Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών"

Transcript

1 Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών

2

3 Κεφάλαιο 4 Γραµµικη Ανεξαρτησια, Βασεις και ιασταση Στο παρόν Κεφάλαιο ϑα αναπτύξουµε τις ϑεµελιώδεις έννοιες της γραµµικής ανεξαρτησίας και της ϐάσης οι οποίες µας επιτρέπουν να κάνουµε µε αναλλοίωτο τρόπο αποτελεσµατικούς υπολογισµούς σε διανυσµατικούς χώρους. Οι έννοιες αυτές ϑα µας οδηγήσουν στην ϐασική έννοια της διάστασης, δηλαδή στην αντιστοίχηση ενός αριθµού σε κάθε διανυσµατικό χώρο, η οποία σε συνδυασµό µε την έννοια της γραµµικής απεικόνισης ϑα µας επιτρέψει να ταξινοµούµε διανυσµατικούς χώρους. Από τώρα και στο εξής σταθεροποιούµε ένα σώµα K και έναν διανυσµατικό χώρο V υπεράνω του K. Συνήθως αυτό το υποδηλώνουµε γράφοντας V K εννοώντας ότι ο V είναι ένας διανυσµατικός χώρος ορισµένος υπεράνω του σώµατος K. 4.1 Γραµµική Ανεξαρτησία Εστω { x 1,, x n } ένα πεπερασµένο σύνολο διανυσµάτων του V. Υπενθυµί- Ϲουµε ότι ένας γραµµικός συνδυασµός k 1 x 1 + k 2 x k n x n των διανυσµάτων x 1,, x n καλείται µη-τετριµµένος αν (k 1, k 2,, k n ) (0, 0,, 0), δηλαδή τουλάχιστον ένα από τα k i είναι διάφορο του µηδενός. Ορισµός Εστω X := { x 1,, x n } ένα πεπερασµένο σύνολο διανυσµάτων του V. Το σύνολο X καλείται γραµµικά εξαρτηµένο αν υπάρχει µητετριµµένος γραµµικός συνδυασµός των διανυσµάτων x 1,, x n ο οποίος να είναι το µηδενικό διάνυσµα του V. ηλαδή : υπάρχουν αριθµοί k 1, k 2,, k n 67

4 68 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ, ΒΑΣΕΙ ΚΑΙ ΙΑΣΤΑΣΗ από το σώµα K οι οποίοι δεν είναι ταυτόχρονα όλοι ίσοι µε 0, έτσι ώστε : k 1 x 1 + k 2 x k n x n = 0 Ενα άπειρο σύνολο διανυσµάτων A του V καλείται γραµµικά εξαρτηµένο αν το A περιέχει ένα πεπερασµένο γραµµικά εξαρτηµένο υποσύνολο. Στην συνέχεια σηµαντικό ϱόλο στην ϑεωρία ϑα διαδραµατίσει η λογικά αντίθετη έννοια της γραµµικής εξάρτησης : Ορισµός Ενα πεπερασµένο σύνολο διανυσµάτων X του V καλείται γραµµικά ανεξάρτητο αν το X δεν είναι γραµµικά εξαρτηµένο. ηλαδή αν X := { x 1,, x n }, τότε το X είναι γραµµικά ανεξάρτητο, αν ισχύει η ακόλουθη συνεπαγωγή : k 1,, k n K : k 1 x k n x n = 0 = k 1 = k 2 = = k n = 0 Ενα άπειρο σύνολο διανυσµάτων A του V καλείται γραµµικά ανεξάρτητο αν κάθε πεπερασµένο υποσύνολο του A είναι γραµµικά ανεξάρτητο σύνολο. Σχόλιο Είναι ϕανερό από το ορισµό ότι η έννοια της γραµµικής εξάρτησης ή ανεξαρτησίας διανυσµάτων ενός διανυσµατικού χώρου V εξαρτάται από το σώµα υπεράνω του οποίου έχει ορισθεί ο V. Το ακόλουθο παράδειγµα είναι ενδεικτικό. Θεωρούµε το σώµα C των µιγαδικών αριθµών το οποίο, όπως έχουµε δει µπορεί να ϑεωρηθεί σαν διανυσµατικός χώρος υπεράνω του εαυτού του, και τότε γράφουµε C C, αλλά µπορεί να ϑεωρηθεί και σαν διανυσµατικός χώρος υπεράνω του R και τότε γράφουµε C R. Θεωρούµε το σύνολο διανυσµάτων {1, i} C. Τότε το σύνολο {1, i} είναι γραµµικά εξαρτηµένο υποσύνολο του C C, όπως δείχνει η σχέση : ( i)1 + 1i = 0 η οποία είναι µια τετριµµένη σχέση εξάρτησης των 1, i µε µη-µηδενικούς συντελεστές από το C. Αντίθετα το σύνολο {1, i} είναι γραµµικά ανεξάρτητο υποσύνολο του διανυσµατικού χώρου C R. Πραγµατικά, όπως µπορεί κανείς να δει πολύ εύκολα, δεν υπάρχουν πραγµατικοί αριθµοί k, l έτσι ώστε k1 + li = 0 και (k, l) (0, 0). Σχόλιο Σύµφωνα µε τον ορισµό για να δείξουµε ότι ένα σύνολο διανυσµάτων X := { x 1,, x n } είναι γραµµικά ανεξάρτητο εργαζόµαστε ως ε- ξής : Υποθέτουµε ότι υπάρχουν αριθµοί k 1,, k n από το σώµα K, έτσι ώστε k 1 x k n x n = 0. Αν από αυτή τη σχέση γραµµικής εξάρτησης καταφέ- ϱουµε να δείξουµε ότι αναγκαστικά έχουµε ότι k 1 = k n = 0, τότε το σύνολο X είναι γραµµικά ανεξάρτητο. ιαφορετικά το X είναι γραµµικά εξαρτηµένο.

5 4.1. ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ 69 Το παρακάτω παράδειγµα είναι ενδεικτικό. Παράδειγµα Στο διανυσµατικό χώρο R 3 υπεράνω του R, ϑεωρούµε τα ακόλουθα σύνολα διανυσµάτων : B = { e 1 = (1, 0, 0), e 2 = (0, 1, 0), e 3 = (0, 0, 1)} X = { x 1 = (0, 1, 1), x 2 = (1, 0, 1), x 3 = (1, 1, 0)} Y = { y 1 = (1, 1, 0), y 2 = ( 1, 0, 1), y 3 = (1, 2, 3)} Χρησιµοποιώντας τον ορισµό ϑα εξετάσουµε αν τα παραπάνω σύνολα είναι γραµ- µικά ανεξάρτητα ή γραµµικά εξαρτηµένα. 1. Εστω ότι υπάρχουν αριθµοί k 1, k 2, k 3 K, έτσι ώστε : ( ) : k 1 e 1 + k 2 e 2 + k 3 e 3 = 0. Τότε k 1 (1, 0, 0) + k 2 (0, 1, 0) + k 3 (0, 0, 1) = (0, 0, 0), δηλαδή ισχύει (k 1, 0, 0) + (0, k 2, 0) + (0, 0, k 3 ) = (0, 0, 0). Ισοδύναµα έχουµε (k 1, k 2, k 3 ) = (0, 0, 0), και εποµένως k 1 = k 2 = k 3 = 0. ηλαδή δείξαµε ότι το σύνολο B είναι γραµµικά ανεξάρτητο. 2. Εστω ότι υπάρχουν αριθµοί k 1, k 2, k 3 K, έτσι ώστε : ( ) : k 1 x 1 + k 2 x 2 + k 3 x 3 = 0. Τότε k 1 (0, 1, 1) + k 2 (1, 0, 1) + k 3 (1, 1, 0) = (0, 0, 0), δηλαδή ισχύει (0, k 1, k 1 ) + (k 2, 0, k 2 ) + (k 3, k 3, 0) = (0, 0, 0). Ισοδύναµα ϑα έχουµε (k 2 + k 3, k 1 + k 3, k 1 + k 2 ) = (0, 0, 0). ηλαδή ϑα πρέπει οι αριθµοί k 1, k 2, k 3 να ικανοποιούν το ακόλουθο σύστηµα : k 2 + k 3 = 0, k 1 + k 3 = 0, k 1 + k 2 = 0 Αφαιρώντας την δεύτερη εξίσωση από την πρώτη έχουµε την εξίσωση k 2 k 1 = 0, την οποία αν προσθέσουµε στην τρίτη, ϑα έχουµε 2k 1 = 0, δηλαδή k 1 = 0. Τότε προφανώς ϑα έχουµε και k 2 = k 3 = 0 και εποµένως δείξαµε ότι η σχέση ( ) την οποία υποθέσαµε ότι ισχύει µας οδηγεί στο ότι αναγκαστικά ισχύει k 1 = k 2 = k 3 = 0. Αρα το σύνολο X είναι γραµµικά ανεξάρτητο. 3. Εστω ότι υπάρχουν αριθµοί k 1, k 2, k 3 K, έτσι ώστε : ( ) : k 1 y 1 + k 2 y 2 + k 3 y 3 = 0. Τότε k 1 (1, 1, 0) + k 2 ( 1, 0, 1) + k 3 (1, 2, 3) = (0, 0, 0), δηλαδή ισχύει (k 1, k 1, 0) + ( k 2, 0, k 2 ) + (k 3, 2k 3, 3k 3 ) = (0, 0, 0). Ισοδύναµα ϑα έχουµε (k 1 k 2 + k 3, k 1 + 2k 3, k 2 + 3k 3 ) = (0, 0, 0). ηλαδή ϑα πρέπει οι αριθµοί k 1, k 2, k 3 να ικανοποιούν το ακόλουθο σύστηµα : k 1 k 2 + k 3 = 0, k 1 + 2k 3 = 0, k 2 + 3k 3 = 0

6 70 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ, ΒΑΣΕΙ ΚΑΙ ΙΑΣΤΑΣΗ Από την δεύτερη εξίσωση έχουµε k 1 = 2k 3, από την τρίτη εξίσωση έχουµε k 2 = 3k 3, και αυτές οι τιµές ικανοποιούν την πρώτη εξίσωση. Εποµένως το σύστηµα έχει άπειρες λύσεις και το σύνολο λύσεων είναι {(2t, 3t, t) t R}. Επιλέγοντας t 0, π.χ. t = 1, έχουµε µια µη-µηδενική λύση k 1 = 2, k 2 = 3, k 3 = 1 η οποία εκ κατασκευής ικανοποιεί την σχέση 2 y y 2 + y 3 = 0. Σύµφωνα µε τον ορισµό το σύνολο Y είναι γραµµικά εξαρτηµένο. Πρόχειρη οκιµασία Εργαζόµενοι όπως στο Παράδειγµα να δείξετε ότι στον διανυσµατικό χώρο K n υπεράνω του σώµατος K, το σύνολο { e 1 = (1, 0, 0,, 0), e 2 = (0, 1, 0,, 0), e n = (0, 0, 0,, 1)} είναι γραµµικά ανεξάρτητο. Λήµµα Εστω x V. Τότε το σύνολο { x} είναι γραµµικά ανεξάρτητο αν-ν x 0. Ιδιαίτερα το µηδενικό διάνυσµα 0 είναι γραµµικά εξαρτηµένο. 2. Εστω x 1, x 2 V. Τότε το σύνολο { x 1, x 2 } είναι γραµµικά εξαρτηµένο αν-ν ένα εκ των x 1, x 2 είναι ϐαθµωτό πολλαπλάσιο του άλλου. ηλαδή είτε x 1 = k x 2 ή x 2 = l x 1, για κατάλληλα k, l K. Απόδειξη : 1. Αν x = 0, τότε 1 x = 0. Επειδή 1 0, έπεται ότι το { 0} είναι γραµµικά εξαρτηµένο, και εποµένως αν το { x} είναι γραµµικά ανεξάρτητο, τότε x 0. Αντίστροφα αν x 0, έστω k K έτσι ώστε : k x = 0. Αν k 0, τότε υπάρχει το k 1 και εποµένως πολλαπλασιάζοντας µε το k 1 την σχέση k x = 0, ϑα έχουµε k 1 (k x) = k 1 0 = 0. Η τελευταία σχέση είναι ισοδύναµη µε την σχέση (k 1 k) x = 1 x = x = 0, η οποία είναι αδύνατη. Άρα k = 0, και εποµένως το µονοσύνολο { x} είναι γραµµικά ανεξάρτητο. 2. Αν τα x 1, x 2 είναι γραµµικά εξαρτηµένα, τότε k x 1 + l x 2 = 0, όπου k, l K και είτε k 0 ή l 0. Αν k 0, τότε x 1 = l k x 2 όµοια αν l 0, τότε x 2 = k l x 1. Αντίστροφα αν x 2 = l x 1, τότε l x 1 + ( 1) x 2 = 0, και εποµένως τα x 1, x 2 είναι γραµµικά εξαρτηµένα παρόµοια αν x 1 = k x 2, τότε x 1 + ( k) x 2 = 0, και εποµένως τα x 1, x 2 είναι γραµµικά εξαρτηµένα. Παράδειγµα Στον διανυσµατικό χώρο C 3 υπεράνω του C, ϑεωρούµε τα διανύσµατα x = (1, 0, i) και y = (1 + i, 1, 1). Αν τα διανύσµατα x, y ήσαν γραµµικά εξαρτηµένα, τότε σύµφωνα µε το Λήµµα ϑα υπήρχε µιγαδικός

7 4.1. ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ 71 αριθµός k έτσι ώστε x = k y ή y = k x. Στην πρώτη περίπτωση ϑα έχουµε (1, 0, i) = k(1 + i, 1, 1) = (k + ki, k, k), δηλαδή k + ki = 1, k = 0, k = i το οποίο είναι αδύνατον. Παρόµοια καταλήγουµε σε άτοπο αν υποθέσουµε ότι y = k x. Εποµένως το σύνολο { x, y} είναι γραµµικά ανεξάρτητο. Παράδειγµα Στον διανυσµατικό χώρο K n [t] των πολυωνύµων υπεράνω του K µε ϐαθµό το πολύ n, ϑεωρούµε n + 1 πολυώνυµα P 0 (t), P 1 (t),, P n (t), έτσι ώστε deg P i (t) = i, i = 0, 1,, n. Θα δείξουµε ότι το σύνολο {P 0 (t), P 1 (t),, P n (t)} είναι γραµµικα ανεξάρτητο. Επειδή ο ϐαθµός του P i (t) είναι i, έπεται ότι : P i (t) = a i0 + a i1 t + a i2 t a ii 1 t i 1 + a ii t i, a ii 0, 0 i n Εστω P (t) := k 0 P 0 (t) + k 1 P 1 (t) + + k n P n (t) = 0, όπου k i K, i = 0, 1,, n. Θέτοντας P (t) = b 0 + b 1 t + b 2 t b n t n, από τον ορισµό της πρόσθεσης πολυωνύµων ϑα έχουµε τότε ότι : (0) b 0 = k 0 a 00 + k 1 a 10 + k 2 a k n a n0. (1) b 1 = k 1 a 11 + k 2 a 21 + k 3 a k n a n1. (n 1) b n 1 = k n 1 a n 1n 1 + k n a nn 1. (n) b n = k n a nn. Επειδή το πολυώνυµο P (t) από την υπόθεση µας είναι το µηδενικό, ϑα έχουµε b i = 0, i = 0, 1,, n. Επειδή a nn 0, από τη σχέση (n) έπεται ότι k n = 0. Τότε όµως από τη σχέση (n 1), επειδή a n 1n 1 0, έπεται ότι k n 1 = 0. Συνεχίζοντας κατ αυτό το τρόπο ϑα εχουµε τελικά k n = k n 1 = = k 1 = k 0 = 0, και εποµένως τα πολυώνυµα P 0 (t), P 1 (t),, P n (t) είναι γραµµικά ανεξάρτητα.. Πρόχειρη οκιµασία Στον διανυσµατικό χώρο R 2 υπεράνω του R ϑεωρούµε τα διανύσµατα x = (x 1, x 2 ) και y = (y 1, y 2 ). Να δείξετε ότι το σύνολο { x, y} είναι γραµµικά ανεξάρτητο αν-ν x 1 y 2 x 2 y 1 0. Πρόχειρη οκιµασία

