Αλγεβρικες οµες Ι. Θεωρητικα Θεµατα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αλγεβρικες οµες Ι. Θεωρητικα Θεµατα"

Transcript

1 Αλγεβρικες οµες Ι Θεωρητικα Θεµατα Ακαδηµαϊκο Ετος ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : 4 εκεµβρίου 2012 Το παρόν κείµενο αποτελεί ένα σύνολο πρόχειρων σηµειώσεων για τις ανάγκες του µαθήµατος Αλγεβρικές οµές Ι, Χειµερινό Εξάµηνο Ακαδηµαϊκού Ετους , και τελεί υπο συνεχή επεξεργασία.

2 2 Περιεχόµενα Μέρος 1. Θεωρία Οµάδων 4 1. Σχέσεις Ισοδυναµίας, ιαµερίσεις, και Πράξεις Σχέσεις ισοδυναµίας ιαµερίσεις ιαµερίσεις και Σχέσεις Ισοδυναµίας Απεικονίσεις και Σχέσεις Ισοδυναµίας Πράξεις Πράξεις συµβιβαστές µε σχέσεις ισοδυναµίας 9 2. Υποοµάδες και το Θεώρηµα του Langrange Βασικές ιδιότητες υποοµάδων Οµάδες προερχόµενες από την οµάδα Z των ακεραίων Υποοµάδες και Σχέσεις Ισοδυναµίας Το Θεώρηµα του Langrange Οι Υποοµάδες της S Το αντίστροφο του Θεωρήµατος του Langrange και η Εναλλάσσουσα Οµάδα A Εφαρµογές του Θεωρήµατος Langrange (I Τάξη στοιχείων και Οµάδων - Κυκλικές (Υπο-Οµάδες ύναµη Στοιχείου Κυκλικές Οµάδες Τάξη στοιχείου Τάξη Γινοµένου Στοιχείων µιας Οµάδας Εφαρµογές του Θεωρήµατος Langrange (II Χαρακτηρισµοί Πεπερασµένων Κυκλικών Οµάδων Ταξινόµηση Κυκλικών Οµάδων και των Υποοµάδων τους Υποοµάδες και Γεννήτορες Άπειρων Κυκλικών Οµάδων Υποοµάδες και Γεννήτορες Πεπερασµένων Κυκλικών Οµάδων Η Οµάδα των n-οστών ϱιζών της µονάδας Κυκλικές Οµάδες - Ευθέα Γινόµενα Ταξινόµηση Κυκλικών Οµάδων Οι Οµάδες τάξης pq, p, q: πρώτοι αριθµοί Οµάδες τάξης 2p Οµάδες τάξης pq Οµάδες µεταθέσεων (µετατάξεων Οι πρώτες έννοιες Τροχιές και ανάλυση σε κύκλους Εκτιµώντας τις τάξεις των µεταθέσεων (µετατάξεων της (S n,. ιαµερίσεις του n Άρτιες και περιττές µεταθέσεις (µετατάξεις ιεδρικές Οµάδες και Οµάδες Συµµετρίας* Οµάδες Παραγόµενες από Υποσύνολα και ιαγράµµατα Hasse* Κανονικές (Ορθόθετες Υποοµάδες Κανονικές Υποοµάδες Κανονικές Υποοµάδες και Σχέσεις Ισοδυναµίας Παραδείγµατα Κανονικών Υποοµάδων Τρία Χαρακτηριστικά (Αντι-Παραδείγµατα Οµάδες Hamilton Μεταβατική ιδιότητα κανονικότητας υποοµάδων 88

3 3 12. Οµάδες-πηλίκα Οµοµορφισµοί Οµάδων Βασικές ιδιότητες και Παραδείγµατα Οµοµορφισµοί και Υποοµάδες οµικές Ιδιότητες Οµάδων - Κριτήρια (Μη-Ισοµορφίας Οµοµορφισµοί και Κανονικές Υποοµάδες Το Θεώρηµα του Cayley Ταξινόµηση Κυκλικών Οµάδων και Οµάδες Αυτοµορφισµών Ταξινόµηση Άπειρων Κυκλικών Οµάδων Ταξινόµηση Πεπερασµένων Κυκλικών Οµάδων Κριτήριο Ισοµορφίας Κυκλικών Οµάδων Οµάδες Οµοµορφισµών Κυκλικών Οµάδων Οµάδες Αυτοµορφισµών Κυκλικών Οµάδων Τα Θεωρήµατα Ισοµορφισµών και οι Εφαρµογές τους Ευθέα Γινόµενα και Πεπερασµένες Αβελιανές Οµάδες Απλές Οµάδες Οµάδες Μικρής Τάξης 126 Μέρος 2. Θεωρία ακτυλίων Βιβλιογραφια 128

4 4 Μέρος 1. Θεωρία Οµάδων 1. Σχέσεις Ισοδυναµίας, ιαµερίσεις, και Πράξεις 1.1. Σχέσεις ισοδυναµίας. Εστω X ένα µη-κενό σύνολο. Ορισµός 1.1. Μια σχέση ισοδυναµίας επί του X είναι ένα υποσύνολο R του καρτεσιανού γινοµένου X X: R X X το οποίο ικανοποιεί τις ακόλουθες ιδιότητες : 1. x X: (x, x R. (ανακλαστική ιδιόητα 2. x, y X: (x, y R = (y, x R (συµµετρική ιδιότητα 3. x, y, z X: (x, y R & (y, z R = (x, z R (µεταβατική ιδιότητα Συµβολισµός : x, y X, αν (x, y R, τότε ϑα γράφουµε ισοδύναµα : x R y ή x R y ή x y(r Εστω R µια σχέση ισοδυναµίας επί του συνόλου X. Αν x X, η κλάση ισοδυναµίας του x ως προς την R ορίζεται να είναι το ακόλουθο σύνολο : [x] R = { y X y R x } X Ενα τυχόν στοιχείο µιας κλάσης ισοδυναµίας, δηλαδή ενός υποσυνόλου του X της µορφής [x] R καλείται αντιπρόσωπος της κλάσης ισοδυναµίας. Επειδή x R x, ϑα έχουµε προφανώς ότι x [x] R και άρα το x είναι ένας αντιπρόσωπος της κλάσης ισοδυναµίας του. Θα δούµε αργότερα σε συγκεκριµµένα παραδείγµατα ότι πολλές ϕορές υπάρχει ϕυσική επιλογή αντιπροσώπου µιας κλάσης ισοδυναµίας. Το σύνολο X/R όλων των κλάσεων ισοδυναµίας των στοιχείων του X X/R = { [x] R x X } ως προς τη σχέση ισοδυναµίας R, καλείται σύνολο-πηλίκο του X ως προς την R. Ορίζουµε µια απεικόνιση π R : X X/R, π R (x = [x] R η οποία καλείται η κανονική προβολή του X στο σύνολο πηλίκο X/R του X ως προς τη σχέση ισοδυναµίας R. Παρατήρηση 1.2. Η απεικόνιση κανονικής προβολής π R : X X/R είναι προφανώς επί. Ενα ϕυσικό ερώτηµα το οποίο προκύπτει είναι ποιά είναι η σχέση µεταξύ δύο κλάσεων ισοδυναµίας. Λήµµα 1.3. Εστω R µια σχέση ισοδυναµίας επί του συνόλου X, και x, y X. 1. x R y [x] R = [y] R. 2. Είτε [x] R = [y] R ή [x] R [y] R =. Απόδειξη. 1. = Εστω x R y. Εστω z [x] R. Τότε z R x και άρα από την µαταβατική ιδιότητα ϑα έχουµε z R y. Εποµένως z [y] R και εποµένως [x] R [y] R. Αντίστροφα αν z [y] R, τότε z R y και άρα y R z. Από την µαταβατική ιδιότητα ϑα έχουµε x R z ή ισοδύναµα z R x. Εποµένως z [x] R και άρα [y] R [x] R. Ετσι δείξαµε ότι : [x] R = [y] R. = Εστω [x] R = [y] R. Τότε x [x] R = [y] R και εποµένως x R y. 2. Αρκεί να δείξουµε ότι αν [x] R [y] R, τότε [x] R = [y] R. Εστω z [x] R [y] R. Τότε z [x] R και z [y] R. Αυτό σηµαίνει ότι : z R x και z R y. Ισοδύναµα, επειδή η σχέση R είναι σχέση

5 5 ισοδυναµίας, x R z και z R y. Από την µεταβατική ιδιότητα τότε ϑα έχουµε x R y και άρα από το 1. ϑα έχουµε [x] R = [y] R. Πόρισµα 1.4. Εστω R µια σχέση ισοδυναµίας επί του µη-κενού συνόλου X. 1. x X: [x] R. 2. Είτε [x] R = [y] R ή [x] R [y] R =. 3. X = x X [x] R. Απόδειξη. 1. Εστω x X. Επειδή x [x] R έπεται ότι [x] R. 2. Το Ϲητούµενο προκύπτει από το 2. του Λήµµατος Επειδή x X, έχουµε x [x] R, έπεται ότι X = x X {x} x X [x] R και άρα ϑα έχουµε X = x X [x] R. Από το παραπάνω Πόρισµα 1.4 ϐλέπουµε ότι το σύνολο-πηλίκο X/R είναι ένα σύνολο υποσυνόλων του X, των κλάσεων ισοδυναµίας των στοιχείων του X ως προς τη σχέση ισοδυναµίας R, το οποίο ικανοποιεί την ακόλουθη ιδιότητα : κάθε στοιχείο του συνόλου X ανήκει σε µία και µόνο µία κλάση ισοδυναµίας. Αυτή η ιδιότητα µας οδηγεί στην έννοια της διαµέρισης ενός συνόλου ιαµερίσεις. Εστω X ένα µη-κενό σύνολο. Ορισµός 1.5. Μια διαµέριση του X είναι µια συλλογή υποσυνόλων = { A i A i X } i I, όπου I είναι ένα σύνολο δεικτών, έτσι ώστε να ικανοποιούνται οι ακόλουθες ιδιότητης : (1 i I: A i. (2 i, j I: i j = A i A j =. (3 X = i I A i. Με άλλα λόγια µια διαµέριση του µη-κενού συνόλου X είναι µια συλλογή µη-κενών υποσυνόλων του X µε την ιδιότητα κάθε στοιχείο του συνόλου X ανήκει σε ένα και µόνο ένα σύνολο της συλλογής. Υπενθυµίζουµε ότι αν X είναι ένα σύνολο, τότε συµβολίζει το πλήθος των στοιχείων του X. X ή #(X Παρατήρηση 1.6. Εστω X ένα πεπερασµένο σύνολο και = { A i A i X } µια διαµέριση i I του συνόλου X. Τότε προφανώς το σύνολο δεικτών I και κάθε υπσύνολο A i της διαµέρισης είναι πεπερασµένα σύνολα και εποµένως επειδή το X είναι ξένη ένωση των A i : X = i I A i, και A i Aj =, i j ϑα έχουµε : X = i I A i Η επόµενη Πρόταση µας εξασφαλίζει ότι κάθε διαµέριση του συνόλου X ορίζει µια σχέση ισοδυνα- µίας R επί του X έτσι ώστε οι κλάσεις ισοδυναµίας των στοιχείων του X ως προς την R να συµπίπτουν µε τα υποσύνολα της διαµέρισης. Πρόταση 1.7. Εστω = { A i A i X } µια διαµέριση του µη-κενού συνόλου X. Τότε ορίζοντας i I R := { } (x, y X X i I : x, y A i αποκτούµε µια σχέση ισοδυναµίας R επί του X. Επιπλέον :

