ακτύλιοι : Βασικές Ιδιότητες και Παραδείγµατα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ακτύλιοι : Βασικές Ιδιότητες και Παραδείγµατα"

Transcript

1 Κεφάλαιο 7 ακτύλιοι : Βασικές Ιδιότητες και Παραδείγµατα Στο παρόν Κεφάλαιο ϑα µελετήσουµε την ϑεµελιώδη έννοια του δακτυλίου, ϑα αναπτύξουµε τις ϐασικές ιδιότητες δακτυλίων και ϑα αναλύσουµε µια σειρά κατασκευών και παραδειγµάτων δακτυλίων επί των οποίων ϑα υλοποιηθεί η ϑεωρία 71 Η Εννοια του ακτυλίου και Βασικές Ιδιότητες Ξεκινάµε µε την έννοια του δακτυλίου η οποία υποδεικνύει µια ενδιαφέρουσα αλληλεπίδραση µεταξύ προσθετικής αβελιανής οµάδας και πολλαπλασιαστικού µονοειδούς Ορισµός 711 Ενας δακτύλιος είναι µια τριάδα (R, +, ), όπου : 1 Το Ϲεύγος (R, +) είναι µια αβελιανή οµάδα 2 Το Ϲεύγος (R, ) είναι ένα µονοειδές 3 Ικανοποιείται η επιµεριστική ιδιότητα της πράξης της πρόσθεσης «+» ως προς την πράξη του πολλαπλασιασµού : r, s, t R : r (s + t) r s + r t και (r + s) t r t + s t (Επιµεριστική Ιδιότητα) Το ουδέτερο ή µηδενικό στοιχείο της οµάδας το συµβολίζουµε µε 0 ή 0 R, και ϑα το καλούµε το µηδενικό στοιχείο του δακτυλίου R, και το ουδέτερο ή µοναδιαίο στοιχείο του µονοειδούς (R, ) ϑα το συµβολίζουµε µε 1 ή µε 1 R, και ϑα το καλούµε µονάδα του δακτυλίου R Αναλυτικότερα, ένας δακτύλιος είναι µια τριάδα (R, +, ), αποτελούµενη από ένα συνολο R το οποίο είναι εφοδιασµένο µε δύο εσωτερικές διµελείς πράξεις έτσι ώστε να ικανοποιούνται τα ακόλουθα αξιώµατα : + : R R R, (r 1,r 2 ) r 1 + r 2 (πρόσθεση) : R R R, (r 1,r 2 ) r 1 r 2 (πολλαπλασιασµός) 1 Η πράξη «+» είναι προσεταιριστική, δηλαδή ισχύει ότι : r 1,r 2,r 3 R : r 1 + (r 2 + r 3 ) (r 1 + r 2 ) + r 3 (71) 2 Υπάρχει ένα στοιχείο 0 R ή απλά 0 R, το οποίο καλείται µηδενικό στοιχείο του R, έτσι ώστε : r R : r + 0 R r 0 R + r (72) 331

2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΑΚΤΥΛΙΟΙ : ΒΑΣΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ Για κάθε στοιχείο r R, υπάρχει ένα στοιχείο r R, το οποίο καλείται αντίθετο στοιχείο του r, έτσι ώστε να ισχύει : r R, r R : r + ( r ) 0 R ( r ) + r (73) 4 Η πράξη «+» είναι µεταθετική r, s R : r + s s + r (74) 5 Η πράξη είναι προσεταιριστική r 1,r 2,r 3 R : r 1 (r 2 r 3 ) (r 1 r 2 ) r 3 (75) 6 Για τις πράξεις «+» και ισχύει η επιµεριστική ιδιότητα r, s, t R : r (s + t) r s + r t και (r + s) t r t + s t (76) 7 Υπάρχει ένα στοιχείο 1 R, το οποίο καλείται µονάδα του R, έτσι ώστε : r R : r 1 R r 1 R r (77) Παρατήρηση 712 Οπως γνωρίζουµε από τη ϑεωρία οµάδων και µονοειδών, τα στοιχεία 0 R και 1 R στον ορισµό δακτυλίου είναι µοναδικά, και από τώρα και στο εξής, αν δεν δηµιουργείται κίνδυνος σύγχυσης, ϑα τα συµβολίζουµε απλά µε 0 και 1 αντίστοιχα Παρόµοια, το αντίθετο r του στοιχείου r είναι µοναδικό Από τώρα και στο εξής, ϑα χρησιµοποιούµε τις συµβάσεις και τους συµβολισµούς για πράξεις, µονοειδή, και οµάδες, που εισαγάγαµε και ακολουθήσαµε στο Πρώτο µέρος των σηµειώσεων Ετσι, για παράδειγµα, ϑα γράφουµε r +( s) r s Τέλος, χάριν απλότητας, και αν δεν υπάρχει κίνδυνος σύγχυσης, ϑα γράφουµε απλώς R για έναν δακτύλιο (R,+, ) Παρατήρηση 713 Ο Ορισµός 711 αφορά την έννοια του δακτυλίου, και είναι ο επικρατέστερος Ακρι- ϐέστερα, ο Ορισµός 711 περιγράφει την έννοια του προσεταιριστικού δακτυλίου µε µονάδα Υπάρχουν και κάποιες διαφοροποιήσεις στον ορισµό δακτυλίου στη ϐιβλιογραφία : 1 Αν στον Ορισµό 711 απαλείψουµε το αξίωµα (77) περί ύπαρξης µονάδας, τότε αποκτούµε την έννοια του δακτυλίου χωρίς µονάδα, και µε αυτή την ορολογία εννοούµε ότι ο δακτύλιος δεν έχει απαραίτητα µονάδα Υπάρχουν αρκετά ενδιαφέροντα παραδείγµατα δακτυλίων χωρίς µονάδα τα οποία ϑα µελετήσουµε, αλλά το κύριο αντικείµενο µελέτης µας στις παρούσες σηµειώσεις ϑα αφορά δακτυλίους µε µονάδα 2 Αν στον Ορισµό 711 απαλείψουµε το αξίωµα (75) περί προσεταιριστικότητας του πολλαπλασιασµού, τότε αποκτούµε την έννοια του µη προσεταιριστικού δακτυλίου και µε αυτή την ορολογία εννοούµε ότι η πράξη του πολλαπλασιασµού του δακτύλιου δεν είναι απαραίτητα προσεταιριστική Υπάρχουν αρκετά ενδιαφέροντα παραδείγµατα µη προσεταιριστικών δακτυλίων χωρίς µονάδα τα οποία ϑα ανα- ϕέρουµε, αλλά το κύριο αντικείµενο µελέτης µας ϑα αφορά σχεδόν αποκλειστικά προσεταιριστικούς δακτυλίους µε µονάδα Η επόµενη Πρόταση περιέχει ϐασικές ιδιότητες οι οποίες απορρέουν από τα αξιώµατα δακτυλίου Αυτές οι ιδιότητες, καθώς και η απόδειξή τους, µας είναι ήδη γνωστές από την Ενότητα 13 του Κεφαλαίου 1, η οποία περιγράφει γενικές ιδιότητες πράξεων Εδώ ενδιαφερόµαστε για τις πράξεις «+» και ενός δακτυλίου (R,+, ), και υπενθυµίζουµε ότι, επειδή για την πράξη «+» της πρόσθεσης υπάρχει ουδέτερο στοιχείο, το 0 R, µπορούµε να ορίσουµε τα ακέραια πολλαπλάσια nx, κάθε στοιχείου x R του δακτυλίου R, όπου n Z: } x + x + {{ + x }, αν n 1 n παράγοντες nx : 0 R, αν n 0 ( x) + ( x) + + ( x), αν n < 0 }{{} ( n) παράγοντες

3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΑΚΤΥΛΙΟΙ : ΒΑΣΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ 333 Παρόµοια, επειδή για την πράξη του πολλαπλασιασµού υπάρχει ουδέτερο στοιχείο, το 1 R, ορίζονται οι ϕυσικές δυνάµεις x n κάθε στοιχείου x R του δακτυλίου R, όπου n N 0 : x n } x x {{ x }, αν n 1 : n παράγοντες 1 R, αν n 0 Πρόταση 714 Εστω R (R,+, ) ένας δακτύλιος Αν x, x 1, x 2,, x n, n 1, είναι στοιχεία του R, τότε : 1 Τα στοιχεία x 1 + x x n και x 1 x 2 x n του R είναι µονοσήµαντα ορισµένα 2 Για κάθε µετάθεση σ S n, ισχύει ότι : Αν επιπλέον x i x j x j x i, 1 i, j n, τότε : x 1 + x x n x σ(1) + x σ(2) + + x σ(n) x σ(1) x σ(2) x σ(n) x 1 x 2 x n 3 Για κάθε n,m Z: (αʹ) (n + m)x nx + mx (ϐʹ) n(mx) (nm)x (γʹ) (nx) ( n)x n( x) (δʹ) n(x 1 + x 2 ) nx 1 + nx 2 4 Για κάθε n,m N 0 : (αʹ) x n+m x n x m (ϐʹ) (x n ) m x nm (γʹ) Αν x 1 x 2 x 2 x 1, τότε : (x 1 x 2 ) n x n 1 xn 2 Η επόµενη Πρόταση περιέχει ϐασικές ιδιότητες οι οποίες απορρέουν από τα αξιώµατα δακτυλίου και οι οποίες αφορούν αλληλεπίδρασεις µεταξύ των πράξεων «+» και σε έναν δακτύλιο R (R,+, ) Πρόταση 715 Εστω R (R,+, ) ένας δακτύλιος Τότε ισχύουν οι εξής ιδιότητες : 1 r R: r 0 R 0 R 0 R r και ( 1 R ) r r r ( 1 R ) 2 r, s R: ( r ) s r ( s) (r s) και ( r ) ( s) r s 3 x, y, z R: x (y z) x y x z και (x y) z x z y z 4 Εστω ότι { } n r i i1 και { } m s j j 1 είναι στοιχεία του δακτυλίου R Τότε : m (r 1 + r r n ) (s 1 + s s m ) ( r i ) ( s j ) 5 n Z, x, y R: (αʹ) n(x y) (nx) y x (ny) i1 i1 j 1 j 1 m r i s j r 1 s r n s 1 + r 1 s r n s r 1 s m + + r n s m

4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΑΚΤΥΛΙΟΙ : ΒΑΣΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ 334 (ϐʹ) (nx) (my) (nm)(x y) (γʹ) (n1 R ) x nx Απόδειξη 1 Χρησιµοποιώντας την επιµεριστική ιδιότητα (76) και τον νόµο διαγραφής στην οµάδα (R, +), ϑα έχουµε r 0 R r (0 R +0 R ) r 0 R +r 0 R r 0 R 0 R και 0 R r (0 R +0 R ) r 0 R r +0 R r 0 R r 0 R Παρόµοια : ( 1 R ) r + r ( 1 R ) r + 1 R r (( 1 R ) + 1 R ) r 0 R r 0 R 0 R r (1 R + ( 1 R )) r 1 R r + ( 1 R ) r Εποµένως ( 1 R ) r r, και ανάλογα εργαζόµενοι ϑα έχουµε r ( 1 R ) r 2 Χρησιµοποιώντας την επιµεριστική ιδιότητα (76), και το µέρος 1, ϑα έχουµε : r s + r ( s) r (s + ( s)) r 0 R 0 R 0 R s (( r ) + r ) s ( r ) s + r s ( r ) s (r s) r s + r ( s) r (s + ( s)) r 0 R 0 R r 0 R r (( s) + s) r ( s) + r s r ( s) (r s) Παρόµοια, χρησιµοποιώντας τις παραπάνω σχέσεις, ϑα έχουµε : ( r ) ( s) (r ( s)) ( (r s)) r s 3 Χρησιµοποιώντας την επιµεριστική ιδιότητα, και το µέρος 2, ϑα έχουµε : x (y z) x (y + ( z)) x y + x ( z) x y + ( (x z)) x y x z Παρόµοια αποδεικνύεται η σχέση (x y) z x z y z 4 Υποθέτουµε πρώτα ότι r 1, και εφαρµόζουµε την Αρχή Μαθηµατικής Επαγωγής στο πλήθος m των στοιχείων { } m s j j 1 Αν m 1, τότε δεν έχουµε να αποδείξουµε τίποτα Αν s 2, τότε το Ϲητούµενο προκύπτει από την επιµεριστική ιδιότητα (76) Υποθέτουµε ότι r 1 ( k j 1 s j ) k j 1 r 1 s j, για κάθε k µε 2 k < m Τότε r 1 ( m j 1 s j ) r 1 (s 1 + m j 2 s j ) r 1 s 1 +r 1 m j 1 s j r 1 s 1 + m j 2 r 1 s j m j 1 r 1 s j Άρα η Ϲητούµενη σχέση ισχύει αν r 1, και για κάθε m 1 Υποθέτουµε ισχύει για κάθε k µε 2 k < n και για κάθε m 1, δηλαδή ( k i1 r i ) ( m j 1 s j ) k m i1 j 1 r i s j Τότε ( n i1 r i ) ( m j 1 s j ) (r 1 + n i2 r i ) ( m j 1 s j ) r 1 m j 1 s j +( n i2 r i ) ( m j 1 s j ) m j 1 r 1 s j + n i2 5 Θέτοντας r 1 r 2 r n x, m 1, και s 1 y στο µέρος 3, ϑα έχουµε : m j 1 r i s j n i1 m j 1 r i s j (nx) y (x + x + + x) y x y + x y + + x y n(x y) και Παρόµοια, ϑέτοντας n 1, r 1 x, και s 1 s 2 s n y, m 1, στο µέρος 3, ϑα έχουµε : x (ny) x (y + y + + y) x y + x y + + x y n(x y) Θέτοντας r i x, 1 i n και s j y, 1 j m, ϑα έχουµε : m m (nx) (ny) ( r i ) ( s j ) r i s j (nm)(x y) i1 j 1 i1 j 1 Τέλος, ϑέτοντας στην παραπάνω σχέση x 1 R, m 1, και y x, ϑα έχουµε : (n1 R ) x n(1 R x) nx