8 72 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ, ΒΑΣΕΙ ΚΑΙ ΙΑΣΤΑΣΗ Θεωρούµε στο R 2 δύο διανύσµατα τα οποία είναι µοναδιαία και κάθετα. Να δείξετε ότι τα διανύσµατα είναι γραµµικά ανεξάρτητα. Παράδειγµα Εστω K[t] ο διανυσµατικός χώρος των πολυωνύµων υπε- ϱάνω ενός σώµατος K. Στο Παράδειγµα είδαµε ότι K[t] = 1, t, t 2,, t n,, δηλαδή ο K[t] παράγεται υπεράνω του K από τα άπειρα το πλήθος πολυώνυ- µα 1, t, t 2,, t n,. Θα δείξουµε ότι αυτά τα πολυώνυµα είναι και γραµµικά ανεξάρτητα. Σύµφωνα µε τον ορισµό αρκεί να δείξουµε ότι κάθε πεπερασµένο υποσύνολο S του συνόλου {1, t, t 2,, t n, } είναι γραµµικά ανεξάρτητο. Προφανώς κάθε τέτοιο υποσύνολο είναι της µορφής {t n 1, t n 2,, t n k}, όπου n 1, n 2,, n k 0 είναι διακεκριµένοι µη-αρνητικοί ακέραιοι. Αν l 1 t n 1 +l 2 t n l k t n k = 0, τότε το πολυώνυµο P (t) = l 1 t n 1 + l 2 t n l k t n k είναι το µηδενικό, και εποµένως από τον ορισµό ϑα έχουµε l 1 = l 2 = = l k = 0. Αρα το σύνολο S είναι γραµµικά ανεξάρτητο και εποµένως το σύνολο γεννητόρων 1, t, t 2,, t n, του K[t] είναι γραµµικά ανεξάρτητο. Θα αποδείξουµε τώρα κάποιες ϐασικές προτάσεις που δείχνουν ότι ένα γραµµικά ανεξάρτητο σύνολο ικανοποιεί σηµαντικές ιδιότητες. Αν και αυτές οι ιδιότητες ισχύουν (µε ανάλογη απόδειξη) και για άπειρα σύνολα διανυσµάτων, χάριν ευκολίας ϑα περιορισθούµε σε πεπερασµένα σύνολα. Η παρακατω Πρόταση αποτελει γενίκευση του Λήµµατος Πρόταση Εστω V K ένας διανυσµατικός χώρος υπερανω του σώµατος K. 1. Κάθε υποσύνολο ένος γραµµικά ανεξάρτητου συνόλου του V είναι γραµ- µικά ανεξάρτητο. 2. Κάθε υπερσύνολο ενός γραµµικά εξαρτηµένου συνόλου του V είναι γραµ- µικά εξαρτηµένο. Απόδειξη : 1. Εστω X = { x 1, x 2,, x n } ένα γραµµικά ανεξάρτητο σύνολο διανυσµάτων του V, και έστω X := { x i1, x i2,, x ik } ένα υποσύνολο του X, όπου {i 1, i 2,, i k } είναι ένα υποσύνολο του συνόλου {1, 2,, n}. Εστω ότι λ i1 x i1 + +λ ik x ik = 0. Αν { x ik+1, x ik+2,, x in } είναι τα υπόλοιπα στοιχεία του X (δηλαδή X = { x i1, x i2,, x ik, x ik+1,, x in }), τότε η τελευταία σχέση γράφεται ισοδύναµα λ i1 x i1 + + λ ik x ik + 0 x ik x in = 0. Επειδή το X είναι γραµµικά ανεξάρτητο, έπεται ότι λ i1 = λ i2 = = λ in = 0. Άρα το X είναι γραµµικα ανεξάρτητο. 2. Εστω X = { x 1, x 2,, x n } ένα γραµµικά εξαρτηµένο σύνολο διανυσµατων του V, και έστω X ένα (πεπερασµένο) υπερσύνολο του. Τότε υπάρχουν στοιχεία x n+1,, x m του X, έτσι ώστε X = { x 1, x 2,, x n, x n+1,, x m }. Επειδή το X είναι γραµµικά εξαρτηµένο, έπεται ότι υπάρχουν αριθµοί k 1, k 2,, k n,

9 4.1. ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ 73 όχι όλοι ταυτόχρονα ίσοι µε 0, έτσι ώστε : k 1 x 1 + k 2 x k n x n = 0. Η τελευταία σχέση γράφεται ισοδύναµα ως εξής : k 1 x 1 +k 2 x 2 + +k n x n +0 x n x m = 0. Επειδή ένα τουλάχιστον από τα k i είναι µη-µηδενικό, έπεται ότι τα διανύσµατα x 1, x 2,, x n, x n+1,, x m είναι γραµµικά εξαρτηµένα. Πρόταση Το σύνολο διανυσµάτων X = { x 1,, x n } του V είναι γραµµικά εξαρτηµένο αν-ν τουλάχιστον ένα από τα x i είναι γραµµικός συνδυασµός των υπολοίπων. 2. Υποθέτουµε ότι το σύνολο διανυσµάτων X = { x 1,, x n } του V είναι γραµµικά ανεξάρτητο και έστω x V. Τότε το σύνολο διανυσµάτων X { x} = { x 1,, x n, x} είναι γραµµικά εξαρτηµένο αν-ν το x είναι γραµµικός συνδυασµός των x 1,, x n. Απόδειξη : 1. Εστω ότι το X είναι γραµµικα εξαρτηµένο τότε υπάρχουν α- ϱιθµοί k 1,, k n K, όχι όλοι ταυτόχρονα ίσοι µε µηδεν, έτσι ώστε : k 1 x 1 + k 2 x k i 1 x i 1 + k i x i + k i+1 x i k n x n = 0. Υποθέτουµε, χωρις ϐλάβη της γενικότητας, ότι k i 0. Πολλαπλασιάζοντας την παραπάνω σχέση γραµµικής εξάρτησης µε ki 1, ϑα έχουµε την σχέση ki 1 k 1 x 1 + ki 1 k 2 x ki 1 k i 1 x i 1 + x i + ki 1 k i+1 x i ki 1 k n x n = 0. Η τελευταία σχέση είναι ισοδύναµη µε την σχέση x i = ( ki 1 k 1 ) x 1 + ( ki 1 k 2 ) x ( ki 1 k i 1 ) x i 1 + ( ki 1 k i+1 ) x i ( ki 1 k n ) x n. Άρα το x i είναι γραµµικός συνδυασµός των υπολοίπων διανυσµατων του συνόλου X. Αντίστροφα αν ένα από τα διανύσµατα του συνόλου X, π.χ. το x i, είναι γραµµικός συνδυασµός των υπολοίπων, τότε υπάρχουν αριθµοί k 1,, k i 1, k i+1,, k n K, έτσι ώστε x i = k 1 x 1 + k 2 x k i 1 x i 1 + k i+1 x i k n x n. Αυτή η σχέση είναι προφανως ισοδύναµη µε την k 1 x 1 +k 2 x 2 + +k i 1 x i 1 + ( 1) x i + k i+1 x i k n x n = 0 η οποία είναι ένας µη-τετριµµένος (διότι ο συντελεστής του x i είναι 1 0) γραµµικός συνδυασµος των διανυσµάτων του συνολου X ίσος µε το µηδενικο διάνυσµα. Άρα το X ειναι γραµµικά ανεξάρτητο. 2. Υποθέτουµε ότι το X { x} είναι γραµµικά εξαρτηµένο σύνολο. Τότε ϑα έχουµε την σχέση ( ) : k 1 x 1 + k 2 x k i 1 x i 1 + k i x i + k i+1 x i k n x n + k x = 0, για κάποιους αριθµούς k 1,, k n, k K οι οποίοι δεν είναι όλοι ταυτόχρονα ίσοι µε 0. Αν k = 0, τότε ϑα έχουµε k 1 x 1 + k 2 x k i 1 x i 1 +k i x i +k i+1 x i+1 + +k n x n = 0, και εποµένως, λόγω της γραµµικής ανεξαρτησίας των διανυσµάτων { x 1,, x n }, ϑα έχουµε k 1 = = k n = 0, το οποίο είναι άτοπο διότι ένα τουλάχιστον από τα k 1,, k n, k είναι 0. Άρα k 0, και εποµένως πολλαπλασιάζοντας την σχέση ( ) µε k 1, ϑα έχουµε την σχέση x = ( k 1 k 1 ) x k 1 k n x n η οποία δείχνει ότι το x είναι

10 74 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ, ΒΑΣΕΙ ΚΑΙ ΙΑΣΤΑΣΗ γραµµικός συνδυασµός των x 1,, x n. Το αντίστροφο προκύπτει άµεσα απο το 1. Πρόταση Εστω S = { x 1, x 2,, x n } ένα πεπερασµένο υποσύνολο του V. Τότε τα ακόλουθα είναι ισοδύναµα : 1. Το σύνολο S είναι γραµµικά ανεξάρτητο. 2. Κάθε διάνυσµα του S γράφεται κατά µοναδικό τρόπο σαν γραµµικός συνδυασµός των διανυσµάτων του S (µε άλλα λόγια αν k 1 x 1 + +k n x n = l 1 x l n x n, τότε k 1 = l 1, k 2 = l 2,, k n = l n ). Απόδειξη : Εστω ότι k 1 x k n x n = l 1 x l n x n, όπου k i, l i K, 1 i n. Η σχέση αυτή είναι προφανώς ισοδύναµη µε την σχέση (k 1 l 1 ) x (k n l n ) x n = 0, η οποία λόγω της γραµµικής ανεξαρτησίας των x 1,, x n έχει σαν συνέπεια ότι k i l i = 0, i = 1,, n. Εποµένως k i = l i, i = 1,, n Εστω ότι k 1 x k n x n = 0, όπου k i K, 1 i n. Επειδή 0 x = 0, x V, η παραπάνω σχέση γράφεται ισοδύναµα k 1 x k n x n = 0 x x n. Τότε από την υπόθεση 2. έπεται ότι k 1 = k 2 = = k n = 0. Συνδυάζοντας την παραπάνω Πρόταση µε την Πρόταση 3.3.9, έχουµε το ακόλουθο Πόρισµα. Πόρισµα Εστω S = { x 1, x 2,, x n } ένα πεπερασµένο υποσύνολο του V. Τότε τα ακόλουθα είναι ισοδύναµα : 1. Το σύνολο S είναι γραµµικά ανεξάρτητο. 2. Το άθροισµα υπόχωρων x 1 + x x n είναι ευθύ. 3. S = x 1 x 2 x n. Ασκηση Να δειχθεί ότι τα διανύσµατα x = (3 + 2, 1 + 2), y = (7, ) του R 2 είναι γραµµικά εξαρτηµένα όταν το R 2 ϑεωρηθεί σαν διανυσµατικός χώρος υπεράνω του R, αλλά τα x, y είναι γραµµικά ανεξάρτητα όταν το R 2 ϑεωρηθεί σαν διανυσµατικός χώρος υπεράνω του Q. 2. Να δειχθεί ότι τα διανύσµατα x = (1 i, i), y = (2, 1 + i) του C 2 είναι γραµµικά ανεξάρτητα όταν το C 2 ϑεωρηθεί σαν διανυσµατικός χώρος υπεράνω του R. 3. Αν a είναι ένας άρρητος αριθµός, να δειχθεί ότι τα διανύσµατα {1, a} του R είναι γραµµικά ανεξάρτητα όταν το R ϑεωρηθεί σαν διανυσµατικός χώρος υπεράνω του Q.

11 4.2. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΒΑΣΗΣ 75 Ασκηση Για ποιές τιµές του r R, το ακόλουθα διανύσµατα του R 3 είναι γραµµικά ανεξάρτητα ; x = (r, 1, 1), y = (1, r, 1), z = (1, 1, r) Ασκηση Στον διανυσµατικό χώρο F(R, R) των συναρτήσεων από το R στο R, να δείξετε ότι οι συναρτήσεις f 1 (t) = e t, f 2 (t) = e 2t, f 3 (t) = e 3t είναι γραµµικά ανεξάρτητα διανύσµατα του F(R, R). Να γενικευθεί το αποτέλεσµα για n το πλήθος συναρτήσεις. Ασκηση Να ϐρεθούν αναγκαίες και ικανές συνθήκες για τα a, b, c R, έτσι ώστε τα διανύσµατα x = (1, 1, 1, a), y = (1, 0, 1, b), z = ( 2, 2, 2, c) του R 4 να είναι γραµµικά ανεξάρτητα. Ασκηση Εστω S = { x 1, x 2,, x n } ένα γραµµικά ανεξάρτητο σύνολο διανυσµάτων του διανυσµατικού χώρου V K, και έστω x ένα διάνυσµα του V το οποίο δεν είναι γραµµικός συνδυασµός των x 1, x 2,, x n, δηλαδή x / S. Να δείξετε ότι το σύνολο { x 1 + x, x 2 + x,, x n + x} είναι γραµµικά ανεξάρτητο. 4.2 Η Εννοια της Βάσης Εστω V ένας διανυσµατικός χώρος υπεράνω του σώµατος K. Συνδυάζοντας την έννοια των γεννητόρων ενός διανυσµατικού χώρου και την έννοια της γραµµικής ανεξαρτησίας, αποκτούµε την έννοια της ϐάσης η οποία είναι ϑεµελιώδους σηµασίας στην ϑεωρία των διανυσµατικών χώρων. Ορισµός Ενα υποσύνολο B του διανυσµατικού χώρου V K καλείται ϐάση του V (υπεράνω του K) αν ικανοποιεί τις ακόλουθες συνθήκες : 1. Το σύνολο B είναι γραµµικά ανεξάρτητο. 2. Το σύνολο B παράγει τον χώρο V, δηλαδή V = S. Μια από τις σηµαντικότερες ιδιότητες της ϐάσης περιγράφεται στην ακόλουθη πρόταση.