6 6 1. x X: [x] R = A i, για κάποιο i I (το i είναι ο µοναδικός δείκτης i I έτσι ώστε x A i. 2. X/R = ως συλλογές υποσυνόλων του X. Απόδειξη. Εστω x X. Επειδή η συλλογή υποσυνόλων είναι µια διαµέριση του X, έπεται ότι x X = i I A i και άρα υπάρχει δείκτης i I έτσι ώστε : x A i. Τότε προφανώς (x, x R, δηλαδή x R x και άρα ισχύει η ανακλαστική ιδιότητα. Εστω x, y X και υποθέτουµε ότι (x, y R, δηλαδή x R y. Τότε εξ ορισµού υπάρχει δείκτης i I έτσι ώστε x, y A i και προφανώς τότε y, x A i. Άρα (y, x R δηλαδή y R x και έτσι η σχέση R είναι συµµετρική. Εστω (x, y R και (y, z R, δηλαδή x R y και y R z. Τότε υπάρχουν δείκτες i, j I έτσι ώστε : x, y A i και y, z A j. Τότε όµως y A i A j. Επειδή όµως A i A j = αν i j, έπεται ότι αναγκαστικά ϑα έχουµε i = j και άρα A i = A j. Εποµένως x, y, z A i το οποίο σηµαίνει ότι (x, z R, δηλαδή x R z και έτσι η σχέση R είναι µεταβατική. 1. Εστω x X. Τότε υπάρχει µοναδικός δείκτης i I έτσι ώστε : x A i. Θα έχουµε : [x] R = { y X y R x } = { y X j I : x, y A j } Επειδή x A i και A i A j = αν i j, ϑα έχουµε αναγκαστικά i = j και άρα : [x] R = { y X j I : x, y A j } = { y X y Ai } = Ai 2. Επειδή X/R = { [x] R x X } και [x] R = A i, όπου i I είναι ο µοναδικός δείκτης για τον οποίο ισχύει x A i, ϑα έχουµε ότι : X/R = { [x] R x X } = { A i i I } = 1.3. ιαµερίσεις και Σχέσεις Ισοδυναµίας. Συνδυάζοντας το Πόρισµα 1.4 και την Πρόταση 1.7, έχουµε το ακόλουθο ϐασικό Θεώρηµα : Θεώρηµα 1.8. Εστω X ένα µη-κενό σύνολο. Τότε οι απεικονίσεις Φ : D := { ιαµερίσεις του X } S := { Σχέσεις ισοδυναµίας R επί του X }, Φ( = R Ψ : S := { Σχέσεις ισοδυναµίας R επί του X } D := { ιαµερίσεις του X }, Ψ(R = X/R ορίζουν µια 1-1 και επί αντιστοιχία µεταξύ του συνόλου D των διαµερίσων του X και του συνόλου S των κλασεων ισοδυναµίας επί του X. Απόδειξη. Από το Πόρισµα 1.4 και την Πρόταση 1.7 έπεται ότι οι αντιστοιχίες Φ και Ψ ορίζουν απεικονίσεις Φ: D S, Φ( = R και Ψ: S D, Ψ(R = R := X/R. Για την ολοκλήρωση της απόδειξης, αρκεί να δείξουµε ότι οι απεικονίσεις Φ και Ψ είναι η µία αντίστροφη της άλλης. Με άλλα λόγια αρκεί να δείξουµε ότι : ή ισοδύναµα : D : ΨΦ( = και R S : ΦΨ(R = R D : R = και R S : R R = R Από την Πρόταση 1.7, έπεται ότι για κάθε διαµέρσιη του X, έχουµε X/R = ως υποσύνολα του X. Ετσι ΨΦ( = Ψ(R = X/R = Για να δείξουµε τώρα ότι R S : ΦΨ(R = R, αρκεί να δείξουµε ότι R R = R. Υπενθυµίζουµε ότι η διαµέριση R, την οποία ορίζει η σχέση ισοδυναµίας R, αποτελείται από τις κλάσεις ισοδυναµίας [x] R των στοιχείων του X. Ετσι εξ ορισµού για την επαγόµενη σχέση ισοδυναµίας R R την οποία ορίζει η R ϑα έχουµε : x, y X: (x, y R R αν και µόνον αν τα στοιχεία x και y ανήκουν στο ίδιο σύνολο της διαµέρισης R, δηλαδή αν και µόνον αν υπάρχει z X έτσι ώστε x, y [z] R. Αυτό όµως

7 7 συµβαίνει αν και µόνον αν z R x και z R y και εποµένως αν και µόνον αν x R y αν και µόνον αν (x, y R. Συνοψίζοντας δείξαµε ότι : x, y X : (x, y R R (x, y R Εποµένως R R = R και άρα R S : ΦΨ(R = R. Ετσι δείξαµε ότι οι απεικονίσεις Φ και Ψ είναι 1-1 και επί και επιπλέον : Ψ = Φ Απεικονίσεις και Σχέσεις Ισοδυναµίας. Εστω f : X Y µια απεικόνιση µεταξύ των µηκενών συνόλων X, Y. Ορίζουµε µια σχέση επί του συνόλου X ως εξής : R f = { (x, y X X f(x = f(y } Η επόµενη πρόταση δείχνει ότι η σχέση R f είναι µια σχέση ισοδυναµίας επί του X. Πρόταση 1.9. Η σχέση R f είναι µια σχέση ισοδυναµίας επί του X. Επιπλέον, x X: [x] Rf = f 1{ f(x } = { x X f(x = f(x } και η απεικόνιση f επάγει µια 1-1 και επί απεικόνιση f : X/R f Im(f, f([x] Rf = f(x Επιπλέον αν g : X Z είναι µια απεικόνιση έτσι ώστε να ικανοποιείται η ακόλουθη συνθήκη : τότε υπάρχει µοναδική απεικόνιση x, y X : f(x = f(y = g(x = g(y ( g : X/R f Z, έτσι ώστε : g π f = g όπου π f : X X/R f είναι η απεικόνιση κανονικής προβολής. Απόδειξη. Εστω x X. Τότε x Rf x διότι f(x = f(x. Άρα η σχέση R f είναι ανακλαστική. Εστω x, y X και υποθέτουµε ότι x Rf y. Τότε f(x = f(y. Άρα f(y = f(x και εποµένως y Rf x, δηλαδή η σχέση R f είναι συµµετρική. Εστω x, y, z X και υποθέτουµε ότι x Rf y και y Rf z. Τότε f(x = f(y και f(y = f(z. Προφανώς τότε f(x = f(z και εποµένως x Rf z, δηλαδή η σχέση R f είναι µεταβατική. Ετσι η σχέση R f είναι µια σχέση ισοδυναµίας επί του X. Εστω x X. Τότε : [x] Rf = { y X y Rf x } = { y X f(y = f(x } = { y X y f 1 ({f(x} } = f 1 ({f(x} Ορίζουµε τώρα µια απεικόνιση f : X/R f Im(f, f([x] Rf = f(x Η f είναι καλά ορισµένη: Εστω [x] Rf = [y] Rf. Τότε όπως γνωρίζουµε ϑα ισχύει x Rf y και από τον ορισµό της R f : f(x = f(y. Ετσι f([x] Rf = f(x = f(y = f([y] Rf και η f([x] Rf είναι καλά ορισµένη. Η f είναι 1-1 και επί: Προφανώς η f είναι επί, διότι αν y Im(f, τότε y = f(x για κάποιο x X, και εποµένως f([x] Rf = f(x = y. Εστω τώρα ότι f([x] Rf = f([y] Rf και εποµένως f(x = f(y. Εξ ορισµού ϑα έχουµε τότε x Rf y και από το Λήµµα 1.3 έπεται ότι [x] Rf = [y] Rf. Αυτό δείχνει ότι η f είναι 1-1. Τέλος έστω g : X Z µια απεικόνιση για την οποία ισχύει η σχέση (. Ορίζουµε τότε απεικόνιση g : X/R f Z, g([x] Rf = g(x

8 8 Η g είναι καλά ορισµένη διότι αν [x] Rf = [y] Rf, τότε όπως γνωρίζουµε ϑα ισχύει x Rf y και από τον ορισµό της R f : f(x = f(y. Λόγω της συνθήκης ( ϑα έχουµε τότε και g(x = g(y, δηλαδή g([x] Rf = g(x = g(y = g([y] Rf και η g είναι καλά ορισµένη. Επιπλέον (g π f (x = g(π f (x = g([x] Rf = g(x, x X = g π f = g Αν h: X/R f Z είναι µια άλλη απεικόνιση έτσι ώστε h π f = g, τότε, x X: h([x] Rf = h(π f (x = (h π f (x = g(x = (g π f (x = g(π f (x = g([x] Rf = g = h και άρα η g είναι η µοναδική απεικόνιση : X/R f Z η οποία ικανοποιεί την ιδιότητα g π f = g. Ορισµός Η σχέση ισοδυναµίας R f η οποία ορίζεται στο σύνολο X µέσω µιας απεικόνισης f : X Y καλείται η επαγόµενη από την f σχέση ισοδυναµίας στο σύνολο X. Παράδειγµα Εστω R µια σχέση ισοδυναµίας επί του συνόλου X. Τότε η απεικόνιση κανονικής προβολής π R : X X/R, π R (x = [x] R επάγει στο X την ίδια σχέση ισοδυναµίας : R = R πr. Πράγµατικά : x RπR y π R (x = π R (y [x] R = [y] R x R y Από την Πρόταση 1.9 έπεται ότι κάθε απεικόνιση f : X Y µπορεί να γραφεί ως σύνθεση f = i f π Rf (1 µιας απεικόνισης «Επι» π Rf : X X/R f, π Rf (x = [x] Rf (2 µιας απεικόνισης «1-1 και Επι» f : X/R f Im(f, f([x] Rf = f(x (3 µιας απεικόνισης «1-1» Σχηµατικά : i : Im(f Y, X f i(y = y Y π Rf X/R f f i Im(f Παρατηρούµε ότι αν η f είναι απεικόνιση επί, τότε η επαγόµενη απεικόνιση f : X/R f Y είναι 1-1 και επί. Συµπερασµατικά : 1. Κάθε σχέση ισοδυναµίας R σε ένα σύνολο X ορίζει µια απεικόνιση επί, την π R : X X/R, της οποίας η επαγόµενη σχέση ισοδυναµίας επί του X συµπίπτει µε την R. 2. Κάθε απεικόνιση επί f : X Y ορίζει µια σχέση ισοδυναµίας επί του X, την R f, η ο- ποία επάγει µια απεικόνιση επί π Rf : X X/R f και υπάρχει µια 1-1 και επί απεικόνιση f : X/R f Y.

9 Πράξεις. Στην παρούσα παράγραφο ϑα µελετήσουµε σύντοµα την έννοια της πράξης επί ενός συνόλου καθώς και την έννοια της πράξης η οποία είναι συµβατή µε µια σχέση ισοδυναµίας. Ορισµός Μια (διµελής πράξη επί ενός συνόλου X είναι µια απεικόνιση µ : X X X, (x, y µ(x, y Συνήθως µια πράξης µ επι ενός συνόλου X παρίσταται µε ένα εκ των συµβόλων : µ =,,, #,, +,,,... Αντίστοιχα, το αποτέλεσµα της πράξης στο Ϲεύγος στοιχείων (x, y του X, συµβολίζεται ως εξής : µ(x, y = x y, x y, x y, x#y, x y, x + y, x y, x y,... Ορισµός Εστω X ένα µη-κενό σύνολο, και µια πράξη επί του X. : X X X, 1. Η πράξη καλείται προσεταιριστική αν ισχύει : x, y, z X : 2. Η πράξη καλείται µεταθετική αν ισχύει : x, y X : (x, y = x y x (y z = (x y z x y = y x 3. Υποθέτουµε ότι η πράξη επί του X είναι προσεταιριστική. α. Ενα στοιχείο e X καλείται ουδέτερο στοιχείο του X ως προς την πράξη, αν ισχύει : x X : x e = x = e x Υπενθυµίζουµε αν υπάρχει ουδέτερο στοιχείο για την πράξη στο σύνολο X, τότε αυτό είναι µοναδικό. ϐ. Αν e X είναι ένα ουδέτερο στοιχείο της πράξης, και x X, τότε ένα στοιχείο x X καλείται αντίθετο του x, αν ισχύει : x x = e = x x Υπενθυµίζουµε ότι επειδή η πράξη επί του X είναι προσεταιριστική, αν e είναι το ουδέτερο στοιχείο της, τότε αν υπάρχει το αντίθετο στοιχείο x του x X, τότε αυτό είναι µοναδικό Πράξεις συµβιβαστές µε σχέσεις ισοδυναµίας. Υποθέτουµε τώρα ότι : X X X είναι µια πράξη επί του συνόλου X. Εστω R X X µια σχέση ισοδυναµίας επί του συνόλου X. Στα επόµενα εδάφια σηµαντικό ϱόλο ϑα παίξουν πράξεις επί συνόλων οι οποίες είναι συµβιβαστές µε µια δοσµένη σχέση ισοδυναµίας µε την έννοια του ακόλουθου ορισµού. Ορισµός Η σχέση ισοδυναµίας R είναι συµβιβαστή µε την πράξη αν ισχύει : x, y, z, w X : x R z και y R w = x y R z w Πρόταση Εστω : X X X µια πράξη επί του συνόλου X, και έστω R X X µια σχέση ισοδυναµίας επί του συνόλου X η οποία είναι συµβιβαστή µε την πράξη. 1. Ορίζοντας : X/R X/R X/R, αποκτούµε µια πράξη επί του συνόλου-πηλίκο X/R. ([x] R, [y] R := [x] R [y] R = [x y] R