5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΑΚΤΥΛΙΟΙ : ΒΑΣΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ 335 Από τώρα και στο εξης σταθεροποιούµε έναν δακτύλιο R (R,+, ) Αν x, y είναι στοιχεία του R, τότε για το στοιχείο (x + y) 2 (x + y) (x + y), από την Πρόταση 715, ϑα έχουµε (x + y) 2 x x +x y + y x + y y x 2 +x y + y x + y 2 Αυτό το ανάπτυγµα δεν είναι απαραίτητα ίσο µε το ανάπτυγµα x 2 + 2x y + y 2, και ο λόγος είναι ότι γενικά, όπως ϑα δούµε και σε παραδείγµατα αργότερα, x y + y x x y + x y 2x y, µε άλλα λόγια αυτό συµβαίνει διότι γενικά x y y x Θα λέµε ότι δυο στοιχεία x, y R µετατίθενται, αν : x y y x Για στοιχεία τα οποία µετατίθενται σε έναν δακτύλιο ισχύει ο ακόλουθος οικείος τύπος, όπου r 0 1 R Υπενθυµίζουµε ότι, αν 0 k n, τότε ορίζεται ο ιωνυµικός συντελεστής και ισχύουν τα εξής : ( ) n 0 ( ) n n ( ) n 1, και k ( ) n k ( n k ) + n! k!(n k)! ( ) n k + 1 ( n + 1 k + 1 ) Πρόταση 716 (Τύπος ιωνύµου) Εστω ότι x, y είναι δύο στοιχεία σε έναν δακτύλιο R για τα οποία ισχύει ότι x y y x Τότε για κάθε ϑετικό ακέραιο n ισχύει ότι : (x + y) n k0 ( ) n x n k y k (78) k Απόδειξη Η απόδειξη ϑα γίνει µε χρήση της Αρχής Μαθηµατικής Επαγωγής Για n 1, δεν χρειάζεται να ( ) ( ) 1 1 δείξουµε τίποτα, διότι (x + y) 1 x + y x + y Υποθέτουµε ότι η σχέση (78) ισχύει για τον ϑετικό 0 1 ακέραιο n Τότε, χρησιµοποιώντας επανειληµµένα την επιµεριστική ιδιότητα και την µεταθετικότητα των στοιχείων x, y, ϑα έχουµε : (x + y) n+1 (x + y) n (x + y) ( ( ) n x n k y k) (x + y) k k0 ( ( ) n x n k y k) ( ( ) n x + x n k y k) y k k k0 k0 ( ) ( ) n x n k+1 y k n + x n k y k+1 k k k0 k0 ( ) n ( ( ) ( ) x n+1 n n ) ( ( ) + + x n y 1 n k 1 ( ) ( ) ( n + 1 x n+1 n x n y 1 n k ( ) n ) x n+1 k y k + + k ) x n+1 k y k + + ( ) n + 1 y n+1 n + 1 ( ) n y n+1 n Άρα η σχέση (78) ισχύει και για τον ϑετικό ακέραιο n+1 και εποµένως, σύµφωνα µε την Αρχή Μαθηµατικής Επαγωγής, είναι αληθής για κάθε ϕυσικό αριθµό n Παρατηρούµε ότι, όταν δύο στοιχεία σε έναν δακτύλιο µετατίθενται, τότε πολλές ιδιότητες οι οποίες µας είναι οικείες από ιδιότητες γνωστών µας αριθµητικών συστηµάτων ισχύουν και σε έναν δακτύλιο Αυτή η παρατήρηση, καθώς και το γεγονός ότι, όπως ϑα δούµε στην επόµενη υποενότητα, σε πολλά σηµαντικά παραδείγµατα δακτυλίων όλα τα στοιχεία µετατίθενται, µας οδηγεί στον ακόλουθο ορισµό Ορισµός 717 Ενας δακτύλιος R καλείται µεταθετικός δακτύλιος αν, x, y R ισχύει ότι : x y y x Η κλάση των µεταθετικών δακτυλίων είναι η πλέον µελετηµένη κλάση δακτυλίων, και σε αυτές τις σηµειώσεις ϑα µελετήσουµε κυρίως αυτή την κλάση δακτυλίων καθώς αυτή έχει πλούσια ϑεωρία και υποστηρίζεται όπως ϑα δούµε και απο πολλά οικεία και σηµαντικά παραδείγµατα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΑΚΤΥΛΙΟΙ : ΒΑΣΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ 336 Σε ένα σύνολο R µε ακριβώς ένα στοιχείο, έστω R { ω }, µπορούν να οριστούν πράξεις πρόσθεσης «+» και πολλαπλασιασµού κατά προφανή τρόπο έτσι ώστε η τριάδα (R,+, ) να είναι δακτύλιος : ω+ω ω και ω ω ω Το µηδενικό στοιχείο του R συµπίπτει µε την µονάδα του R: 1 R 0 R ω Αντίστροφα, αν (R,+, ) είναι ένας δακτύλιος µε την ιδιότητα 1 R 0 R, τότε για κάθε στοιχείο r R ϑα έχουµε : r 1 R r 0 R r 0 R, και εποµένως R { } 0 R, δηλαδή το σύνολο R είναι µονοσύνολο Άρα ένας δακτύλιος αποτελείται από ένα µόνο στοιχείο αν και µονον αν 0 R 1 R Ενας δακτύλιος για τον οποίο συµβαίνει ότι 0 R 1 R καλείται ο µηδενικός ή ο τετριµµένος δακτύλιος και δεν ϑα µας απασχολήσει στη συνέχεια Από τώρα και στο εξής, ϑα χρησιµοποιούµε τις παραπάνω ϐασικές ιδιότητες δακτυλίων χωρίς ιδιαίτερη αναφορά Επίσης, όταν δεν δηµιουργείται σύγχυση, ϑα γράφουµε απλά x y για το γινόµενο x y δύο στοιχείων x, y R, σε έναν δακτύλιο R 72 Παραδείγµατα ακτυλίων Στην παρούσα υποενότητα ϑα περιγράψουµε αναλυτικά παραδείγµατα και κλάσεις παραδειγµάτων δακτυλίων, και τα οποία ϑα µας απασχολήσουν και στη συνέχεια Επίσης ϑα µελετήσουµε ειδικού τύπου δακτυλίους οι οποίοι ταξινοµούν σηµαντικές ιδιότητες τις οποίες µπορεί να έχει ή να µην έχει ένας δακτύλιος Ξεκινάµε µε κάποια οικεία παραδείγµατα δακτυλίων Κάποια από αυτά ϑα αποτελέσουν πηγή γενικεύσεων και αιτία εισαγωγής νέων κλάσεων και τύπων δακτυλίων Παράδειγµα (Ο ακτύλιος Z των Ακεραίων) Το πρωταρχικό παράδειγµα δακτυλίου είναι ο δακτύλιος Z των ακεραίων, δηλαδή η τριάδα (Z,+, ), όπου «+» και είναι οι συνηθισµένες πράξεις πρόσθεσης και πολλαπλασιασµού ακεραίων Είναι οικείο και άµεσα διαπιστώσιµο ότι η τριάδα (Z, +, ) είναι ένας µεταθετικός δακτύλιος µε µονάδα Το µηδενικό στοιχείο είναι το 0 και η µονάδα το 1 2 (Ο ακτύλιος Q των Ρητών) Το σύνολο Q των ϱητών αριθµών, δηλαδή η τριάδα (Q,+, ), όπου «+» και είναι οι συνηθισµένες πράξεις πρόσθεσης και πολλαπλασιασµού ϱητών αριθµών Είναι οικείο και άµεσα διαπιστώσιµο ότι η τριάδα (Q, +, ) είναι ένας µεταθετικός δακτύλιος µε µονάδα Το µηδενικό στοιχείο είναι το 0 και η µονάδα το 1 3 (Ο ακτύλιος R των Πραγµατικών) Το σύνολο R των πραγµατικών αριθµών, δηλαδή η τριάδα (R, +, ), όπου «+» και είναι οι συνηθισµένες πράξεις πρόσθεσης και πολλαπλασιασµού πραγµατικών αριθµών Είναι οικείο και άµεσα διαπιστώσιµο ότι η τριάδα (R, +, ) είναι ένας µεταθετικός δακτύλιος µε µονάδα Το µηδενικό στοιχείο είναι το 0 και η µονάδα το 1 4 (Ο ακτύλιος C των Μιγαδικών) Το σύνολο C των µιγαδικών αριθµών, δηλαδή η τριάδα (C, +, ), όπου «+» και είναι οι συνηθισµένες πράξεις πρόσθεσης και πολλαπλασιασµού µιγαδικών αριθµών Είναι οικείο και άµεσα διαπιστώσιµο ότι η τριάδα (C, +, ) είναι ένας µεταθετικός δακτύλιος µε µονάδα Το µηδενικό στοιχείο είναι το 0 και η µονάδα το 1 Παράδειγµα 722 Εστω X ένα τυχόν µη κενό σύνολο και ϑεωρούµε το σύνολο F (X,R) όλων των πραγ- µατικών συναρτήσεων ορισµένων επί του X : F (X,R) { f : X R f : συνάρτηση } Οπως στο Μέρος Ι, επί του συνόλου X ορίζονται πράξεις πρόσθεσης και πολλαπλασιασµού +, : F (X,R) F (X,R) F (X,R), (f, g ) f + g, f g όπου (f + g )(x) f (x) + g (x), και (f g )(x) f (x) g (x), x X Τότε είναι εύκολο να διαπιστωθεί ότι το σύνολο (F (X,R),+, ) είναι ένας µεταθετικός δακτύλιος µε µονάδα Το µηδενικό στοιχείο του δακτυλίου F (X,R) είναι η σταθερή µηδενική συνάρτηση 0: X R, 0(x) 0, x X, και η µονάδα του δακτυλίου F (X,R) είναι η σταθερή συνάρτηση µε τιµή 1, δηλαδή 1: X R, 1(x) 1, x X Η διαπίστωση των αξιωµάτων είναι άµεση, καθώς συνίσταται στη διαπίστωση των αντίστοιχων αξιωµάτων για τον δακτύλιο (R, +, ), για τον οποίο γνωρίζουµε ότι ισχύουν

7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΑΚΤΥΛΙΟΙ : ΒΑΣΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ 337 Παράδειγµα 723 Εστω (M, +) µια προσθετική αβελιανή οµάδα Θεωρούµε το σύνολο End Z (M) { f : M M f : ενδοµορφισµός της M } { f : M M f (x + y) f (x) + f (y), x, y M } Γνωρίζουµε ότι το σύνολο End Z (M) είναι αβελιανή οµάδα µε πράξη «+» την πρόσθεση ενδοµορφισµών : f, g End Z (M) : f + g : M M, (f + g )(x) f (x) + g (x) Πράγµατι η απεικόνιση f + g ειναι ενδοµορφισµός της M διότι (f + g )(x + y) f (x + y) + g (x + y) f (x) + f (y) + g (x) + g (y) f (x) + g (x) + f (y) + g (y) (f + g )(x) + (f + g )(y) Η αβελιανή οµάδα (End Z (M),+) είναι επίσης εφοδιασµένη και µε την πράξη της σύνθεσης απεικονίσεων Πράγµατι η σύνθεση f g : M M, (f g )(x) f (g (x)) ενδοµορφισµών f, g End Z (M) είναι ενδοµορφισµός διότι (f g )(x + y) f (g (x + y)) f (g (x) + g (y)) f (g (x)) + f (g (y)) (f g )(x) + (f g )(y) Επειδή η σύνθεση απεικονίσεων είναι προσεταιριστική, και προ- ϕανώς η ταυτοτική απεικόνιση Id M του M είναι ενδοµορφισµός, έπεται ότι το Ϲεύγος (End Z (M), ) είναι ένα µονοειδές Τέλος, αν f, g,h End Z (M), τότε, x M: [f (g + h)](x) f ((g + h)(x)) f (g (x) + h(x)) f (g (x)) + f (h(x)) (f g )(x) + (f h)(x) [(f + g ) h](x) ((f + g )(h(x)) f (h(x)) + g (h(x)) (f h)(x) + (g h)(x) Άρα f (g +h) f g + f h και (f +g ) h f h+g h, δηλαδή ισχύει η επιµεριστική ιδιότητα και εποµένως η τριάδα (End Z (M),+, ) είναι ένας δακτύλιος µε µονάδα, τον ταυτοτικό ενδοµορφισµό Id M, ο οποίος καλείται ο δακτύλιος ενδοµορφισµών της αβελιανής οµάδας M Ο δακτύλιος ενδοµορφισµών End Z (M) γενικά δεν είναι µεταθετικός Για παράδειγµα, έστω η αβελιανή οµάδα ευθύ γινόµενο M Z Z της προσθετικής οµάδας (Z,+) µε τον εαυτό της, και έστω οι απεικονίσεις f, g : Z Z Z Z, f (n,m) (m,n), g (n,m) (n,n + m) Είναι εύκολο να διαπιστωθεί ότι οι απεικονίσεις f, g είναι ενδοµορφισµοί της Z Z, και ισχύει f g g f διότι, για παράδειγµα, (f g )(1,1) f (g (1,1)) f (1,2) (2,1) (1,2) g (1,1) g (f (1,1)) (g f )(1,1) Άρα ο δακτύλιος ενδοµορφισµών End Z (Z Z) δεν είναι µεταθετικός Τα παραπάνω είναι παραδείγµατα δακτυλίων µε άπειρο πλήθος στοιχείων Υπάρχουν όµως και ενδιαφέ- ϱοντα παραδείγµατα δακτυλίων µε πεπερασµένο πλήθος στοιχείων Παράδειγµα 724 Για κάθε ϑετικό ακέραιο n 1, ϑεωρούµε την προσθετική αβελιανή οµάδα (Z n,+) των κλάσεων υπολοίπων mod n Γνωρίζουµε ότι το σύνολο Z n είναι εφοδιασµένο και µε την πράξη πολλαπλασιασµού κλάσεων υπολοίπων mod n, έτσι ώστε το Ϲεύγος (Z n, ) να είναι ένα µεταθετικό µονοειδές Επειδή προφανώς ισχύει ότι : [x] n ([y] n + [z] n ) [x] n [y + z] n [x (y + z)] n [x y + x z] n [x] n [y] n + [x] n [z] n έπεται ότι ισχύει και η επιµεριστική ιδιότητα, και η τριάδα (Z n,+, ) είναι ένας µεταθετικός δακτύλιος µε µηδενικό στοιχείο την κλάση [0] n και µονάδα την κλάση [1] n Στο παραπάνω Παράδειγµα 721 έχουµε εγκλείσεις δακτυλίων Z Q R C και καθένα από τα εµπλεκόµενα σύνολα Z, Q, R, C είναι δακτύλιος µε τις ίδιες πράξεις πρόσθεσης και πολλαπλασιασµού µιγαδικών αριθµών περιορισµένες στο υποσύνολο Αυτή η παρατήρηση µας οδηγεί ϕυσιολογικά στην έννοια του υποδακτυλίου

