αστέρων Από την σχέση αυτή προκύπτουν δυο τιμές για την ωριαία γωνία Η Δ για την οποία ο αστέρας βρίσκεται στον

Διαβάστε περισσότερα

Αστρονομία. Ενότητα # 1: Ουράνια Σφαίρα Συστήματα Συντεταγμένων. Νικόλαος Στεργιούλας Τμήμα Φυσικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Αστρονομία. Ενότητα # 1: Ουράνια Σφαίρα Συστήματα Συντεταγμένων. Νικόλαος Στεργιούλας Τμήμα Φυσικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Αστρονομία Ενότητα # 1: Ουράνια Σφαίρα Συστήματα Συντεταγμένων Νικόλαος Στεργιούλας Τμήμα Φυσικής Αριστοτέιο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

15 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισµός Αστρονοµίας και Διαστηµικής 2010 Θέµατα για το Γυµνάσιο

15 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισµός Αστρονοµίας και Διαστηµικής 2010 Θέµατα για το Γυµνάσιο 15 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισµός Αστρονοµίας και Διαστηµικής 2010 Θέµατα για το Γυµνάσιο 1.- Από τα πρώτα σχολικά µας χρόνια µαθαίνουµε για το πλανητικό µας σύστηµα. Α) Ποιος είναι ο πρώτος και

Διαβάστε περισσότερα

Να το πάρει το ποτάµι;

Να το πάρει το ποτάµι; Να το πάρει το ποτάµι; Είναι η σκιά ενός σώµατος που το φωτίζει ο Ήλιος. Όπως η σκιά του γνώµονα ενός ηλιακού ρολογιού που µε το αργό πέρασµά της πάνω απ τα σηµάδια των ωρών και µε το ύφος µιας άλλης εποχής

Διαβάστε περισσότερα

Η γωνία υπό την οποία φαίνονται από κάποιον παρατηρητή δύο αστέρες ονοµάζεται

Η γωνία υπό την οποία φαίνονται από κάποιον παρατηρητή δύο αστέρες ονοµάζεται ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΧΡΟΝΟΣ 2.1 Ουράνια σφαίρα-βασικοί ορισµοί Για να ορίσουµε τις θέσεις των αστέρων, τους θεωρούµε να προβάλλονται σαν σηµεία στην εσωτερική επιφάνεια µιας σφαίρας µε αυθαίρετη

Διαβάστε περισσότερα

1. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΣΤΗΝ ΟΥΡΑΝΙΑ ΣΦΑΙΡΑ

1. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΣΤΗΝ ΟΥΡΑΝΙΑ ΣΦΑΙΡΑ 3 1. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΣΤΗΝ ΟΥΡΑΝΙΑ ΣΦΑΙΡΑ 1.1 Βασικές έννοιες Για τις εφαρμογές της Γεωδαιτικής Αστρονομίας είναι απαραίτητος ο ορισμός συστημάτων συντεταγμένων, στα οποία περιγράφονται οι θέσεις και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Γεωδαιτική Αστρονομία (Geodetic Astronomy) τρεις δύο γεωειδούς ουράνια σφαίρα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Γεωδαιτική Αστρονομία (Geodetic Astronomy) τρεις δύο γεωειδούς ουράνια σφαίρα 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Γεωδαιτική Αστρονομία (Geodetic Astronomy) είναι ο κλάδος της Αστρονομίας Θέσης (Positional Astronomy) που ασχολείται με τον προσδιορισμό διευθύνσεων στον χώρο, από σημεία πάνω ή κοντά στην

Διαβάστε περισσότερα

Γεωδαιτική Αστρονομία

Γεωδαιτική Αστρονομία Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Αγρονόμων Τοπογράφων Μηχανικών Γεωδαιτική Αστρονομία Ρωμύλος Κορακίτης Αστροφυσικός Αναπλ. Καθηγητής ΕΜΠ romylos@survey.ntua.gr ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ Σφαιρικό σύστημα αναφοράς

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο

Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο Ο Γνώμονας, ένα απλό αστρονομικό όργανο και οι χρήσεις του στην εκπαίδευση Σοφία Γκοτζαμάνη και Σταύρος Αυγολύπης Ο Γνώμονας Ο Γνώμονας είναι το πιο απλό αστρονομικό όργανο και το πρώτο που χρησιμοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Σφαιρικό σύστημα αναφοράς

Σφαιρικό σύστημα αναφοράς Σφαιρικό σύστημα αναφοράς Ουρανογραφικό σύστημα αναφοράς Αστρονομικό σύστημα αναφοράς Οριζόντιο σύστημα αναφοράς Ισημερινό σύστημα αναφοράς Το τρίγωνο θέσης Αστρικός Χρόνος - 1 Ο αστρικός χρόνος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος B - Διδακτικών Σημειώσεων

Τεύχος B - Διδακτικών Σημειώσεων Τεύχος B - Διδακτικών Σημειώσεων ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ Δημήτρης Δεληκαράογλου Αναπλ. Καθ., Σχολή Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Επισκ.

Διαβάστε περισσότερα

5. ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΓΗΣ

5. ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΓΗΣ 37 5. ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΓΗΣ 5.1 Εισαγωγή Οι κύριες κινήσεις της Γης είναι: μια τροχιακή κίνηση του κέντρου μάζας γύρω από τον Ήλιο και μια περιστροφική κίνηση γύρω από τον άξονα που περνά από

Διαβάστε περισσότερα

ΗλιακήΓεωµετρία. Γιάννης Κατσίγιαννης

ΗλιακήΓεωµετρία. Γιάννης Κατσίγιαννης ΗλιακήΓεωµετρία Γιάννης Κατσίγιαννης ΗηλιακήενέργειαστηΓη Φασµατικήκατανοµήτηςηλιακής ακτινοβολίας ΗκίνησητηςΓηςγύρωαπότονήλιο ΗκίνησητηςΓηςγύρωαπότονήλιοµπορεί να αναλυθεί σε δύο κύριες συνιστώσες: Περιφορά