10 10 2. Αν η πράξη επί του X είναι προσεταιριστική ή µεταθετική, τότε η πράξη επί του X/R είναι προσεταιριστική ή µεταθετική αντίστοιχα. 3. Εστω e X ένα ουδέτερο στοιχείο για την πράξη επί του X. Τότε το [e] R X/R είναι ουδέτερο στοιχείο για την πράξη επί του X/R. 4. Υποθέτουµε ότι η πράξη έχει ένα ουδέτερο στοιχείο e X, και έστω x ένα στοιχείο του X για το οποίο υπάρχει ένα αντίθετο στοιχείο x X. Τότε το στοιχείο [x ] R είναι ένα αντίθετο στοιχείο του [x] R για την πράξη επί του X/R. Απόδειξη. 1. Αρκεί ο ορισµός [x] R [y] R = [x y] R να είναι ανεξάρτητος της επιλογής αντιπροσώπων των κλάσεων ισοδυναµίας. ηλαδή αρκεί να δείξουµε ότι : x, y, z, w X : [x] R = [z] R και [y] R = [w] R = [x y] R = [z w] R Ισοδύναµα αρκεί να δείξουµε ότι x, y, z, w X : x R z και y R w = x y R z w Η τελευταία συνεπαγωγή όµως ισχύει ακριβώς διότι η σχέση R είναι συµβιβαστή µε την πράξη. Τα υπόλοιπα µέρη της Πρότασης προκύπτουν άµεσα από τους ορισµούς και αφήνονται ως άσκηση. Η επαγόµενη πράξη στο σύνολο-πηλίκο X/R µιας συµβιβαστής µε την πράξη σχέσης ισοδυναµίας R επί του X σχηµατικά περιγράφεται µε το ακόλουθο µεταθετικό διάγραµµα X X X π R π R π R X/R X/R X/R δηλαδή : (π R π R = π R, όπου η απεικόνιση π R π R ορίζεται ως (π R π R (x, y = ([x] R, [y] R. Φυσικά δεν είναι όλες οι πράξεις σε ένα σύνολο συµβιβαστές µε µια δοσµένη σχέση ισοδυναµίας επί του συνόλου. Ας δούµε ένα παράδειγµα µιας σχέσης ισοδυναµίας R που ορίζεται επί ενός συνόλου X, η οποία δεν είναι συµβιβαστή µε µία από τις πράξεις του συνόλου : Παράδειγµα Επί του συνόλου των ακεραίων αριθµών ϑεωρούµε τις γνωστές πράξεις της πρόσθεσης και πολλαπλασιασµού : + : Z Z Z, (z 1, z 2 z 1 + z 2 : Z Z Z, (z 1, z 2 z 1 z 2. Επιπλέον, ϑεωρούµε την ακόλουθη διαµέριση του Z: Z = A B, όπου A = {0, ±1}, B = {±2, ±3, ±4,... }. Η προηγούµενη διαµέριση, χορηγεί τη σχέση ισοδυναµίας R = {(α, β α, β A} {(γ, δ γ, δ B}. Η πράξη της πρόσθεσης δεν είναι συµβιβαστή µε τη σχέση R, αφού [0] R = [1] R, ενώ [0] R = [0 + 0] R [2] R = [1 + 1] R. Αλλά η πράξη του πολλαπλασιασµού είναι συµβιβαστή µε τη σχέση R, αφού [0] R = [1] R = [ 1] R, όπως επίσης [±2] R = [±3] R = [±4] R =... και όλα τα δυνατά γινόµενα α β, όπου α, β A ή B αντιστοίχως δίνουν και πάλι στοιχείο από το A ή το B αντιστοίχως. Ισως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγµα πράξης η οποία είναι συµβιβαστή µε µια σχέση ισοδυναµίας είναι το ακόλουθο :

11 11 Παράδειγµα Εστω n 1. Στο σύνολο Z ϑεωρούµε τη σχέση R n η οποία ορίζεται ως εξής : a, b Z : a Rn b n a b Τότε η R n είναι µια σχέση ισοδυναµίας επί του Z, και είναι εύκολο να διαπιστωθεί ότι η R n είναι συµβιβαστή µε την πράξη της πρόσθεσης και πολλαπλασιασµού ακεραίων. Παρατήρηση Εστω : X X X µια πράξη επί του συνόλου X, και έστω R X X µια σχέση ισοδυναµίας επί του συνόλου X η οποία είναι συµβιβαστή µε την πράξη. Τότε η πράξη [x] R [y] R := [x y] R επί του X/R είναι η µοναδική πράξη επί του X/R η οποία ικανοποιεί την παραπάνω σχέση. ηλαδή αν : X/R X/R X/R, ([x] R, [y] R := [x] R [y] R είναι µια πράξη επί του X/R για την οποία ισχύει : [x] R [y] R = [x y] R, [x] R, [y] R X/R, τότε : [x] R, [y] R X/R. = : X/R X/R X/R, δηλαδή : [x] R [y] R = [x] R [y] R Το παρακάτω πρόβληµα ϑα αναλυθεί διεξοδικά αργότερα - στην ϑεωρία (κανονικών υποοµάδων µιας οµάδας : Πρόβληµα Εστω : G G G µια πράξη επί του µη κενού συνόλου G. Εστω H G ένα µη-κενό υποσύνολο του G. Αν το Ϲεύγος (G, είναι οµάδα, και R H είναι η σχέση τότε : x, y G : x RH y x 1 y H (1 Πότε η σχέση R H είναι σχέση ισοδυναµίας επί του συνόλου G; (2 Αν η σχέση R H είναι σχέση ισοδυναµίας επί του συνόλου G, πότε η R H είναι συµβιβαστή µε την πράξη της G;

12 12 2. Υποοµάδες και το Θεώρηµα του Langrange Στο παρόν εδάφιο ενδιαφερόµαστε κυρίως για την έννοια της υποοµάδας, δηλαδή ένα υποσύνολο H G µιας οµάδας (G, το οποίο αποτελεί οµάδα µε πράξη τον περιορισµό της πράξης στο υποσύνολο H. Στη συνέχεια ϑα δούµε ότι κάθε υποοµάδα H ορίζει µια ενδιαφέρουσα σχέση ισοδυναµίας επί του συνόλου G, και επιπλέον, όταν το σύνολο G είναι πεπερασµένο, η επαγόµενη διαµέριση του G, δέιχνει ότι το πλήθος των στοιχείων της H διαιρεί το πλήθος των στοιχείων του G. Υπενθυµίζουµε πρώτα την έννοια της οµάδας. Ορισµός 2.1. Μια οµάδα είναι ένα Ϲεύγος (G,, όπου G είναι ένα σύνολο, και : G G G, (x, y = x y µια πράξη επί του G, για την οποία ικανοποιούνται τα ακόλουθα αξιώµατα : 1. Η πράξη είναι προσεταιριστική, δηλαδή ισχύει : x, y, z X : x (y z = (x y z 2. Υπάρχει ένα στοιχείο e G, το οποίο καλείται ουδέτερο ή ταυτοτικό στοιχείο της G, έτσι ώστε να ισχύει : x X : x e = x = e x 3. Για κάθε x G, υπάρχει ένα στοιχείο x G, το οποίο καλείται αντίστροφο ή αντίθετο στοιχείο του x, έτσι ώστε να ισχύει : x G, x G : Μια οµάδα (G, καλείται αβελιανή ή µεταθετική αν : 4. Η πράξη είναι µεταθετική, δηλαδή ισχύει : x, y X : x x = e = x x x y = y x Ορισµός 2.2. Η τάξη µιας οµάδας (G, ορίζεται να είναι το πλήθος G των στοιχείων του συνόλου G και από τώρα και στο εξής ϑα συµβολίζεται ως εξής : o(g := G Η οµάδα (G, καλείται πεπερασµένη, αν o(g <. ιαφορετικά η (G, καλείται άπειρη οµάδα. Συµβολισµός : Αν (G, είναι µια οµάδα, τότε συνήθως το αντίστροφο ή αντίθετο στοιχείο του x G ϑα το συµβολίζουµε µε x 1, δηλαδή ϑα γράφουµε : x = x 1. Επίσης για την πράξη της οµάδας συνήθως ϑα γράφουµε ή τίποτα. Για παράδειγµα ϑα γράφουµε : x y = x y 1 ή xy 1 Σε κάποιες περιπτώσεις το ουδέτερο στοιχείο e ϑα συµβολίζεται µε 1 ή 1 G προς αποφυγή σύγχυσης. Αν η οµάδα (G, είναι αβελιανή, τότε για την πράξη ϑα χρησιµοποιούµε (συνήθως αλλά όχι πάντα τον συµβολισµό «+». Επίσης το αντίστροφο ή αντίθετο στοιχείο του x G ϑα το συµβολίζουµε µε x, δηλαδή ϑα γράφουµε : x = x. Για παράδειγµα ϑα γράφουµε : x y = x + ( y := x y Τέλος το ουδέτερο στοιχείο e ϑα συµβολίζεται µε 0 ή 0 G προς αποφυγή σύγχυσης.

13 Βασικές ιδιότητες υποοµάδων. Από τώρα και στο εξής : (G, συµβολίζει µια οµάδα. Υπενθυµίζουµε ότι ένα υποσύνολο H της οµάδας G είναι κλειστό στην πράξη : G G G αν : a, b H : a b H Αν το υποσύνολο H είναι κλειστό στην πράξη της G, τότε η απεικόνιση επάγει µια πράξη : H H H στην H. Προφανώς η επαγόµενη πράξη είναι προσεταιριστική. Ορισµός 2.3. Εστω (G, µια οµάδα και H ένα υποσύνολο τής G. Το H καλείται υποοµάδα της G, αν : (1 Το υποσύνολο H G είναι κλειστό στην πράξη της G. (2 Το Ϲεύγος (H, αποτελεί οµάδα. Λήµµα 2.4. Εστω ότι (G, είναι µια οµάδα και ότι H είναι µια υποοµάδα της. (α Το ουδέτερο στοιχείο e H τής H συµπίπτει µε το ουδέτερο στοιχείο e G τής G. (ϐ Για κάθε a H, το αντίστροφό του a 1 H στην H συµπίπτει µε το αντίστροφό του a 1 στην G. Απόδειξη. (α Παρατηρούµε ότι e H e H = e H, επειδή το e H είναι το ουδέτερο τής H και e H e G = e H, επειδή το e G είναι το ουδέτερο τής G. Εποµένως, τα e H και e G είναι και τα δύο λύσεις τής εξίσωσης e H x = e H, ως προς x, στην οµάδα G. Αφού όµως η G είναι οµάδα, η προηγούµενη εξίσωση έχει ακριβώς µια λύση. Εποµένως, e H = e G. (ϐ Παρατηρούµε ότι a a 1 H = e G και a a 1 = e G. Συνεπώς, τα a 1 H και a 1 είναι και τα δύο λύσεις τής εξίσωσης a x = e G, ως προς x, στην οµάδα G. Αφού όµως η G είναι οµάδα, η προηγούµενη εξίσωση έχει ακριβώς µια λύση, εποµένως, a 1 H = a 1. Λήµµα 2.5. Εστω (G, µια οµάδα και H ένα υποσύνολό της. Τότε τα ακόλουθα είναι ισοδύναµα : (1 Το H αποτελεί µια υποοµάδα τής (G,. (2 H και : a, b H : a b 1 H Απόδειξη. (1 = (2 Εστω ότι το H είναι µια υποοµάδα. Τότε, σύµφωνα µε τον ορισµό τής υποοµάδας, το H δεν είναι το κενό σύνολο. Επιπλέον, αν το (a, b είναι στοιχείο τού H H, τότε το b ανήκει στην H και κατόπιν το b 1 ανήκει στην H, ϐλ. Λήµµα 2.4(ϐ και επειδή η H είναι υποοµάδα, το a b 1 είναι επίσης στοιχείο τής H. (2 = (1 Υπάρχει κάποιο a G µε a H, αφού το H. Οµως τότε, το (a, a είναι στοιχείο τού H H και γι αυτό, από την υπόθεση, το στοιχείο a a 1 = e G είναι στοιχείο τού H. Για κάθε a H, το στοιχείο (e G, a είναι στοιχείο τού H H και γι αυτό, σύµφωνα µε την υπόθεση, το στοιχείο e G a 1 = a 1 είναι στοιχείο τού H. Θα δείξουµε τώρα ότι ο περιορισµός τής στο H H ορίζει µια απεικόνιση από το H H στο H, δηλαδή ότι αν (a, b H H, τότε το a b είναι στοιχείο τού H. Οταν όµως (a, b H H, τότε b H και όπως είδαµε παραπάνω το b 1 H. Συνεπώς, το Ϲεύγος (a, b 1 ανήκει στο H H και γι αυτό εφαρµόζοντας και πάλι την υπόθεση, το στοιχείο a (b 1 1 ανήκει στο H. Αλλά (b 1 1 = b, και εποµένως το στοιχείο a b είναι στοιχείο τού H. Τέλος, επειδή η είναι µια προσεταιριστική πράξη επί των στοιχείων τής G, είναι ϕανερό ότι παραµένει προσεταιριστική και επί των στοιχείων τού υποσυνόλου H. Εποµένως, η H είναι µια υποοµάδα τής G.