8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΑΚΤΥΛΙΟΙ : ΒΑΣΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ 338 Ορισµός 725 Ενα υποσύνολο S R καλείται υποδακτύλιος του δακτυλίου R (R, +, ), αν το Ϲεύγος (S,+) είναι υποοµάδα της προσθετικής οµάδας (R,+) του δακτυλίου R, και το Ϲεύγος (S, ) είναι υποµονοειδές του πολλαπλασιαστικού µονοειδούς (R, ) Αναλυτικότερα, το υποσύνολο S είναι υποδακτύλιος του R, αν : 1 x, y S: x y S 2 x, y S: x y S 3 1 R S Ετσι στις εγκλείσεις Z Q R C, κάθε δακτύλιος είναι υποδακτύλιος του εποµένου Οπως ϐλέπουµε, η έννοια του υποδακτυλίου είναι ανάλογη της έννοιας της υποοµάδας (και του υποµονοειδούς) Παρ όλα αυτά η σπουδαιότητα των υποδακτυλίων στη ϑεωρία δακτυλίων δεν είναι ανάλογη µε τη σπουδαιότητα των υποοµάδων στη ϑεωρία οµάδων, και χρησιµεύει κυρίως στην αναγνώριση νέων δακτυλίων από παλαιούς, όπως δείχνει η ακόλουθη Πρόταση Πρόταση 726 Εστω R (R,+, ) ένας δακτύλιος και S R ένα υποσύνολο του R Τότε το S είναι υποδακτύλιος του R αν και µόνο αν το σύνολο S είναι κλειστό στις πράξεις «+» και του δακτυλίου R, και η τριάδα (S, +, ) είναι δακτύλιος Απόδειξη Προφανώς, αν το σύνολο S είναι κλειστό στις πράξεις «+» και του δακτυλίου R και η τριάδα (S,+, ) µε τις επαγόµενες πράξεις είναι δακτύλιος, τότε το Ϲεύγος (S,+) είναι οµάδα και το Ϲεύγος (S, ) είναι µονοειδές Εποµένως, από την Πρόταση 245 και το Πόρισµα 148, έπεται ότι το S είναι υποδακτύλιος του R Αντίστροφα, αν το υποσύνολο S είναι υποδακτύλιος του R, τότε το Ϲεύγος (S,+) είναι υποοµάδα της οµάδας (R,+), και το Ϲεύγος (S, ) είναι υποµονοειδές του (R, ), και τότε ικανοποιούνται όλα τα αξιώµατα του Ορισµού 711, µε πιθανή εξαίρεση το αξίωµα (76) που αφορά την επιµεριστική ιδιότητα Είναι όµως προφανές ότι ισχύει η επιµεριστική ιδιότητα στο S διότι ισχύει στον δακτύλιο R και οι πράξεις «+» και είναι οι περιορισµοί στο S των πράξεων του δακτυλίου R Προφανώς, αν ο S είναι υποδακτύλιος του R, τότε οι δακτύλιοι R και S έχουν την ίδια µονάδα, και ο δακτύλιος S είναι µεταθετικός αν ο R είναι µεταθετικός Γενικότερα, όπως ϑα δούµε και στη συνέχεια, ένας υποδακτύλιος κληρονοµεί κάποιες από τις ιδιότητες, αλλά όχι όλες, του δακτυλίου Παράδειγµα Θεωρούµε τα υποσύνολα του συνόλου C των µιγαδικών αριθµών Z[i] { m + ni C m,n Z } και Q[i] { a + bi C a,b Q } τα οποία περιέχουν την µονάδα 1 του δακτυλίου C και για τα οποία διαπιστώνουµε εύκολα ότι είναι κλειστά στην αφαίρεση και στον πολλαπλασιασµό µιγαδικών αριθµών Εποµένως τα υποσύνολα Z[i] και Q[i] είναι υποδακτύλιοι του C, και άρα, σύµφωνα µε την Πρόταση 726, είναι δακτύλιοι Ο δακτύλιος Z[i] καλείται ο δακτύλιος των ακέραιων του Gauss και ο δακτύλιος Q[i] καλείται ο δακτύλιος των ϱητών του Gauss 2 Για κάθε ϑετικό ακέραιο m, ο οποίος είναι ελεύθερος τετραγώνου, 1 ϑεωρούµε το υποσύνολο Z[ m] { a + b m R a,b Z } Τότε a + b m c + d m, όπου a,b,c,d Z, αν και µόνο αν a c και b d Πράγµατι, αν a + b m c + d m, και b d ή a c, τότε ϑα έχουµε a c, διότι διαφορετικά ϑα έχουµε m 0 και αυτό είναι άτοπο ή b d 0 αντίστοιχα Εποµένως, σε κάθε περίπτωση a c b d m, όπου οι a c και b d είναι µη µηδενικοί ακέραιοι και τότε m ( a c b d )2 Αυτό είναι άτοπο διότι ο m είναι ελεύθερος τετραγώνου Εποµένως αναγκαστικά ϑα έχουµε a c και b d 1 Ενας ακέραιος καλείται ελεύθερος τετραγώνου, αν δεν διαιρείται από τετράγωνο ακεραίου 1

9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΑΚΤΥΛΙΟΙ : ΒΑΣΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ 339 Προφανώς, m Z[ m] Αν a + b m, c + d m Z[ m], τότε (a + b m) (c + d m) (a c) + (b d) m Z[ m] (a + b m) (c + d m) (ac + dbd) + (ad + bc) m Z[ m] Εποµένως το υποσύνολο Z[ m] είναι ένας υποδακτύλιος του R, ο οποίος είναι µεταθετικός διότι ο δακτύλιος R είναι µεταθετικός 3 Για ένα κλειστό διάστηµα της πραγµατικής ευθείας [a, b] R, ϑεωρούµε το σύνολο C ([a,b],r) { f : [a,b] R f : συνεχής } όλων των συνεχών πραγµατικών συναρτήσεων ορισµένων επί του [a, b] Το σύνολο C ([a, b], R) είναι υποσύνολο του δακτυλίου F ([a,b],r) όλων των πραγµατικών συναρτήσεων επί του [a,b] και ως τέτοιο είναι υπδακτύλιος διότι περιέχει την ταυτοτική συνάρτηση 1: [a, b] R, η οποία είναι συνεχής, και περιέχει την διαφορά f g και το γινόµενο f g συναρτήσεων f, g C ([a,b],r), καθώς η διαφορά και το γινόµενο συνεχών συναρτήσεων είναι συνεχής συνάρτηση Επειδή ο δακτύλιος F ([a, b], R) είναι µεταθετικός, έπεται ότι ο δακτύλιος C ([a, b], R) είναι ένας µεταθετικός δακτύλιος µε µονάδα 4 Εστω V (V,+, ) ένας K-διανυσµατικός χώρος, όπου K Q, R ή C Υπενθυµίζουµε από τη Γραµµική Άλγεβρα, ότι η τριάδα (V,+, ) ένας K-διανυσµατικός χώρος, αν το Ϲεύγος (V,+) είναι αβελιανή οµάδα και : K V V, (k, x) k x είναι µια εξωτερική πράξη, ο ϐαθµωτός πολλαπλασιασµός του K επί του V, για την οποία ισχύουν τα εξής : (α) k ( x + y) k x + k y, (β) (k + l) x k x + l x, (γ) (kl) x k (l x), (δ) 1 x x, όπου x, y V και k,l K Υπενθυµίζουµε ότι µια απεικόνιση f : V V καλείται K-γραµµική αν (α) f ( x + y) f ( x) + f ( y), και (β) f (k x) k f ( x), όπου x, y V και k K Θεωρούµε το σύνολο End K (V ) { f : V V f : K-γραµµική απεικόνιση } Προφανώς End K (V ) End Z (V ), και ο ταυτοτικός ενδοµορφισµός Id V της αβελιανής οµάδας (V,+) είναι K-γραµµική απεικόνιση Επιπλέον είναι γνωστό από τη Γραµµική Άλγεβρα, και είναι εύκολο να διαπιστωθεί, ότι η διαφορά και η σύνθεση K-γραµµικών απεικονίσεων είναι K-γραµµική απεικόνιση Εποµένως το σύνολο End K (V ) είναι ένας υποδακτύλιος του δακτυλίου (End Z (V ),+, ), ϐλέπε το Παράδειγµα 723 και άρα είναι ένας δακτύλιος µε µονάδα, ο δακτύλιος των K-γραµµικών απεικονίσεων ή ο δακτύλιος ενδοµορφισµών του K-διανυσµατικού χώρου V Ο δακτύλιος End K (V ) γενικά δεν είναι µεταθετικός Για παράδειγµα, αν K R και V R 2, τότε οι απεικονίσεις f, g : R 2 R 2, f (x, y) (y, x), g (x, y) (x, x + y) είναι γραµµικές, άρα είναι στοιχεία του δακτυλίου End K (V ), και όπως και στο Παράδειγµα 723, έχουµε f g g f Άρα ο δακτύλιος ενδοµορφισµών End K (R 2 ) δεν είναι µεταθετικός Παρατήρηση 728 Θεωρούµε το υποσύνολο 2Z Z των άρτιων ακεραίων Το υποσύνολο 2Z είναι προφανώς κλειστό στη διαφορά και στον πολλαπλασιασµό ακεραίων Οµως το υποσύνολο δεν είναι υποδακτύλιος διότι δεν περιέχει τη µονάδα 1 του δακτυλίου Z Στην πραγµατικότητα το υποσύνολο δεν έχει ουδέτερο στοιχείο ως προς τον πολλαπλασιασµό και εποµένως δεν είναι δακτύλιος µε την έννοια του ορισµού 711, παρόλο που ικανοποιεί όλα τα αξιώµατα του Ορισµού, εκτός από την ύπαρξη µονάδας Πράγµατι, αν υ- πήρχε ουδέτερο στοιχείο e 2m, τότε ϑα είχαµε 2m 2k 2k, για κάθε k Z και τότε για k 1 ϑα έπρεπε 2m 1, το οποίο είναι άτοπο Ετσι το σύνολο 2Z είναι ένας δακτύλιος χωρίς µονάδα Από την άλλη πλευρά, κάθε προσθετική αβελιανή οµάδα R (R, +) µπορεί να ϑεωρηθεί ως δακτύλιος χωρίς µοναδα ορίζοντας τετριµµένο πολλαπλασιασµό x y 0, x, y R

10 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΑΚΤΥΛΙΟΙ : ΒΑΣΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ 340 Παρατήρηση 729 Στη ϐιβλιογραφία δεν συναντάται πάντα η συνθήκη 3 στον ορισµό υποδακτυλίου 725 Συνήθως αυτό συµβαίνει όταν ο ορισµός δακτυλίου δεν απαιτεί την ύπαρξη µονάδας Σκοπός αυτών των περισσότερο γενικών ορισµών είναι η κάλυψη περισσοτέρων κλάσεων (υπο)δακτυλιών Θα καλούµε υποδακτύλιο χωρίς µονάδα του δακτυλίου R, ένα µη κενό υποσύνολο S του R το οποίο ικανοποιεί τις δύο πρώτες συνθήκες του Ορισµού 725, αλλά όχι απαραίτητα τη συνθήκη 3 Ας δούµε κάποια ϕαινόµενα τα οποία εµφανίζονται όταν δεν απαιτήσουµε την ύπαρξη µονάδας σε έναν υποδακτύλιο 1 Υπάρχουν δακτύλιοι (µε µονάδα) οι οποίοι περιέχουν υποδακτυλίους χωρίς µονάδα Για παράδειγµα, ο δακτύλιος Z έχει µονάδα, αλλά περιέχει ως υποδακτύλιο χωρίς µονάδα, το υποσύνολο 2Z των άρτιων ακεραίων, ϐλέπε την Παρατήρηση Υπάρχουν { υποδακτύλιοι (µε µονάδα) σε δακτυλίους χωρίς µονάδα Για παράδειγµα, το σύνολο ( x y ) } R 0 0 x, y R µε τις συνηθισµένες πράξεις πρόσθεσης και πολλαπλασιασµού πινάκων είναι, όπως µπορεί να{ διαπιστωθεί εύκολα, ένας δακτύλιος χωρίς µονάδα και περιέχει ως υποδακτύλιο το ( υποσύνολο S x 0 ) } 0 0 x R ο οποίος έχει µονάδα 1 S ( ) 3 Υπάρχουν δακτύλιοι µε µονάδα { οι οποίοι περιέχουν υποδακτυλίους µε διαφορετική µονάδα Για ( παράδειγµα, το σύνολο R x y ) } z w x, y, z, w R των 2 2 πινάκων µε στοιχεία πραγµατικούς αριθµούς είναι, µε τις συνηθισµένες πράξεις πρόσθεσης και πολλαπλασιασµού πινάκων, δακτύλιος µε µονάδα τον µοναδιαίο πίνακα I 2 ( ) Το σύνολο S του µέρους 2 είναι υποδακτύλιος του R µε διαφορετική µονάδα Επίσης, όπως ϑα δούµε αργότερα, το ευθύ γινόµενο οµάδων R Z Z µπορεί να γίνει δακτύλιος µε µονάδα το Ϲεύγος 1 R (1,1) Ο δακτύλιος R περιέχει ως υποδακτύλιο το υποσύνολο S { (x,0) Z Z x Z } ο οποίος έχει µονάδα το Ϲεύγος 1 S (1,0) (1,1) 1 R Σε καθένα από τα επόµενα παραδείγµατα τα σύνολα Z, Q, R, C, ϑεωρούνται ως (µεταθετικοί) δακτύλιοι µε µονάδα εφοδιασµένα µε τις συνήθεις πράξεις πρόσθεσης και πολλαπλασιασµού, όπως στο Παράδειγµα 721 Παράδειγµα 7210 ( ακτύλιοι Πινάκων) Εστω K Z, Q, R, ή C, και έστω M n (K) το σύνολο όλων των τετραγωνικών n n πινάκων A µε στοιχεία από το K: a 11 a 12 a 1n M n (K) { A (a i j ) a i j R, 1 i, j n } a 21 a 22 a 2n, όπου A (a i j ) a n1 a m2 a nn Οπως στο µέρος 4 του Παραδείγµατος 222 το σύνολο M n (K) είναι εφοδιασµένο µε τις πράξεις πρόσθεσης «+» και πολλαπλασιασµού τετραγωνικών πινάκων Υπενθυµίζουµε ότι, αν A (a i j ) και B (b i j ) είναι δύο τετραγωνικοί πίνακες, τότε : A + B (c i j ), όπου c i j a i j + b i j, 1 i, j n A B ((A B) i j ) (c i j ), όπου c i j a ik b k j, k1 1 i, j n και το Ϲεύγος (M n (K),+) είναι µια αβελιανή οµάδα µε µηδενικό στοιχείο τον µηδενικό πίνακα O (x i j ), όπου x i j 0, 1 i, j n, και το Ϲεύγος (M n (K), ) είναι ένα µονοειδές µε µονάδα τον µοναδιαίο n n πίνακα { 1, αν, i j I n (δ i j ), όπου δ i j είναι το δ του Kronecker, δηλαδή δ i j, 1 i, j n Αν A και B είναι 0, αν, i j δυο τετραγωνικοί πίνακες όπως παραπάνω και C (c i j ) είναι ένας τρίτος πίνακας, τότε ϑα έχουµε : (A+B) C (a i j +b i j ) (c i j ) (d i j ), όπου d i j (a ik +b ik )c k j (a ik c k j +b ik )c k j ) a ik c k j + b ik c k j k1 k1 k1 k1