12 76 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ, ΒΑΣΕΙ ΚΑΙ ΙΑΣΤΑΣΗ Πρόταση Εστω B = { e 1, e 2,, e n } ένα υποσύνολο του V. ακόλουθα είναι ισοδύναµα : Τότε τα 1. Το σύνολο B είναι µια ϐάση του V. 2. Κάθε διάνυσµα του V γράφεται κατά µοναδικό τρόπο σαν γραµµικός συνδυασµός των διανυσµάτων του συνόλου B. 3. V = e 1 e 2 e n. Απόδειξη : Η απόδειξη είναι άµεση συνέπεια της Πρότασης και του Πο- ϱίσµατος Ο κύριος σκοπός της παρούσης παραγράφου είναι να δείξουµε ότι κάθε πεπερασµένα παραγόµενος διανυσµατικός χώρος έχει τουλάχιστον µια ϐάση. Στην επόµενη παράγραφο ϑα δείξουµε επιπρόσθετα ότι δύο τυχούσες ϐάσεις περιέχουν τον ίδιο αριθµό διανυσµάτων. Οµως πριν περάσουµε στην απόδειξη του σηµαντικού αυτού αποτελέσµατος, η οποία ϑα απαιτήσει αρκετά ϐήµατα, ϑα δώσουµε κάποια παραδείγµατα ϐάσεων. Παράδειγµα Εστω K ένα σώµα και n Για κάθε k K \ {0}, το µονοσύνολο {k} αποτελεί µια ϐάση του διανυσµατικού χώρου K υπεράνω του K. Πράγµατικά : Κάθε µη-µηδενικό στοιχείο k K είναι γραµµικά ανεξάρτητο, και επιπλέον παράγει τον διανυσµατικό χώρο K υπεράνω του εαυτού του διότι l K: l = (lk 1 )k. Αρα το µονοσύνολο {k} είναι ϐάση του K. 2. Το σύνολο B := { e 1, e 2,, e n } αποτελεί µια ϐάση, η οποία καλείται κανονική, του K n, όπου (το 1 εµφανίζεται στην i συνιστώσα): e i = (0, 0,, 0, 1, 0,, 0), 1 i n Πράγµατι, έχουµε ήδη δείξει προηγούµενα ότι το σύνολο B είναι ένα γραµ- µικά ανεξάρτητο σύνολο γεννητόρων του K n. Εποµένως το συνολο B είναι µια ϐάση του K n. 3. Το σύνολο B = {1, t, t 2,, t n } είναι µια ϐάση του διανυσµατικού χώρου K n [t] των πολυωνύµων µε ϐαθµό το πολύ n, υπεράνω του K. Πράγµατι : Είναι προφανές ότι το σύνολο B = {1, t, t 2,, t n } παράγει τον διανυσµατικό χώρο K n [t] (δες και το Παράδειγµα 3.2.9). Επιπλέον από το Παράδειγµα έπεται ότι το σύνολο B είναι και γραµµικά ανεξάρτητο. Εποµένως το B είναι µια ϐάση του K n [t].

13 4.2. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΒΑΣΗΣ 77 Το ακόλουθο σπουδαίο αποτέλεσµα δείχνει ότι ανάµεσα σε ένα γραµµικά ανεξάρτητο σύνολο διανυσµάτων το οποίο περιέχεται σε ένα πεπερασµένο σύνολο γεννητόρων µπορούµε να παρεµβάλλουµε µια ϐάση. Θεώρηµα [Παρεµβολή Βάσης] Εστω V K ένας διανυσµατικός χώρος υπε- ϱάνω του σώµατος K και έστω F G δύο υποσύνολα του V για τα οποία ισχύουν τα εξής : 1. Το σύνολο F είναι γραµµικά ανεξάρτητο. 2. Το σύνολο G είναι ένα πεπερασµένο σύνολο γεννητόρων του V. Τότε υπάρχει µια ϐάση B του V έτσι ώστε : F B G. Απόδειξη : Θεωρούµε την συλλογή H όλων των υποσυνόλων H του V τα οποία ικανοποιούν τις ακόλουθες δύο ιδιότητες : 1. Κάθε υποσύνολο H H είναι γραµµικά ανεξάρτητο. 2. Για κάθε υποσύνολο H H ισχύει : F H G. ηλαδή : H := {H V F H G και το H είναι γραµµικά ανεξάρτητο} Παρατηρούµε ότι η συλλογή υποσυνόλων H είναι µη-κενή και περιέχει πεπε- ϱασµένα το πλήθος στοιχεία, δηλαδή πεπερασµένα υποσύνολα του V µε τις ιδιότητες 1. και 2. Πράγµατι η συλλογή H είναι µη-κενή διότι περιέχει το γραµµικά ανεξάρτητο σύνολο F G, και το πλήθος των στοιχείων της H είναι πεπερασµένο διότι κάθε στοιχείο της H περιέχεται στο σύνολο G και το G είναι πεπερασµένο από την υπόθεση. Εποµένως µπορούµε να διαλέξουµε εκείνο το στοιχείο B του H µε το µικρότερο πλήθος στοιχείων. Με άλλα λόγια από την κατασκευή του το σύνολο B είναι το υποσύνολο του V µε το µικρότερο πλήθος στοιχείων το οποίο είναι γραµµικά ανεξάρτητο και περιέχει το F και περιέχεται στο G: F B G. Θα δείξουµε ότι το B είναι µια ϐάση του B. Επειδή το σύνολο B είναι εκ κατασκευής γραµµικά ανεξάρτητο, αρκεί να δείξουµε ότι παράγει τον V. Εστω x G ένα τυχόν διάνυσµα του G. Αν x B, τότε το x είναι τετριµµένα γραµµικός συνδυασµός διανυσµάτων του B. Εστω x / B. Θεωρούµε το σύνολο B := B { x}. Επειδή προφανώς το σύνολο B ικανοποιεί τη σχέση B B G και έχει µεγαλύτερο πλήθος στοιχείων από το B, δεν µπορεί να είναι γραµµικά ανεξάρτητο από την κατασκευή του B. Άρα το B είναι γραµµικά εξαρτηµένο, και εποµένως από την Πρόταση έπεται ότι το x είναι γραµµικός συνδυασµός των διανυσµάτων του συνόλου B.

14 78 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ, ΒΑΣΕΙ ΚΑΙ ΙΑΣΤΑΣΗ Επειδή το G είναι σύνολο γεννητόρων του V, κάθε διάνυσµα του B ϑα είναι γραµµικός συνδυασµός των διανυσµάτων του G. Συνδυάζοντας τις παραπάνω παρατηρήσεις, καταλήγουµε στο ότι το x ϑα είναι γραµµικός συνδυασµός των διανυσµάτων του συνόλου B. Άρα σε κάθε περίπτωση το τυχόν διάνυσµα x του G είναι γραµµικός συνδυασµός των διανυσµάτων του B. Επειδή από την υπόθεση το σύνολο G είναι σύνολο γεννητόρων του V, έπεται ότι και το B είναι σύνολο γεννητόρων του V. Άρα το B είναι µια ϐάση του V η οποία εκ κατασκευής περιέχει το σύνολο F και περιέχεται στο σύνολο G. Το παραπάνω ϑεώρηµα έχει δύο σηµαντικά πορίσµατα τα οποία δείχνουν ότι κάθε πεπερασµένα παραγόµενος διανυσµατικός χώρος έχει τουλάχιστον µια ϐάση και επιπρόσθετα σε έναν τέτοιον χώρο κάθε γραµµικά ανεξάρτητο υποσύνολο µπορεί να επεκταθεί σε µια ϐάση. Πόρισµα [ Υπαρξη Βάσης] Εστω ότι G = { x 1, x 2,, x n } είναι ένα σύνολο γεννητόρων του διανυσµατικού χώρου V. Τότε υπάρχει ένα υποσύνολο B του G το οποίο είναι µια ϐάση του V, δηλαδή υπάρχουν δείκτες {i 1, i 2,, i k } {1, 2,, n} έτσι ώστε το σύνολο B = { x i1, x i2,, x ik } να είναι ϐάση του V. Ιδιαίτερα κάθε πεπερασµένα παραγόµενος διανυσµατικός χώρος έχει τουλάχιστον µια ϐάση. Απόδειξη : Θέτοντας F =, και παρατηρώντας ότι τετριµµένα το F είναι γραµµικά ανεξάρτητο και F G, από το Θεώρηµα έπεται ότι υπάρχει µια ϐάση B του V µε την ιδιότητα B G. Εποµένως υπάρχουν δείκτες {i 1, i 2,, i k } {1, 2,, n} έτσι ώστε το σύνολο B = { x i1, x i2,, x ik } να είναι ϐάση του V. Πόρισµα [ Επέκταση Γραµµικά Ανεξάρτητου Υποσυνόλου σε µια Βάση] Εστω V K ένας πεπερασµένα παραγόµενος διανυσµατικός χώρος υπεράνω του K, και έστω { x 1, x 2,, x k } ένα γραµµικά ανεξάρτητο σύνολο διανυσµάτων του V. Τότε υπάρχουν διανύσµατα x k+1, x k+2,, x n, όπου n 1, έτσι ώστε το σύνολο { x 1, x 2,, x k, x k+1, x k+2,, x n } να είναι µια ϐάση του V. Απόδειξη : Θέτουµε F = { x 1, x 2,, x k }. Επειδή ο διανυσµατικός χώρος V είναι πεπερασµένα παραγόµενος, υπάρχει ένα σύνολο γεννητόρων G του V. Θέτουµε G := F G. Τότε προφανώς το G παραµένει σύνολο γεννητόρων του V και εκ κατασκευής περιέχει το σύνολο F:: F G. Τότε από το Θεώρηµα έπεται ότι υπάρχει µια ϐάση B του V µε την ιδιότητα F B G. Αυτό σηµαίνει ότι υπάρχουν διανύσµατα x k+1, x k+2,, x n, όπου n 1, έτσι ώστε το σύνολο { x 1, x 2,, x k, x k+1, x k+2,, x n } να είναι µια ϐάση του V.

15 4.2. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΒΑΣΗΣ 79 Παράδειγµα Θεωρούµε τα διανύσµατα x = (2, 1, 4, 3), y = (2, 1, 2, 0) του R 4. Θα δείξουµε ότι τα x, y είναι γραµµικά ανεξάρτητα και ϑα προσδιορίσουµε δύο διανύσµατα z, w έτσι ώστε το σύνολο { x, y, z, w} να αποτελεί ϐάση του R Εστω k x + l y = 0. Τότε k(2, 1, 4, 3) + l(2, 1, 2, 0) = (0, 0, 0, 0) (2k + 2l, k + l, 4k + 2l, 3k) = (0, 0, 0, 0). Προφανώς η τελευταία σχέση δίνει ότι k = l = 0 και εποµένως τα x, y είναι γραµµικά ανεξάρτητα. 2. Θεωρούµε την κανονική ϐάση { e 1, e 2, e 3, e 4 } του R 4. Αν το e 1 ήταν γραµµικός συνδυασµός των x και y, τότε ϑα είχαµε µια σχέση της µορφής : e 1 = a x + b y, δηλαδή : (1, 0, 0, 0) = a(2, 1, 4, 3) + b(2, 1, 2, 0) Η τελευταία σχέση είναι ισοδύναµη µε την (1, 0, 0, 0) = (2a + 2b, 1 + b, 4a + 2b, 3a) η οποία εύκολα ϐλέπουµε ότι είναι αδύνατη. Εποµένως, από την Πρόταση 4.1.5, έπεται ότι το σύνολο { x, y, e 1 } είναι γραµµικά ανεξάρτητο. Εργαζόµενοι παρόµοια ϐλέπουµε ότι το διάνυσµα e 2 δεν είναι γραµµικός συνδυασµός των { x, y, e 1 }, και εποµένως το σύνολο B := { x, y, e 1, e 2 } είναι γραµµικά ανεξάρτητο. Θα δείξουµε ότι το σύνολο B είναι µια ϐάση του R 4 (Αν είχαµε αποδείξει σ αυτό το σηµείο το Θεώρηµα 4.3.8, το Ϲητούµενο ϑα ήταν άµεσο). Αρκεί να δείξουµε ότι το B παράγει τον R 4. Θα έχουµε : x y = (0, 0, 2, 3) = 2 e e 4 x 2 y = ( 2, 1, 0, 3) = 2 e 1 e e 4 Αρα αφαιρώντας ϑα έχουµε y = 2 e 1 + e e 3. Εποµένως : Τότε από την πρώτη σχέση ϑα έχουµε : e 3 = 1 2 y e e 2 e 4 = 1 3 [ x y 2 e 3] = 1 3 [ x 2 y + 2 e 1 + e 2 ] Τώρα επειδή κάθε διάνυσµα r = (a, b, c, d) R 4 είναι γραµµικός συνδυασµός των { e 1, e 2, e 3, e 4 }: r = a e 1 + b e 2 + c e 3 + d e 4, λαµβάνοντας υπ όψιν τις παραπάνω σχέσεις, ϑα έχουµε : r = (a c + 2d 3 ) e 1 + (b c 2 + d 3 ) e 2 + ( d 3 c) x + ( c 2 2d 3 ) y και εποµένως το σύνολο διανυσµάτων B παράγει τον R 4. Ετσι ϑέτοντας z = e 1 και w = e 2 έχουµε το Ϲητούµενο.