14 14 Παράδειγµα 2.6. Είναι γνωστό ότι το σύνολο GL n (K = { A M n (K det(a 0 } των n n αντιστρέψιµων πινάκων µε συνιστώσες από ένα σώµα K εφοδιασµένο µε την πράξη του πολλαπλασιασµού πινάκων αποτελεί µια οµάδα. Θεωρούµε το υποσύνολο SL n (K = { A GL n (K det(a = 1 } Θα εφαρµόσουµε το Λήµµα 2.5 για να αποδείξουµε ότι το SL n (K είναι υποοµάδα της GL n (K. Πα- ϱατηρούµε πρώτα ότι το SL n (K, αφού ο ταυτοτικός n n πίνακας I n είναι στοιχείο του συνόλου SL n (K. Τώρα σύµφωνα µε το Λήµµα 2.5, αρκεί να αποδείξουµε ότι αν A, B SL n (K, τότε και ο πίνακας A B 1 ανήκει επίσης στο SL n (K. Πράγµατικά έχουµε det(a B 1 = det A det(b 1 = det A (det B 1 = 1 (1 1 = 1 Σε µερικές περιπτώσεις ο έλεγχος αν ένα υποσύνολο µιας υποοµάδας αποτελεί υποοµάδα, είναι εξαιρετικά απλός, όπως δείχνει το επόµενο Λήµµα : Λήµµα 2.7. Εστω (G, µια οµάδα και H ένα µη κενό υποσύνολό της µε πεπερασµένο το πλήθος στοιχεία. Αν το H είναι κλειστό ως προς την πράξη τής G, τότε το H αποτελεί µια υποοµάδα τής G. Απόδειξη. Το ότι το σύνολο H είναι κλειστό ως προς την πράξη σηµαίνει ότι a, b H, το στοιχείο a b ανήκει επίσης στην H και γι αυτό ορίζεται η πράξη : H H H, (a, b a b. Σύµφωνα µε τον Ορισµό 2.3 και το Λήµµα 2.4, για να είναι τώρα η H υποοµάδα τής G, πρέπει το ουδέτερο στοιχείο e G να ανήκει στο H και για κάθε a H, το αντίστροφό του a 1 (το οποίο υπάρχει στην G να ανήκει επίσης στο H. Αφού το H είναι πεπερασµένο σύνολο, µπορούµε να υποθέσουµε ότι H = {a 1, a 2,..., a n } µε n N. Ας είναι a ένα οποιοδήποτε αλλά συγκεκριµένο στοιχείο τής H. Θεωρούµε την απεικόνιση l a : H H, a i l a (a i := a a i. Η l a είναι µια «1 1» απεικόνιση, αφού αν a i, a j είναι στοιχεία τής H µε l a (a i = l a (a j, τότε a a i = a a j και εποµένως 1 a 1 (a a i = a 1 (a a j, δηλαδή a i = a j. Αλλά µια «1 1» απεικόνιση από το πεπερασµένο σύνολο H στον εαυτό του είναι και «επί». Συνεπώς, υπάρχει κάποιο a j H µε a = l a (a j, δηλαδή a = a a j. Άρα, e G = a j H. Ωστε το ουδέτερο στοιχείο τής G ανήκει στην H. Επιπλέον, αφού η l a είναι «επί» και αφού τώρα γνωρίζουµε ότι e G H, συµπεραίνουµε ότι υπάρχει a j H µε l a (a j = e G, δηλαδή a a j = e G. Συνεπώς, a j = a 1 και έτσι το a j H είναι το αντίστροφο τού στοιχείου a Οµάδες προερχόµενες από την οµάδα Z των ακεραίων. Θεωρούµε την οµάδα (Z, + των ακεραίων µε πράξη την πρόσθεση. Η (Z, + είναι µια άπειρη αβελιανή οµάδα. Στην παρούσα ενότητα ϑα δούµε κάποιες οµάδες οι οποίες προέρχονται από την οµάδα Z Η υποοµάδα (nz, +. Για κάθε n 1, το σύνολο nz = { nm Z m Z } ακεραίων πολλαπλασίων του n είναι προφανώς µια (άπειρη υποοµάδα του Z. 1 Το αντίστροφο a 1 τού a υπάρχει στην G, αφού η G είναι οµάδα.

15 Η προσθετική οµάδα (Z n, +. Εστω n 1. Στο σύνολο Z ϑεωρούµε τη σχέση R n η οποία ορίζεται ως εξής : a, b Z : a Rn b n a b Τότε η R n είναι µια σχέση ισοδυναµίας επί του Z, η οποία είναι συµβιβαστή µε την πράξη της πρόσθεσης και εποµένως από την Πρόταση 1.17 το σύνολο πηλίκο Z n = { [k] Z 0 k n 1 } αποτελεί οµάδα µε πράξη την πρόσθεση η οποία επάγεται από την πρόσθεση ακεραίων. (Z n, + είναι µια πεπερασµένη αβελιανή οµάδα µε n το πλήθος στοιχεία. Η οµάδα Η πολλαπλασιαστική οµάδα (U(Z n,. Η παραπάνω σχέση ισοδυναµίας R n είναι επίσης συµ- ϐατή µε την πράξη του πολλαπλασιασµού στο σύνολο Z των ακεραίων. Ετσι αποκτούµε µιοα καλά ορισµένη πράξη πολλαπλασιασµού : Z n Z n Z n, [a] n [b] n = [ab] n Προφανώς αυτή η πράξη είναι προσεταιριστική και µεταθετική και έχει το στοιχείο [1] n ως ταυτοτικό στοιχείο. Οµως το Ϲεύγος (Z n, δεν αποτελεί οµάδα διότι υπάρχουν στοιχεία του Z n τα οποία δεν έχουν αντίστροφο ως προς την πράξη του πολλαπασιασµού, π.χ. το [0] n. Αυτό που πρέπει λοιπόν να κάνουµε για να αποκτήσουµε δοµή οµάδας είναι να περιορισθούµε στο σύνολο των στοιχείων του Z n τα οποία έχουν αντίστροφο ως προς την πράξη του πολλαπλασιασµού. Οµως : το στοιχείο [k] n έχει πολλαπλασιαστικό αντίστροφο στο σύνολο Z n (k, n = 1 Πραγµατικά : αν (k, n = 1, τότε ως γνωστόν υπάρχουν ακέραιοι u, v Z: Z n ϑα έχουµε : uk + vn = 1. Τότε στο [u] n [k] n + [v] n [n] n = [1] n = [u] n [k] n + [v] n [0] n = [1] n = [u] n [k] n + [0] n = [1] n = [u] n [k] n = [1] n = [k] n [u] n Εποµένως το στοιχείο [k] n είναι αντιστρέψιµο µε αντίστροφο το στοιχείο [u] n. ισχύει, τότε Αντίστροφα αν αυτό [u] n [k] n = [uk] n = [1] n = n/1 uk = 1 uk = nv = uk+nv = 1 = (n, k = 1 Εποµένως το Ϲεύγος (U(Z n,, όπου : U(Z n = { [k] n Z n (k, n = 1 } αποτελεί µια, προφανώς πεπερασµένη αβελιανή, οµάδα. Η οµάδα U(Z n καλείται η οµάδα των αντιστρεψίµων στοιχείων του Z n και η τάξη της είναι ίση µε : ϕ(n = { k Z 1 k n & (k, n = 1 } την τιµή της συνάρτησης ϕ του Euler στο n.

16 Υποοµάδες και Σχέσεις Ισοδυναµίας. Εστω (G, µια οµάδα. Ως συνήθως συµβολίζουµε µε e το ουδέτερο στοιχείο της οµάδας G και µε a 1 το αντίστροφο του στοιχείου a G. Για κάθε υποσύνολο H G του συνόλου G, ορίζουµε τις ακόλουθες σχέσεις R H και H R επί του G: Πρόταση 2.8. Τα ακόλουθα είναι ισοδύναµα : x, y G : x RH y x 1 y H x, y G : x H R y x y 1 H (1 Το υποσύνολο H είναι υποοµάδα της (G,. (2 Η σχέση R H είναι σχέση ισοδυναµίας επί του συνόλου G. (3 Η σχέση H R είναι σχέση ισοδυναµίας επί του συνόλου G. Απόδειξη. (1 = (2 Θα έχουµε : x G: x RH x διότι x 1 x = e H επειδή η H είναι υποοµάδα. x, y G, έστω x RH y και άρα x 1 y H. Επειδή η H είναι υποοµάδα, έπεται ότι (x 1 y 1 H = y 1 (x 1 1 = y 1 x H και άρα y RH x. x, y, z G, έστω x RH y και y RH z. Τότε x 1 y H και y 1 z H. Επειδή η H είναι υποοµάδα ϑα έχουµε : και άρα x RH z. (x 1 y (y 1 z = x 1 y y 1 z = x 1 e z = x 1 z H Εποµένως η σχέση R H είναι σχέση ισοδυναµίας επί του συνόλου G. (2 = (1 Θα έχουµε : Επειδή x G: x RH x και e G, ϑα έχουµε e RH e δηλαδή e 1 e = e H. Ετσι e H και ιδιαίτερα H. Εστω x, y H. Τότε : H x = e x = e 1 x = e RH x και H y = e y = e 1 y = e RH y Επειδή η σχέση R H είναι σχέση ισοδυναµίας, ϑα έχουµε : x RH e και e RH y, δηλαδή x 1 e = x 1 H και y 1 e = y 1 H. Ιδιαίτερα : x 1 H, x H. Τέλος από τις παραπάνω σχέσεις ϑα έχουµε x 1 RH e και e RH y 1. Λόγω της µεταβατικής ιδιότητας ϑα έχουµε : x 1 RH y 1 το οποίο σηµαίνει ότι (x 1 1 y 1 = x y 1 H. Απο το Λήµµα 2.5 τότε έπεται ότι το υποσύνολο H είναι υποοµάδα της G. Η απόδειξη (1 (3 είναι παρόµοια και αφήνεται ως άσκηση. Από τωρα και στο εξής υποθέτουµε ότι: το υποσύνολο H είναι µια υποοµάδα της οµάδας (G,. Τότε γνωρίζουµε ότι οι σχέσεις R H και H R είναι σχέσεις ισοδυναµίας επί του συνόλου G. Για κάθε x G, συµβολίζουµε µε : [x] H = { y G y RH x } και H[x] = { y G y H R x } την κλάση ισοδυναµίας του x G ως προς τις σχέσεις ισοδυναµίας R H και H R αντίστοιχα. Λήµµα 2.9. x G: [x] H = x H := { x h G h H } H[x] = H x := { h x G h H }