11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΑΚΤΥΛΙΟΙ : ΒΑΣΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ 341 A C + B C (a i j (c i j ) + (b i j ) (c i j ) (d i j ) όπου d i j a ik c k j + b ik c k j Άρα d i j d, 1 i, j n, και εποµένως (A + B) C A C + B C Εργαζόµενοι παρόµοια, ϐλέπουµε ότι i j A (B +C) A B + A C, δηλαδή ισχύει η επιµεριστική ιδιότητα του πολλαπλασιασµού ως προς την πρόσθεση Συνοψίζοντας, δείξαµε ότι η τριάδα (M n (K),+, ) ικανοποιεί τα αξιώµατα του Ορισµού 711 και άρα είναι ένας δακτύλιος, ο δακτύλιος των n n-πινάκων µε στοιχεία από το K Επειδή, όταν n 2, ο πολλαπλασιασµός n n πινάκων γενικά δεν είναι µεταθετική πράξη, ο δακτύλιος M n (K) γενικά δεν είναι µεταθετικός, για παράδειγµα : n k1 k1 Παράδειγµα 7211 Εστω K Z, Q, R, ή C, και έστω AT n (K) το σύνολο όλων των άνω τριγωνικών n n πινάκων A µε στοιχεία από το K: AT n (K) { A (a i j ) M n (K) a i j 0, 1 j < i n }, a 11 a 12 a 1n 0 a 22 a 2n A (a i j ) 0 0 a nn δηλαδή ένα τυπικό στοιχείο του AT n (K) είναι της µορφής Οπως µπορεί να διαπιστωθεί εύκολα, ϐλέπε την Άσκηση 763, το υποσύνολο AT n (K) είναι ένας υποδακτύλιος του M n (K), και άρα είναι ένας δακτύλιος, ο δακτύλιος των άνω τριγωνικών n n-πινάκων µε στοιχεία από το K, και ο οποίος δεν είναι µεταθετικός Σηµειώνουµε ότι το υποσύνολο I { A (a i j ) AT n (K) a ii 0, 1 i n }, δηλαδή ένα τυπικό στοιχείο του I είναι της µορφής 0 a 12 a 1n 0 0 a 2n A (a i j ) είναι µη κενό, και κλειστό στις πράξεις της πρόσθεσης και του πολλαπλασιασµού πινάκων Εποµένως το υποσύνολο I είναι ένας υποδακτύλιος, χωρίς µονάδα διότι I n I, του AT n (K) Παρατηρούµε ότι ο υποδακτύλιος χωρίς µονάδα I του AT n (K) ικανοποιεί την ισχυρότερη ιδιότητα ότι A X I και X A I, για κάθε πίνακα A AT n (K) και για κάθε πίνακα X I Παράδειγµα 7212 ( ακτύλιοι Τυπικών υναµοσειρών) Εστω ότι K είναι ένα εκ των συνόλων Z, Q, R, C Θεωρούµε το σύνολο A(K) { a (a n ) n 0 a n K, n 0 } των ακολουθιών µε στοιχεία από το σύνολο K Υπενθυµίζουµε ότι, όπως στο µέρος 10 του Παραδείγµατος 138, επί του A(K) ορίζονται πράξεις πρόσθεσης «+» και πολλαπλασιασµού ως εξής : Αν a (a n ) n 0 και b (b n ) n 0 είναι στοιχεία του A(K), τότε : + : A(K) A(K) A(K), a +b c (c n ) n 0, όπου c n a n + b n, n 0 : A(K) A(K) A(K), a b d (d n ) n 0, όπου d n a k b n k, n 0 k0

12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΑΚΤΥΛΙΟΙ : ΒΑΣΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ 342 Από το µέρος 5 του Παραδείγµατος 2210 γνωρίζουµε ότι το Ϲεύγος (A(K),+) είναι µια αβελιανή οµάδα µε µηδενικό στοιχείο την µηδενική ακολουθία 0 (a n ) n 0, όπου a n 0, n 0, και το Ϲεύγος (A(K), ) είναι ένα µεταθετικό µονοειδές, µε µονάδα την ακολουθία 1 (a n ) n 0, όπου a 0 1, και a n 0, n 1 Αν a (a n ) n 0, b (b n ) n 0, και c (c n ) n 0, είναι στοιχεία του A(K), τότε : a (b +c) x, όπου x n a k (b n k + c n k ) (a k b n k + a k c n k ) a k b n k + a n c n k k0 k0 a b+a c y, όπου y n a k b n k + a n c n k Άρα ϑα έχουµε a (b+c) a b+a c, και παρόµοια ϐλέπουµε ότι (a+b) c a b+a c Ετσι ισχύει η επιµεριστική ιδιότητα του πολλαπλασιασµού ως προς την πρόσθεση ακολουθιών, και εποµένως η τριάδα (A(K), +, ) είναι ένας δακτύλιος µε µονάδα, την ακολουθία 1 (1, 0, 0,, 0, ), ο οποίος καλείται ο δακτύλιος των τυπικών δυναµοσειρών µε στοιχεία από το K, και από τώρα και στο εξής ϑα συµβολίζεται µε Kt Ενα στοιχείο a (a n ) n 0 του Kt ϑα καλείται τυπική δυναµοσειρά µε συντελεστές από το K Ο δακτύλιος Kt είναι µεταθετικός Πραγµατικά, ϑα έχουµε a b x, όπου x n b a y, όπου y n k0 k0 k0 a k b n k a 0 b n + a 1 b n a n b 0 k0 b k a n k b 0 a n + b 1 a n b n a 0 k0 Επειδή ο πολλαπλασιασµός στο K είναι µεταθετική πράξη, έπεται άµεσα ότι x n y n, n 0, και εποµένως a b b a Συνεπώς ο δακτύλιος Kt των τυπικών δυναµοσειρών υπεράνω του K είναι µεταθετικός k0 Παράδειγµα 7213 ( ακτύλιοι Πολυωνύµων) Θεωρούµε τον δακτύλιο Kt των τυπικών δυναµοσειρών µε στοιχεία από το K, όπου K είναι ένας εκ των δακτυλίων Z, Q, R, C Εστω το ακόλουθο υποσύνολο του Kt: K[t] { a (a n ) n 0 A(K) n 0 : a k 0, k > n } Προφανώς η ακολουθία 1 (1,0,0,,0, ) ανήκει στο υποσύνολο K[t] Αν a (a n ) n 0 και b (b n ) n 0 είναι δύο στοιχεία του K[t], τότε υπάρχουν ακέραιοι n,m 0 έτσι ώστε : a k 0, k > n και b k 0, k > m Τότε προφανώς ϑα έχουµε a k + b k 0, k > max{n,m}, και αυτό σηµαίνει ότι η ακολουθία a + b K[t] Τέλος, για κάθε k > n + m ϑα έχουµε k i0 a i b k i a 0 b k + a 1 b k a k b 0 0, το οποίο σηµαίνει ότι η ακολουθία a b K[t] Συνοψίζοντας, δείξαµε ότι το υποσύνολο K[t] είναι υποδακτύλιος του Kt Άρα η τριάδα (K[t],+, ) είναι ένας δακτύλιος µε µονάδα, την ακολουθία 1 (1,0,0,,0, ), ο οποίος καλείται ο δακτύλιος των πολυωνύµων µε στοιχεία από το K, και ο οποίος είναι µεταθετικός διότι ο δακτύλιος Kt είναι µεταθετικός Ενα στοιχείο a (a n ) n 0 του K[t] ϑα καλείται πολυώνυµο µε συντελεστές από το K Παρατήρηση 7214 (Ο Συνήθης Συµβολισµός Τυπικών υναµοσειρών και Πολυωνύµων) δακτύλιο Kt µε στοιχεία από το K { Z, Q, R, C } Θεωρούµε µια τυπική δυναµοσειρά a (a n ) n 0 του Kt Εισάγουµε συµβολισµό : Θεωρούµε τον t 0 : ( 1,0,0,,0, ), t : ( 0,1,0,,0, ), και γενικότερα : t n : ( 0,0,, 0,1,0,,0, ), n 0 }{{} το 1 στην (n+1) ϑέση Προφανώς, οι παραπάνω ακολουθίες είναι πολυώνυµα, και παρατηρούµε ότι το πολυώνυµο t n είναι η n- οστή δύναµη του πολυωνύµου t ως προς την πράξη του πολλαπλασιασµού πολυωνύµων : t n t t t (n-παράγοντες) Επίσης, αν k K, ϑα γράφουµε : ka (ka n ) n 0 : (k,0,0,,0, ) (a 0, a 1,, a n, ) ( ka 0,ka 1,,ka n, )

13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΑΚΤΥΛΙΟΙ : ΒΑΣΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ 343 για το γινόµενο της ακολουθίας k (k,0,0,,0, ) µε την ακολουθία a (a n ) n 0, Με ϐάση τους παραπάνω συµβολισµούς, και λαµβάνοντας υπόψη τις πράξεις πρόσθεσης και πολλαπλασιασµού τυπικών δυναµοσειρών, για την τυπική δυναµοσειρά a (a n ) n 0, ϑα έχουµε : a (a n ) n 0 ( a 0, a 1,, a n, ) ( a 0,0,,0,0,0, ) + ( 0, a 1,,0,0,0, ) + + ( 0,0,,0, a n,0, ) a 0 ( 1,0,,0,0,0, ) + a1 ( 0,1,,0,0,0, ) + + an ( 0,0,,0,1,0 ) a a 1 t + + a n t n + : a n t n n0 Μια τυπική δυναµοσειρά, όπως η παραπάνω, ϑα συµβολίζεται συνήθως µε τον οικείο συµβολισµό P(t) n0 a n t n Αν η δυναµοσειρά P(t) n0 a n t n είναι πολυώνυµο, δηλαδή ανήκει στον υποδακτύλιο K[t], τότε υπάρχει n 0, έτσι ώστε a k 0, k > n Ετσι ϑα έχουµε ότι οι ακολουθίες a k t k, k > n είναι οι µηδενικές ακολουθίες και έτσι δεν συνεισφέρουν στο τυπικό άθροισµα n0 a n t n, και γι αυτό σ αυτή την περίπτωση ϑα γράφουµε P(t) a k t k a a 1 t + a 2 t a n t n k0 δηλαδή ϑα έχουµε τον οικείο συµβολισµό πολυωνύµων Τέλος, από τώρα και στο εξής, χάριν απλότητας, ϑα παραλείπουµε την µονάδα 1 των δακτυλίων K[t] και Kt και ϑα γράφουµε a 0 + a 1 t + a 2 t a n t n αντί a a 1 t + a 2 t a n t n Κλείνουµε την παρούσα ενότητα µε ένα σηµαντικό παράδειγµα µη µεταθετικού δακτυλίου Παράδειγµα 7215 (Ο ακτύλιος των Τετρανίων του Hamilton) Θεωρούµε τον δακτύλιο M 2 (C) των 2 2- πινάκων µε στοιχεία µιγαδικούς αριθµούς Εστω το υποσύνολο {( ) a b H M 2 (C) } {( ) a0 + a 1 i a 2 + a 3 i a,b C b a a 2 + a 3 i a 0 a 1 i M 2 (C) } ak R, 0 k 3 όπου a x yi συµβολίζει τον συζυγή του µιγαδικού αριθµού a x + yi C, x, y R Υπενθυµίζουµε ότι η συζυγία µιγαδικών αριθµών είναι η απεικόνιση C C, z a + bi z a bi, και ικανοποιεί τις σχέσεις z ± w z ± w, zw z w, z z, και z z αν και µόνο αν z R Ισχυρισµός: Το υποσύνολο H είναι ένας υποδακτύλιος του M 2 (C) Η µονάδα του δακτυλίου M 2 (C), δηλαδή ο µοναδιαίος 2 2 πίνακας µιγαδικών αριιθµών I 2 ανήκει στο υποσύνολο H, όπως προκύπτει αν ϑέσουµε a 1 και b 0 στην (79) ( ) ( ) a b c d Εστω A και B στοιχεία του H Τότε χρησιµοποιώντας τις ιδιότητες της συζυγίας ϑα b a d c έχουµε : ( ) ( ) ( ) ( ) a b c d a c b d a c b d A B H b a d c b + d a c b d a c ( ) ( ) ( ) ( ) a b c d ac bd ad + bc ac bd ad + bc A B H b a d c cb ad db + ac ad + bc ac bd Εποµένως, συµπεραίνουµε ότι το υποσύνολο H είναι ένας υποδακτύλιος του M 2 (C), και άρα είναι ένας δακτύλιος, γνωστός ως ο δακτύλιος των τετρανίων ( του Hamilton ) ( ) Σηµειώνουµε ότι ο δακτύλιος H δεν i 0 0 i είναι µεταθετικός, διότι, για παράδειγµα, οι πίνακες και είναι στοιχεία του H, και 0 i i 0 ( ) i 0 0 i ( ) 0 i i 0 ( ) ( ) ( ) 0 i i 0 ( ) i 0 0 i (79)

14 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΑΚΤΥΛΙΟΙ : ΒΑΣΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ 344 Γράφοντας ένα στοιχείο του δακτυλίου H χρησιµοποιώντας την παράσταση z a + bi για κάθε µιγαδικό αριθµό z, όπου a,b R, ϑα έχουµε ότι τα στοιχεία του H είναι της µορφής : Χρησιµοποιώντας τους πίνακες, στοιχεία του H, I 2 ( ) 1 0, I 0 1 ( ) a0 + a 1 i a 2 + a 3 i q a 2 + a 3 i a 0 a 1 i ( ) i 0, J 0 i ( ) 0 1, K 1 0 ( ) 0 i i 0 µπορούµε να γράψουµε το τυχόν στοιχείο q του H µοναδικά ως R-γραµµικό συνδυασµό των στοιχείων { I2, I, J,K } H, εξής : ( ) ( ) ( ) ( ) 1 0 i i q a 0 + a a 0 i 2 + a a i 0 0 I 2 + a 1 I + a 2 J + a 3 K 73 Κατασκευές ακτυλίων Στην παρούσα ενότητα ϑα µελετήσουµε διάφορες κατασκευές δακτυλίων, ιδιαίτερα ϑα δούµε µεθόδους µέσω των οποίων µπορούµε να αποκτήσουµε µε ϕυσικό τρόπο νέους δακτυλίους από παλαιούς Για λόγους αναφοράς, σηµειώνουµε ότι για κάθε δακτύλιο R (R, +, ) ορίζεται ένας νέος δακτύλιος R op (R,+, op ), όπου x, y R: x op y y x ο οποίος καλείται ο αντίθετος δακτύλιος του R Σηµειώνουµε ότι ως σύνολα και ως αβελιανές οµάδες οι δακτύλιοι R και R op είναι ταυτόσηµοι, έχουν όµως αντίθετη πολλαπλασιαστική δοµή Προφανώς ο δακτύλιος R είναι µεταθετικός αν και µόνο αν ως δακτύλιοι R R op 731 Τοµή Υποδακτυλίων και Υποδακτύλιοι Παραγόµενοι από Υποσύνολα Εστω R (R,+, ) ένας δακτύλιος µε µονάδα 1 1 R Λήµµα 731 Αν { S i }i I είναι µια οικογένεια υποδακτυλίων του R, τότε η τοµή i I S i είναι ένας υποδακτύλιος του R Απόδειξη Επειδή 1 S i, i I, έπεται ότι 1 i I S i Εστω x, y i I S i Τότε x, y S i, i I, και εποµένως επειδή κάθε υποσύνολο S i είναι υποδακτύλιος του R, έπεται ότι x y, x y S i, i I Αυτό σηµαίνει ότι x y, x y i I S i, και άρα η τοµή i I S i είναι ένας υποδακτύλιος του R Πόρισµα 732 Εστω X R ένα υποσύνολο του R Τότε το υποσύνολο X { S R S : υποδακτύλιος του R και X S } είναι υποδακτύλιος του R, και είναι ο µικρότερος υποδακτύλιος του R ο οποίος περιέχει το σύνολο X Απόδειξη Προφανώς ο δακτύλιος R είναι υποδακτύλιος του εαυτού του και περιέχει το υποσύνολο X Ετσι η οικογένεια S : { S R S : υποδακτύλιος του R και X S } είναι µη κενή, και τότε από το Λήµµα 731, έπεται ότι το υποσύνολο X είναι ένας υποδακτύλιος του R ο οποίος εκ κατασκευής περιέχει το X Αν T είναι ένας υποδακτύλιος του S ο οποίος περιέχει το X, τότε T S και εποµένως X T, δηλαδή X είναι ο µικρότερος υποδακτύλιος του R ο οποίος περιέχει το σύνολο X Αν X R είναι ένα υποσύνολο του R, τότε ο υποδακτύλιος X καλείται ο υποδακτύλιος του R ο οποίος παράγεται από το X