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αστρονομία

Εισαγωγή στην Αστρονομία Παπαδόπουλος Μιλτιάδης ΑΕΜ: 13134 Εξάμηνο: 7 ο Ασκήσεις: 12-1 Εισαγωγή στην Αστρονομία 1. Ο αστέρας Βέγας στον αστερισμό της Λύρας έχει απόκλιση δ=+38 ο 47. α) Σχεδιάστε την φαινόμενη τροχιά του Βέγα στην

Διαβάστε περισσότερα

3. ΤΟ ΤΡΙΓΩΝΟ ΘΕΣΗΣ τρίγωνο θέσης position triangle astronomical triangle

3. ΤΟ ΤΡΙΓΩΝΟ ΘΕΣΗΣ τρίγωνο θέσης position triangle astronomical triangle 21 3. ΤΟ ΤΡΙΓΩΝΟ ΘΕΣΗΣ Ως τώρα είδαμε πως ορίζονται διάφορα συστήματα αναφοράς και πως οι συντεταγμένες, σε κάθε σύστημα, αλλάζουν ανάλογα με την διεύθυνση παρατήρησης, τον τόπο και τον χρόνο. Για να γίνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΓΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

ΥΛΙΚΑ ΓΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΥΛΙΚΑ ΓΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΗΛΙΑΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Μάθημα 2o Διδάσκων: Επ. Καθηγητής Ε. Αμανατίδης ΔΕΥΤΕΡΑ 6/3/2017 Τμήμα Χημικών Μηχανικών Πανεπιστήμιο Πατρών Περίληψη Ηλιακή

Διαβάστε περισσότερα

Ηλιακήενέργεια. Ηλιακή γεωµετρία. Εργαστήριο Αιολικής Ενέργειας Τ.Ε.Ι. Κρήτης. ηµήτρης Αλ. Κατσαπρακάκης

Ηλιακήενέργεια. Ηλιακή γεωµετρία. Εργαστήριο Αιολικής Ενέργειας Τ.Ε.Ι. Κρήτης. ηµήτρης Αλ. Κατσαπρακάκης Ηλιακήενέργεια Ηλιακή γεωµετρία Εργαστήριο Αιολικής Ενέργειας Τ.Ε.Ι. Κρήτης ηµήτρης Αλ. Κατσαπρακάκης Ηλιακήγεωµετρία Ηλιακήγεωµετρία Η Ηλιακή Γεωµετρία αναφέρεται στη µελέτη της θέσης του ήλιου σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5: Ηλιακή γεωμετρία και ακτινοβολία Εισαγωγή

Κεφάλαιο 5: Ηλιακή γεωμετρία και ακτινοβολία Εισαγωγή Κεφάλαιο 5: 5.1. Εισαγωγή Η ηλιακή γεωμετρία περιγράφει τη σχετική κίνηση γης και ήλιου και αποτελεί ένα σημαντικό παράγοντα που υπεισέρχεται στον ενεργειακό ισολογισμό κτηρίων. Ανάλογα με τη γεωμετρία

Διαβάστε περισσότερα

1.2: 1.2 D R r (1.1) 1.3: 206.265 (1.2)

1.2: 1.2    D R r (1.1) 1.3: 206.265 (1.2) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Αστρονοµία κατέχει ξεχωριστή θέση ανάµεσα στις επιστήµες και από πολλούς θεωρείται η αρχαιότερη όλων. Παρά ταύτα πρόδροµος και «µητέρα» της θεωρείται η Αστρολογία. Η Αστρονοµία ξεκίνησε παρατηρώντας

Διαβάστε περισσότερα

7. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΑΖΙΜΟΥΘΙΟΥ

7. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΑΖΙΜΟΥΘΙΟΥ 63 7. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΑΖΙΜΟΥΘΙΟΥ Υπενθυμίζεται ότι αστρονομικό αζιμούθιο Α D μιας διεύθυνσης D, ως προς το σημείο (τόπο) Ο, ονομάζεται το μέτρο της δίεδρης γωνίας που σχηματίζεται μεταξύ του επιπέδου του

Διαβάστε περισσότερα

Επιλεγμένες Ασκήσεις Φυλλαδίου 1 8/3/2017

Επιλεγμένες Ασκήσεις Φυλλαδίου 1 8/3/2017 Επιλεγμένες Ασκήσεις Φυλλαδίου 1 8/3/2017 19) Ποια είναι η περιοχή τιμών των ουρανογραφικών συντεταγμένων των ουράνιων αντικειμένων που είναι (i) αειφανή και (ii) αφανή για το Αστεροσκοπείο του Χελμού.

Διαβάστε περισσότερα

39 40'13.8"N 20 51'27.4"E ή , καταχωρουνται στο gps ως

39 40'13.8N 20 51'27.4E ή , καταχωρουνται στο gps ως ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ,ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΝΝΟΙΩΝ &ΤΡΟΠΟΙ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΣΕ GPS Το γεωγραφικό πλάτος (latitude) είναι ένα από τα δύο μεγέθη των γεωγραφικών συντεταγμένων με τα οποία προσδιορίζεται η θέση των διαφόρων τόπων και

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία και εµβαδόν πρίσµατος και κυλίνδρου. ρ. Σ.Πατσιοµίτου

Στοιχεία και εµβαδόν πρίσµατος και κυλίνδρου. ρ. Σ.Πατσιοµίτου Στοιχεία και εµβαδόν πρίσµατος και κυλίνδρου ρ. Σ.Πατσιοµίτου Το ορθό πρίσµα και τα στοιχεία του Στη Στερεοµετρία τα παρακάτω στερεά σώµατα ονοµάζονται ορθά πρίσµατα. Οι δύο παράλληλες έδρες του λέγονταιβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

7. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΑΖΙΜΟΥΘΙΟΥ

7. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΑΖΙΜΟΥΘΙΟΥ 61 7. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΑΖΙΜΟΥΘΙΟΥ Υπενθυμίζεται ότι αστρονομικό αζιμούθιο Α D μιας διεύθυνσης D, ως προς το σημείο (τόπο) Ο, ονομάζεται το μέτρο της δίεδρης γωνίας που σχηματίζεται μεταξύ του επιπέδου του