16 80 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ, ΒΑΣΕΙ ΚΑΙ ΙΑΣΤΑΣΗ 4.3 Η Εννοια της ιάστασης Εχοντας δείξει ότι κάθε πεπερασµένα παραγόµενος διανυσµατικός χώρος V K υπεράνω ενός σώµατος K έχει τουλάχιστον µια ϐάση, προκύπτει εύλογα το ερώτηµα αν δύο τυχούσες ϐάσεις του V έχουν κάποιες κοινές ιδιότητες. Το Παράδειγµα δείχνει ότι τα διανύσµατα δύο ϐάσεων µπορεί να είναι δια- ϕορετικά, εποµένως δεν µπορούµε να περιµένουµε δύο τυχούσες ϐάσεις να έχουν κοινά διανύσµατα. Οπως ϑα δείξουµε παρακάτω η ιδιότητα η οποία πα- ϱαµένει αναλλοίωτη είναι ότι δύο τυχούσες ϐάσεις περιέχουν τον ίδιο αριθµό διανυσµάτων. Το ακόλουθο σηµαντικό αποτέλεσµα είναι το κλειδί για την απόδειξη του αναλλοίωτου του πλήθους διανυσµάτων δύο ϐάσεων. Λήµµα [ Λήµµα Ανταλλαγής] Εστω G V ένα πεπερασµένο σύνολο διανυσµάτων το οποίο παράγει τον V, και F V ένα γραµµικά ανεξάρτητο υποσύνολο διανυσµάτων του V. Τότε F G. Απόδειξη : Η απόδειξη ϑα γίνει µε εις άτοπο επαγωγή : Υποθέτουµε ότι F > G και ϑα δείξουµε ότι αυτή η υπόθεση ϑα µας οδηγήσει σε άτοπο. Εστω G = { x 1,, x n }. Τότε από την υπόθεση µας έχουµε ότι F > n. Αυτό σηµαίνει ότι το σύνολο F περιέχει τουλάχιστον n + 1 διανύσµατα ή ισοδύναµα το F περιέχει ένα υποσύνολο F := { y 1,, y n, y n+1 } F το οποίο αποτελείται από n + 1 διανύσµατα. Η στρατηγική µας είναι να αντικαταστήσουµε τα διανύσµατα του συνόλου G µε διανύσµατα του συνόλου F µε τέτοιο τρόπο ώστε το το σύνολο που ϑα προκύψει να παραµείνει σύνολο γεννητόρων του V. Εν πρώτοις παρατηρούµε ότι επειδή το F είναι γραµµικά ανεξάρτητο, από την Πρόταση έπεται ότι και το σύνολο F είναι γραµµικά ανεξάρτητο. Επειδή το G είναι σύνολο γεννητόρων του V, έπεται ότι το y 1 F ϑα είναι γραµµικός συνδυασµός των διανυσµάτων του G. Ετσι ϑα έχουµε ότι y 1 = k 1 x 1 + k 2 x k n x n, k i K, 1 i n (1) Αν k i = 0, i = 1,, n, τότε y 1 = 0 και αυτό είναι άτοπο διότι το µονοσύνολο { y 1 } είναι υποσύνολο του γραµµικά ανεξάρτητου συνόλου F και γνωρίζουµε ότι το µονοσύνολο { 0} είναι γραµµικά εξαρτηµένο από το Λήµµα Άρα υπάρχει i = 1,, n έτσι ώστε k i 0. Χωρίς ϐλάβη της γενικότητας, εν ανάγκει αλλάζοντας την αρίθµηση των x 1,, x n, ότι k 1 0. Πολλαπλασιάζοντας και τα δυο µέλη της (1) µε k1 1, ϑα έχουµε ισοδύναµα τη σχέση x 1 = k 1 1 y 1 + ( k 1 1 k 2) x ( k 1 1 k n) x n (1)

17 4.3. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΙΑΣΤΑΣΗΣ 81 Επειδή το σύνολο { x 1, x 2,, x n } παράγει τον V και το x 1 είναι γραµµικός συνδυασµός των y 1, x 2,, x n, έπεται άµεσα ότι και το σύνολο { y 1, x 2,, x n } παράγει τον V. Εποµένως το διάνυσµα y 2 είναι γραµµικός συνδυασµός των διανυσµάτων { y 1, x 2,, x n }, δηλαδή : y 2 = l 1 y 1 + l 2 x l n x n, l i K, 1 i n (2) Αν l i = 0, i = 2,, n, τότε ϑα έχουµε y 2 = l 1 y 1, δηλαδή τα y 1, y 2 είναι γραµµικά εξαρτηµένα, και αυτό είναι άτοπο διότι το σύνολο { y 1, y 2 } είναι γραµµικά ανεξάρτητο ως υποσύνολο του γραµµικά ανεξάρτητου συνόλου F. Άρα υπάρχει i = 2,, n έτσι ώστε l i 0. Χωρίς ϐλάβη της γενικότητας, εν ανάγκει αλλάζοντας την αρίθµηση των x 2,, x n, ότι l 2 0. Πολλαπλασιά- Ϲοντας και τα δυο µέλη της (2) µε l2 1, ϑα έχουµε ισοδύναµα τη σχέση x 2 = l 1 2 y 2 + ( l 1 2 l 1) y 1 + ( l 1 2 l 3) x ( l 1 2 l n) x n (2) Επειδή το σύνολο { y 1, x 2,, x n } παράγει τον V και το x 2 είναι γραµµικός συνδυασµός των διανυσµάτων y 1, y 2, x 3,, x n, έπεται άµεσα ότι και το σύνολο { y 1, y 2, x 3,, x n } παράγει τον V. Μέχρι τώρα έχουµε αντικαταστήσει τα δύο πρώρα διανύσµατα x 1, x 2 του συνόλου των γεννητόρων G µε τα δύο πρώτα διανύσµατα y 1, y 2 έτσι ώστε το σύνολο { y 1, y 2, x 3,, x n } που προκύπτει να παραµένει σύνολο γεννητόρων του V. Συνεχίζοντας αυτή τη διαδικασία αντικατάστασης ενός διανύσµατος του G µε ένα διάνυσµα του F, µετά από n ϐήµατα, καταλήγουµε να αντικαταστήσουµε τα διανύσµατα του G µε τα διανύσµατα του F, και το σύνολο { y 1, y 2,, y n } παραµένει σύνολο γεννητόρων του V. Εποµένως, συνεχίζοντας στο (n + 1) ϐήµα, το διάνυσµα y n+1 είναι γραµµικός συνδυασµός των διανυσµάτων { y 1, y 2,, y n }, δηλαδή : y n+1 = m 1 y 1 + m 2 y m n y n, m i K, 1 i n (n + 1) Τότε όµως από την Πρόταση έπεται ότι το σύνολο F = { y 1, y 2,, y n, y n+1 } είναι γραµµικά εξαρτηµένο και αυτό είναι άτοπο. Στο άτοπο καταλήξαµε υ- ποθέτοντας ότι F > G. Εποµένως ϑα έχουµε F G. Πόρισµα Κάθε ϐάση ενός πεπερασµένα παραγόµενου διανυσµατικού χώρου V υπεράνω του σώµατος K περιέχει πεπερασµένο πλήθος διανυσµάτων. Απόδειξη : Εστω B µια ϐάση του διανυσµατικού χώρου V, ιδιαίτερα το σύνολο B είναι γραµµικά ανεξάρτητο. Επειδή ο V είναι πεπερασµένα παραγόµενος,

18 82 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ, ΒΑΣΕΙ ΚΑΙ ΙΑΣΤΑΣΗ έπεται ότι ο V έχει ένα πεπερασµένο σύνολο γεννητόρων G. Τότε από το Λήµµα Ανταλλαγής ϑα έχουµε ότι B G <. Τώρα είµαστε σε ϑέση να διατυπώσουµε και να αποδείξουµε το ακόλουθο ϑεµελιώδες αποτέλεσµα. Θεώρηµα Εστω B 1 και B 2 δύο ϐάσεις ενός πεπερασµένα παραγόµενου διανυσµατικού χώρου V K. Τότε B 1 = B 2. Απόδειξη : Η απόδειξη είναι άµεση συνέπεια του Λήµµατος Ανταλλαγής 4.3.1: Επειδή τα σύνολα B 1, B 2 είναι ϐάσεις, ϑα είναι γραµµικά ανεξάρτητα σύνολα γεννητόρων του V. 1. Επειδή το B 1 είναι γραµµικά ανεξάρτητο και το B 2 είναι σύνολο γεννητό- ϱων του V, από το Λήµµα Ανταλλαγής ϑα έχουµε : B 1 B Επειδή το B 2 είναι γραµµικά ανεξάρτητο και το B 1 είναι σύνολο γεννητό- ϱων του V, από το Λήµµα Ανταλλαγής ϑα έχουµε : B 2 B 1. Εποµένως : B 1 = B 2. Το παραπάνω Θεώρηµα µας οδηγεί άµεσα στον ακόλουθο ορισµό. Ορισµός Εστω V K ένας πεπερασµένα παραγόµενος διανυσµατικός χώ- ϱος υπεράνω του σώµατος K. Το πλήθος των διανυσµάτων µιας τυχούσας ϐάσης B του V καλείται διάσταση του V και συµβολίζεται ως εξής : dim K V := B, B είναι τυχούσα ϐάση του V Από τώρα και στο εξής πεπερασµένα παραγόµενοι διανυσµατικοί χώροι V K ϑα καλούνται διανυσµατικοί χώροι πεπερασµένης διάστασης και τότε ϑα γράφουµε dim K V <. Το υπόλοιπο µέρος των σηµειώσεων ϑα αφιερωθεί στην µελέτη τους. Σχόλιο Οπως έχουµε δει η έννοια της γραµµικής ανεξαρτησίας διανυσµάτων ενός διανυσµατικού χώρου, και άρα και η έννοια της ϐάσης, εξαρτάται από το σώµα υπεράνω του οποίου είναι ορισµένος ο διανυσµατικός χώρος. Επο- µένως και η έννοια της διάστασης εξαρτάται από το σώµα υπεράνω του οποίου είναι ορισµένος ο διανυσµατικός χώρος. Αυτή την εξάρτηση υποδηλώνει και ο συµβολισµός dim K V. Ετσι ο διανυσµατικός χώρος C C έχει dim C C = 1, διότι ο αριθµός 1 C είναι µια ϐάση του C υπεράνω του C. Πράγµατι 1 0 και άρα το 1 είναι γραµµικά ανεξάρτητο διάνυσµα του C. Από την άλλη πλευρά κάθε µιγαδικός

19 4.3. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΙΑΣΤΑΣΗΣ 83 αριθµός z γράφεται ως γραµµικός συνδυασµός z = z1 του 1 µε συντελεστές από το C. Αρα το σύνολο {1}ειναι µια ϐάση του C C και εποµένως dim C C = 1. Από την άλλη πλευρά ο διανυσµατικός χώρος C R έχει διάσταση 2 διότι το σύνολο {1, i} είναι µια ϐάση του C υπεράνω του R. Πράγµατι όπως έχουµε δει το σύνολο {1, i} είναι γραµµικά ανεξάρτητο υπεράνω του R. Επειδή κάθε µιγαδικός αριθµός z γράφεται ως z = a + bi = a1 + bi, όπου a, b R, έπεται ότι το σύνολο {1, i} παράγει τον διανυσµατικό χώρο C R και άρα αποτελεί ϐάση του. Εποµένως dim R C = 2. Παρατήρηση [ ιανυσµατικοί Χώροι Απειρης ιάστασης] ιανυσµατικοί χώροι V K οι οποίοι δεν είναι πεπερασµένα παραγόµενοι καλούνται χώροι άπειρης διάστασης. Γι αυτούς τους χώρους ϑα γράφουµε dim K V =. Η ϑεωρία των χώρων άπειρης διάστασης, η οποία είναι αντικείµενο διαφορετικών µαθηµάτων, π.χ. της Συναρτησιακής Ανάλυσης, δεν ϑα µας απασχολήσει στις παρούσες σηµειώσεις παρά µόνο περιστασιακά. Ο συµβολισµός dim K V = υποδηλώνει ότι ο χώρος V K δεν είναι πεπερασµένης διάστασης, δηλαδή δεν έ- χει ϐάση µε πεπερασµένο πλήθος στοιχείων ή ισοδύναµα δεν είναι πεπερασµένα παραγόµενος. Από την άλλη πλευρά η έννοια της ϐάσης, όπως την έχουµε ορίσει, έχει έννοια και για άπειρα σύνολα, και εποµένως και για διανυσµατικούς χώρους οι οποίοι δεν είναι πεπερασµένα παραγόµενοι. Μπορεί κανείς να δείξει ότι δύο τυχούσες ϐάσεις ενός τυχόντος διανυσµατικού χώρου V K, όχι κατ ανάγκην πεπερασµένα παραγόµενου, έχουν το ίδιο (ενδεχόµενα άπειρο) πλήθος στοιχείων. Η κοινή αυτή τιµή καλείται όπως και παραπάνω διάσταση του V K. Σ αυτό το σηµείο ϑα πρέπει να είναι κανείς προσεκτικός καθώς υπάρχουν διαφορετικές έννοιες και «ποιότητες» απείρου, και εποµένως κάποια διάκριση είναι αναγκαία. Ενδεικτικά αναφέρουµε, χωρίς απόδειξη, τα ακόλουθα παραδείγµατα διανυσµατικών χώρων άπειρης διάστασης. 1. dim Q R =, δηλαδή το σώµα των πραγµατικών αριθµών ϑεωρούµενο σαν διανυσµατικός χώρος υπεράνω του σώµατος των ϱητών έχει άπειρη διάσταση. 2. dim K K[t] =, δηλαδή ο διανυσµατικός χώρος των πολυωνύµων υπε- ϱάνω του K έχει άπειρη διάσταση. 3. dim R F(S, R) =, όπου S είναι ένα άπειρο σύνολο δηλαδή ο διανυσµατικός χώρος όλων των πραγµατικών συναρτήσεων µε πεδίο ορισµού ένα άπειρο σύνολο, ϐλέπε έχει άπειρη διάσταση. Τυπικά διανυσµατικοί χώροι συναρτήσεων, οι οποίοι είναι αντικείµενο της Ανάλυσης, είναι άπειρης διάστασης.

20 84 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ, ΒΑΣΕΙ ΚΑΙ ΙΑΣΤΑΣΗ Στις παρούσες σηµειώσεις κυρίως ϑα µας απασχολήσουν πεπερασµένα παραγόµενοι υπόχωροι διανυσµατικών χώρων άπειρης διάστασης. Τέτοιοι υπόχωροι υπάρχουν σε αφθονία όπως δείχνει η ακόλουθη άµεση συνέπεια του Πορίσµατος 4.2.4: Πόρισµα Εστω W ένας υπόχωρος ενός διανυσµατικού χώρου V (ο οποίος δεν είναι κατ ανάγκην πεπερασµένης διάστασης). Αν ο W παράγεται από πεπερασµένα το πλήθος διανύσµατα, τότε dim K W <. Παράδειγµα Εστω K ένα σώµα και n dim K K = 1. Πράγµατι : για κάθε µη-µηδενικό στοιχείο k K, το µονοσύνολο {k} είναι ϐάση του K και εποµένως dim K K = dim K K n = n. Πράγµατι : Εχουµε δείξει ότι το σύνολο B = { e 1,, e n }, όπου e i = (0, 0,, 0, 1, 0,, 0) (το 1 εµφανίζεται στην i συνιστώσα), είναι µια ϐάση του K n. Αρα dim K K n = n. 3. dim K K n [t] = n + 1. Πράγµατι : Εχουµε δείξει ότι το σύνολο B = {1, t, t 2,, t n } είναι µια ϐάση του K n [t], και άρα dim K K n [t] = n + 1. Παράδειγµα Εστω τα ακόλουθα υποσύνολα του R 4 : V = {(x 1, x 2, x 3, x 4 ) R 4 x 1 x 2 + x 3 x 4 = 0} W = {(x 1, x 2, x 3, x 4 ) R 4 x 1 + x 2 + x 3 + x 4 = 0} Θα υπολογίσουµε µια ϐάση και την διάσταση του υπόχωρου V W. Εστω (x 1, x 2, x 3, x 4 ) V W. Προσθέτοντας και ακολούθως αφαιρώντας τις εξισώσεις x 1 x 2 + x 3 x 4 = 0 και x 1 + x 2 + x 3 + x 4 = 0, ϑα έχουµε άµεσα ότι x 1 = x 3 και x 2 = x 4. Αντίστροφα κάθε στοιχείο (x 1, x 2, x 3, x 4 ) R 4 έτσι ώστε x 1 = x 3 και x 2 = x 4, ανήκει προφανώς στον υπόχωρο C W. Εποµένως : V W = {(x 1, x 2, x 3, x 4 ) R 4 x 1 = x 3, x 2 = x 4 } = {(x 1, x 2, x 1, x 2 ) R 4 x 1, x 2 R} = {x 1 (1, 0, 1, 0) + x 2 (0, 1, 0, 1) R 4 x 1, x 2 R}

21 4.3. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΙΑΣΤΑΣΗΣ 85 Εποµένως V W = ε 1, ε 2, όπου ε 1 = (1, 0, 1, 0), και ε 2 = (0, 1, 0, 1). Εύκολα ϐλέπουµε ότι το σύνολο B = { ε 1, ε 2 } είναι γραµµικά ανεξάρτητο, και άρα αποτελεί µια ϐάση του υπόχωρου V W. Συµπεραίνουµε ότι dim R V W = 2. Πρόταση Εστω V 1, V 2,, V n διανυσµατικού χώροι πεπερασµένης διάστασης υπεράνω του σώµατος K. Τότε : dim K (V 1 V 2 V n ) = dim K V 1 + dim K V dim K V n Απόδειξη : Θα δείξουµε την Ϲητούµενη σχέση όταν n = 2 η γενική περίπτωση προκύπτει άµεσα µε επαγωγή. Εστω B 1 = { e 1, e 2,, e n } µια ϐάση του V 1 και B 2 = { ε 1, ε 2,, ε m } µια ϐάση του V 2. Θα δείξουµε ότι το σύνολο B := {( e 1, 0), ( e 2, 0),, ( e n, 0), ( 0, ε 1 ), ( 0, ε 2 ),, ( 0, ε m )} είναι µια ϐάση του V 1 V 2. είχνουµε πρώτα ότι το σύνολο B παράγει τον V 1 V 2. Εστω ( x, y) V 1 V 2 ένα τυχόν διάνυσµα. Επειδή x V 1 και το σύνολο B 1 είναι µια ϐάση του V 1, έπεται ότι x = k 1 e 1 + k 2 e k n e n, k i K, 1 i n. Παρόµοια επειδή y V 2 και το σύνολο B 2 είναι µια ϐάση του V 2, έπεται ότι y = l 1 ε 1 + l 2 ε l m ε m, l j K, 1 j m. Τότε ϑα έχουµε τη σχέση ( x, y) = (k 1 e 1 + k 2 e k n e n, l 1 ε 1 + l 2 ε l m ε m ) = k 1 ( e 1, 0) + k 2 ( e 2, 0) + + k n ( e n, 0) + l 1 ( 0, ε 1 ) + l 2 ( 0, ε 2 ) + + l m ( 0, ε m ) η οποία δείχνει ότι το σύνολο B παράγει τον χώρο V 1 V 2. Στη συνέχεια δείχνουµε ότι το B είναι γραµµικά ανεξάρτητο. Εστω ότι υπάρχουν αριθµοί k i, l j K, 1 i n, 1 j m, έτσι ώστε : k 1 ( e 1, 0)+k 2 ( e 2, 0)+ +k n ( e n, 0)+l 1 ( 0, ε 1 )+l 2 ( 0, ε 2 )+ +l m ( 0, ε m ) = ( 0, 0) Η τελευταία σχέση είναι ισοδύναµη µε τη σχέση (k 1 e 1 + k 2 e k n e n, l 1 ε 1 + l 2 ε l m ε m ) = ( 0, 0) από την οποία συνάγεται άµεσα ότι k 1 e 1 + k 2 e k n e n = 0, l 1 ε 1 + l 2 ε l m ε m = 0 Από τη γραµµική ανεξαρτησία των συνόλων B 1 και B 2 έπεται ότι k i = 0, i = 1, 2,, n και l j = 0, j = 1, 2,, m. Συµπεραίνουµε ότι το σύνολο B είναι γραµµικά ανεξάρτητο, και εποµένως είναι µια ϐάση του V 1 V 2. Τότε όµως dim K (V 1 V 2 ) = B = n + m = B 1 + B 2 = dim K V 1 + dim K V 2

22 86 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ, ΒΑΣΕΙ ΚΑΙ ΙΑΣΤΑΣΗ Παράδειγµα dim R (R C) = Η Πρόταση δίνει µια άλλη απόδειξη του τύπου 2. του Παραδείγµατος Πραγµατικά αυτό προκύπτει από το γεγονός ότι K n = K K K (n-παράγοντες). Ασκηση Εστω V το σύνολο των λύσεων της γραµµικής εξίσωσης : δηλαδή : k 1 x 1 + k 2 x k n x n = 0 V := {(x 1, x 2,, x n ) R n k 1 x 1 + k 2 x k n x n = 0} όπου k i R, 1 i n. Να προσδιορισθεί µια ϐάση και η διάσταση του V. Λύση : ιακρίνουµε δύο περιπτώσεις : 1. Αν k i = 0, i = 1, 2,, n, τότε προφανώς V = R n. Εποµένως dim R V = n, και τυχούσα ϐάση, π.χ. η κανονική, είναι ϐάση του V. 2. Εστω ότι (k 1, k 2,, k n ) (0, 0,, 0). Χωρίς ϐλάβη της γενικότητας, υποθέτουµε ότι k i 0. Τότε από την Εφαρµογή έπεται ότι το σύνολο διανυσµάτων του R n λ1 := (1, 0,, 0, l 1, 0,, 0),, λi 1 := (0, 0,, 1, l i 1, 0,, 0), λi+1 := (0, 0,, 0, l i+1, 1,, 0),, λn := (0, 0,, 0, l n, 0,, 1) όπου οι αριθµοί l j := k j k i, j i, εµφανίζονται στην i-συντεταγµένη, είναι ένα σύνολο γεννητόρων του V. Θα δείξουµε ότι το σύνολο B = { λ 1,, λ i 1, λ i+1,, λ n } είναι γραµµικά ανεξάρτητο και άρα αποτελεί µια ϐάση του V. Εστω µ 1 λ1 + µ 2 λ2 + + µ i 1 λi 1 + µ i+1 λi µ n λn = 0. Η τελευταία σχέση είναι ισοδύναµη µε την (µ 1, µ 2,, µ i 1, µ, µ i+1,, µ n ) = (0, 0,, 0), όπου µ := µ 1 l 1 + µ 2 l µ n l n. Τετριµµένα αυτές οι σχέσεις συνεπάγουν ότι µ 1 = = µ n = 0, και άρα πράγµατι το σύνολο B είναι γραµµικά ανεξάρτητο. Συµπεραίνουµε ότι dim R V = n 1, διότι η ϐάση B του V έχει n 1 στοιχεία. Κλείνουµε την παρούσα παράγραφο µε κάποιες σηµαντικές συνέπειες των όσων έχουµε αποδείξει µέχρι τώρα. Θεώρηµα Αν dim K V = n, τότε κάθε γραµµικά ανεξάρτητο υποσύνολο του V έχει το πολύ n στοιχεία.

23 4.3. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΙΑΣΤΑΣΗΣ Αν dim K V = n, τότε κάθε σύνολο γεννητόρων του V έχει τουλάχιστον n στοιχεία. 3. Αν dim K V = n, τότε κάθε σύνολο διανυσµάτων του V µε περισσότερα από n στοιχεία είναι γραµµικά εξαρτηµένο. 4. Αν dim K V = n, τότε κάθε σύνολο διανυσµάτων B του V το οποίο ικανοποιεί 2 από τις ακόλουθες 3 ιδιότητες είναι ϐάση. (a) Το B είναι γραµµικά ανεξάρτητο. (b) Το B παράγει τον V. (c) Το B έχει ακριβώς n στοιχεία. Απόδειξη : 1. Σύµφωνα µε το Πόρισµα 4.2.5, κάθε γραµµικά ανεξάρτητο υποσύνολο F του V επεκτείνεται σε µια ϐάση του V. Επειδή dim K V = n, έπεται ότι F n. 2. Σύµφωνα µε το Πόρισµα 4.2.4, κάθε σύνολο γεννητόρων G του V περιέχει σαν υποσύνολο µια ϐάση του V. Επειδή dim K V = n, έπεται ότι G n. 3. Προκύπτει άµεσα από το Αν το υποσύνολο B ικανοποιεί τα (a), (b), τότε το B είναι εξ ορισµού ϐάση του V. Αν το υποσύνολο B ικανοποιεί τα (a), (c), τότε από το (a) και το Πόρισµα 4.2.5, το B επεκτείνεται σε µια ϐάση B του V. Επειδή dim K V = n, η ϐάση B έχει n το πλήθος στοιχεία. Επειδή B B και B = n, έπεται ότι B = B, και άρα το σύνολο B είναι ϐάση του V. Αν το υποσύνολο B ικανοποιεί τα (b), (c), τότε από το (b) και το Πόρισµα 4.2.4, το B περιέχει σαν υποσύνολο µια ϐάση B του V. Επειδή dim K V = n, η ϐάση B έχει n το πλήθος στοιχεία. Επειδή B B και B = n, έπεται ότι B = B, και άρα το σύνολο B είναι ϐάση του V. Ασκηση Εστω B = { ε 1,, ε n } µια ϐάση του διανυσµατικού χώρου V υπεράνω του σώµατος K. Να δείξετε ότι το σύνολο : B := { ε 1, ε 1 + ε 2,, ε 1 + ε ε n } είναι επίσης µια ϐάση του V. Λύση : Επειδή B = B, σύµφωνα µε το Θεώρηµα 4.3.8, αρκεί να δείξουµε ότι το σύνολο B είναι γραµµικά ανεξάρτητο. Εστω k 1 ε 1 + k 2 ( ε 1 + ε 2 ) + + k n ( ε 1 + ε ε n ) = 0 Αυτή η σχέση είναι ισοδύναµη µε την (k 1 + k k n ) ε 1 + (k k n ) ε (k n 1 + k n ) ε n 1 + k n ε n = 0

24 88 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ, ΒΑΣΕΙ ΚΑΙ ΙΑΣΤΑΣΗ Επειδή το σύνολο { ε 1,, ε n } είναι γραµµικά ανεξάρτητο, έπεται ότι ϑα έχουµε : k 1 + k k n = k k n = = k n 1 + k n = k n = 0 Οι τελευταίες σχέσεις προφανώς δίνουν ότι k 1 = = k n = 0. Αρα το σύνολο B είναι γραµµικά ανεξάρτητο. Παράδειγµα Παραδείγµατα Βάσεων στον K n [t]. 1. Εστω P (t) K n [t] ένα πολυώνυµο ϐαθµού n. Τότε το σύνολο B := {P (t), P (t), P (t),, P (n) (t)} είναι µια ϐάση του K n [t], όπου P (k) (t) είναι η παράγωγος k-τάξης του P (t). Πραγµατικά : Επειδή deg P (t) = n, έπεται άµεσα ότι deg P (t) = n 1, deg P (t) = n 2,, deg P (n 1) (t) = 1, deg P (n) (t) = 0. Από το Παράδειγµα έπεται ότι το σύνολο B είναι γραµµικά ανεξάρτητο. Επειδή B = n + 1 επειδή από το Παράδειγµα έχουµε dim K K n [t] = n + 1, από το Θεώρηµα έπεται ότι το σύνολο B είναι ϐάση του K n [t]. 2. Εστω α K. Τότε το σύνολο C := {1, (t α), (t α) 2,, (t α) n } είναι µια ϐάση του K n [t]. Εργαζόµενοι όπως και στο 1., επειδή το πλήθος των διανυσµάτων του συνόλου C είναι n + 1 = dim K K n [t], από το Θεώρηµα έπεται ότι το σύνολο C είναι ϐάση του K n [t]. Ερώτηση : Ποιές είναι οι συνιστώσες του τυχόντος πολυωνύµου P (t) K n [t] στην παραπάνω ϐάση; Απάντηση : Χρησιµοποιώντας τον τύπο του Taylor από τον Απειροστικό Λογισµό, έπεται ότι το πολυώνυµο P (t) γράφεται µοναδικά ως εξής : P (t) = P (α) + P (α) 1! (t α) + P (α) 2! και εποµένως οι συνιστώσες είναι : P (k) (α) k!, 0 k n. Πρόχειρη οκιµασία (t α) P (n) (α) (t α) n n! Να εξετασθεί αν τα παρακάτω υποσύνολα του K n [t] είναι ϐάσεις του K n [t]: 1. {1, 1 + t, 1 + t + t 2,, 1 + t + t t n }. 2. {1 + t, t + t 2,, t n 1 + t n }. 3. {1, 1 t, (1 t) 2,, (1 t) n }.

25 4.4. ΙΑΣΤΑΣΗ ΥΠΟΧΩΡΩΝ ιάσταση Υπόχωρων Αν W είναι ένας υπόχωρος ενός διανυσµατικού χώρου V υπεράνω του σώµατος K, τότε όπως έχουµε δει ο W µε τους περιορισµούς των πράξεων του V είναι ένας διανυσµατικός χώρος υπεράνω του K, και εποµένως ορίζεται η διάσταση του W, όταν αυτός είναι πεπερασµένα παραγόµενος. Στην παρούσα ενότητα ϑα µελετήσουµε τη συµπεριφορά της διάστασης ενός διανυσµατικού χώρου πεπερασµένης διάστασης σε σχέση µε τους υπόχωρους του. Αρχίζουµε µε την ακόλουθη πρόταση η οποία δείχνει ότι η ιδιότητα ενός διανυσµατικού χώρου να είναι πεπερασµένης διάστασης κληρονοµείται στους υπόχωρους του. Πρόταση Εστω V K ένας διανυσµατικός χώρος πεπερασµένης διάστασης υπεράνω του σώµατος K, και έστω W ένας υπόχωρος του V. 1. Ο υπόχωρος W έχει πεπερασµένη διάσταση. 2. dim K W dim K V. 3. dim K W = dim K V αν-ν W = V. Απόδειξη : Εστω dim K V = n < Σύµφωνα µε το Θεώρηµα 4.3.8, κάθε σύνολο διανυσµάτων του V, και άρα και του W, µε περισσότερα από n + 1 στοιχεία είναι γραµµικά εξαρτηµένα. Άρα το πλήθος των γραµµικά ανεξάρτητων διανυσµάτων του W δεν µπορεί να είναι µεγαλύτερο το n. Εστω C := { ε 1,, ε m } το υποσύνολο του W µε το µεγαλύτερο πλήθος γραµµικά ανεξάρτητων διανυσµάτων. Τότε τα διανύσµατα του C είναι προφανώς γραµµικά ανεξάρτητα ϑεωρούµενα ως διανύσµατα του V, και άρα m n. Εστω y W τότε το σύνολο C { y} = { ε 1,, ε m, y} έχει m + 1 στοιχεία και άρα από την κατασκευή του C είναι γραµµικά εξαρτηµένο. Από τη Πρόταση έπεται ότι το y είναι γραµµικός συνδυασµός των διανυσµάτων του C, και άρα το σύνολο C είναι ένα σύνολο γεννητόρων του W, και µάλιστα είναι µια ϐάση του W αφού είναι γραµµικά ανεξάρτητο. Εποµένως ο W είναι πεπερασµένα παραγόµενος, και µάλιστα, η διάσταση του είναι dim K W = m = C n = dim K V. 3. Προφανώς αν V = W, τότε dim K W = dim K V. Υποθέτουµε ότι dim K W = dim K V := n και έστω C µια ϐάση του W. Τότε το σύνολο C περιέχει n διανύσµατα τα οποία είναι γραµµικά ανεξάρτητα ως διανύσµατα του W, άρα και ως διανύσµατα του V. Από το Θεώρηµα έπεται ότι το σύνολο C είναι και ϐάση του V. Αυτό όµως σηµαίνει ότι V = C = W.