15 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΑΚΤΥΛΙΟΙ : ΒΑΣΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ 345 Ορισµός 733 Ο υποδακτύλιος του R ο οποίος παράγεται από την µονάδα 1 R του R καλείται ο πρωτοδακτύλιος του R Ετσι ο πρωτοδακτύλιος του R είναι ο υποδακτύλιος 1 R Προφανώς, για κάθε n Z, ϑα έχουµε n 1 R και άρα Z1 R { n1 R R n Z } 1 R Το υποσύνολο Z1 R είναι υποδακτύλιος του R, διότι προφανώς περιέχει τη µονάδα 1 R, αφού 1 R 11 R, και επίσης είναι κλειστό στο άθροισµα και στον πολλαπλασιασµό του R, διότι από τις Προτάσεις 714 και 715, έχουµε (n1 R )+(m1 R ) (n +m)1 R και (n1 R ) (m1 R ) (nm)1 R Αν S είναι υποδακτύλιος του R ο οποίος περιέχει την µονάδα 1 R, τότε προφανώς ϑα περιέχει και κάθε ακέραιο πολλαπλάσιο της µονάδας, και άρα Z1 R S Εποµένως ϑα έχουµε : 1 R Z1 R Θα δούµε αργότερα ότι ο πρωτοδακτύλιος του δακτυλιου R είναι ισόµορφος, µε µια κατάλληλη έννοια, είτε µε τον δακτύλιο των ακεραίων Z είτε µε τον δακτύλιο Z n των ακεραίων mod n Παράδειγµα 734 Θεωρούµε τον δακτύλιο C των µιγαδικών αριθµών Εστω X C 1 Αν X, τότε ο δακτύλιος περιέχει το 1, επειδή είναι υποδακτύλιος ϑα περιέχει και όλους τους ϑετικούς ακέραιους n (n-παράγοντες), ϑα περιέχει το 0 1 1, το 1 0 1, και ϑα περιέχει και τους αρνητικούς ακεραίους n ( 1) n, n N Άρα Z και επειδή το Z είναι υποδακτύλιος του C, ϑα έχουµε Z 2 Αν X { 1 n }, όπου n είναι ένας σταθερός ϑετικός ακέραιος, τότε ο υποδακτύλιος 1 n ϑα περιέχει όπως και πριν τον υποδακτύλιο των ακεραίων Z, και επίσης µαζί µε το στοιχείο 1 n ϑα περιέχει και όλες τις δυνάµεις 1 n, k 0 Ετσι ϑα περιέχει και το υποσύνολο S { x k n C x Z, k N } k 0 Επειδή, όπως µπορεί να διαπιστωθεί εύκολα, το υποσύνολο S είναι υποδακτύλιος του C, έπεται ότι 1 n S 3 Αν X {i}, τότε ο υποδακτύλιος i του C περιέχει όπως και πριν το Z, και προφανώς ϑα περιέχει και τα ακέραια πολλαπλάσια Zi { bi C b Z } του i Τότε ϑα περιέχει και τον υποδακτύλιο Z[i] { a + bi C a,b Z } των ακεραίων του Gauss, και άρα i Z[i] 4 Στον δακτύλιο C[t] των πολυωνύµων µε συντελεστές από τους µιγαδικούς αριθµούς, έστω X { t n}, όπου n είναι ένας σταθερός µη αρνητικός ακέραιος Τότε ο υποδακτύλιος t n ϑα περιέχει όπως παραπάνω το σύνολο Z των ακεραίων, όπου κάθε ακέραιος m ϑεωρείται ως το σταθερό πολυώνυµο P(t) m, και επίσης και όλα τα πολυώνυµα της µορφής a 0 + a 1 t n + a 2 (t n ) a k (t n ) k, k 0 Επειδή το σύνολο όλων αυτών των πολυωνύµων είναι υποδακτύλιος του C[t], έπεται ότι t n { a 0 + a 1 t n + a 2 t 2n + + a k t kn C[t] a k Z, k 0 } 5 Στον δακτύλιο M n (C) των n n πινάκων µε συντελεστές από τους µιγαδικούς αριθµούς, έστω X { A }, όπου A είναι ένας σταθερός n n πίνακας Τότε ο υποδακτύλιος A ϑα περιέχει όπως παραπάνω το σύνολο mi n όλων των n n διαγώνιων πινάκων µε τον ακέραιο m στην διαγώνιο, και επίσης ϑα περιέχει και όλες τις µη αρνητικές δυνάµεις A k, k 0, του πίνακα A, και εποµένως και τα γινόµενα mi n A k, m Z, k 0 Εποµένως ϑα περιέχει και το σύνολο S { a o I n + a 1 A + a 2 A a k A k M n C) a k Z, k 0 } Επειδή, όπως µπορεί να διαπιστωθεί εύκολα, το υποσύνολο S είναι υποδακτύλιος του M n (C), έπεται ότι A { a o I n + a 1 A + a 2 A a k A k M n C) a k Z, k 0 } Στη συνέχεια ϑα µας απασχολήσει µια σηµαντική ειδική περίπτωση υποδακτυλίου παραγόµενου από ένα πεπερασµένο υποσύνολο Από τώρα και στο εξής, έστω R S ένας υποδακτύλιος ενός δακτυλίου S, και έστω u R Συµβολίζουµε µε R[u] R { u } τον υποδακτύλιο του S ο οποίος παράγεται από το σύνολο R {u}, ή, όπως ϑα λέµε από τώρα και στο εξής, τον υποδακτύλιο του S ο οποίος παράγεται από το στοιχείο u S υπεράνω του R Μερικές ϕορές ϑα λέµε και ότι ο υποδακτύλιος R[u] προήλθε µε την προσάρτηση του στοιχείου u στον υποδακτύλιο R

16 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΑΚΤΥΛΙΟΙ : ΒΑΣΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ 346 Πρόταση 735 Υποθέτουµε ότι το στοιχείο u µετατίθεται µε κάθε στοιχείο του R: r u u r, r R Τότε : R[u] { r 0 + r 1 u + r 2 u r n u n S r i R, n 0 } Απόδειξη Το υποσύνολο στα δεξιά της παραπάνω σχέσης, έστω T, περιέχει την µονάδα του δακτυλίου, όπως προκύπτει αν ϑέσουµε r 0 1 και r i 0, i 0 Αν x n k0 r ku k και y m k0 r k uk, είναι στοιχεία του T, τότε χωρίς ϐλάβη της γενικότητας µπορούµε να υποθέσουµε ότι n m, και να ϑέσουµε r n+1 r m 0 Τότε, χρησιµοποιώντας ότι το στοιχείο u µετατίθεται µε κάθε στοιχείο του υποδακτυλίου R, ϑα έχουµε : r i u i r j u j r i r j u i+j και άρα µε χρήση της επιµεριστικής ιδιότητας έπεται ότι : x y m (r k r k )uk T και x y k0 n+m k0 ( k r i r ) k i u k T Εποµένως το σύνολο T είναι ένας υποδακτύλιος του S και περιέχει το u, διότι u 1 u, και περιέχει και τον υποδακτύλιο R, διότι r r 1 r u 0 Από την άλλη πλευρά, αν V είναι ένας υποδακτύλιος του S ο οποίος περιέχει τον R και το u, τότε προφανώς ϑα περιέχει όλες τις µη αρνητικές δυνάµεις u k, k 0, του u, ϑα περιέχει όλα τα γινόµενα r u k, όπου r R και k 0, τέλος ϑα περιέχει και όλα τα στοιχεία του S της µορφής n k0 r ku k, n 0 Εποµένως ϑα περιέχει και τον υποδακτύλιο T Αυτό δείχνει ότι ο υποδακτύλιος T είναι i0 ο µικρότερος υποδακτύλιος του S ο οποίος περιέχει τον R και το u, και άρα R[u] T Παρατήρηση Η έκφραση ενός στοιχείου x του δακτυλίου R[u] ως x r 0 +r 1 u+r 2 u 2 + +r n u n, όπου r i R, 0 i n, για προφανείς λόγους καλείται πολυωνυµική έκφραση ή πολυώνυµο ως προς u 2 Η έκφραση ενός στοιχείου x του δακτυλίου R[u] ως x r 0 + r 1 u + r 2 u r n u n γενικά δεν είναι µοναδική ηλαδή, αν επίσης x r 0 + r 1 u + r 2 u2 + + r m um, όπου r i,r R, 0 i n, 0 j m, j δεν είναι απαραίτητο να ισχύει n m και r i r, i 0 Για παράδειγµα, στον δακτύλιο C R[i], i έχουµε i 2 ( 1) i και i i 2, δηλαδή δύο διαφορετικές γραφές του i 2 στην µορφή r 0 +r 1 u +r 2 u 2 + +r n u n, r i R και u i Αργότερα ϑα δούµε την εξήγηση για το πού οφείλεται αυτή η έλλειψη µοναδικότητας στην παραπάνω γραφή Παράδειγµα Προφανώς ο δακτύλιος Z[i] των ακεραίων του Gauss είναι ο υποδακτύλιος του C, ο οποίος παράγεται υπεράνω του Z από τη ϕανταστική µονάδα i Παρόµοια, ο δακτύλιος Q[i] των ακεραίων του Gauss είναι ο υποδακτύλιος του C, ο οποίος παράγεται υπεράνω του Q από την ϕανταστική µονάδα i Ο δακτύλιος C συµπίπτει µε τον υποδακτύλιο του εαυτού του ο οποίος παράγεται υπεράνω του R από τη ϕανταστική µονάδα i: R[i] C 2 Ο υποδακτύλιος Z[ d] { m + n d C m,n Z }, όπου d δεν είναι τετράγωνο ακεραίου, πχ d 2 ή d 3, είναι ο υποδακτύλιος του C, ο οποίος παράγεται υπεράνω του Z από τον, εν γένει µιγαδικό, αριθµό d 3 Ο υποδακτύλιος Z[ n m], όπου n,m 2, είναι ο υποδακτύλιος του C, ο οποίος παράγεται υπεράνω του Z από τον, πραγµατικό αριθµό n m, και έχει την ακόλουθη περιγραφή : Z[ n m] { a 0 + a 1 n m + a 2 ( n m) a n 1 ( n m) n 1 C a k Z, 0 k n 1 } 4 Εστω 1 ζ n C µια n-οστή ϱίζα της µονάδας Τότε ο υποδακτύλιος του C ο οποίος παράγεται από την ζ n υπεράνω του Z είναι Z[ζ n ] { a 0 + a 1 ζ n + a 2 ζ 2 n + + a n 1ζ n 1 C a k Z, 0 k n 1 } ακτύλιοι της µορφής Z[ζ n ], όπου ζ n είναι µια n-οστή ϱίζα της µονάδας, είναι γνωστοί ως δακτύλιοι Kummer 2 και παίζουν σηµαντικό ϱόλο στη Θεωρία Αριθµών 2 Ernst Eduard Kummer ( ) [https://enwikipediaorg/wiki/ernst_kummer]: Γερµανός µαθηµατικός µε σηµαντική συµβολή στη Θεωρία Αριθµών, στην Άλγεβρα και στην Αλγεβρική Γεωµετρία

17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΑΚΤΥΛΙΟΙ : ΒΑΣΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ 347 Γενικεύοντας, αν U { u 1,u 2,,u n } S είναι ένα υποσύνολο του δακτυλίου S και αν τα στοιχεία του U µετατίθενται µεταξύ τους και µε τα στοιχεία του υποδακτυλίου R του S, τότε ο υποδακτύλιος του S ο οποίος παράγεται από τα στοιχεία u 1,u 2,,u n S υπεράνω του R προκύπτει επαγωγικά ως εξής : R[u 1,u 2 ] (R[u 1 ])[u 2 ], R[u 1,u 2,u 3 ] (R[u 1,u 2 ])[u 3 ], R[u 1,u 2,,u n ] (R[u 1,u 2,,u n 1 ])[u n ] και τα στοιχεία του είναι πεπερασµένα αθροίσµατα γινοµένων στοιχείων του δακτυλίου R µε γινόµενα µη αρνητικών δυνάµεων των στοιχείων u 1,u 2,,u n : { R[u 1,u 2,,u n ] r i1 i 2 i n u k 1 1 uk 2 2 uk n n (i) S } ri1 i 2 i n R, k i j 0, 1 j n όπου (i) (i 1,i 2,,i n ) N 0 N 0 N 0 Ετσι ένα τυπικό στοιχείο του δακτυλίου R[u 1,u 2,,u n ] είναι ένα πεπερασµένο άθροισµα στον δακτύλιο S της µορφής : r r 10 0 u r 0 01 u n + + r 20 0 u r 11 0u 1 u r 0 11 u n 1n + + r 00 0k u k n + Παράδειγµα 738 Εστω U { i, } 2 C Ο υποδακτύλιος του C ο οποίος παράγεται από τα i, 2 υπεράνω του Z, επειδή i 2 1 και 2 2 2, είναι Z[i, 2] { a + bi + c 2 + d 2i C a,b,c,d Z } Γενικότερα, έστω X S Y δύο σύνολα στοιχείων του δακτυλίου S και έστω R ένας υποδακτύλιος του S Υποθέτουµε για ευκολία ότι ο δακτύλιος S είναι µεταθετικός Τότε R[X ][Y ] R[X Y ] Πραγµατικά, ο δακτύλιος R[X Y ] περιέχει τον υποδακτύλιο R, το υποσύνολο X, και εποµένως περιέχει και τον υποδακτύλιο R[X ] Ετσι, επειδή ο R[X Y ] περιέχει τον υποδακτύλιο R[X ] και το υποσύνολο Y, ϑα περιέχει και τον υποδακτύλιο R[X ][Y ] Άρα ϑα έχουµε R[X ][Y ] R[X Y ] Από την άλλη πλευρά, ο δακτύλιος R[X ][Y ] περιέχει τον υποδακτύλιο R και τα υποσύνολα X και Y, άρα και το υποσύνολο X Y Τότε όµως ϑα περιέχει και τον υποδακτύλιο R[X Y ] ο οποίος παράγεται υπεράνω του R από το υποσύνολο X Y, και άρα R[X Y ] R[X ][Y ] Εποµένως ϑα έχουµε R[X ][Y ] R[X Y ] 732 ακτύλιοι Πινάκων Στην παρούσα υποενότητα ϑα γενικεύσουµε το Παράδειγµα 7210 του δακτυλίου M n (K), όπου K { Z,Q,R,C } Εστω R (R,+, ) ένας δακτύλιος, και n 1 ένας ϑετικός ακέραιος Οπως ακριβώς και µε τον δακτύλιο πινάκων µε στοιχεία από το K, ορίζουµε τον δακτύλιο M n (R) των n n πινάκων µε στοιχεία από τον δακτύλιο R να είναι το σύνολο όλων των διατάξεων n n στοιχείων από τον δακτύλιο R, δηλαδή n n πινάκων, της µορφής a 11 a 12 a 1n a 21 a 22 a 2n A a n1 a n2 a nn Συνήθως ένας n n πίνακας A όπως παραπάνω ϑα παριστάται σε συντοµευµένη µορφή ως A (A i j ) ή A (a i j ), υπονοώντας ότι το στοιχείο στην (i, j )-ϑέση του πίνακα A, δηλαδή στην τοµή της i-γραµµής µε την j -στήλη, είναι ο αριθµό A i j ή a i j αντίστοιχα Ορίζουµε δύο πίνακες A (a i j ) και B (b i j ) να είναι ίσοι πίνακες, αν : a i j b i j, 1 i, j n Στο σύνολο M n (R) ορίζουµε πράξεις πρόσθεσης και πολλαπλασιασµού πινάκων όπως ακριβώς και έχουµε ορίσει την πρόσθεση και τον πολλαπλασιασµό πινάκων µε στοιχεία αριθµούς, αυτή τη ϕορά χρησιµοποποιώντας τις πράξεις πρόσθεσης και πολλαπλασιασµού του δακτυλίου R Ετσι, αν A (a i j ) και B (b i j ) είναι δύο n n πίνακες µε στοιχεία από το R, τότε : A + B (c i j ), όπου c i j a i j + b i j, 1 i, j n