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχουν πολλά είδη Ηλιακών Ρολογιών. Τα σημαντικότερα και συχνότερα απαντόμενα είναι:

Υπάρχουν πολλά είδη Ηλιακών Ρολογιών. Τα σημαντικότερα και συχνότερα απαντόμενα είναι: ΗΛΙΑΚΑ ΩΡΟΛΟΓΙΑ Υπάρχουν πολλά είδη Ηλιακών Ρολογιών. Τα σημαντικότερα και συχνότερα απαντόμενα είναι: Οριζόντια Κατακόρυφα Ισημερινά Το παρακάτω άρθρο αναφέρεται στον τρόπο λειτουργίας αλλά και κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

Οι Κινήσεις της Γης. Eπιπτώσεις. Η κίνηση της Γης. στα Συστήματα Αναφοράς για τη ορυφορική Γεωδαισία. Η περιστροφή της Γης

Οι Κινήσεις της Γης. Eπιπτώσεις. Η κίνηση της Γης. στα Συστήματα Αναφοράς για τη ορυφορική Γεωδαισία. Η περιστροφή της Γης Οι Κινήσεις της Γης. Eπιπτώσεις στα Συστήματα για τη ορυφορική Γεωδαισία Οι αρχαίοι θεωρούσαν τη Γη ακίνητη και κέντρο του σύμπαντος Η κίνηση της Γης TEPAK ορυφορική Γεωδαισία 6 ο Εξάμηνο 2011-12 Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH TZΕΜΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Α.Μ. 3507 ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH Όλοι γνωρίζουμε ότι η εναλλαγή των 4 εποχών οφείλεται στην κλίση που παρουσιάζει ο άξονας περιστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΥΣΙΠΛΟΪΑ. 1 o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΝΑΥΣΙΠΛΟΪΑ. 1 o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΑΥΣΙΠΛΟΪΑ 1 o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ α. Τι είναι έξαρμα του πόλου υπέρ τον ορίζοντα και γιατί ενδιαφέρει τον ναυτιλλόμενο. β. Να ορίσετε τα είδη των αστέρων (αειφανείς, αφανείς και Αμφιφανείς)και να γράψετε τις συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

dv = dx dy dz = r 2 sin θ dr dθ dϕ = r 2 dω

dv = dx dy dz = r 2 sin θ dr dθ dϕ = r 2 dω Παράρτημα Αʹ Στοιχεία αστρονομίας θέσης - πηγές δεδομένων Αʹ.1 Εισαγωγή Απαραίτητη προϋπόθεση για να αξιοποιηθούν όλα όσα αναπτύξαμε στο κυρίως βιβλίο είναι να γνωρίζουμε τη θέση στον ουρανό του αντικειμένου

Διαβάστε περισσότερα

4. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΡΟΝΟΥ 4.1 Γενικές έννοιες

4. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΡΟΝΟΥ 4.1 Γενικές έννοιες 25 4. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΡΟΝΟΥ 4.1 Γενικές έννοιες Η υλοποίηση ενός συµβατικού πλαισίου αναφοράς για την διάσταση του χρόνου, το οποίο θα ονοµάζεται κλίµακα χρόνου (time scale), απαιτεί την ίδια διαδικασία όπως

Διαβάστε περισσότερα

8. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΠΛΑΤΟΥΣ

8. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΠΛΑΤΟΥΣ 69 8. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΠΛΑΤΟΥΣ 8.1 Εισαγωγή Υπενθυμίζεται ότι το αστρονομικό πλάτος ενός τόπου είναι η γωνία μεταξύ της διεύθυνσης της κατακορύφου του τόπου και του επιπέδου του ουράνιου Ισημερινού. Ο προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα και Πλαίσια Αναφοράς στη Γεωδαιτική Αστρονομία Οι Διεθνείς συμβάσεις

Συστήματα και Πλαίσια Αναφοράς στη Γεωδαιτική Αστρονομία Οι Διεθνείς συμβάσεις Διπλωματική εργασία Συστήματα και Πλαίσια Αναφοράς στη Γεωδαιτική Αστρονομία Οι Διεθνείς συμβάσεις Καλλιανού Φωτεινή Θέμα της εργασίας : Τα συστήματα και τα πλαίσια αναφοράς (ουράνια και γήινα) Οι κινήσεις

Διαβάστε περισσότερα

4. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΡΟΝΟΥ 4.1 Γενικές έννοιες

4. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΡΟΝΟΥ 4.1 Γενικές έννοιες 23 4. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΡΟΝΟΥ 4.1 Γενικές έννοιες Η υλοποίηση ενός συμβατικού πλαισίου αναφοράς για την διάσταση του χρόνου, το οποίο θα ονομάζεται κλίμακα χρόνου (time scale), απαιτεί την ίδια διαδικασία όπως

Διαβάστε περισσότερα

Η Μεγάλη Νύχτα. Το Χειμερινό Ηλιοστάσιο και τα Χριστούγεννα. Η Μεγάλη Νύχτα του Διονύση Π. Σιμόπουλου 1/5

Η Μεγάλη Νύχτα. Το Χειμερινό Ηλιοστάσιο και τα Χριστούγεννα. Η Μεγάλη Νύχτα του Διονύση Π. Σιμόπουλου 1/5 Η Μεγάλη Νύχτα του Διονύση Π. Σιμόπουλου 1/5 Το Χειμερινό Ηλιοστάσιο και τα Χριστούγεννα Η Μεγάλη Νύχτα Του Διονύση Π. Σιμόπουλου Διευθυντή Ευγενιδείου Πλανηταρίου Η νύχτα της ερχόμενης Πέμπτης, 22 Δεκεμβρίου,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ A. Οι δορυφόροι του συστήµατος GPS. GPS Block Ι. GPS Block ΙΙ και ΙΙΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ A. Οι δορυφόροι του συστήµατος GPS. GPS Block Ι. GPS Block ΙΙ και ΙΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ A Οι δορυφόροι του συστήµατος GPS GPS Block Ι Η σειρά δορυφόρων GPS Block Ι (Demonstration) ήταν η πρώτη σειρά δορυφόρων και είχε δοκιµαστικό χαρακτήρα, ακολουθήθηκε από την επόµενη επιχειρησιακή

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά κεφάλαια παραγωγής ενέργειας

Ειδικά κεφάλαια παραγωγής ενέργειας Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Ειδικά κεφάλαια παραγωγής ενέργειας Ενότητα 3 (β): Μη Συμβατικές Πηγές Ενέργειας Αν. Καθηγητής Γεώργιος Μαρνέλλος (Γραφείο 208) Τηλ.: 24610 56690,

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 4 ο : ορυφορικές τροχιές

Μάθηµα 4 ο : ορυφορικές τροχιές Μάθηµα 4 ο : ορυφορικές τροχιές Στόχοι: Στο τέλος αυτού του µαθήµατος ο σπουδαστής θα γνωρίζει: Tις σηµαντικότερες κατηγορίες δορυφορικών τροχιών Τους παράγοντες που οδηγούν στην επιλογή συγκεκριµένης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΧΗΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΗΣ ΓΗΣ

ΤΟ ΣΧΗΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΗΣ ΓΗΣ ΤΟ ΣΧΗΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΗΣ ΓΗΣ Χαρτογραφία Ι 1 Το σχήμα και το μέγεθος της Γης [Ι] Σφαιρική Γη Πυθαγόρεια & Αριστοτέλεια αντίληψη παρατηρήσεις φυσικών φαινομένων Ομαλότητα γεωμετρικού σχήματος (Διάμετρος

Διαβάστε περισσότερα

Να υπολογισθεί ο αστρικός χρόνος της ανατολής του Ήλιου στη Θεσσαλονίκη (φ = 40º 37') κατά την 21η Μαρτίου.

Να υπολογισθεί ο αστρικός χρόνος της ανατολής του Ήλιου στη Θεσσαλονίκη (φ = 40º 37') κατά την 21η Μαρτίου. Ενότητα 1 Να υπολογισθεί ο αστρικός χρόνος της ανατολής του Ήλιου στη Θεσσαλονίκη (φ = 40º 37') κατά την 21η Μαρτίου. Την 21η Μαρτίου οι ουρανογραφικές συντεταγμένες του Ήλιου είναι α = 0 h, δ = 0 ενώ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Ο ΚΑΝΩΝ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ

ΤΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Ο ΚΑΝΩΝ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΤΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Ο ΚΑΝΩΝ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ Στράτος Θεοδοσίου Αναπληρωτής καθηγητής Τμήμα Φυσικής Πανεπιστήμιο Αθηνών Τομέας Αστροφυσικής, Αστρονομίας και Μηχανικής Tο ημερολογιακό ζήτημα από την άποψη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ. www.meteo.gr - 1 -

ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ. www.meteo.gr - 1 - ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ H Γη είναι ένας πλανήτης από τους οκτώ συνολικά του ηλιακού μας συστήματος, το οποίο αποτελεί ένα από τα εκατοντάδες δισεκατομμύρια αστρικά συστήματα του Γαλαξία μας, ο οποίος με την

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Λυκείου 22 ου Πανελλήνιου Διαγωνισμού Αστρονομίας Διαστημικής 2017

Ερωτήσεις Λυκείου 22 ου Πανελλήνιου Διαγωνισμού Αστρονομίας Διαστημικής 2017 ΠΡΟΣΟΧΗ: Δεν θα συμπληρώσετε τίποτα πάνω σε αυτό το έγγραφο, ούτε θα το αποστείλετε ηλεκτρονικά (μέσω e-mail). Απλά το αναρτήσαμε για την δική σας διευκόλυνση. Μόλις βρείτε τις απαντήσεις που γνωρίζετε,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΔΑΙΣΙΑ Ι Μάθημα 1 0. Ι.Μ. Δόκας Επικ. Καθηγητής

ΓΕΩΔΑΙΣΙΑ Ι Μάθημα 1 0. Ι.Μ. Δόκας Επικ. Καθηγητής ΓΕΩΔΑΙΣΙΑ Ι Μάθημα 1 0 Ι.Μ. Δόκας Επικ. Καθηγητής Γεωδαισία Μοιράζω τη γη (Γη + δαίομαι) Ακριβής Έννοια: Διαίρεση, διανομή /μέτρηση της Γής. Αντικείμενο της γεωδαισίας: Ο προσδιορισμός της μορφής, του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΑΝΗΤΩΝ - ΛΟΞΩΣΗ

ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΑΝΗΤΩΝ - ΛΟΞΩΣΗ ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΑΝΗΤΩΝ - ΛΟΞΩΣΗ Η κίνηση των πλανητών είναι το αποτέλεσμα της σύνθεσης 2 κινήσεων: μίας περιστροφής γύρω από τον Ήλιο, η περίοδος της οποίας μας δίνει το έτος κάθε πλανήτη, και πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Μετρώντας τη γη με μαθητές γυμνασίου

Μετρώντας τη γη με μαθητές γυμνασίου Μετρώντας τη γη με μαθητές γυμνασίου Ξενοφών Φανουρίου Γεωλόγος-Ωκεανογράφος 17 Σεπτεμβρίου 2015 Περίληψη Ο υπολογισμός του μεγέθους της γης αλλά και των άλλων σταθερών της, απασχόλησε από τα αρχαία χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Σχολικό έτος 2013-14 Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΡΙΟΣ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ Τάξη : Α1 ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ: Η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας

Διαβάστε περισσότερα

P. E. QristopoÔlou - N. Galanˆkhc. Ergasthriak AstronomÐa. Ergasthriakèc Ask seic

P. E. QristopoÔlou - N. Galanˆkhc. Ergasthriak AstronomÐa. Ergasthriakèc Ask seic Πανεπιστήμιο Πατρών Σχολή Θετικών Επιστημών - Τμήμα Φυσικής Τομέας Θεωρητικής & Μαθηματικής Φυσικής, Αστρονομίας & Αστροφυσικής P. E. QristopoÔlou - N. Galanˆkhc Ergasthriak AstronomÐa Ergasthriakèc Ask

Διαβάστε περισσότερα

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4 x2 - x1. x = x2 x1 . . 1

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4  x2 - x1. x = x2 x1 . . 1 1 1 o Κεφάλαιο: Ευθύγραµµη Κίνηση Πώς θα µπορούσε να περιγραφεί η κίνηση ενός αγωνιστικού αυτοκινήτου; Πόσο γρήγορα κινείται η µπάλα που κλώτσησε ένας ποδοσφαιριστής; Απαντήσεις σε τέτοια ερωτήµατα δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Η Λ Ι Α Κ Α Ρ Ο Λ Ο Γ Ι Α

Η Λ Ι Α Κ Α Ρ Ο Λ Ο Γ Ι Α Η Λ Ι Α Κ Α Ρ Ο Λ Ο Γ Ι Α Αναγνωστοπούλου Στρατηγούλα (5553), Σταυρίδη Δήμητρα (5861) 1 ΛΙΓΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ 1.1 Η κίνηση της Γης Η Γη κινείται με τρεις τρόπους: περιστρέφεται γύρω από τον άξονά της σε 24h,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Η Φυσική Γεωγραφία εξετάζει: τον γήινο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αστρονοµική Παρατήρηση. Ανδρέας Παπαλάμπρου Αστρονομική Εταιρεία Πάτρας Ωρίων 20/5/2009

Εισαγωγή στην Αστρονοµική Παρατήρηση. Ανδρέας Παπαλάμπρου Αστρονομική Εταιρεία Πάτρας Ωρίων 20/5/2009 Εισαγωγή στην Αστρονοµική Παρατήρηση Ανδρέας Παπαλάμπρου Αστρονομική Εταιρεία Πάτρας Ωρίων 20/5/2009 1 Ερασιτεχνική Αστρονομία Μια ενασχόληση που αρχίζει από απλό χόμπι... & φτάνει έως συμβολή σε επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

9. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΜΗΚΟΥΣ

9. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΜΗΚΟΥΣ 73 9. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΜΗΚΟΥΣ 9.1 Εισαγωγή Υπενθυμίζεται ότι το αστρονομικό μήκος ενός τόπου είναι η δίεδρη γωνία μεταξύ του αστρονομικού μεσημβρινού του τόπου και του μεσημβρινού του Greenwich. Η γωνία αυτή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Β ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Β ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Β ) ΤΡΙΤΗ 9 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΑΥΣΙΠΛΟΪΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΔΑΙΤΙΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ

ΓΕΩΔΑΙΤΙΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΑΚ. ΕΤΟΣ 2006-2007 ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΔΟΡΥΦΟΡΩΝ ΔΙΟΝΥΣΟΥ Ηρώων Πολυτεχνείου 9, 157 80 Ζωγράφος Αθήνα Τηλ.: 210 772 2666 2668, Fax: 210 772 2670 ΓΕΩΔΑΙΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΚΗ ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΙΣΗ ΤΗΛΕΣΚΟΠΙΟΥ. Για έναν ερασιτέχνη αστρονόµο το πρώτο πράγµα που πιθανόν θα θελήσει

ΠΟΛΙΚΗ ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΙΣΗ ΤΗΛΕΣΚΟΠΙΟΥ. Για έναν ερασιτέχνη αστρονόµο το πρώτο πράγµα που πιθανόν θα θελήσει ΠΟΛΙΚΗ ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΙΣΗ ΤΗΛΕΣΚΟΠΙΟΥ Γενικά Για έναν ερασιτέχνη αστρονόµο το πρώτο πράγµα που πιθανόν θα θελήσει να κάνει, αφού στήσει το τηλεσκόπιό του, είναι να τοποθετήσει ένα προσοφθάλµιο και να κοιτάξει

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΑΚΟ ΡΟΛΟΙ. Ρώτησε τη φύση, θα σου απαντήσει! Παρατηρώντας την, κάτι το σημαντικό θα βρεις.

ΗΛΙΑΚΟ ΡΟΛΟΙ. Ρώτησε τη φύση, θα σου απαντήσει! Παρατηρώντας την, κάτι το σημαντικό θα βρεις. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στα πλαίσια του προγράμματος περιβαλλοντικής Αγωγής, τη σχολική χρονιά 2012-2013, αποφασίσαμε με τους μαθητές του τμήματος Β 3 να ασχοληθούμε με κάτι που θα τους κέντριζε το ενδιαφέρον. Έτσι καταλήξαμε

Διαβάστε περισσότερα

2 Η ΠΡΟΟΔΟΣ. Ενδεικτικές λύσεις κάποιων προβλημάτων. Τα νούμερα στις ασκήσεις είναι ΤΥΧΑΙΑ και ΟΧΙ αυτά της εξέταση

2 Η ΠΡΟΟΔΟΣ. Ενδεικτικές λύσεις κάποιων προβλημάτων. Τα νούμερα στις ασκήσεις είναι ΤΥΧΑΙΑ και ΟΧΙ αυτά της εξέταση 2 Η ΠΡΟΟΔΟΣ Ενδεικτικές λύσεις κάποιων προβλημάτων Τα νούμερα στις ασκήσεις είναι ΤΥΧΑΙΑ και ΟΧΙ αυτά της εξέταση Ένας τροχός εκκινεί από την ηρεμία και επιταχύνει με γωνιακή ταχύτητα που δίνεται από την,

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς.

Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς. Μ2 Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς. 1 Σκοπός Η εργαστηριακή αυτή άσκηση αποσκοπεί στη μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας σε ένα τόπο. Αυτή η μέτρηση επιτυγχάνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΤΗΣ ΟΥΡΑΝΙΟΥ ΘΟΛΟΥ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΤΗΣ ΟΥΡΑΝΙΟΥ ΘΟΛΟΥ Ερασιτεχνικής Αστρονομίας ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΤΗΣ ΟΥΡΑΝΙΟΥ ΘΟΛΟΥ ΝΙΚΟΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Εκπαιδευτικός ΠΕ19-Μεταπτυχιακός φοιτητής ΕΑΠ- Μέλος Αστρονομικής Εταιρείας Πάτρας «Ωρίων») gianakop@gmail.com ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΣΕΛΗΝΗΣ Η τροχιά της Σελήνης γύρω από τη Γη δεν είναι κύκλος αλλά έλλειψη. Αυτό σηµαίνει πως η Σελήνη δεν απέχει πάντα το

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΣΕΛΗΝΗΣ Η τροχιά της Σελήνης γύρω από τη Γη δεν είναι κύκλος αλλά έλλειψη. Αυτό σηµαίνει πως η Σελήνη δεν απέχει πάντα το ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΣΕΛΗΝΗΣ Η τροχιά της Σελήνης γύρω από τη Γη δεν είναι κύκλος αλλά έλλειψη. Αυτό σηµαίνει πως η Σελήνη δεν απέχει πάντα το ίδιο από τη Γη. Τα δύο σηµεία που έχουν ενδιαφέρον

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΑΚΟ ΡΟΛΟΙ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

ΗΛΙΑΚΟ ΡΟΛΟΙ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΗΛΙΑΚΟ ΡΟΛΟΙ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ Το ρολόι αυτό είναι κατασκευασµένο από λευκό µάρµαρο Θάσου. Βρίσκεται στην αυλή του Γυµνασίου Νικηφόρου ράµας σε 41 0 10' 12'' βόρειο πλάτος και 24 0 18' 49.83'' ανατολικό

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Απόστολος Ντάνης. Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής

Δρ. Απόστολος Ντάνης. Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής *Βασικές μορφές προσανατολισμού *Προσανατολισμός με τα ορατά σημεία προορισμού στη φύση *Προσανατολισμός με τον ήλιο *Προσανατολισμός από τη σελήνη

Διαβάστε περισσότερα

3.1 ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΓΩΝΙΑΣ

3.1 ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΓΩΝΙΑΣ 1.1 ΤΡΙΓΩΝΜΕΤΡΙΚΙ ΑΡΙΘΜΙ ΓΩΝΙΑΣ ΘΕΩΡΙΑ 1. Για γωνία ω µε ο < ω < 9 ο ηµω = γ α = απέ ναντι κάθετη υποτείνουσα Β συνω = β α = προσκείµενη κάθετη υποτείνουσα εφω = γ β = απέ ναντι κάθετη προσκείµενη κάθετη

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Παρατήρησης

Πρόγραμμα Παρατήρησης Πρόγραμμα Παρατήρησης Η αναζήτηση του ζοφερού ουρανού Άγγελος Κιοσκλής Οκτώβριος 2005 ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ * η παρατήρηση πραγματοποιείται κατά προτίμηση όταν η Σελήνη δεν εμφανίζεται στον ουρανό, διότι

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες Μορφές Ενέργειας

Ήπιες Μορφές Ενέργειας Ήπιες Μορφές Ενέργειας Ενότητα 2: Ελευθέριος Αμανατίδης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Περιεχόμενα ενότητας Ο Ήλιος ως πηγή ενέργειας Κατανομή ενέργειας στη γη Ηλιακό φάσμα και ηλιακή σταθερά

Διαβάστε περισσότερα

14 Εφαρµογές των ολοκληρωµάτων

14 Εφαρµογές των ολοκληρωµάτων 14 Εφαρµογές των ολοκληρωµάτων 14.1 Υπολογισµός εµβαδών µε την µέθοδο των παράλληλων διατοµών Θεωρούµε µια ϕραγµένη επίπεδη επιφάνεια A µε οµαλό σύνορο, δηλαδή που περιγράφεται από µια συνεχή συνάρτηση.

Διαβάστε περισσότερα

β. ίιος πλανήτης γ. Ζωδιακό φως δ. ορυφόρος ε. Μετεωρίτης στ. Μεσοπλανητική ύλη ζ. Αστεροειδής η. Μετέωρο

β. ίιος πλανήτης γ. Ζωδιακό φως δ. ορυφόρος ε. Μετεωρίτης στ. Μεσοπλανητική ύλη ζ. Αστεροειδής η. Μετέωρο 1. Αντιστοίχισε τα χαρακτηριστικά, που καταγράφονται στη αριστερή στήλη με τα αντικείμενα ή φαινόμενα, που παρατηρούνται στο ηλιακό σύστημα και περιέχονται στην δεξιά στήλη Α. Κινείται σε ελλειπτική τροχιά.

Διαβάστε περισσότερα

Τα όργανα του Πτολεμαίου

Τα όργανα του Πτολεμαίου Ο Πτολεμαίος και η Αστρονομία. Ο Πτολεμαίος παρατηρεί με το τεταρτοκύκλιο το ύψος της σελήνης. Πρόκειται για μεταγενέστερη μορφή του οργάνου. Στο έδαφος και ο σφαιρικός αστρολάβος. Τα όργανα του Πτολεμαίου

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ

Β. ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ Α. Μια σύντοµη περιγραφή της εργασίας που εκπονήσατε στο πλαίσιο του µαθήµατος της Αστρονοµίας. Β. ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ Για να απαντήσεις στις ερωτήσεις που ακολουθούν αρκεί να επιλέξεις την ή τις σωστές

Διαβάστε περισσότερα

Ο χώρος. 1.Μονοδιάστατη κίνηση

Ο χώρος. 1.Μονοδιάστατη κίνηση Ο χώρος Τα χελιδόνια έρχονται και ξανάρχονται. Κάθε χρόνο βρίσκουν μια γωνιά για να χτίσουν τη φωλιά, που θα γίνει το επίκεντρο του χώρου τους. Ο χώρος είναι ένας οργανικός χώρος, όπως εκείνος που αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΔÔ Û Ì Î È ÔÈ ÎÈÓ ÛÂÈ ÙË Ë

ΔÔ Û Ì Î È ÔÈ ÎÈÓ ÛÂÈ ÙË Ë ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΔÔ Û Ì Î È ÔÈ ÎÈÓ ÛÂÈ ÙË Ë Tα βασικά σημεία του μαθήματος Η Γη είναι ένα ουράνιο σώμα, που κινείται συνεχώς στο διάστημα. Το σχήμα της είναι γεωειδές, δηλαδή είναι ελαφρά συμπιεσμένο στις κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8. B 2.3 Χρησιµοποιώντας Ευκλείδεια Γεωµετρία

ΜΑΘΗΜΑ 8. B 2.3 Χρησιµοποιώντας Ευκλείδεια Γεωµετρία ΜΑΘΗΜΑ 8. B.3 Χρησιµοποιώντας Ευκλείδεια Γεωµετρία Θεωρία Ασκήσεις γ. τόπου και µεγιστο ελάχιστου Στις ασκήσεις αυτού του µαθήµατος χρησιµοποιούµε ανισωτικές σχέσεις από την Ευκλείδεια Γεωµετρία. Θυµίζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με μεταβλητές (γράμματα) και αριθμούς καλείται αλγεβρική, όπως για παράδειγμα η : 2x+3y-8

ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με μεταβλητές (γράμματα) και αριθμούς καλείται αλγεβρική, όπως για παράδειγμα η : 2x+3y-8 ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Άλγεβρα 1 ο Κεφάλαιο 1. Τι ονομάζουμε αριθμητική και τι αλγεβρική παράσταση; Να δώσετε από ένα παράδειγμα. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με αριθμούς, καλείται αριθμητική παράσταση,

Διαβάστε περισσότερα

Επειδή ο μεσημβρινός τέμνει ξανά τον παράλληλο σε αντιδιαμετρικό του σημείο θα θεωρούμε μεσημβρινό το ημικύκλιο και όχι ολόκληρο τον κύκλο.

Επειδή ο μεσημβρινός τέμνει ξανά τον παράλληλο σε αντιδιαμετρικό του σημείο θα θεωρούμε μεσημβρινό το ημικύκλιο και όχι ολόκληρο τον κύκλο. ΝΑΥΣΙΠΛΟΪΑ Η ιστιοπλοΐα ανοιχτής θαλάσσης δεν διαφέρει στα βασικά από την ιστιοπλοΐα τριγώνου η οποία γίνεται με μικρά σκάφη καi σε προκαθορισμένο στίβο. Όταν όμως αφήνουμε την ακτή και ανοιγόμαστε στο

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Λυκείου 21 ου Πανελλήνιου Διαγωνισμού Αστρονομίας Διαστημικής 2016

Ερωτήσεις Λυκείου 21 ου Πανελλήνιου Διαγωνισμού Αστρονομίας Διαστημικής 2016 ΠΡΟΣΟΧΗ: Αυτό το έγγραφο ΔΕΝ θα το αποστείλετε ηλεκτρονικά (μέσω e-mail). Απλά το αναρτήσαμε για την δική σας διευκόλυνση. Μόλις βρείτε τις απαντήσεις που γνωρίζετε και τις σημειώσετε σ αυτό το έντυπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ Να βρείτε στην αντίστοιχη σελίδα του σχολικού σας βιβλίου το ζητούμενο της κάθε ερώτησης που δίνεται παρακάτω και να το γράψετε στο τετράδιό σας. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 1. Να συμπληρώσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΣΤΕΡΩΝ

ΔΙΠΛΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΣΤΕΡΩΝ ΔΙΠΛΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΣΤΕΡΩΝ Οι διπλοί αστέρες διακρίνονται ως τέτοιοι αν η γωνιώδης απόσταση τους, ω, είναι µεγαλύτερη από την διακριτική ικανότητα του τηλεσκοπίου: ω min =1.22 λ/d λ=µήκος κύµατος παρατήρησης

Διαβάστε περισσότερα

6. ΑΝΑΓΩΓΕΣ ΤΩΝ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ

6. ΑΝΑΓΩΓΕΣ ΤΩΝ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ 45 6. ΑΝΑΓΩΓΕΣ ΤΩΝ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ 6.1 Εισαγωγή Ως τώρα έχουμε δεχθεί ότι οι ουρανογραφικές συντεταγμένες (α,δ) κάθε άστρου ή οι αστρονομικές συντεταγμένες (Λ,Φ) ενός συγκεκριμένου τόπου παραμένουν σταθερές,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος;

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος; ΙΝΥΣΜΤ ΘΕΩΡΙ ΘΕΜΤ ΘΕΩΡΙΣ Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; AB A (αρχή) B (πέρας) Στη Γεωµετρία το διάνυσµα ορίζεται ως ένα προσανατολισµένο ευθύγραµµο τµήµα, δηλαδή ως ένα ευθύγραµµο τµήµα του οποίου τα άκρα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

συν[ ν Από τους υπολογισμούς για κάθε χαρακτηριστική ημέρα του χρόνου προκύπτει ότι η ένταση της ηλιακής ενέργειας στη γη μεταβάλλεται κατά ± 3,5%.

συν[ ν Από τους υπολογισμούς για κάθε χαρακτηριστική ημέρα του χρόνου προκύπτει ότι η ένταση της ηλιακής ενέργειας στη γη μεταβάλλεται κατά ± 3,5%. 1. ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Το θεωρητικό δυναμικό, δηλαδή το ανώτατο φυσικό όριο της ηλιακής ενέργειας που φθάνει στη γή ανέρχεται σε 7.500 Gtoe ετησίως και αντιστοιχεί 75.000 % του παγκόσμιου ενεργειακού ισοζυγίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ. ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Ι Σεπτέµβριος 2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ. ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Ι Σεπτέµβριος 2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Ι Σεπτέµβριος 2004 Τµήµα Π. Ιωάννου & Θ. Αποστολάτου Θέµα 1 (25 µονάδες) Ένα εκκρεµές µήκους l κρέµεται έτσι ώστε η σηµειακή µάζα να βρίσκεται ακριβώς

Διαβάστε περισσότερα

18 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός Αστρονομίας και Διαστημικής 2013 Φάση 3 η : «ΙΠΠΑΡΧΟΣ»

18 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός Αστρονομίας και Διαστημικής 2013 Φάση 3 η : «ΙΠΠΑΡΧΟΣ» Θέμα 1 ο (Σύντομης ανάπτυξης): 18 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός Αστρονομίας και Διαστημικής 2013 Φάση 3 η : «ΙΠΠΑΡΧΟΣ» Θέματα του Γυμνασίου (Α) Ποιοι πλανήτες ονομάζονται Δίιοι; (Β) Αναφέρατε και

Διαβάστε περισσότερα

ιανυσµατικά πεδία Όπως έχουµε ήδη αναφέρει ένα διανυσµατικό πεδίο είναι µια συνάρτηση

ιανυσµατικά πεδία Όπως έχουµε ήδη αναφέρει ένα διανυσµατικό πεδίο είναι µια συνάρτηση 44 ιανυσµατικά πεδία Όπως έχουµε ήδη αναφέρει ένα διανυσµατικό πεδίο είναι µια συνάρτηση F : U R R. Για εµάς φυσικά µια τέτοια συνάρτηση θα θεωρείται ότι είναι τουλάχιστον συνεχής και συνήθως C και βέβαια

Διαβάστε περισσότερα

Κλίση ενός στρώματος είναι η διεύθυνση κλίσης και η γωνία κλίσης με το οριζόντιο επίπεδο.

Κλίση ενός στρώματος είναι η διεύθυνση κλίσης και η γωνία κλίσης με το οριζόντιο επίπεδο. ΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΤΟΜΗ ΚΕΚΛΙΜΕΝΑ ΣΤΡΩΜΜΑΤΑ 6.1 ΚΛΙΣΗ ΣΤΡΩΜΑΤΟΣ Κλίση ενός στρώματος είναι η διεύθυνση κλίσης και η γωνία κλίσης με το οριζόντιο επίπεδο. Πραγματική κλίση στρώματος Η διεύθυνση μέγιστης κλίσης,

Διαβάστε περισσότερα

3. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΣΕ ΚΕΚΛΙΜΕΝΟ ΕΠΙΠΕ Ο

3. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΣΕ ΚΕΚΛΙΜΕΝΟ ΕΠΙΠΕ Ο Σηµειώσεις ΑΠΕ Ι Κεφ. 3 ρ Π. Αξαόπουλος Σελ. 1 3. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΣΕ ΚΕΚΛΙΜΕΝΟ ΕΠΙΠΕ Ο Η γνώση της ηλιακής ακτινοβολίας που δέχεται ένα κεκλιµένο επίπεδο είναι απαραίτητη στις περισσότερες εφαρµογές

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 10 Περιστροφική Κίνηση. Copyright 2009 Pearson Education, Inc.

Κεφάλαιο 10 Περιστροφική Κίνηση. Copyright 2009 Pearson Education, Inc. Κεφάλαιο 10 Περιστροφική Κίνηση Περιεχόµενα Κεφαλαίου 10 Γωνιακές Ποσότητες Διανυσµατικός Χαρακτήρας των Γωνιακών Ποσοτήτων Σταθερή γωνιακή Επιτάχυνση Ροπή Δυναµική της Περιστροφικής Κίνησης, Ροπή και

Διαβάστε περισσότερα

2. Η παρακάτω φωτογραφία δείχνει (επιλέξτε τη µοναδική σωστή απάντηση):

2. Η παρακάτω φωτογραφία δείχνει (επιλέξτε τη µοναδική σωστή απάντηση): 1 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισµός Αστρονοµίας για µαθητές Δηµοτικού 1. Το διαστηµικό τηλεσκόπιο Χάµπλ (Hubble) πήρε πρόσφατα αυτή την φωτογραφία όπου µπορείτε να διακρίνετε ένα «χαµογελαστό πρόσωπο».

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΣ ΚΑΙ ΣΚΙΑ. Πως δημιουργείτε η σκιά στη φυσική ;

ΦΩΣ ΚΑΙ ΣΚΙΑ. Πως δημιουργείτε η σκιά στη φυσική ; ΦΩΣ ΚΑΙ ΣΚΙΑ Πως δημιουργείτε η σκιά στη φυσική ; Λόγω της ευθύγραμμης διάδοσης του φωτός, όταν μεταξύ μιας φωτεινής πηγής και ενός περάσματος παρεμβάλλεται ένα αδιαφανές σώμα, δημιουργείτε στο πέρασμα

Διαβάστε περισσότερα

= 2, s! 8,23yr. Απαντήσεις Γυμνασίου 21 ου Πανελλήνιου Διαγωνισμού Αστρονομίας Διαστημικής 2016

= 2, s! 8,23yr. Απαντήσεις Γυμνασίου 21 ου Πανελλήνιου Διαγωνισμού Αστρονομίας Διαστημικής 2016 Απαντήσεις Γυμνασίου 21 ου Πανελλήνιου Διαγωνισμού Αστρονομίας Διαστημικής 2016 1. Αστρική μέρα ονομάζουμε: (α) τον χρόνο από την ανατολή μέχρι τη δύση ενός αστέρα (β) τον χρόνο περιστροφής ενός αστέρα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΑΛΑΤΣΟΣ ΦΥΣΙΚΟΣ Msc

ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΑΛΑΤΣΟΣ ΦΥΣΙΚΟΣ Msc ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 Να συμπληρώσετε τα κενά στις επόμενες προτάσεις: α. Το χρονικό διάστημα μέσα στο οποίο πραγματοποιείται μία πλήρης ταλάντωση ονομάζεται.. και το πηλίκο του αριθμού των ταλαντώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Εκφράζω προς όλους τις θερμές ευχαριστίες μου για την συνεργασία και την βοήθειά τους στην προετοιμασία του τεύχους αυτού.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Εκφράζω προς όλους τις θερμές ευχαριστίες μου για την συνεργασία και την βοήθειά τους στην προετοιμασία του τεύχους αυτού. ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το τεύχος αυτό περιέχει τα βασικά στοιχεία της Γεωδαιτικής Αστρονομίας (Geodetic Astronomy) που είναι αναγκαία στους φοιτητές της Σχολής Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών του Ε.Μ.Πολυτεχνείου

Διαβάστε περισσότερα