26 90 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ, ΒΑΣΕΙ ΚΑΙ ΙΑΣΤΑΣΗ Σχόλιο Σύµφωνα µε τη Πρόταση υπόχωροι διανυσµατικών χώ- ϱων πεπερασµένης διάστασης έχουν πεπερασµένη διάσταση. Από τώρα και στο εξής ϑα χρησιµοποιούµε αυτό το σηµαντικό αποτέλεσµα χωρίς περαιτέρω ανα- ϕορά. 2. Η διάσταση του µηδενικού υπόχωρου { 0} είναι, όπως ϑα περίµενε κανείς, ίση µε 0. Αυτό προκύπτει από το γεγονός ότι το κενό σύνολο είναι µια ϐάση του { 0}. Αντίστροφα αν W είναι ένας υπόχωρος του V και dim K W = 0, τότε W = { 0}. Το ακόλουθο αποτέλεσµα χαρακτηρίζει το ευθύ άθροισµα υπόχωρων συναρτήσει ιδιοτήτων της διάστασης των υπόχωρων. Πρόταση Εστω V K ένας διανυσµατικός χώρος πεπερασµένης διάστασης υπεράνω του σώµατος K, και έστω Z και W δύο υπόχωροι του V. Τότε τα ακόλουθα είναι ισοδύναµα : 1. Το άθροισµα υπόχωρων W + Z είναι ευθύ. 2. dim K (W + Z) = dim K W + dim K Z. Απόδειξη : Εστω C = { e 1,, e n } µια ϐάση του W και D = { ε 1,, ε m } µια ϐάση του Z Επειδή το άθροισµα W + Z είναι ευθύ, έπεται εξ ορισµού ότι W Z = { 0}. Θα δείξουµε ότι το σύνολο C D = { e 1,, e n, ε 1,, ε m }, το οποίο είναι προφανώς υποσύνολο του W+Z, είναι µια ϐάση του W+Z. Εστω k 1 e 1 + +k n e n +l 1 ε 1 + +l m ε m = 0, όπου k i, l j K, 1 i n, 1 j m. Τότε ϑα έχουµε ισοδύναµα τη σχέση : k 1 e k n e n = ( l 1 ) ε ( l m ) ε m ( ) Το πρώτο µέλος της ( ), ως γραµµικός συνδυασµός διανυσµάτων του W, α- νήκει στον υπόχωροw. Παρόµοια το δεύτερο µέλος της ( ), ως γραµµικός συνδυασµός διανυσµάτων του Z, ανήκει στον υπόχωρο Z. Εποµένως και τα δύο µέλη της ) ανήκουν στην τοµή W Z = { 0}. Άρα k 1 e k n e n = 0 και ( l 1 ) ε ( l m ) ε m = 0. Οµως τα διανύσµατα { e 1,, e n } και { ε 1,, ε n } είναι γραµµικά ανεξάρτητα καθώς αποτελούν ϐάσεις των W και Z αντίστοιχα. Άρα k 1 = = k n = 0 και l 1 = = l m = 0. Αυτό όµως ση- µαίνει ότι το σύνολο C D είναι γραµµικά ανεξάρτητο. Εστω τώρα x W + Z ένα τυχόν διάνυσµα του υπόχωρου W+Z. Τότε υπάρχουν διανύσµατα w W και z Z έτσι ώστε x = w + z. Επειδή το σύνολο C είναι ϐάση του W, ϑα έχουµε w = k 1 e k n e n, όπου k i K, 1 i n. Παρόµοια επειδή το σύνολο D είναι ϐάση του Z, ϑα έχουµε z = l 1 ε l m ε m, όπου l j K,

27 4.4. ΙΑΣΤΑΣΗ ΥΠΟΧΩΡΩΝ 91 1 j m. Τότε x = w + z = k 1 e k n e n + l 1 ε l m ε m, το οποίο σηµαίνει ότι το σύνολο C D παράγει τον υπόχωρο W + Z. Άρα το σύνολο C D αποτελεί ϐάση του W + Z και εποµένως ϑα έχουµε : dim K (W + Z) = C D = n + m = C + D = dim K W + dim Z Οπως και στην απόδειξη του ϐλέπουµε ότι το σύνολο C D παράγει τον υπόχωρο W+Z. Χρησιµοποιώντας την υπόθεση ϑα έχουµε C D = dim K Z + dim K Z = dim K (W + Z), και εποµένως από το Θεώρηµα ϑα έχουµε ότι το σύνολο C D είναι µια ϐάση του W + Z. Τώρα για να δείξουµε το 1., αρκεί να δείξουµε ότι W Z = { 0}. Εστω x W Z. Τότε x W, και άρα επειδή το σύνολο C = { e 1, e n } είναι µια ϐάση του W, ϑα έχουµε x = k 1 e k n e n, όπου k i K, 1 i n. Επίσης x Z, και άρα επειδή το σύνολο D = { ε 1, ε m } είναι µια ϐάση του Z, ϑα έχουµε x = l 1 ε 1 + +l m ε m, όπου l j K, 1 j m. Τότε x = k 1 e k n e n = l 1 ε l m ε m ή ισοδύναµα k 1 e k n e n + ( l 1 ) ε ( l m ) ε m = 0. Επειδή, όπως δείξαµε παραπάνω, το σύνολο { e 1,, e n, ε 1,, ε n } είναι ϐάση του W + Z, ϑα έχουµε k i = 0 = l j, 1 i n, 1 j m. Αυτό όµως σηµαίνει ότι x = 0. Άρα W Z = { 0}, και εποµένως το άθροισµα W + Z είναι ευθύ. Ασκηση Εστω τα ακόλουθα υποσύνολα του R n [t]: V := {P (t) R n [t] P (t) = P ( t)} W := {P (t) R n [t] P (t) = P ( t)} Να δείξετε τα υποσύνολα V και W είναι υπόχωροι και ισχύει : R n [t] = V W. Ποιά είναι η διάσταση του V και ποιά του W; Το ακόλουθο Θεώρηµα περιγράφει µια σπουδαία ιδιότητα την οποία ικανοποιούν οι διανυσµατικοί χώροι, και η οποία δείχνει ότι κάθε υπόχωρος έχει έναν «συµπληρωµατικό» υπόχωρο ως προς το ευθύ άθροισµα υπόχωρων. Θεώρηµα Εστω V K ένας πεπερασµένα παραγόµενα δανυσµατικός χώ- ϱος υπεράνω του σώµατος K. Τότε για κάθε υπόχωρο W του V, υπάρχει (τουλάχιστον ένας) υπόχωρος Z του V έτσι ώστε : V = W Z. Απόδειξη : Εστω dim K V = n <. Από την Πρόταση έπεται ότι ο υπόχωρος W έχει πεπερασµένη διάσταση dim K W = m n = dim K V. Εστω C = { ε 1,, ε m } µια ϐάση τουw. Από το Πόρισµα έπεται ότι υπάρχει ένα σύνολο διανυσµάτων D := { ε m+1,, ε n } του V, έτσι ώστε το σύνολο B := C D = { ε 1,, ε m, ε m+1,, ε n } να είναι µια ϐάση του V. Θέτουµε

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laihtml

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 2

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 2 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt014/nt014.html https://sites.google.com/site/maths4edu/home/14

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 7

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 7 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 7 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ. Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://www.math.uoi.gr/ abeligia/linearalgebrai/lai.html

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Γραµµικές Απεικονίσεις Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 5 Γραµµικες Απεικονισεις Στην άλγεβρα, και γενικότερα στα Μαθηµατικά,

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών

Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 1 Εισαγωγη : Πραξεις επι Συνολων και Σωµατα Αριθµων

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Η Κανονική Μορφή Jordan - I Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 35 7 Η Κανονική Μορφή Jordan - I Στην

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Πινάκες και Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Πινάκες και Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Πινάκες και Γραµµικές Απεικονίσεις Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 7 Πινακες και Γραµµικες Απεικονισεις Στα προηγούµενα

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Κανονική Μορφή Fitting Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 26 5. Κανονική Μορφή Fitting Εστω A M n

Διαβάστε περισσότερα

ιδασκοντες: x R y x y Q x y Q = x z Q = x z y z Q := x + Q Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012

ιδασκοντες: x R y x y Q x y Q = x z Q = x z y z Q := x + Q Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012 ιδασκοντες: Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012 Ασκηση 1.

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Σταθµητοί Χώροι και Ευκλείδειοι Χώροι Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 59 Μέρος 2. Ευκλείδειοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) Ενδεικτικές Λύσεις ΕΡΓΑΣΙΑ η (Ηµεροµηνία Αποστολής στον Φοιτητή: Οκτωβρίου 005) Η Άσκηση στην εργασία αυτή είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt01b/nt01b.html Πέµπτη 1 Οκτωβρίου 01 Ασκηση 1. είξτε ότι

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγη : Πραξεις επι Συνολων και Σωµατα Αριθµων

Εισαγωγη : Πραξεις επι Συνολων και Σωµατα Αριθµων Περιεχόµενα 1 Εισαγωγη : Πραξεις επι Συνολων και Σωµατα Αριθµων 3 11 Ο Χώρος των Ελευθέρων ιανυσµάτων 3 12 Εσωτερικές και Εξωτερικές Πράξεις 8 13 Η έννοια του σώµατος 9 2 ιανυσµατικοι Χωροι 13 21 ιανυσµατικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι Είδαµε στο κύριο θεώρηµα του προηγούµενου κεφαλαίου ότι κάθε δακτύλιος διαίρεσης έχει την ιδιότητα κάθε πρότυπο είναι ευθύ άθροισµα απλών προτύπων. Εδώ θα χαρακτηρίσουµε όλους

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6. Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Z 4 = 1 και Z 2 Z 2.

Κεφάλαιο 6. Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Z 4 = 1 και Z 2 Z 2. Κεφάλαιο 6 Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες Στο κεφάλαιο αυτό ϑα ταξινοµήσουµε τις πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Αυτές οι οµάδες είναι από τις λίγες περιπτώσεις οµάδων µε µία συγκεκριµένη

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Βαθµίδα Πίνακα. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Βαθµίδα Πίνακα. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Βαθµίδα Πίνακα Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 8 Βαθµιδα Πινακα Στο παρόν Κεφάλαιο ϑα µελετήσουµε την ϐαθµίδα ενός πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών. ε > υπάρχει ( ) ( )

Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών. ε > υπάρχει ( ) ( ) Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών 7 Η Ευκλείδεια απόσταση που ορίσαµε στον R επιτρέπει ( εκτός από τον ορισµό των ορίων συναρτήσεων και ακολουθιών και τον ορισµό της συνέχειας συναρτήσεων της µορφής

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Παρασκευή 16 & Τετάρτη 21 Νοεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

G = a. H = g n. a m = a nq+r = a nq a r = (a n ) q a r = a r = (a n ) q a m. h = a m = a nq = (a n ) q a n

G = a. H = g n. a m = a nq+r = a nq a r = (a n ) q a r = a r = (a n ) q a m. h = a m = a nq = (a n ) q a n 236 5. Ταξινόµηση Κυκλικών Οµάδων και των Υποοµάδων τους Στην παρούσα ενότητα ϑα ταξινοµήσουµε τις κυκλικές οµάδες, τις υποοµάδες τους, και τους γεννήτο- ϱές τους. Οι ταξινοµήσεις αυτές ϑα ϐασιστούν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119)

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΙΩΑΝΝΗΣ Α. ΤΣΑΓΡΑΚΗΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119) ΜΕΡΟΣ 5: ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ ΒΑΣΕΙΣ & ΔΙΑΣΤΑΣΗ Δ.Χ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Τοπολογία

Εισαγωγή στην Τοπολογία Ενότητα: Συνεκτικότητα Γεώργιος Κουµουλλής Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac Σημειώσεις μαθήματος Μ1212 Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Χρήστος Κουρουνιώτης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2014 Κεφάλαιο 1 Διανυσματικοί Χώροι Στο εισαγωγικό μάθημα Γραμμικής Άλγεβρας ξεκινήσαμε μελετώντας

Διαβάστε περισσότερα

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x.

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x. Κεφάλαιο 4 Μήκη και ορθές γωνίες Μήκος διανύσµατος Στο επίπεδο, R 2, ϐρίσκουµε το µήκος ενός διανύσµατος x = (x 1, x 2 ) χρησιµοποιώντας το Πυθαγόρειο ϑεώρηµα : x 2 = x 2 1 + x 2 2. Στο χώρο R 3, εφαρµόζουµε

Διαβάστε περισσότερα

2 o Καλοκαιρινό σχολείο Μαθηµατικών Νάουσα 2008

2 o Καλοκαιρινό σχολείο Μαθηµατικών Νάουσα 2008 2 o Καλοκαιρινό σχολείο Μαθηµατικών Νάουσα 2008 Μικρό Θεώρηµα του Fermat, η συνάρτηση του Euler και Μαθηµατικοί ιαγωνισµοί Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης ags@math.uoc.gr Αύγουστος 2008 Αλεξανδρος Γ. Συγκελακης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙ ιαφορικός Λογισµός πολλών µεταβλητών. ιαφόριση συναρτήσεων πολλών µεταβλητών

ΙΙ ιαφορικός Λογισµός πολλών µεταβλητών. ιαφόριση συναρτήσεων πολλών µεταβλητών 54 ΙΙ ιαφορικός Λογισµός πολλών µεταβλητών ιαφόριση συναρτήσεων πολλών µεταβλητών Ένας στέρεος ορισµός της παραγώγισης για συναρτήσεις πολλών µεταβλητών ανάλογος µε τον ορισµό για συναρτήσεις µιας µεταβλητής

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Παραγοντοποιήσεις Πινάκων και Γραµµικών Απεικονίσεων Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 82 13 Παραγοντοποιήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3. Ελεύθερα Πρότυπα. στοιχείων του Μ καλείται βάση του e λ παράγει το Μ, και ii) κάθε m M γράφεται κατά µοναδικό

Κεφάλαιο 3. Ελεύθερα Πρότυπα. στοιχείων του Μ καλείται βάση του e λ παράγει το Μ, και ii) κάθε m M γράφεται κατά µοναδικό Κεφάαιο 3 Εεύθερα Πρότυπα 3.1 Εεύθερα Πρότυπα Έστω Μ ένα R-πρότυπο. Μια οικογένεια Μ αν ) το σύνοο { Λ} τρόπο ως άθροισµα της µορφής πεπερασµένο πήθος από τα ( e ) στοιχείων του Μ καείται βάση του e παράγει

Διαβάστε περισσότερα

5.1 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα

5.1 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα Κεφάλαιο 5 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα 5 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα Αν ο A είναι ένας n n πίνακας και το x είναι ένα διάνυσµα στον R n, τότε το Ax είναι και αυτό ένα διάνυσµα στον R n Συνήθως δεν υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Διανυσματικοί Χώροι Ιωάννης Λυχναρόπουλος Μαθηματικός, MSc, PhD Διανυσματικός Χώρος επί του F Αλγεβρική δομή που αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

1 Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών

1 Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών ΜΑΣ 02. Απειροστικός Λογισµός Ι Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών Ορισµός.. Ονοµάζουµε ακολουθία πραγµατικών αριθµών κάθε απεικόνιση του συνόλου N των ϕυσικών αριθµών, στο σύνολο R των πραγµατικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Ασκησεις - Φυλλαδιο 9

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Ασκησεις - Φυλλαδιο 9 ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι Τµηµα Β Ασκησεις - Φυλλαδιο 9 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi2016/asi2016.html Πέµπτη 12 Μαίου 2016 Ασκηση 1. Εστω