18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΑΚΤΥΛΙΟΙ : ΒΑΣΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ 348 A B (c i j ), όπου c i j a ik b k j, k1 1 i, j n Τότε το Ϲεύγος (M n (R),+) είναι µια αβελιανή οµάδα µε ουδέτερο στοιχείο τον µηδενικό πίνακα 0 (x i j ), όπου x i j 0, 1 i, j n, είναι το µηδενικό στοιχείο του R, και ο αντίθετος του πίνακα A (a i j ) είναι ο πίνακας A ( a i j ), όπου a i j είναι το αντίθετο στοιχείο του a i j στον δακτύλιο R Παρόµοια το Ϲεύγος (M n (R), ) είναι ένα µονοειδές µε µοναδιαίο στοιχείο τον πίνακα I n (δ i j ), όπου δ i j 0 (το µηδενικό στοιχείο του R), αν i j, και δ i j 1 (η µονάδα του R), αν i j Οπως ακριβώς και στο Παράδειγµα 7210, ϐλέπουµε ότι ικανοποιείται η επιµεριστική ιδιότητα του πολλαπλασιασµού ως προς την πρόσθεση, και εποµένως η τριάδα (M n (R),+, ), είναι ένας δακτύλιος, ο δακτύλιος των n n πινάκων υπεράνω του δακτυλίου R, µε µονάδα τον µοναδιαίο πίνακα I n Οπως στο Παράδειγµα 7210, ο δακτύλιος M n (R) γενικά δεν είναι µεταθετικός Προφανώς ο δακτύλιος M n (R) ειναι µεταθετικός αν και µόνο ο R είναι µεταθετικός και n 1, ϐλέπε την Άσκηση 764 Θα δούµε πως µπορούµε να παραστήσουµε µε πιο συµπαγή τρόπο έναν πίνακα A (a i j ) M n (R) Γι αυτόν τον σκοπό ορίζουµε n 2 πίνακες E i j M n (R), 1 i, j n, ως εξής E i j (η µονάδα 1 του R ϐρίσκεται στην (i, j )-ϑέση) Τότε, χρησιµοποιώντας το πώς ορίστηκαν οι πράξεις πρόσθεσης και πολλαπλασιασµού πινάκων και ϑέτοντας r R : r A r (a i j ) (r a i j ) ϑα έχουµε : A (a i j ) a i j E i j i,j 1 Σηµειώνουµε ότι το σύνολο πινάκων { } n E i j i,j 1 ικανοποιεί τις ακόλουθες σχέσεις : E i j E kl δ j k E il { Eil, αν : j k 0, αν : j k (1 i, j n) 1 Mn (R) I n E kk και E 2 kk E kk (1 k n) k1 Ο δακτύλιος M n (R) περιέχει ως υποδακτυλίους, τον δακτύλιο B n (R) των ϐαθµωτών πινάκων, όπου ένας πίνακας A (a i j ) καλειται ϐαθµωτός, αν A r I n, για κάποιο στοιχείο r R Επίσης το σύνολο D n (R) των διαγώνιων πινάκων, όπου ένας πίνακας A (a i j ) καλείται διαγώνιος, αν a i j 0 για κάθε 1 i j n, είναι ένας υποδακτύλιος του M n (R) Τέλος, το σύνολο AT n (R) των άνω τριγωνικών πινάκων, όπου υπενθυµίζουµε ότι ένας πίνακας A (a i j ) καλείται άνω τριγωνικός, αν a i j 0 για κάθε 1 j < i n, είναι ένας υποδακτύλιος του M n (R) Παρατηρούµε ότι έχουµε εγκλείσεις υποδακτυλίων : B n (R) D n (R) AT n (R) M n (R) Οι αποδείξεις των παραπάνω σχέσεων και ισχυρισµών είναι άµεσες και αφήνονται ως άσκηση στον αναγνώστη Η παραπάνω γενική κατασκευή µάς επιτρέπει τη ϑεώρηση δακτυλίων πινάκων M n (R) µε στοιχεία σε δακτυλίους R της µορφές R Z n, R K[t], R H, R Z[ζ n ] κλπ

ακτύλιοι και Υποδακτύλιοι

ακτύλιοι και Υποδακτύλιοι Κεφάλαιο 6 ακτύλιοι και Υποδακτύλιοι 6.1 Συνοπτική Θεωρία Στην παρούσα ενότητα υπενθυµίζουµε εν συντοµία την έννοια του δακτυλίου και υποδακτυλίου, και επικεντρωνόµαστε στις ϐασικές ιδιότητες και κατασκευές

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών

Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 1 Εισαγωγη : Πραξεις επι Συνολων και Σωµατα Αριθµων

Διαβάστε περισσότερα

Οµάδες: Βασικές Ιδιότητες, Παραδείγµατα, και Κατασκευές

Οµάδες: Βασικές Ιδιότητες, Παραδείγµατα, και Κατασκευές Κεφάλαιο 2 Οµάδες: Βασικές Ιδιότητες, Παραδείγµατα, και Κατασκευές Στο παρόν Κεφάλαιο ϑα µελετήσουµε αναλυτικά την έννοια της οµάδας. Εν συντοµία, µια οµάδα είναι ένα µονοειδές κάθε στοιχείο του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

ιδασκοντες: x R y x y Q x y Q = x z Q = x z y z Q := x + Q Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012

ιδασκοντες: x R y x y Q x y Q = x z Q = x z y z Q := x + Q Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012 ιδασκοντες: Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012 Ασκηση 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Ασκησεις - Φυλλαδιο 9

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Ασκησεις - Φυλλαδιο 9 ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι Τµηµα Β Ασκησεις - Φυλλαδιο 9 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi2016/asi2016.html Πέµπτη 12 Μαίου 2016 Ασκηση 1. Εστω

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 2

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 2 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 2 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Τετάρτη 17 Οκτωβρίου 2012 Ασκηση 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι Είδαµε στο κύριο θεώρηµα του προηγούµενου κεφαλαίου ότι κάθε δακτύλιος διαίρεσης έχει την ιδιότητα κάθε πρότυπο είναι ευθύ άθροισµα απλών προτύπων. Εδώ θα χαρακτηρίσουµε όλους

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Διανυσµατικοί Υποχώροι και Κατασκευές. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Διανυσµατικοί Υποχώροι και Κατασκευές. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Διανυσµατικοί Υποχώροι και Κατασκευές Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 3 ιανυσµατικοι Υποχωροι και Κατασκευες Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Αλγεβρικές Δομές Ι Ενότητα: Υποοµάδες και το Θεώρηµα του Lagrange Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 210 2. Υποοµάδες και το Θεώρηµα

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 8

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 8 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 8 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Πέµπτη 27 εκεµβρίου 2012 Ασκηση 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο ιδασκοντες: Α. Μπεληγιάννης - Σ. Παπαδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt.html Τετάρτη 7 Φεβρουαρίου 03 Ασκηση. είξτε ότι

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτηµα Α Εισαγωγή Οµάδες. (x y) z= x (y z).

Παράρτηµα Α Εισαγωγή Οµάδες. (x y) z= x (y z). Παράρτηµα Α 11.1 Εισαγωγή Οπως έχει αναφερθεί ήδη προοδευτικά στο δεύτερο µέρος του παρόντος συγγράµµατος χρησιµοποιούνται ϐασικές έννοιες άλγεβρας. Θεωρούµε ότι οι έννοιες αυτές είναι ήδη γνωστές από

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2. Παραγοντοποίηση σε Ακέραιες Περιοχές

Κεφάλαιο 2. Παραγοντοποίηση σε Ακέραιες Περιοχές Κεφάλαιο Παραγοντοποίηση σε Ακέραιες Περιοχές Γνωρίζουµε ότι στο Ÿ κάθε στοιχείο εκτός από το 0 και τα ± γράφεται ως γινόµενο πρώτων αριθµών κατά τρόπο ουσιαστικά µοναδικό Από τη Βασική Άλγεβρα ξέρουµε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγη : Πραξεις επι Συνολων και Σωµατα Αριθµων

Εισαγωγη : Πραξεις επι Συνολων και Σωµατα Αριθµων Περιεχόµενα 1 Εισαγωγη : Πραξεις επι Συνολων και Σωµατα Αριθµων 3 11 Ο Χώρος των Ελευθέρων ιανυσµάτων 3 12 Εσωτερικές και Εξωτερικές Πράξεις 8 13 Η έννοια του σώµατος 9 2 ιανυσµατικοι Χωροι 13 21 ιανυσµατικοί

Διαβάστε περισσότερα

Οµάδες Πηλίκα και τα Θεωρήµατα Ισοµορφισµών

Οµάδες Πηλίκα και τα Θεωρήµατα Ισοµορφισµών Κεφάλαιο 6 Οµάδες Πηλίκα και τα Θεωρήµατα Ισοµορφισµών Στο παρόν Κεφάλαιο ϑα µελετήσουµε τις ϐασικές ιδιότητες της οµάδας πηλίκο µιας οµάδας ως προς µια κανονική υποµάδα, ϑα αποδείξουµε τα ϐασικά ϑεωρήµατα

Διαβάστε περισσότερα

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac Σημειώσεις μαθήματος Μ1212 Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Χρήστος Κουρουνιώτης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2014 Κεφάλαιο 1 Διανυσματικοί Χώροι Στο εισαγωγικό μάθημα Γραμμικής Άλγεβρας ξεκινήσαμε μελετώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Ασκησεις - Φυλλαδιο 1

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι Τµηµα Β Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi2017/asi2017.html Παρασκευή 10 Μαρτίου 2017 Ασκηση 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Πρότυπα. x y x z για κάθε x, y, R με την ιδιότητα 1R. x για κάθε x R, iii) υπάρχει στοιχείο 1 R. ii) ( x y) z x ( y z)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Πρότυπα. x y x z για κάθε x, y, R με την ιδιότητα 1R. x για κάθε x R, iii) υπάρχει στοιχείο 1 R. ii) ( x y) z x ( y z) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Πρότυπα Στο κεφάλαιο αυτό θα υπενθυμίσουμε τις βασικές έννοιες που αφορούν πρότυπα πάνω από ένα δακτύλιο Θα περιοριστούμε στα πλέον απαραίτητα για αυτά που ακολουθούν στα άλλα κεφάλαια Η κατευθυντήρια

Διαβάστε περισσότερα

Προκαταρκτικές Εννοιες: Σύνολα και Αριθµοί

Προκαταρκτικές Εννοιες: Σύνολα και Αριθµοί Κεφάλαιο 0 Προκαταρκτικές Εννοιες: Σύνολα και Αριθµοί Στο παρόν εισαγωγικό Κεφάλαιο, υπενθυµίζουµε, κατά κύριο λόγο χωρίς αποδείξεις, ϐασικές γνώσεις από : τη στοιχειώδη ϑεωρία συνόλων και απεικονίσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Πινάκες και Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Πινάκες και Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Πινάκες και Γραµµικές Απεικονίσεις Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 7 Πινακες και Γραµµικες Απεικονισεις Στα προηγούµενα

Διαβάστε περισσότερα

G = a. H = g n. a m = a nq+r = a nq a r = (a n ) q a r = a r = (a n ) q a m. h = a m = a nq = (a n ) q a n

G = a. H = g n. a m = a nq+r = a nq a r = (a n ) q a r = a r = (a n ) q a m. h = a m = a nq = (a n ) q a n 236 5. Ταξινόµηση Κυκλικών Οµάδων και των Υποοµάδων τους Στην παρούσα ενότητα ϑα ταξινοµήσουµε τις κυκλικές οµάδες, τις υποοµάδες τους, και τους γεννήτο- ϱές τους. Οι ταξινοµήσεις αυτές ϑα ϐασιστούν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 2

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 2 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt014/nt014.html https://sites.google.com/site/maths4edu/home/14

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt016/nt016.html Πέµπτη 13 Οκτωβρίου 016 Ασκηση 1. είξτε ότι

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Ελάχιστο Πολυώνυµο Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 20 4. Ελάχιστο Πολυώνυµο Στην παρούσα παράγραφο

Διαβάστε περισσότερα

ακτύλιοι Πολυωνύµων και Σώµατα Κλασµάτων

ακτύλιοι Πολυωνύµων και Σώµατα Κλασµάτων Κεφάλαιο 9 ακτύλιοι Πολυωνύµων και Σώµατα Κλασµάτων Στο παρόν Κεφάλαιο ϑα µελετήσουµε διεξοδικότερα τις ϐασικές ιδιότητες του δακτυλίου πολυωνύµων, κυ- ϱίως µιας µεταβλητής, µε στοιχεία από έναν µεταθετικό

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 4 Γραµµικη Ανεξαρτησια, Βασεις και ιασταση Στο

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laihtml

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt01b/nt01b.html Πέµπτη 1 Οκτωβρίου 01 Ασκηση 1. είξτε ότι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6. Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Z 4 = 1 και Z 2 Z 2.