17 17 Απόδειξη. Για την πρώτη σχέση ϑα έχουµε (η δεύτερη αποδεικνύεται παρόµοια: [x] H = { y G y RH x } = { y G x RH y H } = { y G x 1 y H } = = { y G x 1 y = h H } = { y G y = x h, h H } = { x h G h H } = x H Ορισµός Η κλάση ισοδυναµίας [x] H του στοιχείου x G ως προς την σχέση ισοδυναµίας R H καλείται αριστερό σύµπλοκο του x ως προς την υποοµάδα H και συµβολίζεται ως εξής : x H. Η κλάση ισοδυναµίας H [x] του στοιχείου x G ως προς την σχέση ισοδυναµίας H R καλείται δεξιό σύµπλοκο του x ως προς την υποοµάδα H και συµβολίζεται ως εξής : H x. Λήµµα (1 x G: τα σύµπλοκα x H και H x έχουν το ίδιο πλήθος στοιχείων. (2 Τα σύνολα-πηλίκα G/R H και G/ H R έχουν το ίδιο πληθος στοιχείων, δηλαδή : Το πλήθος των διακεκριµµένων αριστερών συµπλόκων της H στην G συµπίπτει µε το πλήθος των διακεκριµµένων δεξιών συµπλόκων της H στην G. Απόδειξη. (1 Για κάθε x G, ορίζοντας φ : x H H x, φ(x h = h x ϐλέπουµε εύκολα ότι αποκτούµε µια καλά ορισµένη απεικόνιση η οποία είναι 1-1 και επί. (2 Ορίζοντας ψ : G/R H G/ H R, ψ(x H = H x 1 ϑα δείξουµε ότι η φ είναι µια 1-1 και επί απεοκόνιση. Κατ αρχήν η ψ είναι καλά ορισµένη : έστω x H = y H και άρα x RH y. Τότε x 1 y H. Εστω x 1 y = h H. Τότε x 1 = h y 1 H y 1 = H [y 1 ]. Οπως γνωρίζουµε τότε τα στοιχεία x 1 και y 1 ορίζουν την ίδια κλάση ισοδυναµίας ως προς την σχέση ισοδυναµίας H R και εποµένως ϑα έχουµε H [x 1 ] = H [y 1 ]. Αυτό όµως σηµαίνει ότι H x 1 = H y 1 και άρα ψ(x H = ψ(y H, δηλαδή η ψ είναι καλά ορισµένη. Εστω ψ(x H = ψ(y H, δηλαδή H x 1 = H y 1 ή ισοδύναµα H [x 1 ] = H [y 1 ]. Τότε όµως x 1 H R y 1 και άρα x 1 (y 1 1 H. ηλαδή x 1 y H και εποµένως x 1 y = h H. Τότε y = x h x H = [x] H και άρα [y] H = [x] H = y H = x H. Εποµένως η ψ είναι 1-1. Εστω H [z] = H z G/ H R. Τότε προφανώς ψ([z 1 ] H = ψ(z 1 H = H (z 1 1 = H z και άρα η ψ είναι επί. Από τώρα και στο εξής: εργαζόµαστε µε την σχέση ισοδυναµίας R H : x, y G : x RH y x 1 y H Ανάλογα συµπεράσµατα ισχύουν για την σχέση ισοδυναµίας H R. Λήµµα Εστω x, y G. Τότε οι κλάσεις ισοδυναµίας [x] H και [y] H έχουν το ίδιο πλήθος στοιχείων. Ακριβέστερα η απεικόνιση είναι 1-1 και επί. φ : [x] H = x H [y] H = y H, φ(x h = y h Απόδειξη. Εστω φ(x h 1 = φ(x h 2, δηλαδή y h 1 = y h 2. Τότε προφανώς, από τον Νόµο ιαγραφής, ϑα έχουµε h 1 = h 2 και άρα x h 1 = x h 2. Εποµένως η ψ είναι 1-1. Αν y h y H, τότε ψ(x h = y h και άρα η ψ είναι επί.

18 18 Πόρισµα Εστω (G, µια οµάδα και H G µια υποοµάδα της G. Τότε : x G : o(h = H = x H Απόδειξη. Θέτοντας y = e στο παραπάνω Λήµµα, ϑα έχουµε ότι τα σύµπλοκα e H και x H έχουνε το ίδιο πλήθος στοιχείων. Οµως προφανώς και εποµένως, x G: e H = { e h G h H } = { h G h H } = H o(h = H = x H 2.4. Το Θεώρηµα του Langrange. Εστω, όπως και πριν, (G, µια οµάδα και H G µια υποοµάδα της G. Συµβολίζουµε µε G/H = G/R H = { [x] H G x G } = { x H G x G } το σύνολο-πηλίκο της G ως προς τη σχέση ισοδυναµίας R H. Το σύνολο G/H καλείται το σύνολο των αριστερών συµπλόκων της H στην G. Οπως γνωρίζουµε το σύνολο υποσυνόλων G/H αποτελεί µια διαµέριση του G και άρα ϑα έχουµε : G = [x] H = x H x G Ορισµός Εστω (G, µια οµάδα και H G µια υποοµάδα της G. Το πλήθος των στοιχείων του συνόλου G/H καλείται ο δείκτης της H στην G και συµβολίζεται µε : [G : H]. Ετσι ο δείκτης [G : H] της H στην G είναι το πλήθος των διακεκριµµένων αριστερών συµπλόκων της H στην G. Σύµφωνα µε το Λήµµα 2.11 ο δείκτης [G : H] της H στην G είναι επίσης το πλήθος των διακεκριµ- µένων δεξιών συµπλόκων της H στην G. Ιδιαίτερα αν η οµάδα G είναι πεπερασµένη, τότε και η υποοµάδα H ϑα είναι πεπερασµένη και το σύνολο των διακεκριµµένων κλάσεων ισοδυναµίας των στοιχείων της ως προς τη σχέση ισοδυναµίας R H ϑα είναι πεπερασµένο. ηλαδή το σύνολο-πηλίκο G/H των αριστερών συµπλόκων της H στην G ϑα είναι πεπερασµένο. Είδαµε ότι το πλήθος των αριστερών συµπλόκων µιας υποοµάδας είναι ίσο µε το πληθος των δεξιών συµπλόκων της υποοµάδας. Αυτό δεν σηµαίνει ότι ένα αριστερό σύµπλοκο είναι και δεξιό : x G Παράδειγµα Θεωρούµε την συµµετρική οµάδα : S 3 = { (1, (12, (13, (23, (123, (132 } Τότε H = { (1, (12 } είναι µια υποοµάδα της S 3 και τα διεκεκριµµένα αριστερά σύµπλοκα της H στην S 3 είναι : { (1, (12 }, { (13, (123 }, { (23, (132 } Βλέπουµε ότι το δεξιό σύµπλοκο H(13 = { (13, (132 } δεν συµπίπτει µε κανένα αριστερό σύµπλοκο. Γενικότερα ϐλέπουµε ότι τα δεξιά σύµπλοκα της H της S 3 είναι { (1, (12 }, { (13, (132 }, { (23, (123 } άρα είναι όπως περιµένουµε τρία και κανένα δεξιό σύµλοκο (εκτός του H δεν συµπίπτει µε κανένα αριστερό σύµλοκο. Εστω τώρα (G, µια πεπερασµένη οµάδα και H µια υποοµάδα της G. Εστω :

19 (1 o(g = n (2 o(h = m (3 [G : H] = k και έστω G/H = { [x 1 ] H, [x 2 ] H,, [x k ] H } = { x1 H, x 2 H,, x k H }. Επειδή τα υποσύνολα [x 1 ] H, [x 2 ] H,, [x k ] H αποτελούν µια διαµέριση του G, έπεται ότι ϑα έχουµε : G = [x 1 ] H [x2 ] H [xk ] H και [x i ] H [xj ] H =, 1 i j k 19 Το ακόλουθο Θεώρηµα, το οποίο οφείλεται στον Langrange και είναι ϑεµελιώδες στην Θεωρία Ο- µάδων, δείχνει ότι µε τους παραπάνω συµβολισµούς : n = m k, δηλαδή η τάξη της H διαιρεί την τάξη της G: Θεώρηµα ( Langrange (1771 Εστω G µια πεπερασµένη οµάδα και H µια υποοµάδα της G. Τότε : o(g = o(h [G : H] Εποµένως η τάξη µιας υποοµάδας H µιας πεπερασµένης οµάδας G διαιρεί την τάξη της οµάδας : Απόδειξη. Επειδή o(h / o(g G = [x 1 ] H [x2 ] H [xk ] H είναι µια διαµέριση του συνόλου G, σύµφωνα µε την Παρατήρηση 1.6, ϑα έχουµε : k k G = [x i ] H = x i H i=1 Από το Πόρισµα 2.13, έχουµε : x i H = o(h, i = 1, 2,, k. Ετσι η παραπάνω σχέση δίνει : k o(g = G = x i H = k H = k o(h = [G : H] o(h i= Οι Υποοµάδες της S 3. Υπενθυµίζουµε ότι : S 3 = { (1, (12, (13, (23, (123, (132 } i=1 Πίνακας πολλαπλασιασµού της S 3 (1 (12 (13 (23 (123 (132 (1 (1 (12 (13 (23 (123 (132 (12 (12 (1 (132 (123 (23 (13 (13 (13 (123 (1 (132 (12 (23 (23 (23 (132 (123 (1 (13 (12 (123 (123 (13 (23 (12 (132 (1 (132 (132 (23 (12 (13 (1 (123 Τα ακόλουθα υποσύνολα είναι όλες οι υποοµάδες της S 3 : (1 Υποµοάδες Τάξης 1: H 0 = {(1}. (2 Υποµοάδες Τάξης 2: H 1 = {(1, (12}, H 2 = {(1, (13}, H 3 = {(1, (23}. (3 Υποµοάδες Τάξης 3: H 4 = {(1, (123, (132}. (4 Υποµοάδες Τάξης 6: H 5 = S 3.

20 20 Εποµένως ϐλέπουµε οτι για την S 3 ισχύει το αντίστροφο του Θεωρήµατος του Langrange, δηλαδή για κάθε διαιρέτη της o(s 3 υπάρχει (τουλάχιστον µια υποοµάδα της S 3 µε τάξη τον διαιρέτη Το αντίστροφο του Θεωρήµατος του Langrange και η Εναλλάσσουσα Οµάδα A 4. Το αντίστροφο τοθ Θεωρήµατος του Langrange γενικά δεν ισχύει. Οπως ϑα δούµε αργότερα, υπάρχουν πεπερασµένες οµάδες G και διαιρέτες k της τάξης της οµάδας έτσι ώστε η G να µην έχει υποοµάδες τάξης k. Η µικρότερη οµάδα για την οποία το αντίστροφο τοθ Θεωρήµατος του Langrange δεν ισχύει, είναι η εναλλάσσουσα οµάδα A 4 µε τάξη 12. Η A 4 έχει υποοµάδες τάξης 1, 2, 3, 4, 12 αλλά δεν έχει καµµία υποοµάδα τάξης 6. Υπενθυµίζουµε ότι η A 4 είναι η υποοµάδα της συµµετρικής οµάδας S 4 η οποία αποτελείται από τις άρτιες µεταθέσεις : A 4 = { (1, (123, (124, (134, (234, (132, (142, (143, (243, (12(34, (13(24, (14(23 } Ειδικότερα η A 4 αποτελείται, εκτός από την ταυτοτική µετάθεση (1, από τους οκτώ 3-κύκλους και τα τρία γινόµενα των ξένων 2-κύκλων. Παρακάτω, χάριν ευκολίας και για µεταγενέστερη χρήση, δίνουµε τον πίνακα πολλαλπασιασµού της οµάδας A 4 : Πίνακας πολλαπλασιασµού της A 4 (1 (123 (124 (134 (234 (132 (142 (143 (243 (12(34 (13(24 (14(23 (1 (1 (123 (124 (134 (234 (132 (142 (143 (243 (12(34 (13(24 (14(23 (123 (123 (132 (13(24 (234 (12(34 (1 (143 (14(23 (124 (134 (243 (142 (124 (124 (14(23 (142 (13(24 (123 (134 (1 (243 (12(34 (143 (132 (234 (134 (134 (124 (12(34 (143 (13(24 (14(23 (234 (1 (132 (123 (142 (243 (234 (234 (13(24 (134 (14(23 (243 (142 (12(34 (123 (1 (132 (143 (124 (132 (132 (1 (243 (12(34 (134 (123 (14(23 (142 (13(24 (234 (124 (143 (142 (142 (234 (1 (132 (14(23 (13(24 (124 (12(34 (143 (243 (134 (123 (143 (143 (12(34 (123 (1 (142 (243 (13(24 (134 (14(23 (124 (234 (132 (243 (243 (143 (14(23 (124 (1 (12(34 (132 (13(24 (234 (142 (123 (134 (12(34 (12(34 (243 (234 (142 (124 (143 (134 (132 (123 (1 (14(23 (13(24 (13(24 (13(24 (142 (143 (243 (132 (234 (123 (124 (134 (14(23 (1 (12(34 (14(23 (14(23 (134 (132 (123 (143 (124 (243 (234 (142 (13(24 (12(34 (1 Πρόταση Η εναλλάσσουσα οµάδα A 4 τάξης 12: (1 έχει υποοµάδες τάξης 1, 2, 3, 4, και 12. (2 δεν έχει υποοµάδα τάξης 6. Απόδειξη. (2 Υποθέτουµε ότι H είναι µια υποοµάδα της A 4 µε o(h = 6. Τότε προφανώς ο δείκτης [A 4 : H] = 2 και εποµένως η H έχει 2 διακεκριµµένα αριστερά σύµπλοκα στην A 4. Θα δείξουµε ότι κάθε στοιχείο της A 4 το οποίο είναι της µορφής g 2, όπου g A 4, ανήκει στην H: M = { g 2 A 4 g A 4 } H ( Πράγµατι : έστω g A 4. Αν g H, τότε g 2 H διότι η H είναι υποοµάδα της A 4. Αν g / H, τότε τα σύµπλοκα (1H = H και gh, δεν συµπίπτουν, διότι διαφορετικά αν H = gh, τότε g H που είναι άτοπο. Άρα επειδή τα σύµπλοκα (1H = H και gh είναι διαφορετικά και επειδή η H

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Αλγεβρικές Δομές Ι Ενότητα: Υποοµάδες και το Θεώρηµα του Lagrange Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 210 2. Υποοµάδες και το Θεώρηµα

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Αλγεβρικές Δομές Ι Ενότητα: Τάξη στοιχείων και Οµάδων - Κυκλικές (Υπο-)Οµάδες Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 222 3.1. ύναµη

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Παρασκευή 16 & Τετάρτη 21 Νοεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 2

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 2 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 2 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Τετάρτη 17 Οκτωβρίου 2012 Ασκηση 1.

Διαβάστε περισσότερα

Α Δ Ι. Παρασκευή 29 Νοεμβρίου 2013 & K =

Α Δ Ι. Παρασκευή 29 Νοεμβρίου 2013 & K = Α Δ Ι Α - Φ 5 Δ : Ν. Μαρμαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ι Μ : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html, https://sites.google.com/site/maths4edu/home/algdom114 Παρασκευή 29 Νοεμβρίου 2013 Ασκηση

Διαβάστε περισσότερα

G = a. H = g n. a m = a nq+r = a nq a r = (a n ) q a r = a r = (a n ) q a m. h = a m = a nq = (a n ) q a n

G = a. H = g n. a m = a nq+r = a nq a r = (a n ) q a r = a r = (a n ) q a m. h = a m = a nq = (a n ) q a n 236 5. Ταξινόµηση Κυκλικών Οµάδων και των Υποοµάδων τους Στην παρούσα ενότητα ϑα ταξινοµήσουµε τις κυκλικές οµάδες, τις υποοµάδες τους, και τους γεννήτο- ϱές τους. Οι ταξινοµήσεις αυτές ϑα ϐασιστούν στην

Διαβάστε περισσότερα

ιδασκοντες: x R y x y Q x y Q = x z Q = x z y z Q := x + Q Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012

ιδασκοντες: x R y x y Q x y Q = x z Q = x z y z Q := x + Q Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012 ιδασκοντες: Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012 Ασκηση 1.

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Αλγεβρικές Δομές Ι Ενότητα: Ταξινόµηση Κυκλικών Οµάδων και των Υποοµάδων τους Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 236 5. Ταξινόµηση

Διαβάστε περισσότερα

Α Δ Ι Θ Θ Α Ε Ι Μ : https://sites.google.com/site/maths4edu/home/algdom114

Α Δ Ι Θ Θ Α Ε Ι Μ :  https://sites.google.com/site/maths4edu/home/algdom114 Α Δ Ι Θ Θ Α Ε 2013-2014 Δ : Ν. Μαρμαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ι Μ : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html, https://sites.google.com/site/maths4edu/home/algdom114 12 Μαρτίου 2014 19:26

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι. Εκπαιδευτικο Υλικο Μαθηµατος

Αλγεβρικες οµες Ι. Εκπαιδευτικο Υλικο Μαθηµατος Αλγεβρικες οµες Ι Εκπαιδευτικο Υλικο Μαθηµατος Ακαδηµαϊκο Ετος 2012-2013 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html 22

Διαβάστε περισσότερα

Οµάδες Πηλίκα και τα Θεωρήµατα Ισοµορφισµών

Οµάδες Πηλίκα και τα Θεωρήµατα Ισοµορφισµών Κεφάλαιο 6 Οµάδες Πηλίκα και τα Θεωρήµατα Ισοµορφισµών Στο παρόν Κεφάλαιο ϑα µελετήσουµε τις ϐασικές ιδιότητες της οµάδας πηλίκο µιας οµάδας ως προς µια κανονική υποµάδα, ϑα αποδείξουµε τα ϐασικά ϑεωρήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Η οµή των Κυκλικών Οµάδων

Η οµή των Κυκλικών Οµάδων Κεφάλαιο 4 Η οµή των Κυκλικών Οµάδων Στο παρόν Κεφάλαιο ϑα µελετήσουµε την κλάση των κυκλικών οµάδων, η οποία είναι η απλούστερη µη τετριµµένη κλάση οµάδων. Ιδιαίτερα ϑα ταξινοµήσουµε τις κυκλικές οµάδες

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 8

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 8 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 8 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Πέµπτη 27 εκεµβρίου 2012 Ασκηση 1.

Διαβάστε περισσότερα

Α Δ Ι Ε Υ Μ. Δ : Ν. Μαρμαρίδης - Α. Μπεληγιάννης

Α Δ Ι Ε Υ Μ. Δ : Ν. Μαρμαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Α Δ Ι Ε Υ Μ Δ : Ν. Μαρμαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ι Μ : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi2013/asi2013.html, https://sites.google.com/site/maths4edu/home/algdom114 28 Ι 2014 Το παρόν κείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Αλγεβρικές Δομές Ι Ενότητα: Οι Οµάδες τάξης pq, p, q: πρώτοι αριθµοί Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 246 6. Οι Οµάδες τάξης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Ασκησεις - Φυλλαδιο 1

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι Τµηµα Β Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi2017/asi2017.html Παρασκευή 10 Μαρτίου 2017 Ασκηση 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι Είδαµε στο κύριο θεώρηµα του προηγούµενου κεφαλαίου ότι κάθε δακτύλιος διαίρεσης έχει την ιδιότητα κάθε πρότυπο είναι ευθύ άθροισµα απλών προτύπων. Εδώ θα χαρακτηρίσουµε όλους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουµε την έννοια του τανυστικού γινοµένου προτύπων. Θα είµαστε συνοπτικοί καθώς αναπτύσσουµε µόνο εκείνες τις στοιχειώδεις προτάσεις που θα βρουν εφαρµογές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Προτεινοµενες Ασκησεις - Φυλλαδιο 1

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Προτεινοµενες Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι Τµηµα Β Προτεινοµενες Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi2016/asi2016.html Πέµπτη 25 Φεβρουαβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 2

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 2 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt014/nt014.html https://sites.google.com/site/maths4edu/home/14

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Ασκησεις - Φυλλαδιο 9

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Ασκησεις - Φυλλαδιο 9 ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι Τµηµα Β Ασκησεις - Φυλλαδιο 9 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi2016/asi2016.html Πέµπτη 12 Μαίου 2016 Ασκηση 1. Εστω

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4. Ευθέα γινόµενα οµάδων. 4.1 Ευθύ εξωτερικό γινόµενο οµάδων. i 1 G 1 G 1 G 2, g 1 (g 1, e 2 ), (4.1.1)

Κεφάλαιο 4. Ευθέα γινόµενα οµάδων. 4.1 Ευθύ εξωτερικό γινόµενο οµάδων. i 1 G 1 G 1 G 2, g 1 (g 1, e 2 ), (4.1.1) Κεφάλαιο 4 Ευθέα γινόµενα οµάδων Στο Παράδειγµα 1.1.2.11 ορίσαµε το ευθύ εξωτερικό γινόµενο G 1 G 2 G n των οµάδων G i, 1 i n. Στο κεφάλαιο αυτό ϑα ασχοληθούµε λεπτοµερέστερα µε τα ευθέα γινόµενα οµάδων

Διαβάστε περισσότερα

τη µέθοδο της µαθηµατικής επαγωγής για να αποδείξουµε τη Ϲητούµενη ισότητα.

τη µέθοδο της µαθηµατικής επαγωγής για να αποδείξουµε τη Ϲητούµενη ισότητα. Αριστοτελειο Πανεπιστηµιο Θεσσαλονικης Τµηµα Μαθηµατικων Εισαγωγή στην Αλγεβρα Τελική Εξέταση 15 Φεβρουαρίου 2017 1. (Οµάδα Α) Εστω η ακολουθία Fibonacci F 1 = 1, F 2 = 1 και F n = F n 1 + F n 2, για n

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 4

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 4 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Τρίτη 6 Νοεµβρίου 0 Ασκηση. Θεωρούµε

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών

Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 1 Εισαγωγη : Πραξεις επι Συνολων και Σωµατα Αριθµων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων Μελετάµε εδώ τη συνθήκη της αύξουσας αλυσίδας υποπροτύπων και τη συνθήκη της φθίνουσας αλυσίδας υποπροτύπων. Αυτές συνδέονται µεταξύ τους µε την έννοια της συνθετικής σειράς

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Αλγεβρικές Δομές Ι Ενότητα: Οµοµορφισµοί Οµάδων Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 287 13. Οµοµορφισµοί Οµάδων Στην παρούσα ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

Id A A, a Id A (a) := a, τ : A A, a b, όπου b είναι εκείνο το στοιχείο του A µε σ(b) = a. 7. Οµάδες µεταθέσεων (µετατάξεων)

Id A A, a Id A (a) := a, τ : A A, a b, όπου b είναι εκείνο το στοιχείο του A µε σ(b) = a. 7. Οµάδες µεταθέσεων (µετατάξεων) 250 7. Οµάδες µεταθέσεων µετατάξεων 7.1. Οι πρώτες έννοιες. Ας είναι A ένα µη κενό σύνολο και S A το σύνολο των «ένα προς ένα» και «επί» απεικονίσεων από το σύνολο A στον εαυτό του. Πρόταση 7.1. Το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2. Παραγοντοποίηση σε Ακέραιες Περιοχές

Κεφάλαιο 2. Παραγοντοποίηση σε Ακέραιες Περιοχές Κεφάλαιο Παραγοντοποίηση σε Ακέραιες Περιοχές Γνωρίζουµε ότι στο Ÿ κάθε στοιχείο εκτός από το 0 και τα ± γράφεται ως γινόµενο πρώτων αριθµών κατά τρόπο ουσιαστικά µοναδικό Από τη Βασική Άλγεβρα ξέρουµε

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 10

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 10 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 10 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Τετάρτη 16 Ιανουαρίου 2013 Ασκηση

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Ελάχιστο Πολυώνυµο Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 20 4. Ελάχιστο Πολυώνυµο Στην παρούσα παράγραφο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 3

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 3 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 3 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt2014/nt2014.html https://sites.google.com/site/maths4edu/home/14

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Burnside

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Burnside ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Bursde Θα αποδείξουµε εδώ ότι κάθε οµάδα τάξης a q b (, q πρώτοι) είναι επιλύσιµη. Το θεώρηµα αυτό αποδείχτηκε από τον Bursde το 904 ο οποίος χρησιµοποίησε τη νέα τότε

Διαβάστε περισσότερα

Α Δ Ι. Παρασκευή 13 Δεκεμβρίου 2013

Α Δ Ι. Παρασκευή 13 Δεκεμβρίου 2013 Α Δ Ι Α - Φ 7 Δ : Ν. Μαρμαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ι Μ : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi2013/asi2013.html, https://sites.google.com/site/maths4edu/home/algdom114 Παρασκευή 13 Δεκεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt016/nt016.html Πέµπτη 13 Οκτωβρίου 016 Ασκηση 1. είξτε ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt01b/nt01b.html Πέµπτη 1 Οκτωβρίου 01 Ασκηση 1. είξτε ότι

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Αλγεβρικές Δομές Ι Ενότητα: Οµάδες µεταθέσεων µετατάξεων Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 250 7. Οµάδες µεταθέσεων µετατάξεων

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 4 Γραµµικη Ανεξαρτησια, Βασεις και ιασταση Στο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 9

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 9 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 9 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt2016/nt2016.html Πέµπτη 12 Ιανουαρίου 2017 Ασκηση 1. Εστω

Διαβάστε περισσότερα

Προκαταρκτικές Εννοιες: Σύνολα και Αριθµοί

Προκαταρκτικές Εννοιες: Σύνολα και Αριθµοί Κεφάλαιο 0 Προκαταρκτικές Εννοιες: Σύνολα και Αριθµοί Στο παρόν εισαγωγικό Κεφάλαιο, υπενθυµίζουµε, κατά κύριο λόγο χωρίς αποδείξεις, ϐασικές γνώσεις από : τη στοιχειώδη ϑεωρία συνόλων και απεικονίσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Θεωρία Ομάδων. Ενότητα: Ευθέα Γινόμενα Ομάδων. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Θεωρία Ομάδων. Ενότητα: Ευθέα Γινόμενα Ομάδων. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Θεωρία Ομάδων Ενότητα: Ευθέα Γινόμενα Ομάδων Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 3 Ευθέα Γινόμενα Ομάδων Για την περαιτέρω ανάπτυξη τής θεωρίας θα χρειαστούμε

Διαβάστε περισσότερα

ακτύλιοι : Βασικές Ιδιότητες και Παραδείγµατα

ακτύλιοι : Βασικές Ιδιότητες και Παραδείγµατα Κεφάλαιο 7 ακτύλιοι : Βασικές Ιδιότητες και Παραδείγµατα Στο παρόν Κεφάλαιο ϑα µελετήσουµε την ϑεµελιώδη έννοια του δακτυλίου, ϑα αναπτύξουµε τις ϐασικές ιδιότητες δακτυλίων και ϑα αναλύσουµε µια σειρά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Ασκησεις - Επανάληψης. ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος :

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Ασκησεις - Επανάληψης. ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Ασκησεις - Επανάληψης ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt015b/nt015b.html Πέµπτη 1 Ιανουαρίου 016 Ασκηση 1. (1) Να λυθεί

Διαβάστε περισσότερα

2 o Καλοκαιρινό σχολείο Μαθηµατικών Νάουσα 2008

2 o Καλοκαιρινό σχολείο Μαθηµατικών Νάουσα 2008 2 o Καλοκαιρινό σχολείο Μαθηµατικών Νάουσα 2008 Μικρό Θεώρηµα του Fermat, η συνάρτηση του Euler και Μαθηµατικοί ιαγωνισµοί Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης ags@math.uoc.gr Αύγουστος 2008 Αλεξανδρος Γ. Συγκελακης

Διαβάστε περισσότερα

Ι. ΠΡΑΞΕΙΣ. Ορισµός 2 A. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Έστω E ένα µη κενό σύνολο. Κάθε απεικόνιση f: E x E E λέγεται εσωτερική πράξη επί του E.

Ι. ΠΡΑΞΕΙΣ. Ορισµός 2 A. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Έστω E ένα µη κενό σύνολο. Κάθε απεικόνιση f: E x E E λέγεται εσωτερική πράξη επί του E. Ι. ΠΡΑΞΕΙΣ A. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Ορισµός Έστω E ένα µη κενό σύνολο. Κάθε απεικόνιση f: E x E E λέγεται εσωτερική πράξη επί του E. Παραδείγµατα:. Η ισότητα x y = x y είναι µια πράξη επί του *. 2. Η ισότητα

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτηµα Α Εισαγωγή Οµάδες. (x y) z= x (y z).

Παράρτηµα Α Εισαγωγή Οµάδες. (x y) z= x (y z). Παράρτηµα Α 11.1 Εισαγωγή Οπως έχει αναφερθεί ήδη προοδευτικά στο δεύτερο µέρος του παρόντος συγγράµµατος χρησιµοποιούνται ϐασικές έννοιες άλγεβρας. Θεωρούµε ότι οι έννοιες αυτές είναι ήδη γνωστές από

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6. Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Z 4 = 1 και Z 2 Z 2.

Κεφάλαιο 6. Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Z 4 = 1 και Z 2 Z 2. Κεφάλαιο 6 Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες Στο κεφάλαιο αυτό ϑα ταξινοµήσουµε τις πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Αυτές οι οµάδες είναι από τις λίγες περιπτώσεις οµάδων µε µία συγκεκριµένη

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laihtml

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Διανυσµατικοί Υποχώροι και Κατασκευές. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Διανυσµατικοί Υποχώροι και Κατασκευές. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Διανυσµατικοί Υποχώροι και Κατασκευές Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 3 ιανυσµατικοι Υποχωροι και Κατασκευες Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. { 1,2,3,..., n,...

KΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. { 1,2,3,..., n,... KΕΦΑΛΑΙΟ ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Βασικές έννοιες διαιρετότητας Θα συµβολίζουµε µε, τα σύνολα των φυσικών αριθµών και των ακεραίων αντιστοίχως: {,,3,,, } { 0,,,,, } = = ± ± ± Ορισµός Ένας φυσικός αριθµός

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Σταθµητοί Χώροι και Ευκλείδειοι Χώροι Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 59 Μέρος 2. Ευκλείδειοι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασµένων Οµάδων Ι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασµένων Οµάδων Ι ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασµένων Οµάδων Ι Χρησιµοποιώντας το θεώρηµα του Weddebu για ηµιαπλούς δακτυλίους αναπτύσσουµε εδώ τις πρώτες προτάσεις από τη θεωρία των αναπαραστάσεων και αρακτήρων πεπερασµένων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobson

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobson ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobso Είδαµε στο προηγούµενο κεφάλαιο ότι κάθε ηµιαπλός δακτύλιος είναι δακτύλιος του Art. Επειδή υπάρχουν παραδείγµατα δακτυλίων του Art που δεν είναι ηµιαπλοί, πχ Z 2, > 1, τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Τοπολογία

Εισαγωγή στην Τοπολογία Ενότητα: Συνεκτικότητα Γεώργιος Κουµουλλής Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

ακτύλιοι και Υποδακτύλιοι

ακτύλιοι και Υποδακτύλιοι Κεφάλαιο 6 ακτύλιοι και Υποδακτύλιοι 6.1 Συνοπτική Θεωρία Στην παρούσα ενότητα υπενθυµίζουµε εν συντοµία την έννοια του δακτυλίου και υποδακτυλίου, και επικεντρωνόµαστε στις ϐασικές ιδιότητες και κατασκευές

Διαβάστε περισσότερα

Απλές επεκτάσεις και Αλγεβρικές Θήκες

Απλές επεκτάσεις και Αλγεβρικές Θήκες Κεφάλαιο 7 Απλές επεκτάσεις και Αλγεβρικές Θήκες Στο κεφάλαιο αυτό εξετάζουµε τις απλές επεκτάσεις σωµάτων και τις συγκρίνουµε µε τις επεκτάσεις Galois. Επίσης εξετάζουµε τις αλγεβρικά κλειστές επεκτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 5

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 5 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 5 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt206/nt206.html Πέµπτη 6 Νεµβρίου 206 Ασκηση. Να δειχθεί ότι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 Πρότυπα. Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουμε την έννοια του προτύπου πάνω από δακτύλιο.

Κεφάλαιο 1 Πρότυπα. Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουμε την έννοια του προτύπου πάνω από δακτύλιο. Κεφάλαιο Πρότυπα Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουμε την έννοια του προτύπου πάνω από δακτύλιο Ορισμοί και Παραδείγματα Παραδοχές Στo βιβλίο αυτό θα κάνουμε τις εξής παραδοχές Χρησιμοποιούμε προσθετικό συμβολισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 8

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 8 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 8 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt2014/nt2014.html https://sites.google.com/site/maths4edu/home/14

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρια Αριθµων. Θεωρητικα Θεµατα. Ακαδηµαϊκο Ετος ιδασκοντες: Α. Μπεληγιάννης & Σ. Παπαδάκης

Θεωρια Αριθµων. Θεωρητικα Θεµατα. Ακαδηµαϊκο Ετος ιδασκοντες: Α. Μπεληγιάννης & Σ. Παπαδάκης Θεωρια Αριθµων Θεωρητικα Θεµατα Ακαδηµαϊκο Ετος 2012-2013 ιδασκοντες: Α. Μπεληγιάννης & Σ. Παπαδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt.html 2 Απριλίου 2013 Το παρόν κείµενο

Διαβάστε περισσότερα

Φυλ. Ασκ. 5, Θεωρία Ομάδων Ασκήσεις στα: Ευθέα Γινόμενα Ομάδων, Θεώρημα Jordan Hölder, Συνθετικές και Κυρίαρχες Σειρές, Επιλύσιμες Ομάδες

Φυλ. Ασκ. 5, Θεωρία Ομάδων Ασκήσεις στα: Ευθέα Γινόμενα Ομάδων, Θεώρημα Jordan Hölder, Συνθετικές και Κυρίαρχες Σειρές, Επιλύσιμες Ομάδες Φυλ. Ασκ. 5, Θεωρία Ομάδων Ασκήσεις στα: Ευθέα Γινόμενα Ομάδων, Θεώρημα Jordan Hölder, Συνθετικές και Κυρίαρχες Σειρές, Επιλύσιμες Ομάδες Εσωτερικά και Εξωτερικά ευθέα Γινόμενα Α 1. Έστω η κυκλική ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Πινάκες και Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Πινάκες και Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Πινάκες και Γραµµικές Απεικονίσεις Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 7 Πινακες και Γραµµικες Απεικονισεις Στα προηγούµενα

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Ενότητα 8: Σχέσεις - Πράξεις Δομές Στεφανίδης Γεώργιος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Στο κεφάλαιο αυτό εφαρµόζουµε τη Θεωρία Galois, όπως αυτή αναπτύχθηκε στα δύο προηγούµενα κεφάλαια, στην περίπτωση των πεπερασµένων σωµάτων.

Στο κεφάλαιο αυτό εφαρµόζουµε τη Θεωρία Galois, όπως αυτή αναπτύχθηκε στα δύο προηγούµενα κεφάλαια, στην περίπτωση των πεπερασµένων σωµάτων. Κεφάλαιο 4 Πεπερασµένα σώµατα Στο κεφάλαιο αυτό εφαρµόζουµε τη Θεωρία Galois, όπως αυτή αναπτύχθηκε στα δύο προηγούµενα κεφάλαια, στην περίπτωση των πεπερασµένων σωµάτων. 4.1 Βασικές Εννοιες Εστω F ένα

Διαβάστε περισσότερα

834. Θεωρία Ομάδων Τμήμα Μαθηματικών Πανεπιστήμιο Αθηνών Αθήνα, 2013

834. Θεωρία Ομάδων Τμήμα Μαθηματικών Πανεπιστήμιο Αθηνών Αθήνα, 2013 834. Θεωρία Ομάδων Τμήμα Μαθηματικών Πανεπιστήμιο Αθηνών Αθήνα, 2013 Περιεχόμενα 1 Βασικές Έννοιες 1 1.1 Ορισμοί - παραδείγματα.............................. 1 1.2 Υποομάδες και Σύμπλοκα..............................

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγικές Εννοιες. 1.1 Σύνολα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγικές Εννοιες. 1.1 Σύνολα Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικές Εννοιες Σ αυτό το κεφάλαιο ϑα αναφερθούµε συνοπτικά σε ϐασικές έννοιες για σύνολα και απεικονίσεις. Επιπλέον, ϑα αναφερθούµε στη µέθοδο της επαγωγής, η οποία αποτελεί µία από τις

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις Θεωρίας Αριθµών. Θ. Θεοχάρη-Αποστολίδη

Σηµειώσεις Θεωρίας Αριθµών. Θ. Θεοχάρη-Αποστολίδη Σηµειώσεις Θεωρίας Αριθµών Θ. Θεοχάρη-Αποστολίδη Ευχαριστώ ιδιαίτερα τη ϕοιτήτριά µου Μαρίνα Παλαιστή για τη µεταφορά του χειρογράφου µου σε κείµενο "tex" Κεφάλαιο 1 Βασικές Ιδιότητες Ισοδυναµιών Η ϑεωρία

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8. Η οµάδα S n. 8.1 Βασικές ιδιότητες της S n

Κεφάλαιο 8. Η οµάδα S n. 8.1 Βασικές ιδιότητες της S n Κεφάλαιο 8 Η οµάδα S n Στο κεφάλαιο αυτό ϑα µελετήσουµε την οµάδα µεταθέσεων ή συµµετρική οµάδα S n εφαρµόζοντας τη ϑεωρία που αναπτύχθηκε στα προηγούµενα κε- ϕάλαια. Η σηµαντικότητα της S n εµφανίστηκε

Διαβάστε περισσότερα

Πεπερασμένα σώματα και Κρυπτογραφία Σύμφωνα με τις παραδόσεις του Α. Κοντογεώργη. Τσουκνίδας Ι.

Πεπερασμένα σώματα και Κρυπτογραφία Σύμφωνα με τις παραδόσεις του Α. Κοντογεώργη. Τσουκνίδας Ι. Πεπερασμένα σώματα και Κρυπτογραφία Σύμφωνα με τις παραδόσεις του Α. Κοντογεώργη Τσουκνίδας Ι. 2 Περιεχόμενα 1 Εισαγωγή στα πεπερασμένα σώματα 5 1.1 Μάθημα 1..................................... 5 1.1.1

Διαβάστε περισσότερα

Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών. ε > υπάρχει ( ) ( )

Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών. ε > υπάρχει ( ) ( ) Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών 7 Η Ευκλείδεια απόσταση που ορίσαµε στον R επιτρέπει ( εκτός από τον ορισµό των ορίων συναρτήσεων και ακολουθιών και τον ορισµό της συνέχειας συναρτήσεων της µορφής

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Κανονική Μορφή Fitting Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 26 5. Κανονική Μορφή Fitting Εστω A M n

Διαβάστε περισσότερα

1 Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών

1 Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών ΜΑΣ 02. Απειροστικός Λογισµός Ι Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών Ορισµός.. Ονοµάζουµε ακολουθία πραγµατικών αριθµών κάθε απεικόνιση του συνόλου N των ϕυσικών αριθµών, στο σύνολο R των πραγµατικών

Διαβάστε περισσότερα

Α Δ Ι. Παρασκευή 25 Οκτωβρίου Ασκηση 1. Στο σύνολο των πραγματικών αριθμών R ορίζουμε μια σχέση R R R ως εξής:

Α Δ Ι. Παρασκευή 25 Οκτωβρίου Ασκηση 1. Στο σύνολο των πραγματικών αριθμών R ορίζουμε μια σχέση R R R ως εξής: Α Δ Ι Α - Φ 1 Δ : Ν. Μαρμαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ι Μ : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html, https://sites.google.com/site/maths4edu/home/algdom114 Παρασκευή 25 Οκτωβρίου 2013 Ασκηση

Διαβάστε περισσότερα

Οµάδες: Βασικές Ιδιότητες, Παραδείγµατα, και Κατασκευές

Οµάδες: Βασικές Ιδιότητες, Παραδείγµατα, και Κατασκευές Κεφάλαιο 2 Οµάδες: Βασικές Ιδιότητες, Παραδείγµατα, και Κατασκευές Στο παρόν Κεφάλαιο ϑα µελετήσουµε αναλυτικά την έννοια της οµάδας. Εν συντοµία, µια οµάδα είναι ένα µονοειδές κάθε στοιχείο του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3. Ελεύθερα Πρότυπα. στοιχείων του Μ καλείται βάση του e λ παράγει το Μ, και ii) κάθε m M γράφεται κατά µοναδικό

Κεφάλαιο 3. Ελεύθερα Πρότυπα. στοιχείων του Μ καλείται βάση του e λ παράγει το Μ, και ii) κάθε m M γράφεται κατά µοναδικό Κεφάαιο 3 Εεύθερα Πρότυπα 3.1 Εεύθερα Πρότυπα Έστω Μ ένα R-πρότυπο. Μια οικογένεια Μ αν ) το σύνοο { Λ} τρόπο ως άθροισµα της µορφής πεπερασµένο πήθος από τα ( e ) στοιχείων του Μ καείται βάση του e παράγει

Διαβάστε περισσότερα

Η εξίσωση του Fermat για τον εκθέτη n=3. Μία στοιχειώδης προσέγγιση

Η εξίσωση του Fermat για τον εκθέτη n=3. Μία στοιχειώδης προσέγγιση Η εξίσωση του Fermat για τον εκθέτη n=3. Μία στοιχειώδης προσέγγιση Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης 6 Απριλίου 2006 Περίληψη Θέµα της εργασίας αυτής, είναι η απόδειξη οτι η εξίσωση x 3 + y 3 = z 3 όπου xyz 0,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3β. Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β)

Κεφάλαιο 3β. Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β) Κεφάλαιο 3β Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β) Ο σκοπός µας εδώ είναι να αποδείξουµε το εξής σηµαντικό αποτέλεσµα. 3.3.6 Θεώρηµα Έστω R µια περιοχή κυρίων ιδεωδών, F ένα ελεύθερο R-πρότυπο τάξης s < και N F. Τότε

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Η Κανονική Μορφή Jordan - I Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 35 7 Η Κανονική Μορφή Jordan - I Στην

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικές οµές Ι. Α.Ι. Πάπιστας Τµήµα Μαθηµατικών Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης

Αλγεβρικές οµές Ι. Α.Ι. Πάπιστας Τµήµα Μαθηµατικών Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Αλγεβρικές οµές Ι Α.Ι. Πάπιστας Τµήµα Μαθηµατικών Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης 2 Περιεχόµενα 1 Οµάδες 5 1.1 Μια σύντοµη ιστορική αναδροµή στο «Λογισµό της συµµετρίας» 5 1.2 ιµελείς Πράξεις.........................

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμοθεωρητικοί Αλγόριθμοι

Αριθμοθεωρητικοί Αλγόριθμοι Αλγόριθμοι που επεξεργάζονται μεγάλους ακέραιους αριθμούς Μέγεθος εισόδου: Αριθμός bits που απαιτούνται για την αναπαράσταση των ακεραίων. Έστω ότι ένας αλγόριθμος λαμβάνει ως είσοδο έναν ακέραιο Ο αλγόριθμος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Βασικές Εννοιες. 1.1 Ορισµός οµάδας - Παραδείγµατα

Κεφάλαιο 1. Βασικές Εννοιες. 1.1 Ορισµός οµάδας - Παραδείγµατα Κεφάλαιο 1 Βασικές Εννοιες 1.1 Ορισµός οµάδας - Παραδείγµατα Συχνά στα µαθηµατικά µας ενδιαφέρει να εξετάσουµε αν κάποια ϕαινόµενα που ισχύουν σε αριθµητικά συστήµατα ισχύουν σε ένα γενικότερο περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτά και κλειστά σύνολα

Ανοικτά και κλειστά σύνολα 5 Ανοικτά και κλειστά σύνολα Στην παράγραφο αυτή αναπτύσσεται ο µηχανισµός που θα µας επιτρέψει να µελετήσουµε τις αναλυτικές ιδιότητες των συναρτήσεων πολλών µεταβλητών. Θα χρειαστούµε τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Τοπολογία

Εισαγωγή στην Τοπολογία Ενότητα: Συµπάγεια Γεώργιος Κουµουλλής Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται σε άλλου

Διαβάστε περισσότερα

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Παράρτημα Α Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Το παρόν παράρτημα βασίζεται στις σελίδες 671 8 του βιβλίου: Γ. Χ. Ψαλτάκης, Κβαντικά Συστήματα Πολλών Σωματιδίων (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο,

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 3

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 3 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laihtml

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Τοπολογία

Εισαγωγή στην Τοπολογία Ενότητα: Μετρικοποιησιµότητα Γεώργιος Κουµουλλής Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9: Επαγόµενοι Χαρακτήρες και το Θεώρηµα του Frobenius

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9: Επαγόµενοι Χαρακτήρες και το Θεώρηµα του Frobenius ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9: Επαγόµενοι Χαρακτήρες και το Θεώρηµα του Frobenus Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουµε τους επαγόµενους αρακτήρες µε τη βοήθεια των οποίων αποδεικνύουµε το θεώρηµα των συµπληρωµάτων του Frobenus Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 4

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 4 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 4 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt2016/nt2016.html Πέµπτη 10 Νοεµβρίου 2016 Ασκηση 1. Να ϐρεθούν

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Παραγοντοποιήσεις Πινάκων και Γραµµικών Απεικονίσεων Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 82 13 Παραγοντοποιήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Όνοµα: Λιβαθινός Νικόλαος 2291

Όνοµα: Λιβαθινός Νικόλαος 2291 ΠΡΩΤΗ ΆΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ Όνοµα: Λιβαθινός Νικόλαος 9 Ηµεροµηνία: 3/5/003 Άσκηση ώστε όλες τις υποοµάδες των Z και Ζ 5 * Προκειµένου να δώσουµε τις υποοµάδες θα πρέπει αρχικά να ορίσουµε τα σύνολα

Διαβάστε περισσότερα

f(t) = (1 t)a + tb. f(n) =

f(t) = (1 t)a + tb. f(n) = Παράρτημα Αʹ Αριθμήσιμα και υπεραριθμήσιμα σύνολα Αʹ1 Ισοπληθικά σύνολα Ορισμός Αʹ11 (ισοπληθικότητα) Εστω A, B δύο μη κενά σύνολα Τα A, B λέγονται ισοπληθικά αν υπάρχει μια συνάρτηση f : A B, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Μαρμαρίδης Νικόλαος - Θεοδόσιος

Διδάσκων: Καθηγητής Μαρμαρίδης Νικόλαος - Θεοδόσιος Τίτλος Μαθήματος: Αλγεβρικές Δομές ΙΙ Ενότητα: Ιδεώδη και Περιοχές κυρίων Ιδεωδών Διδάσκων: Καθηγητής Μαρμαρίδης Νικόλαος - Θεοδόσιος Τμήμα: Μαθηματικών 13 Ι Π Ι Για το σύμβολο δεχόμαστε ότι n N {0},

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Θεωρία Ομάδων. Ενότητα: Το Θεώρημα Jordan Hölder. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Θεωρία Ομάδων. Ενότητα: Το Θεώρημα Jordan Hölder. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Θεωρία Ομάδων Ενότητα: Το Θεώρημα Jordan Hölder Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 3 Το Θεώρημα Jordan Hölder 31 Προκαταρκτικές Έννοιες 311 Υποορθόθετες

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσία µηδενιστών στη θεωρία τοπολογικών αλγεβρών

Παρουσία µηδενιστών στη θεωρία τοπολογικών αλγεβρών Παρουσία µηδενιστών στη θεωρία τοπολογικών αλγεβρών Μαρίνα Χαραλαµπίδου Τµήµα Μαθηµατικών Τοµέας Αλγεβρας και Γεωµετρίας Πανεπιστηµίο Αθηνών Σεµινάριο Τοµέα Αλγεβρας και Γεωµετρίας 11/12/2012 1 / 47 Περιεχόµενα

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Γραµµικές Απεικονίσεις Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 5 Γραµµικες Απεικονισεις Στην άλγεβρα, και γενικότερα στα Μαθηµατικά,

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Κεφάλαιο 1. Μαθηματικό Υπόβαθρο 23, 26 Ιανουαρίου 2007 Δρ. Παπαδοπούλου Βίκη 1 1.1. Σύνολα Ορισμός : Σύνολο μια συλλογή από αντικείμενα Στοιχεία: Μέλη συνόλου Τα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac Σημειώσεις μαθήματος Μ1212 Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Χρήστος Κουρουνιώτης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2014 Κεφάλαιο 1 Διανυσματικοί Χώροι Στο εισαγωγικό μάθημα Γραμμικής Άλγεβρας ξεκινήσαμε μελετώντας

Διαβάστε περισσότερα

Συσχετισµός ϑεµελιώδους οµάδας και πρώτης οµάδας οµολογίας

Συσχετισµός ϑεµελιώδους οµάδας και πρώτης οµάδας οµολογίας Συσχετισµός ϑεµελιώδους οµάδας και πρώτης οµάδας οµολογίας Εργασία στο πλαίσιο τού µαθήµατος Αλγεβρική Τοπολογία - Οµολογία µε κωδ. αρ. Γ 21 Χειµερινό Εξάµηνο 2007-2008 Μιχαήλ Γκίκας Περίληψη Σκοπός αυτής

Διαβάστε περισσότερα

Αθανάσιος Ι. Πάπιστας Καθηγητής Τµήµα Μαθηµατικών Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης. Μαθήµατα Θεωρίας Οµάδων

Αθανάσιος Ι. Πάπιστας Καθηγητής Τµήµα Μαθηµατικών Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης. Μαθήµατα Θεωρίας Οµάδων Αθανάσιος Ι. Πάπιστας Καθηγητής Τµήµα Μαθηµατικών Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Μαθήµατα Θεωρίας Οµάδων 2 Μαθήµατα Θεωρίας Οµάδων Συγγραφή Αθανάσιος Ι. Πάπιστας Κριτικός Αναγνώστης Βασίλειος Μεταφτσής

Διαβάστε περισσότερα

Nilpotent οµάδες και Lie άλγεβρες. Α.Ι. Πάπιστας Τµήµα Μαθηµατικών Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης

Nilpotent οµάδες και Lie άλγεβρες. Α.Ι. Πάπιστας Τµήµα Μαθηµατικών Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Nilpotent οµάδες και Lie άλγεβρες Α.Ι. Πάπιστας Τµήµα Μαθηµατικών Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης 2 Περιεχόµενα 1 Επιλύσιµες και µηδενοδύναµες οµάδες 5 1.1 Ανώτερη κεντρική σειρά. Οµάδα µεταθέτης...........

Διαβάστε περισσότερα