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων Μελετάµε εδώ τη συνθήκη της αύξουσας αλυσίδας υποπροτύπων και τη συνθήκη της φθίνουσας αλυσίδας υποπροτύπων. Αυτές συνδέονται µεταξύ τους µε την έννοια της συνθετικής σειράς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Burnside

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Burnside ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Bursde Θα αποδείξουµε εδώ ότι κάθε οµάδα τάξης a q b (, q πρώτοι) είναι επιλύσιµη. Το θεώρηµα αυτό αποδείχτηκε από τον Bursde το 904 ο οποίος χρησιµοποίησε τη νέα τότε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3β. Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β)

Κεφάλαιο 3β. Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β) Κεφάλαιο 3β Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β) Ο σκοπός µας εδώ είναι να αποδείξουµε το εξής σηµαντικό αποτέλεσµα. 3.3.6 Θεώρηµα Έστω R µια περιοχή κυρίων ιδεωδών, F ένα ελεύθερο R-πρότυπο τάξης s < και N F. Τότε

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 3

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 3 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laihtml

Διαβάστε περισσότερα

Απλές επεκτάσεις και Αλγεβρικές Θήκες

Απλές επεκτάσεις και Αλγεβρικές Θήκες Κεφάλαιο 7 Απλές επεκτάσεις και Αλγεβρικές Θήκες Στο κεφάλαιο αυτό εξετάζουµε τις απλές επεκτάσεις σωµάτων και τις συγκρίνουµε µε τις επεκτάσεις Galois. Επίσης εξετάζουµε τις αλγεβρικά κλειστές επεκτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγικές Εννοιες. 1.1 Σύνολα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγικές Εννοιες. 1.1 Σύνολα Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικές Εννοιες Σ αυτό το κεφάλαιο ϑα αναφερθούµε συνοπτικά σε ϐασικές έννοιες για σύνολα και απεικονίσεις. Επιπλέον, ϑα αναφερθούµε στη µέθοδο της επαγωγής, η οποία αποτελεί µία από τις

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρια Αριθµων. Θεωρητικα Θεµατα. Ακαδηµαϊκο Ετος ιδασκοντες: Α. Μπεληγιάννης & Σ. Παπαδάκης

Θεωρια Αριθµων. Θεωρητικα Θεµατα. Ακαδηµαϊκο Ετος ιδασκοντες: Α. Μπεληγιάννης & Σ. Παπαδάκης Θεωρια Αριθµων Θεωρητικα Θεµατα Ακαδηµαϊκο Ετος 2012-2013 ιδασκοντες: Α. Μπεληγιάννης & Σ. Παπαδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt.html 2 Απριλίου 2013 Το παρόν κείµενο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Ελλειπτικές Καµπύλες

Εισαγωγή στις Ελλειπτικές Καµπύλες Εισαγωγή στις Ελλειπτικές Καµπύλες Αριστείδης Κοντογεώργης Τµήµα Μαθηµατικών Πανεπιστηµίου Αθηνών. 4 Νοεµβρίου 2014, 1/19 Το ϑεώρηµα Riemann-Roch Θεωρούµε µια επιφάνεια Riemann M και το σώµα των F των

Διαβάστε περισσότερα

Συνεκτικά σύνολα. R είναι συνεκτικά σύνολα.

Συνεκτικά σύνολα. R είναι συνεκτικά σύνολα. 4 Συνεκτικά σύνολα Έστω, Ι διάστηµα και f : Ι συνεχής, τότε η f έχει την ιδιότητα της ενδιαµέσου τιµής, δηλαδή, η f παίρνει κάθε τιµή µεταξύ δύο οποιονδήποτε διαφορετικών τιµών της, συνεπώς το f ( Ι )

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα ΙΙ Ασκησεις - Φυλλαδιο 7

Γραµµικη Αλγεβρα ΙΙ Ασκησεις - Φυλλαδιο 7 Γραµµικη Αλγεβρα ΙΙ Ασκησεις - Φυλλαιο 7 ιασκοντες: Ν. Μαρµαρίης - Α. Μπεληγιάννης Βοηθοι Ασκησεων: Χ. Ψαρουάκης Ιστοσελια Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/linearalgebraii/laii.html - - Ασκηση.

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 10

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 10 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 10 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Τετάρτη 16 Ιανουαρίου 2013 Ασκηση

Διαβάστε περισσότερα

Όνοµα: Λιβαθινός Νικόλαος 2291

Όνοµα: Λιβαθινός Νικόλαος 2291 ΠΡΩΤΗ ΆΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ Όνοµα: Λιβαθινός Νικόλαος 9 Ηµεροµηνία: 3/5/003 Άσκηση ώστε όλες τις υποοµάδες των Z και Ζ 5 * Προκειµένου να δώσουµε τις υποοµάδες θα πρέπει αρχικά να ορίσουµε τα σύνολα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5 Οι χώροι. Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος. 5.3 Ο Χώρος C Βάσεις Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο Ασκήσεις

Κεφάλαιο 5 Οι χώροι. Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος. 5.3 Ο Χώρος C Βάσεις Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο Ασκήσεις Σελίδα 1 από 6 Κεφάλαιο 5 Οι χώροι R και C Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος R Πράξεις Βάσεις Επεξεργασµένα Παραδείγµατα Ασκήσεις 5. Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο στο Ορισµοί Ιδιότητες Επεξεργασµένα Παραδείγµατα

Διαβάστε περισσότερα

Οι πραγµατικοί αριθµοί

Οι πραγµατικοί αριθµοί Οι πραγµατικοί αριθµοί Προλεγόµενα Η ανάγκη απαρίθµησης αντικειµένων, οδήγησε στην εισαγωγή του συνόλου των φυσικών αριθµών Η ανάγκη µέτρησης µεγεθών, οδήγησε στην εισαγωγή του συνόλου των ρητών αριθµών

Διαβάστε περισσότερα

ακτύλιοι : Βασικές Ιδιότητες και Παραδείγµατα

ακτύλιοι : Βασικές Ιδιότητες και Παραδείγµατα Κεφάλαιο 7 ακτύλιοι : Βασικές Ιδιότητες και Παραδείγµατα Στο παρόν Κεφάλαιο ϑα µελετήσουµε την ϑεµελιώδη έννοια του δακτυλίου, ϑα αναπτύξουµε τις ϐασικές ιδιότητες δακτυλίων και ϑα αναλύσουµε µια σειρά

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογισµός διπλών ολοκληρωµάτων µε διαδοχική ολοκλήρωση

Υπολογισµός διπλών ολοκληρωµάτων µε διαδοχική ολοκλήρωση 8 Υπολογισµός διπλών ολοκληρωµάτων µε διαδοχική ολοκλήρωση Υπάρχουν δύο θεµελιώδη αποτελέσµατα που µας βοηθούν να υπολογίζουµε πολλαπλά ολοκληρώµατα Το πρώτο αποτέλεσµα σχετίζεται µε τον υπολογισµό ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2004 Θέμα 1 ο. 4

ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2004 Θέμα 1 ο. 4 ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 00 Θέμα 1 ο Έστω U ο υπόχωρος του που παράγεται από τα στοιχεία (1-11α) (10β) (5-γ) και (-δ) (I) Να προσδιορίσετε τις αναγκαίες

Διαβάστε περισσότερα

Ακρότατα υπό συνθήκη και οι πολλαπλασιαστές του Lagrange

Ακρότατα υπό συνθήκη και οι πολλαπλασιαστές του Lagrange 64 Ακρότατα υπό συνθήκη και οι πολλαπλασιαστές του Lagrage Ας υποθέσουµε ότι ένας δεδοµένος χώρος θερµαίνεται και η θερµοκρασία στο σηµείο,, Τ, y, z Ας υποθέσουµε ότι ( y z ) αυτού του χώρου δίδεται από

Διαβάστε περισσότερα

Βάση και Διάσταση Διανυσματικού Χώρου

Βάση και Διάσταση Διανυσματικού Χώρου Βάση και Διάσταση Διανυσματικού Χώρου Έστω V ένας διανυσματικός χώρος επί του σώματος F. Ορισμός : Ένα υποσύνολο S του διανυσματικού χώρου V θα λέμε ότι είναι βάση του V αν ισχύει Α) Η θήκη του S παράγει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ. ΕΝΟΤΗΤΑ: Διανυσματικοί Χώροι (1) ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Βλάμος Παναγιώτης ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ. ΕΝΟΤΗΤΑ: Διανυσματικοί Χώροι (1) ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Βλάμος Παναγιώτης ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΝΟΤΗΤΑ: Διανυσματικοί Χώροι (1) ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Βλάμος Παναγιώτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons

Διαβάστε περισσότερα

3 Αναδροµή και Επαγωγή

3 Αναδροµή και Επαγωγή 3 Αναδροµή και Επαγωγή Η ιδέα της µαθηµατικής επαγωγής µπορεί να επεκταθεί και σε άλλες δοµές εκτός από το σύνολο των ϕυσικών N. Η ορθότητα της µαθηµατικής επαγωγής ϐασίζεται όπως ϑα δούµε λίγο αργότερα

Διαβάστε περισσότερα

Μετασχηµατισµοί Laplace, Αναλογικά Συστήµατα, ιαφορικές Εξισώσεις

Μετασχηµατισµοί Laplace, Αναλογικά Συστήµατα, ιαφορικές Εξισώσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Μετασχηµατισµοί Laplace, Αναλογικά Συστήµατα, ιαφορικές Εξισώσεις 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όπως έχουµε δει, για να προσδιορίσουµε τις αποκρίσεις ενός κυκλώµατος, πρέπει να λύσουµε ένα σύνολο διαφορικών

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Ι. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ. Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ. Ιδιότητες & Εφαρµογές

Κ. Ι. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ. Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ. Ιδιότητες & Εφαρµογές Κ Ι ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ Ιδιότητες & Εφαρµογές ΠΕΙΡΑΙΑΣ 2013 ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ Έστω 2 2 πίνακας: a b A= c d Όπως γνωρίζουµε, η ορίζουσα του Α είναι ο αριθµός a

Διαβάστε περισσότερα

Μη Γραµµική Συναρτησιακή Ανάλυση Το Θεώρηµα των Cauchy, Lipschitz, Picard.

Μη Γραµµική Συναρτησιακή Ανάλυση Το Θεώρηµα των Cauchy, Lipschitz, Picard. Μη Γραµµική Συναρτησιακή Ανάλυση Το Θεώρηµα των Cauchy, ipschitz, Picard. Νίκος Σταµάτης nstam84@gmail.com 7 Φεβρουαρίου 212 Περίληψη Σε αυτή την εργασία παρουσιάζουµε µια αναλυτική απόδειξη του ϑεωρήµατος

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα ΙΙ. Εκπαιδευτικο Υλικο Μαθηµατος

Γραµµικη Αλγεβρα ΙΙ. Εκπαιδευτικο Υλικο Μαθηµατος Γραµµικη Αλγεβρα ΙΙ Εκπαιδευτικο Υλικο Μαθηµατος Ακαδηµαϊκο Ετος 011-01 ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laiihtml

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 5

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 5 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 5 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt206/nt206.html Πέµπτη 6 Νεµβρίου 206 Ασκηση. Να δειχθεί ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασµένων Οµάδων Ι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασµένων Οµάδων Ι ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασµένων Οµάδων Ι Χρησιµοποιώντας το θεώρηµα του Weddebu για ηµιαπλούς δακτυλίους αναπτύσσουµε εδώ τις πρώτες προτάσεις από τη θεωρία των αναπαραστάσεων και αρακτήρων πεπερασµένων

Διαβάστε περισσότερα

{ } ΠΛΗ 12: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ι 2 η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Απαντήσεις. 1. (15 µονάδες)

{ } ΠΛΗ 12: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ι 2 η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Απαντήσεις. 1. (15 µονάδες) Σελίδα από 8 (5 µονάδες) ΠΛΗ : ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ι η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Απαντήσεις i Εξηγείστε γιατί κάθε ένα από τα παρακάτω υποσύνολα του R δεν είναι υπόχωρος του R {[ xyz,, ] T z } {[ xyz,,

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Δ Ακρίβης Τμήμα Πληροφορικής Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (πανεπιστημιακές παραδόσεις) ΙΩΑΝΝΙΝΑ, 2003 i Πρόλογος Η Γραμμική Άλγεβρα αποτελεί, μαζί με την Ανάλυση, το θεμέλιο των μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΑΘΕΤΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ, 2013 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΑΡΑ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ, ΑΠΘ

ΑΝΤΙΜΕΤΑΘΕΤΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ, 2013 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΑΡΑ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ, ΑΠΘ ΑΝΤΙΜΕΤΑΘΕΤΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ, 2013 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΑΡΑ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ, ΑΠΘ Οι σηµειώσεις αυτές είναι ϐασισµένες στις διαλέξεις του µαθήµατος. Καταγράϕηκαν αρχικά ηλεκτρονικά από τη

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ. Ενότητα: Όρια και συνέχεια συναρτήσεων. Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ. Ενότητα: Όρια και συνέχεια συναρτήσεων. Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ Ενότητα: Όρια και συνέχεια συναρτήσεων Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 2 Ορια και συνέχεια συναρτήσεων 2.1 Πραγµατικές συναρτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουµε την έννοια του τανυστικού γινοµένου προτύπων. Θα είµαστε συνοπτικοί καθώς αναπτύσσουµε µόνο εκείνες τις στοιχειώδεις προτάσεις που θα βρουν εφαρµογές

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 8

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 8 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 8 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt2014/nt2014.html https://sites.google.com/site/maths4edu/home/14

Διαβάστε περισσότερα

Η ιδέα της χρήσης διατεταγµένων Ϲευγών πραγµατικών αριθµών για την περιγραφή

Η ιδέα της χρήσης διατεταγµένων Ϲευγών πραγµατικών αριθµών για την περιγραφή Κεφάλαιο 4 Ευκλείδιοι Χώροι 4 Ευκλείδιοι Χώροι Η ιδέα της χρήσης διατεταγµένων Ϲευγών πραγµατικών αριθµών για την περιγραφή των σηµείων στο επίπεδο και διατεταγµένων τριάδων πραγµατικών αριθµών για την

Διαβάστε περισσότερα

2.0 ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

2.0 ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ .0 ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Έστω διανύσματα που ανήκουν στο χώρο δ i = ( a i, ai,, ai) i =,,, και έστω γραμμικός συνδυασμός των i : xδ + x δ + + x δ = b που ισούται με το διάνυσμα b,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8. Η οµάδα S n. 8.1 Βασικές ιδιότητες της S n

Κεφάλαιο 8. Η οµάδα S n. 8.1 Βασικές ιδιότητες της S n Κεφάλαιο 8 Η οµάδα S n Στο κεφάλαιο αυτό ϑα µελετήσουµε την οµάδα µεταθέσεων ή συµµετρική οµάδα S n εφαρµόζοντας τη ϑεωρία που αναπτύχθηκε στα προηγούµενα κε- ϕάλαια. Η σηµαντικότητα της S n εµφανίστηκε

Διαβάστε περισσότερα

[ ] και το διάνυσµα των συντελεστών:

[ ] και το διάνυσµα των συντελεστών: Μηχανική ΙΙ Τµήµα Ιωάννου-Απόστολάτου 8 Μαϊου 2001 Εσωτερικά γινόµενα διανυσµάτων µέτρο διανύσµατος- ορθογώνια διανύσµατα Έστω ένας διανυσµατικός χώρος V, στο πεδίο των µιγαδικών αριθµών Τα στοιχεία του

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι Κεφάλαιο Διανυσματικοί Χώροι Διανυσματικοί χώροι - Βασικοί ορισμοί και ιδιότητες Θεωρούμε τρία διαφορετικά σύνολα: Διανυσματικοί Χώροι α) Το σύνολο διανυσμάτων (πινάκων με μία στήλη) με στοιχεία το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

(CLR, κεφάλαιο 32) Στην ενότητα αυτή θα µελετηθούν τα εξής θέµατα: Παραστάσεις πολυωνύµων Πολυωνυµική Παρεµβολή ιακριτός Μετασχηµατισµός Fourier

(CLR, κεφάλαιο 32) Στην ενότητα αυτή θα µελετηθούν τα εξής θέµατα: Παραστάσεις πολυωνύµων Πολυωνυµική Παρεµβολή ιακριτός Μετασχηµατισµός Fourier Ταχύς Μετασχηµατισµός Fourier CLR, κεφάλαιο 3 Στην ενότητα αυτή θα µελετηθούν τα εξής θέµατα: Παραστάσεις πολυωνύµων Πολυωνυµική Παρεµβολή ιακριτός Μετασχηµατισµός Fourier Ταχύς Μετασχηµατισµός Fourier

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις2 8. ; Αληθεύει ότι το (1, 0, 1, 2) είναι ιδιοδιάνυσμα της f ; b. Να βρεθούν οι ιδιοτιμές και τα ιδιοδιανύσματα της γραμμικής απεικόνισης 3 3

Ασκήσεις2 8. ; Αληθεύει ότι το (1, 0, 1, 2) είναι ιδιοδιάνυσμα της f ; b. Να βρεθούν οι ιδιοτιμές και τα ιδιοδιανύσματα της γραμμικής απεικόνισης 3 3 Ασκήσεις 8 Ασκήσεις Ιδιοτιμές και ιδιοδιανύσματα Βασικά σημεία Ορισμός ιδιοτιμων και ιδιοδιανυσμάτων, υπολογισμός τους Σε διακεκριμένες ιδιοτιμές αντιστοιχούν γραμμικά ανεξάρτητα ιδιοδιανύσματα Αν ΑΧ=λΧ,

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Γραµµικών Συστηµάτων

Επίλυση Γραµµικών Συστηµάτων Κεφάλαιο 3 Επίλυση Γραµµικών Συστηµάτων 31 Εισαγωγή Αριθµητική λύση γενικών γραµµικών συστηµάτων n n A n n x n 1 b n 1, όπου a 11 a 12 a 1n a 21 a 22 a 2n A [a i j, x a n1 a n2 a nn x n, b b 1 b 2 b n

Διαβάστε περισσότερα

Αρµονική Ανάλυση. Ενότητα: Προσεγγίσεις της µονάδας και Αθροισιµότητα. Απόστολος Γιαννόπουλος. Τµήµα Μαθηµατικών

Αρµονική Ανάλυση. Ενότητα: Προσεγγίσεις της µονάδας και Αθροισιµότητα. Απόστολος Γιαννόπουλος. Τµήµα Μαθηµατικών Ενότητα: Προσεγγίσεις της µονάδας και Αθροισιµότητα Απόστολος Γιαννόπουλος Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

e-mail@p-theodoropoulos.gr

e-mail@p-theodoropoulos.gr Ασκήσεις Μαθηµατικών Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύµβουλος Μαθηµατικών e-mail@p-theodoropoulos.gr Στην εργασία αυτή ξεχωρίζουµε και µελετάµε µερικές περιπτώσεις ασκήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Προκαταρκτικές Εννοιες: Σύνολα και Αριθµοί

Προκαταρκτικές Εννοιες: Σύνολα και Αριθµοί Κεφάλαιο 0 Προκαταρκτικές Εννοιες: Σύνολα και Αριθµοί Στο παρόν εισαγωγικό Κεφάλαιο, υπενθυµίζουµε, κατά κύριο λόγο χωρίς αποδείξεις, ϐασικές γνώσεις από : τη στοιχειώδη ϑεωρία συνόλων και απεικονίσεων,

Διαβάστε περισσότερα

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή KΕΦΑΛΑΙΟ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ιατεταγµένα σώµατα-αξίωµα πληρότητας Ένα σύνολο Σ καλείται διατεταγµένο σώµα όταν στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12)

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) ΕΡΓΑΣΙΑ η Ηµεροµηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 5 Οκτωβρίου 006 Ηµεροµηνία παράδοσης της Εργασίας: 0 Νοεµβρίου 006.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γιώργος Πρέσβης ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΕΞΙΣΩΣΗ ΕΥΘΕΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Φροντιστήρια Φροντιστήρια ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝ 1η Κατηγορία : Εξίσωση Γραμμής 1.1 Να εξετάσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ. ρ Χρήστου Νικολαϊδη

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ. ρ Χρήστου Νικολαϊδη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ ρ Χρήστου Νικολαϊδη Δεκέμβριος Περιεχόμενα Κεφάλαιο : σελ. Τι είναι ένας πίνακας. Απλές πράξεις πινάκων. Πολλαπλασιασμός πινάκων.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ( , c Ε. Γαλλόπουλος) ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ. Ε. Γαλλόπουλος. ΤΜΗΥΠ Πανεπιστήµιο Πατρών. ιαφάνειες διαλέξεων 28/2/12

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ( , c Ε. Γαλλόπουλος) ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ. Ε. Γαλλόπουλος. ΤΜΗΥΠ Πανεπιστήµιο Πατρών. ιαφάνειες διαλέξεων 28/2/12 ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ Ε. Γαλλόπουλος ΤΜΗΥΠ Πανεπιστήµιο Πατρών ιαφάνειες διαλέξεων 28/2/12 Μαθηµατική Οµάδα Οµάδα είναι ένα σύνολο F µαζί µε µία πράξη + : F F F έτσι ώστε (Α1) α + (β + γ) = (α + β) + γ για

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΥΝΑΜΟΣΕΙΡΕΣ-ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR

KΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΥΝΑΜΟΣΕΙΡΕΣ-ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR KΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΥΝΑΜΟΣΕΙΡΕΣ-ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR 6 Ορισµοί Ορισµός 6 Εστω α είναι µία πραγµατική ακολουθία και είναι πραγµατικοί αριθµοί Ένα άπειρο πολυώνυµο της µορφής: a ( ) () = καλείται δυναµοσειρά µε κέντρο το

Διαβάστε περισσότερα

Kεφάλαιο 4. Συστήµατα διαφορικών εξισώσεων

Kεφάλαιο 4. Συστήµατα διαφορικών εξισώσεων 4 Εισαγωγή Kεφάλαιο 4 Συστήµατα διαφορικών εξισώσεων Εστω διανυσµατικό πεδίο F: : F=F( r), όπου r = ( x, ) και Fr είναι η ταχύτητα στο σηµείο r πχ ενός ρευστού στο επίπεδο Εστω ότι ψάχνουµε τις τροχιές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) Ενδεικτικές λύσεις ΕΡΓΑΣΙΑ η Ηµεροµηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 6 Νοεµβρίου 005 Ηµεροµηνία Παράδοσης της Εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Αλγεβρικές Δομές Ι Ενότητα: Οι Οµάδες τάξης pq, p, q: πρώτοι αριθµοί Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 246 6. Οι Οµάδες τάξης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ Θα ξεκινήσουµε την παρουσίαση των γραµµικών συστηµάτων µε ένα απλό παράδειγµα από τη Γεωµετρία, το οποίο ϑα µας ϐοηθήσει στην κατανόηση των συστηµάτων αυτών και των συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος;

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος; ΙΝΥΣΜΤ ΘΕΩΡΙ ΘΕΜΤ ΘΕΩΡΙΣ Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; AB A (αρχή) B (πέρας) Στη Γεωµετρία το διάνυσµα ορίζεται ως ένα προσανατολισµένο ευθύγραµµο τµήµα, δηλαδή ως ένα ευθύγραµµο τµήµα του οποίου τα άκρα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις συναρτήσεις

Σηµειώσεις στις συναρτήσεις Σηµειώσεις στις συναρτήσεις 4 Η έννοια της συνάρτησης Ο όρος «συνάρτηση» χρησιµοποιείται αρκετά συχνά για να δηλώσει ότι ένα µέγεθος, µια κατάσταση κτλ εξαρτάται από κάτι άλλο Και στα µαθηµατικά ο όρος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Ι (2006-07)

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Ι (2006-07) ΤΕΙ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Ι (2006-07) Επιµέλεια Σηµειώσεων : Βασιλειάδης Γεώργιος Καστοριά, εκέµβριος 2006

Διαβάστε περισσότερα

2 o Καλοκαιρινό σχολείο Μαθηµατικών Νάουσα 2008

2 o Καλοκαιρινό σχολείο Μαθηµατικών Νάουσα 2008 2 o Καλοκαιρινό σχολείο Μαθηµατικών Νάουσα 2008 ιαιρετότητα και Ισοτιµίες Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης ags@math.uoc.gr Αύγουστος 2008 Αλεξανδρος Γ. Συγκελακης Στη µνήµη του δασκάλου µου, Χάρη Βαφειάδη... www.math.uoc.gr/

Διαβάστε περισσότερα

( a) ( ) n n ( ) ( ) a x a. x a x. x a x a

( a) ( ) n n ( ) ( ) a x a. x a x. x a x a 7 Έστω Το θεώρηµα του Tylor στη µια µεταβλητή Ι ανοικτό διάστηµα Ι και : Ι φορές διαφορίσιµη συνάρτηση στο Ι, (. Γράφουµε, ( = + +... + +,, Ι, όπου!, είναι το υπόλοιπο Tylor ( κέντρου και τάξης και ( Ρ

Διαβάστε περισσότερα

ιακριτά Μαθηµατικά και Μαθηµατική Λογική ΠΛΗ20 Ε ρ γ α σ ί α 3η Θεωρία Γραφηµάτων

ιακριτά Μαθηµατικά και Μαθηµατική Λογική ΠΛΗ20 Ε ρ γ α σ ί α 3η Θεωρία Γραφηµάτων ιακριτά Μαθηµατικά και Μαθηµατική Λογική ΠΛΗ Ε ρ γ α σ ί α η Θεωρία Γραφηµάτων Α π α ν τ ή σ ε ι ς Ε ρ ω τ η µ ά τ ω ν Ερώτηµα. Στο παρακάτω γράφηµα µε βάρη, να βρεθεί το µήκος του µικρότερου µονοπατιού

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος 3

Περιεχόμενα. Πρόλογος 3 Πρόλογος Η Γραμμική Άλγεβρα είναι ένα σημαντικό συστατικό στο πρόγραμμα σπουδών, όχι μόνο των Μαθηματικών, αλλά και άλλων τμημάτων, όπως είναι το τμήμα Φυσικής, Χημείας, των τμημάτων του Πολυτεχνείου,

Διαβάστε περισσότερα

2. Στοιχεία Πολυδιάστατων Κατανοµών

2. Στοιχεία Πολυδιάστατων Κατανοµών Στοιχεία Πολυδιάστατων Κατανοµών Είναι φανερό ότι έως τώρα η µελέτη µας επικεντρώνεται κάθε φορά σε πιθανότητες που αφορούν µία τυχαία µεταβλητή Σε αρκετές όµως περιπτώσεις ενδιαφερόµαστε να εξετάσουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ Συγγραφική Οµάδα : ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΑΡΣΟΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΕΡΙΖΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΙΧΑΗΛ ΜΑΛΙΑΚΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΜΕΛΑΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΤΑΛΕΛΛΗ 2 Πρόλογος Το ϐιβλίο αυτό στοχεύει στη διδασκαλία ενός

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ. Ενότητα: Ο Ευκλείδειος Χώρος. Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ. Ενότητα: Ο Ευκλείδειος Χώρος. Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ Ενότητα: Ο Ευκλείδειος Χώρος Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 1 Ο Ευκλείδειος χώρος R n 1.1 Αλγεβρική δοµή Ο Ευκλείδειος χώρος R n είναι

Διαβάστε περισσότερα

= 7. Στο σημείο αυτό θα υπενθυμίσουμε κάποιες βασικές ιδιότητες του μετασχηματισμού Laplace, δηλαδή τις

= 7. Στο σημείο αυτό θα υπενθυμίσουμε κάποιες βασικές ιδιότητες του μετασχηματισμού Laplace, δηλαδή τις 1. Εισαγωγή Δίνεται η συνάρτηση μεταφοράς = = 1 + 6 + 11 + 6 = + 6 + 11 + 6 =. 2 Στο σημείο αυτό θα υπενθυμίσουμε κάποιες βασικές ιδιότητες του μετασχηματισμού Laplace, δηλαδή τις L = 0 # και L $ % &'

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Galois. Πρόχειρες σημειώσεις (εκδοχή )

Θεωρία Galois. Πρόχειρες σημειώσεις (εκδοχή ) Θεωρία Galos Πρόχειρες σημειώσεις 0- (εκδοχή -7-0) Περιεχόμενα 0 Υπενθυμίσεις και συμπληρώματα Ανάγωγα πολυώνυμα Ανάγωγα πολυώνυμα και σώματα Χαρακτηριστική σώματος Απλές ρίζες πολυωνύμων Ασκήσεις 0 Επεκτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΑΝΩ ΜΕΓΙΣΤΑ ΚΑΤΩ ΦΡΑΓΜΑΤΑ

ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΑΝΩ ΜΕΓΙΣΤΑ ΚΑΤΩ ΦΡΑΓΜΑΤΑ ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΑΝΩ ΜΕΓΙΣΤΑ ΚΑΤΩ ΦΡΑΓΜΑΤΑ Κασαπίδης Γεώργιος Μαθηµατικός Στο άρθρο αυτό µελετάµε την πιο χαρακτηριστική ιδιότητα του συνόλου R των πραγµατικών αριθµών. ΟΡΙΣΜΟΣ 1 Ένα σύνολο Α από πραγµατικούς

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς; Δικαιολογήστε την απάντησή σας.

Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. 1. Κάθε πολυώνυμο ανάγωγο επί του Z είναι ανάγωγο επί του Q. Σωστό. 2. Κάθε πολυώνυμο ανάγωγο επί του Q είναι ανάγωγο επί

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι βαθμωτό μέγεθος? Ένα μέγεθος που περιγράφεται μόνο με έναν αριθμό (π.χ. πίεση)

Τι είναι βαθμωτό μέγεθος? Ένα μέγεθος που περιγράφεται μόνο με έναν αριθμό (π.χ. πίεση) TETY Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Ενότητα ΙΙ: Γραμμική Άλγεβρα Ύλη: Διανυσματικοί χώροι και διανύσματα, μετασχηματισμοί διανυσμάτων, τελεστές και πίνακες, ιδιοδιανύσματα και ιδιοτιμές πινάκων, επίλυση γραμμικών

Διαβάστε περισσότερα