Κεφάλαιο 6. Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Z 4 = 1 και Z 2 Z 2. Κεφάλαιο 6 Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες Στο κεφάλαιο αυτό ϑα ταξινοµήσουµε τις πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Αυτές οι οµάδες είναι από τις λίγες περιπτώσεις οµάδων µε µία συγκεκριµένη

Διαβάστε περισσότερα

0 + a = a + 0 = a, a k, a + ( a) = ( a) + a = 0, 1 a = a 1 = a, a k, a a 1 = a 1 a = 1,

0 + a = a + 0 = a, a k, a + ( a) = ( a) + a = 0, 1 a = a 1 = a, a k, a a 1 = a 1 a = 1, I ΠΙΝΑΚΕΣ 11 Σώμα 111 Ορισμός: Ενα σύνολο k εφοδιασμένο με δύο πράξεις + και ονομάζεται σώμα αν ικανοποιούνται οι παρακάτω ιδιότητες: (Α (α (Προσεταιριστική ιδιότητα της πρόσθεσης (a + b + c = a + (b +

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Αλγεβρικές Δομές Ι Ενότητα: Τάξη στοιχείων και Οµάδων - Κυκλικές (Υπο-)Οµάδες Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 222 3.1. ύναµη

Διαβάστε περισσότερα

Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών. ε > υπάρχει ( ) ( )

Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών. ε > υπάρχει ( ) ( ) Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών 7 Η Ευκλείδεια απόσταση που ορίσαµε στον R επιτρέπει ( εκτός από τον ορισµό των ορίων συναρτήσεων και ακολουθιών και τον ορισµό της συνέχειας συναρτήσεων της µορφής

Διαβάστε περισσότερα

ακτύλιοι Κυρίων Ιδεωδών και Περιοχές Μονοσήµαντης Ανάλυσης

ακτύλιοι Κυρίων Ιδεωδών και Περιοχές Μονοσήµαντης Ανάλυσης Κεφάλαιο 11 ακτύλιοι Κυρίων Ιδεωδών και Περιοχές Μονοσήµαντης Ανάλυσης Στο παρόν Κεφάλαιο ϑα µελετήσουµε διεξοδικά δύο ϐασικές κλάσεις µεταθετικών δακτυλίων : τις περιοχές κυρίων ιδεωδών και τις περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4. Ευθέα γινόµενα οµάδων. 4.1 Ευθύ εξωτερικό γινόµενο οµάδων. i 1 G 1 G 1 G 2, g 1 (g 1, e 2 ), (4.1.1)

Κεφάλαιο 4. Ευθέα γινόµενα οµάδων. 4.1 Ευθύ εξωτερικό γινόµενο οµάδων. i 1 G 1 G 1 G 2, g 1 (g 1, e 2 ), (4.1.1) Κεφάλαιο 4 Ευθέα γινόµενα οµάδων Στο Παράδειγµα 1.1.2.11 ορίσαµε το ευθύ εξωτερικό γινόµενο G 1 G 2 G n των οµάδων G i, 1 i n. Στο κεφάλαιο αυτό ϑα ασχοληθούµε λεπτοµερέστερα µε τα ευθέα γινόµενα οµάδων

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: Δακτύλιοι, Ακέραιες Περιοχές, Σώματα. Διδάσκων: Καθηγητής Μαρμαρίδης Νικόλαος - Θεοδόσιος

Ενότητα: Δακτύλιοι, Ακέραιες Περιοχές, Σώματα. Διδάσκων: Καθηγητής Μαρμαρίδης Νικόλαος - Θεοδόσιος Τίτλος Μαθήματος: Αλγεβρικές Δομές ΙΙ Ενότητα: Δακτύλιοι, Ακέραιες Περιοχές, Σώματα Διδάσκων: Καθηγητής Μαρμαρίδης Νικόλαος - Θεοδόσιος Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 1 Προκαταρκτικές Έννοιες 1.1 Δακτύλιοι,

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Η Ορίζουσα Gram και οι Εφαρµογές της Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 65 11 Η Ορίζουσα Gram και

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 3

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 3 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 3 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt2014/nt2014.html https://sites.google.com/site/maths4edu/home/14

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 Πρότυπα. Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουμε την έννοια του προτύπου πάνω από δακτύλιο.

Κεφάλαιο 1 Πρότυπα. Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουμε την έννοια του προτύπου πάνω από δακτύλιο. Κεφάλαιο Πρότυπα Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουμε την έννοια του προτύπου πάνω από δακτύλιο Ορισμοί και Παραδείγματα Παραδοχές Στo βιβλίο αυτό θα κάνουμε τις εξής παραδοχές Χρησιμοποιούμε προσθετικό συμβολισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: Κεντρικές Απλές Άλγεβρες

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: Κεντρικές Απλές Άλγεβρες ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: Κεντρικές Απλές Άλγεβρες Χρησιµοποιώντας τανυστικά γινόµενα και εφαρµόζοντας το θεώρηµα των Wedderbur-rt ( 33) θα αποδείξουµε δύο θεµελιώδη θεωρήµατα που αφορούν κεντρικές απλές άλγεβρες *

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρια ακτυλιων. Ασκησεις

Θεωρια ακτυλιων. Ασκησεις Θεωρια ακτυλιων Ασκησεις Ακαδηµαϊκο Ετος 2015-2016 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/ringtheory/ringtheory2015/ringtheory2015.html 4 εκεµβρίου 2015 2 Περιεχόµενα

Διαβάστε περισσότερα

τη µέθοδο της µαθηµατικής επαγωγής για να αποδείξουµε τη Ϲητούµενη ισότητα.

τη µέθοδο της µαθηµατικής επαγωγής για να αποδείξουµε τη Ϲητούµενη ισότητα. Αριστοτελειο Πανεπιστηµιο Θεσσαλονικης Τµηµα Μαθηµατικων Εισαγωγή στην Αλγεβρα Τελική Εξέταση 15 Φεβρουαρίου 2017 1. (Οµάδα Α) Εστω η ακολουθία Fibonacci F 1 = 1, F 2 = 1 και F n = F n 1 + F n 2, για n

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουµε την έννοια του τανυστικού γινοµένου προτύπων. Θα είµαστε συνοπτικοί καθώς αναπτύσσουµε µόνο εκείνες τις στοιχειώδεις προτάσεις που θα βρουν εφαρµογές

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Αλγεβρικές Δομές Ι Ενότητα: Ταξινόµηση Κυκλικών Οµάδων και των Υποοµάδων τους Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 236 5. Ταξινόµηση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων Μελετάµε εδώ τη συνθήκη της αύξουσας αλυσίδας υποπροτύπων και τη συνθήκη της φθίνουσας αλυσίδας υποπροτύπων. Αυτές συνδέονται µεταξύ τους µε την έννοια της συνθετικής σειράς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Burnside

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Burnside ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Bursde Θα αποδείξουµε εδώ ότι κάθε οµάδα τάξης a q b (, q πρώτοι) είναι επιλύσιµη. Το θεώρηµα αυτό αποδείχτηκε από τον Bursde το 904 ο οποίος χρησιµοποίησε τη νέα τότε

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Το Θεώρηµα των Cayley-Hamilton Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 15 3. Το Θεώρηµα των Cayley-Hamilton

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Παρασκευή 16 & Τετάρτη 21 Νοεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. { 1,2,3,..., n,...

KΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. { 1,2,3,..., n,... KΕΦΑΛΑΙΟ ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Βασικές έννοιες διαιρετότητας Θα συµβολίζουµε µε, τα σύνολα των φυσικών αριθµών και των ακεραίων αντιστοίχως: {,,3,,, } { 0,,,,, } = = ± ± ± Ορισµός Ένας φυσικός αριθµός

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Παραγοντοποιήσεις Πινάκων και Γραµµικών Απεικονίσεων Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 82 13 Παραγοντοποιήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Προτεινοµενες Ασκησεις - Φυλλαδιο 1

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Προτεινοµενες Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι Τµηµα Β Προτεινοµενες Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi2016/asi2016.html Πέµπτη 25 Φεβρουαβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Αρµονική Ανάλυση. Ενότητα: Το ϑεώρηµα παρεµβολής του Riesz και η ανισότητα Hausdorff-Young. Απόστολος Γιαννόπουλος.

Αρµονική Ανάλυση. Ενότητα: Το ϑεώρηµα παρεµβολής του Riesz και η ανισότητα Hausdorff-Young. Απόστολος Γιαννόπουλος. Ενότητα: Το ϑεώρηµα παρεµβολής του Riesz και η ανισότητα Hausdorff-Young Απόστολος Γιαννόπουλος Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρια ακτυλιων. Ασκησεις

Θεωρια ακτυλιων. Ασκησεις Θεωρια ακτυλιων Ασκησεις Ακαδηµαϊκο Ετος 2016-2017 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/ringtheory/ringtheory2016/ringtheory2016.html 15 Φεβρουαρίου 2017 2 Περιεχόµενα

Διαβάστε περισσότερα

Η οµή των Κυκλικών Οµάδων

Η οµή των Κυκλικών Οµάδων Κεφάλαιο 4 Η οµή των Κυκλικών Οµάδων Στο παρόν Κεφάλαιο ϑα µελετήσουµε την κλάση των κυκλικών οµάδων, η οποία είναι η απλούστερη µη τετριµµένη κλάση οµάδων. Ιδιαίτερα ϑα ταξινοµήσουµε τις κυκλικές οµάδες

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 10

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 10 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 10 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Τετάρτη 16 Ιανουαρίου 2013 Ασκηση

Διαβάστε περισσότερα

Α Δ Ι. Παρασκευή 25 Οκτωβρίου Ασκηση 1. Στο σύνολο των πραγματικών αριθμών R ορίζουμε μια σχέση R R R ως εξής:

Α Δ Ι. Παρασκευή 25 Οκτωβρίου Ασκηση 1. Στο σύνολο των πραγματικών αριθμών R ορίζουμε μια σχέση R R R ως εξής: Α Δ Ι Α - Φ 1 Δ : Ν. Μαρμαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ι Μ : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html, https://sites.google.com/site/maths4edu/home/algdom114 Παρασκευή 25 Οκτωβρίου 2013 Ασκηση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Τοπολογία

Εισαγωγή στην Τοπολογία Ενότητα: Συνεκτικότητα Γεώργιος Κουµουλλής Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

Ι. ΠΡΑΞΕΙΣ. Ορισµός 2 A. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Έστω E ένα µη κενό σύνολο. Κάθε απεικόνιση f: E x E E λέγεται εσωτερική πράξη επί του E.

Ι. ΠΡΑΞΕΙΣ. Ορισµός 2 A. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Έστω E ένα µη κενό σύνολο. Κάθε απεικόνιση f: E x E E λέγεται εσωτερική πράξη επί του E. Ι. ΠΡΑΞΕΙΣ A. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Ορισµός Έστω E ένα µη κενό σύνολο. Κάθε απεικόνιση f: E x E E λέγεται εσωτερική πράξη επί του E. Παραδείγµατα:. Η ισότητα x y = x y είναι µια πράξη επί του *. 2. Η ισότητα

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα ΙΙ Ασκησεις - Φυλλαδιο 10

Γραµµικη Αλγεβρα ΙΙ Ασκησεις - Φυλλαδιο 10 Γραµµικη Αλγεβρα ΙΙ Ασκησεις - Φυλλαδιο 0 Επαναληπτικες Ασκησεις ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθοι Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://usersuoigr/abeligia/linearalgebraii/laiihtml

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγικές Εννοιες. 1.1 Σύνολα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγικές Εννοιες. 1.1 Σύνολα Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικές Εννοιες Σ αυτό το κεφάλαιο ϑα αναφερθούµε συνοπτικά σε ϐασικές έννοιες για σύνολα και απεικονίσεις. Επιπλέον, ϑα αναφερθούµε στη µέθοδο της επαγωγής, η οποία αποτελεί µία από τις

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις για το µάθηµα «Ανάλυση Ι και Εφαρµογές»

Ασκήσεις για το µάθηµα «Ανάλυση Ι και Εφαρµογές» Ασκήσεις για το µάθηµα «Ανάλυση Ι και Εφαρµογές» Κεφάλαιο : Το σύνολο των πραγµατικών αριθµών Α Οµάδα Εξετάστε αν οι παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς ή ψευδείς αιτιολογήστε πλήρως την απάντησή σας) α)

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Σταθµητοί Χώροι και Ευκλείδειοι Χώροι Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 59 Μέρος 2. Ευκλείδειοι

Διαβάστε περισσότερα

a b b < a > < b > < a >.

a b b < a > < b > < a >. Θεωρια Δακτυλιων και Modules Εαρινο Εξαμηνο 2016 17 Διάλεξη 1 Ενότητα 1. Επανάληψη: Προσθετικές ομάδες, δακτύλιοι, αντιμεταθετικοί δακτύλιοι, δακτύλιοι με μοναδιαίο στοιχείο, παραδείγματα. Συμφωνήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

= s 2m 1 + s 1 m 2 s 1 s 2

= s 2m 1 + s 1 m 2 s 1 s 2 ΑΝΤΙΜΕΤΑΘΕΤΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ, 203 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΑΡΑ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ, ΑΠΘ Οι σηµειώσεις αυτές είναι ϐασισµένες στις διαλέξεις του µαθήµατος. Καταγράϕηκαν αρχικά ηλεκτρονικά από τη κ.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Πρότυπα. Στο κεφάλαιο αυτό εισαγάγουµε την έννοια του προτύπου πάνω από δακτύλιο που θα παίξει σηµαντικό ρόλο στα επόµενα κεφάλαια.

Κεφάλαιο 1. Πρότυπα. Στο κεφάλαιο αυτό εισαγάγουµε την έννοια του προτύπου πάνω από δακτύλιο που θα παίξει σηµαντικό ρόλο στα επόµενα κεφάλαια. Κεφάαιο Πρότυπα Στο κεφάαιο αυτό εισαγάγουµε την έννοια του προτύπου πάνω από δακτύιο που θα παίξει σηµαντικό ρόο στα επόµενα κεφάαια Στις σηµειώσεις αυτές όοι οι δακτύιοι περιέχουν µοναδιαίο στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3β. Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β)

Κεφάλαιο 3β. Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β) Κεφάλαιο 3β Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β) Ο σκοπός µας εδώ είναι να αποδείξουµε το εξής σηµαντικό αποτέλεσµα. 3.3.6 Θεώρηµα Έστω R µια περιοχή κυρίων ιδεωδών, F ένα ελεύθερο R-πρότυπο τάξης s < και N F. Τότε

Διαβάστε περισσότερα

Οµάδες Μεταθέσεων. Κεφάλαιο Συνοπτική Θεωρία. S(X ) = { f : X X f : απεικόνιση «1-1» και «επί» }

Οµάδες Μεταθέσεων. Κεφάλαιο Συνοπτική Θεωρία. S(X ) = { f : X X f : απεικόνιση «1-1» και «επί» } Κεφάλαιο 4 Οµάδες Μεταθέσεων 4.1 Συνοπτική Θεωρία Οι οµάδες µεταθέσεων επί ενός συνόλου και ιδιαίτερα επί του πεπερασµένου συνόλου { 12 n } αποτελούν µια από τις ϐασικότερες κλάσεις οµάδων. Στην παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 5

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 5 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 5 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt206/nt206.html Πέµπτη 6 Νεµβρίου 206 Ασκηση. Να δειχθεί ότι

Διαβάστε περισσότερα

Πεπερασμένα σώματα και Κρυπτογραφία Σύμφωνα με τις παραδόσεις του Α. Κοντογεώργη. Τσουκνίδας Ι.

Πεπερασμένα σώματα και Κρυπτογραφία Σύμφωνα με τις παραδόσεις του Α. Κοντογεώργη. Τσουκνίδας Ι. Πεπερασμένα σώματα και Κρυπτογραφία Σύμφωνα με τις παραδόσεις του Α. Κοντογεώργη Τσουκνίδας Ι. 2 Περιεχόμενα 1 Εισαγωγή στα πεπερασμένα σώματα 5 1.1 Μάθημα 1..................................... 5 1.1.1

Διαβάστε περισσότερα

5.1 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα

5.1 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα Κεφάλαιο 5 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα 5 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα Αν ο A είναι ένας n n πίνακας και το x είναι ένα διάνυσµα στον R n, τότε το Ax είναι και αυτό ένα διάνυσµα στον R n Συνήθως δεν υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικές Δομές ΙΙ. 1 Ομάδα I. Ά σ κ η σ η 1.1 Έστω R ένας δακτύλιος. Δείξτε ότι το σύνολο

Αλγεβρικές Δομές ΙΙ. 1 Ομάδα I. Ά σ κ η σ η 1.1 Έστω R ένας δακτύλιος. Δείξτε ότι το σύνολο Αλγεβρικές Δομές ΙΙ 1 Ομάδα I Ά σ κ η σ η 1.1 Έστω R ένας δακτύλιος. Δείξτε ότι το σύνολο C(R) = {a R/ax = xa, για κάθε x R} είναι υποδακτύλιος του R, και λέγεται κέντρο του δακτυλίου R. Ά σ κ η σ η 1.2

Διαβάστε περισσότερα

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή KΕΦΑΛΑΙΟ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ιατεταγµένα σώµατα-αξίωµα πληρότητας Ένα σύνολο Σ καλείται διατεταγµένο σώµα όταν στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Γραµµικές Απεικονίσεις Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 5 Γραµµικες Απεικονισεις Στην άλγεβρα, και γενικότερα στα Μαθηµατικά,

Διαβάστε περισσότερα

ακτύλιοι Κυρίων Ιδεωδών και Περιοχές Μονοσήµαντης Ανάλυσης

ακτύλιοι Κυρίων Ιδεωδών και Περιοχές Μονοσήµαντης Ανάλυσης Κεφάλαιο 10 ακτύλιοι Κυρίων Ιδεωδών και Περιοχές Μονοσήµαντης Ανάλυσης 10.1 Συνοπτική Θεωρία Η παρούσα ενότητα είναι αφιερωµένη στην υπενθύµιση ϐασικών εννοιών και αποτελεσµάτων από τη ϑεωρία περιοχών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobson

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobson ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobso Είδαµε στο προηγούµενο κεφάλαιο ότι κάθε ηµιαπλός δακτύλιος είναι δακτύλιος του Art. Επειδή υπάρχουν παραδείγµατα δακτυλίων του Art που δεν είναι ηµιαπλοί, πχ Z 2, > 1, τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Ασκησεις - Επανάληψης. ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος :

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Ασκησεις - Επανάληψης. ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Ασκησεις - Επανάληψης ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt015b/nt015b.html Πέµπτη 1 Ιανουαρίου 016 Ασκηση 1. (1) Να λυθεί

Διαβάστε περισσότερα

1 Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών

1 Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών ΜΑΣ 02. Απειροστικός Λογισµός Ι Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών Ορισµός.. Ονοµάζουµε ακολουθία πραγµατικών αριθµών κάθε απεικόνιση του συνόλου N των ϕυσικών αριθµών, στο σύνολο R των πραγµατικών

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτηµα Β. Στοιχεία Θεωρίας Τελεστών και Συναρτησιακής Ανάλυσης [ ) ( )

Παράρτηµα Β. Στοιχεία Θεωρίας Τελεστών και Συναρτησιακής Ανάλυσης [ ) ( ) Παράρτηµα Β Στοιχεία Θεωρίας Τελεστών και Συναρτησιακής Ανάλυσης Β1 Χώροι Baach Βάσεις Schauder Στο εξής συµβολίζουµε µε Z,, γραµµικούς (διανυσµατικούς) χώρους πάνω απ το ίδιο σώµα K = ή και γράφουµε απλά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασµένων Οµάδων Ι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασµένων Οµάδων Ι ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασµένων Οµάδων Ι Χρησιµοποιώντας το θεώρηµα του Weddebu για ηµιαπλούς δακτυλίους αναπτύσσουµε εδώ τις πρώτες προτάσεις από τη θεωρία των αναπαραστάσεων και αρακτήρων πεπερασµένων

Διαβάστε περισσότερα

Αρµονική Ανάλυση. Ενότητα: Προσεγγίσεις της µονάδας και Αθροισιµότητα. Απόστολος Γιαννόπουλος. Τµήµα Μαθηµατικών

Αρµονική Ανάλυση. Ενότητα: Προσεγγίσεις της µονάδας και Αθροισιµότητα. Απόστολος Γιαννόπουλος. Τµήµα Μαθηµατικών Ενότητα: Προσεγγίσεις της µονάδας και Αθροισιµότητα Απόστολος Γιαννόπουλος Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Τελική Εξέταση 10 Φεβρουαρίου 2017 ιάρκεια εξέτασης 2 ώρες και 30 λεπτά

Τελική Εξέταση 10 Φεβρουαρίου 2017 ιάρκεια εξέτασης 2 ώρες και 30 λεπτά Αριστοτελειο Πανεπιστηµιο Θεσσαλονικης Τµηµα Μαθηµατικων Αλγεβρικές οµές ΙΙ 1. Εστω ότι R Z 3 [x]. Τελική Εξέταση 10 Φεβρουαρίου 2017 ιάρκεια εξέτασης 2 ώρες 30 λεπτά (αʹ) Να αποδείξετε ότι ο R είναι περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Διανυσματικοί Χώροι Ιωάννης Λυχναρόπουλος Μαθηματικός, MSc, PhD Διανυσματικός Χώρος επί του F Αλγεβρική δομή που αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ( , c Ε. Γαλλόπουλος) ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ. Ε. Γαλλόπουλος. ΤΜΗΥΠ Πανεπιστήµιο Πατρών. ιαφάνειες διαλέξεων 28/2/12

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ( , c Ε. Γαλλόπουλος) ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ. Ε. Γαλλόπουλος. ΤΜΗΥΠ Πανεπιστήµιο Πατρών. ιαφάνειες διαλέξεων 28/2/12 ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ Ε. Γαλλόπουλος ΤΜΗΥΠ Πανεπιστήµιο Πατρών ιαφάνειες διαλέξεων 28/2/12 Μαθηµατική Οµάδα Οµάδα είναι ένα σύνολο F µαζί µε µία πράξη + : F F F έτσι ώστε (Α1) α + (β + γ) = (α + β) + γ για

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Διανυσματικοί Χώροι Ιωάννης Λυχναρόπουλος Μαθηματικός, MSc, PhD Διανυσματικός Χώρος επί του F Αλγεβρική δομή που αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρμογή: Το θεώρημα του Burnside

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρμογή: Το θεώρημα του Burnside ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρμογή: Το θεώρημα του Bursde a b Θα αποδείξουμε εδώ ότι κάθε ομάδα τάξης pq ( p, q πρώτοι) είναι επιλύσιμη Το θεώρημα αυτό αποδείχτηκε από τον Bursde το 904 ο οποίος χρησιμοποίησε τη νέα

Διαβάστε περισσότερα

Id A A, a Id A (a) := a, τ : A A, a b, όπου b είναι εκείνο το στοιχείο του A µε σ(b) = a. 7. Οµάδες µεταθέσεων (µετατάξεων)

Id A A, a Id A (a) := a, τ : A A, a b, όπου b είναι εκείνο το στοιχείο του A µε σ(b) = a. 7. Οµάδες µεταθέσεων (µετατάξεων) 250 7. Οµάδες µεταθέσεων µετατάξεων 7.1. Οι πρώτες έννοιες. Ας είναι A ένα µη κενό σύνολο και S A το σύνολο των «ένα προς ένα» και «επί» απεικονίσεων από το σύνολο A στον εαυτό του. Πρόταση 7.1. Το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΑΘΕΤΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ, 2013 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΑΡΑ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ, ΑΠΘ

ΑΝΤΙΜΕΤΑΘΕΤΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ, 2013 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΑΡΑ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ, ΑΠΘ ΑΝΤΙΜΕΤΑΘΕΤΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ, 2013 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΑΡΑ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ, ΑΠΘ Οι σηµειώσεις αυτές είναι ϐασισµένες στις διαλέξεις του µαθήµατος. Καταγράϕηκαν αρχικά ηλεκτρονικά από τη

Διαβάστε περισσότερα

«Έννοια της διάταξης ΟΡΙΣΜΟΣ α > β α β > 0.»

«Έννοια της διάταξης ΟΡΙΣΜΟΣ α > β α β > 0.» 1 Η σχέση της διάταξης στο IR ρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος πρώην Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ03 e-mail@p-theodoropoulos.gr Η εργασία αυτή αποτελείται από δύο µέρη. Στο πρώτο µέρος ορίζεται η έννοια των θετικών

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Ι. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ. Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ. Ιδιότητες & Εφαρµογές

Κ. Ι. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ. Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ. Ιδιότητες & Εφαρµογές Κ Ι ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ Ιδιότητες & Εφαρµογές ΠΕΙΡΑΙΑΣ 2013 ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ Έστω 2 2 πίνακας: a b A= c d Όπως γνωρίζουµε, η ορίζουσα του Α είναι ο αριθµός a

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµική Αλγεβρα. Ενότητα 3 : ιανυσµατικοί Χώροι και Υπόχωροι. Ευστράτιος Γαλλόπουλος Τµήµα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής

Γραµµική Αλγεβρα. Ενότητα 3 : ιανυσµατικοί Χώροι και Υπόχωροι. Ευστράτιος Γαλλόπουλος Τµήµα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Γραµµική Αλγεβρα Ενότητα 3 : και Υπόχωροι Ευστράτιος Γαλλόπουλος Τµήµα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ε Μέχρι 18 Μαΐου 2015.

Ε Μέχρι 18 Μαΐου 2015. Ε Μέχρι 18 Μαΐου 2015. 1 Αντικείμενα: δακτύλιοι Fraleigh, 4.1. Ορισμός έννοιας «δακτυλίου». Χαρακτηρισμοί δακτυλίων και στοιχείων αυτών: Δακτύλιος R Στοιχεία δακτυλίου R / (= δεν έχει μηδενοδιαιρέτες άρα

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτηµα Α. Στοιχεία θεωρίας µέτρου και ολοκλήρωσης.

Παράρτηµα Α. Στοιχεία θεωρίας µέτρου και ολοκλήρωσης. Παράρτηµα Α Στοιχεία θεωρίας µέτρου και ολοκλήρωσης Α Χώροι µέτρου Πέραν της «διαισθητικής» περιγραφής του µέτρου «σχετικά απλών» συνόλων στο από το µήκος τους (όπως πχ είναι τα διαστήµατα, ενώσεις/τοµές

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµική Αλγεβρα. Ενότητα 1 : Εισαγωγή στη Γραµµική Αλγεβρα. Ευστράτιος Γαλλόπουλος Τµήµα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής

Γραµµική Αλγεβρα. Ενότητα 1 : Εισαγωγή στη Γραµµική Αλγεβρα. Ευστράτιος Γαλλόπουλος Τµήµα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Γραµµική Αλγεβρα Ενότητα 1 : Εισαγωγή στη Γραµµική Αλγεβρα Ευστράτιος Γαλλόπουλος Τµήµα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ Συγγραφική Οµάδα : ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΑΡΣΟΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΕΡΙΖΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΙΧΑΗΛ ΜΑΛΙΑΚΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΜΕΛΑΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΤΑΛΕΛΛΗ 2 Πρόλογος Το ϐιβλίο αυτό στοχεύει στη διδασκαλία ενός

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Αλγεβρικές Δομές Ι Ενότητα: Οι Οµάδες τάξης pq, p, q: πρώτοι αριθµοί Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 246 6. Οι Οµάδες τάξης

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµική Αλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµικές απεικονίσεις. Ευάγγελος Ράπτης. Τµήµα Μαθηµατικών

Γραµµική Αλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµικές απεικονίσεις. Ευάγγελος Ράπτης. Τµήµα Μαθηµατικών Ενότητα: Γραµµικές απεικονίσεις Ευάγγελος Ράπτης Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι. Θεωρητικα Θεµατα

Αλγεβρικες οµες Ι. Θεωρητικα Θεµατα Αλγεβρικες οµες Ι Θεωρητικα Θεµατα Ακαδηµαϊκο Ετος 2012-2013 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html 4 εκεµβρίου 2012

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Βασικές Εννοιες. 1.1 Ορισµός οµάδας - Παραδείγµατα

Κεφάλαιο 1. Βασικές Εννοιες. 1.1 Ορισµός οµάδας - Παραδείγµατα Κεφάλαιο 1 Βασικές Εννοιες 1.1 Ορισµός οµάδας - Παραδείγµατα Συχνά στα µαθηµατικά µας ενδιαφέρει να εξετάσουµε αν κάποια ϕαινόµενα που ισχύουν σε αριθµητικά συστήµατα ισχύουν σε ένα γενικότερο περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

L 2 -σύγκλιση σειρών Fourier

L 2 -σύγκλιση σειρών Fourier Κεφάλαιο 7 L -σύγκλιση σειρών Fourier 7.1 Χώροι Hilbert 7.1.1 Χώροι µε εσωτερικό γινόµενο και χώροι Hilbert Ορισµός 7.1.1. Εστω X γραµµικός χώρος πάνω από το K. Μια συνάρτηση, : X X K λέγεται εσωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικές έννοιες Στο κεφάλαιο αυτό θα αναφερθούμε σε ορισμένες έννοιες, οι οποίες ίσως δεν έχουν άμεση σχέση με τους διανυσματικούς χώρους, όμως θα χρησιμοποιηθούν αρκετά κατά τη μελέτη τόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος;

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος; ΙΝΥΣΜΤ ΘΕΩΡΙ ΘΕΜΤ ΘΕΩΡΙΣ Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; AB A (αρχή) B (πέρας) Στη Γεωµετρία το διάνυσµα ορίζεται ως ένα προσανατολισµένο ευθύγραµµο τµήµα, δηλαδή ως ένα ευθύγραµµο τµήµα του οποίου τα άκρα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα