ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ"

Transcript

1 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ε θα πρωτοτυπήσουµε βέβαια διαβεβαιώνοντας για µια ακόµη φορά τη τεράστια συνδροµή της αρχαίας ελληνικής σκέψης στην εδραίωση του δυτικού πολιτισµού, τις θεωρητικές και πρακτικές βάσεις του οποίου έθεσαν οι αρχαίοι Έλληνες, ανακηρυσσόµενοι διεθνώς σαν οι «πατέρες» ή οι «γεννήτορες» όλων σχεδόν των επιστηµών. Η επιστήµη όµως στην οποία ιδιαίτερα αυτοί αναδείχθηκαν και ανάπτυξαν µε έναν επιστηµονικό, εναργή και εµβριθή τρόπο ήσαν τα µαθηµατικά όπου και εκδήλωσαν όλες σχεδόν τις αρετές του πνεύµατός τους: την οξύνοια, την εφευρετικότητα, την ακρίβεια, τη σαφήνεια, τη λιτότητα, τη κοµψότητα και την οµορφιά. εν είναι παράξενο που οι θεµελιώδεις έννοιες που χρησιµοποιούνται σήµερα στους διάφορους κλάδους των µαθηµατικών παραµένουν ίδιες, όπως ακριβώς τις δηµιούργησαν οι αρχαίοι Έλληνες. Η Ευκλείδεια γεωµετρία, που για αιώνες εκπαίδευσε τη υτική σκέψη, εξακολουθεί να διδάσκεται ακόµα και σήµερα στη δευτεροβάθµια εκπαίδευση σε όλους τους λαούς του κόσµου γυµνάζοντας το πνεύµα των µαθητών στο ορθώς νοείν και στο επιστηµονικώς σκέπτεσθαι. Εκτός από τα διαχρονικά «Στοιχεία» του Ευκλείδη και τα έργα των άλλων µεγάλων Ελλήνων µαθηµατικών, όπως του Αρχιµήδη, του Απολλώνιου, του Πτολεµαίου, του Πάππου και άλλων αποτέλεσαν τη βάση πάνω στην οποία στηρίχθηκαν οι σοφοί της Αναγέννησης για να οδηγηθούν στις νεότερες τεχνολογικές ανακαλύψεις. θα δώσουµε παρακάτω µια σύντοµη συνοπτική ιστορική αναδροµή της εξέλιξης της µαθηµατικής σκέψης των αρχαίων Ελλήνων διακρίνοντας πέντε βασικές περιόδους ανάπτυξης, ξεκινώντας από τους προσωκρατικούς τον 6 ο π.χ. αιώνα και καταλήγοντας στους τελευταίους µεγάλους νεοπλατωνικούς φιλοσόφους αµάσκιο και Σιµπλίκιο και τη διάλυση της Σχολής των Αθηνών από τον Ιουστινιανό. ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ (6 ος αιώνας π.χ π.χ.) Ο πατέρας ή θεµελιωτής της Ελληνικής θεωρητικής γεωµετρίας είναι ο Θαλής ο Μιλήσιος ( π.χ.), στον οποίο αποδίδονται τα εξής θεωρήµατα: Κάθε διάµετρος κύκλου διαιρεί το κύκλο σε δυο ίσα µέρη Οι γωνίες της βάσης ενός ισοσκελούς τριγώνου είναι ίσες Οι κατά κορυφή γωνίες είναι ίσες Αν δοθεί η βάση και οι προσκείµενες γωνίες ενός τριγώνου, τότε το τρίγωνο αυτό µπορεί να κατασκευαστεί. Κάθε εγγεγραµµένη γωνία σε ηµικύκλιο είναι ορθή. Οι πλευρές δύο οµοίων τριγώνων είναι µεταξύ τους ανάλογες Το γνωστό «Θεώρηµα του Θαλή» κατά το οποίο δυο ευθείες που τέµνουν τρεις παράλληλες ευθείες ορίζουν µεταξύ τους τµήµατα ανάλογα. Με µαθηµατικά προβλήµατα ασχολήθηκαν και άλλοι προσωκρατικοί φιλόσοφοι. ΟΙ ΠΥΘΑΓΟΡΕΙΟΙ Μετά τους προσωκρατικούς, µεγάλη ώθηση στη µαθηµατική σκέψη έδωσαν οι πυθαγόρειοι οι οποίοι ασχολήθηκαν ιδιαίτερα µε την οντολογική ερµηνεία των αριθµών και των ιδιοτήτων τους, διαχωρίζοντας έτσι τη «καθαρή» ή φιλοσοφική αριθµητική από την πρακτική αριθµητική ή λογιστική. Στην αρχή οι Πυθαγόρειοι χώρισαν τους αριθµούς σε άρτιους και περιττούς και µετά όρισαν πολλά άλλα είδη αριθµών όπως τους αρτιοπέριττους, περισσάρτιους, αρτιάκις άρτιους, τέλειους, υπερτελείς, ελλιπείς, φιλίους κ.λ.π. Για τον προσδιορισµό των οντολογικών ιδιοτήτων

2 των αριθµών ελάµβαναν υπ όψη τους τόσο τα γινόµενα όσα και τα αθροίσµατα µε τα οποία αυτοί παράγονται. Π.χ. η δεκάδα, επειδή προκύπτει από την πρόσθεση των τεσσάρων πρώτων αριθµών ( =10) θεωρείται ότι συγκεντρώνει όλα τα προσόντα τους. Στην αριθµητική ανακάλυψαν: Ότι το άθροισµα των διαδοχικών περιττών αριθµών δίνει πάντα ένα τέλειο τετράγωνο, σύµφωνα µε το τύπο: (2ν-1)=ν 2, ενώ το άθροισµα των διαδοχικών αρτίων: ν = ν(ν+1) ισούται µε το µισό του τελευταίου όρου στη σειρά επί τον επόµενό του αριθµό. Τρία είδη αναλογιών: την αριθµητική, τη γεωµετρική και την υπεναντίαν ή αρµονική. Οι ανακαλύψεις τους αυτές εφαρµόστηκαν και στη µουσική, διότι θεωρήθηκε ότι τα µουσικά διαστήµατα αντιστοιχούν στους αριθµητικούς λόγους των µηκών των χορδών, εφόσον η τάση των χορδών παρέµεινε η ίδια. Μπορούσαν να εξετάζουν εξισώσεις µε ν αγνώστους, τους οποίους παρίσταναν µε λέξεις και όχι µε σύµβολα. Οι κυριότερες ανακαλύψεις τους στη γεωµετρία ήσαν οι εξής: Ο Πυθαγόρας ανακάλυψε ότι το άθροισµα όλων των γωνιών γύρω από ένα σηµείο ισούται µε τέσσερες ορθές. Απέδειξαν ότι το άθροισµα των γωνιών παντός τριγώνου είναι ίσο µε δύο ορθές. ιαιρούσαν τα γεωµετρικά σχήµατα και τα συνέθεταν µε τρίγωνα. Ανακάλυψαν τα λεγόµενα «κοσµικά στερεά» που αντιστοιχούν στα τέσσερα στοιχεία του σύµπαντος, δηλαδή το τετράεδρο (φωτιά), το οκτάεδρο (αέρα), το εικοσάεδρο (νερό) και το κύβο (γη). Στο πέµπτο κανονικό πολύεδρο, το δωδεκάεδρο, αντιστοιχήθηκε αργότερα το στοιχείο του Αιθέρα ή η «σφαίρα του παντός». Όπως απέδειξε η έρευνα γνώριζαν εµπειρικά την ύπαρξη αυτών των πέντε κανονικών σωµάτων, αλλά όχι και τη γεωµετρική τους κατασκευή, η οποία προϋποθέτει να έχουν λυθεί προηγουµένως τα προβλήµατα που σχετίζονται µε τα ασύµµετρα µεγέθη, πράγµα που επιτεύχθηκε µόνο το 4 ο αιώνα από το Θεαίτητο. Έθεσαν το πρόβληµα της κατασκευής σχήµατος που να είναι ίσο µε ένα άλλο δοθέν σχήµα και όµοιο προς ένα άλλο επίσης δοθέν τµήµα. Η πιο σηµαντική όµως ανακάλυψη από τον Πυθαγόρα του περίφηµου Πυθαγόρειου Θεωρήµατος που λέει ότι το τετράγωνο της υποτείνουσας ενός ορθογωνίου τριγώνου είναι ίσο µε το άθροισµα των τετραγώνων των καθέτων πλευρών του. Προσπαθώντας να υπολογίσουν µε το πυθαγόρειο θεώρηµα της διαγώνιο ενός τετραγώνου, οδηγήθηκαν στην ανακάλυψη των ασυµµέτρων µεγεθών. Η διαγώνιος του τετραγώνου είναι ασύµµετρη προς τη πλευρά του, δε σχηµατίζει δηλαδή µε αυτή ένα «ρητό» λόγο. Αυτό θεωρήθηκε πολύ παράξενο και ανεξήγητο, γιατί πίστευαν ότι τα πάντα είναι αριθµοί και ότι σε κάθε ον αντιστοιχεί ένας αριθµός, ενώ η διαγώνιος του τετραγώνου έδειχνε να παραβιάζει αυτή τη γενική αρχή. Αναγκάστηκαν έτσι να δεχθούν ότι εκτός από τα «ρητά» υπάρχουν στη φύση και τα άρρητα ή «άλογα» µεγέθη που διαταράσσουν τις αρµονικές σχέσεις. Η ανακάλυψή τους αυτή κλόνισε έτσι τη θεωρία τους περί συµµέτρων µόνο και αρµονικών µεγεθών που υπόκεινται στο λόγο και κατάλαβαν ότι δεν µπορούσαν να προχωρήσουν στις γεωµετρικές τους έρευνες χρησιµοποιώντας µόνον ακεραίους αριθµούς. Συµπεριέλαβαν επίσης τις µαθηµατικές ανακαλύψεις τους σε ένα ενιαίο σύστηµα, ώστε να µπορούν να µεταδοθούν εύκολα σα «µαθήµατα» στις επόµενες γενεές. Από την άποψη της

3 µεθοδολογίας έθεσαν τις πρώτες βάσεις της µαθηµατικής επιστήµης και ανήγαγαν την απόδειξη σε µια αυστηρά λογική διαδικασία. Χρησιµοποίησαν ιδιαίτερα σαν αποδεικτική µέθοδο την «εις άτοπον απαγωγή». ΕΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ (450 π.χ.- 386π.χ) Με την ανακάλυψη των ασυµµέτρων µεγεθών οι Πυθαγόρειοι κατάλαβαν ότι δεν µπορούν οι µαθηµατικές σχέσεις των όντων να εκφραστούν µόνο µε ακεραίους αριθµούς. Αναγκάστηκαν έτσι να δεχθούν ότι τα γεωµετρικά µεγέθη είναι διαιρετά επ άπειρον και αποτελούνται από άπειρα πολύ µικρά ή απειροστά τµήµατα. Την έννοια µιας απείρως µικρής ποσότητας που τείνει στο µηδέν, χωρίς να µπορεί όµως να µηδενιστεί, την εξέφρασε µε ακρίβεια πρώτος ο Αναξαγόρας. Ο Ζήνωνας από τη µεριά του καταπολέµησε αυτή την άποψη µε επιχειρήµατα που έχουµε ήδη εξετάσει στο κεφάλαιο των προσωκρατικών φιλοσόφων, όπως και τη συµβιβασιστική λύση που έδωσε ο ηµόκριτος µε την ατοµική θεωρία του. Με τις αντιλήψεις τους ο ηµόκριτος και ο Αναξαγόρας µπορούν να θεωρηθούν σα θεµελιωτές του απειροστικού λογισµού. Η συνεχής επίλυση µαθηµατικών προβληµάτων οδήγησε τελικά τους αρχαίους Έλληνες µαθηµατικούς στη συνειδητοποίηση της χρησιµοποιούµενης αποδεικτικής µεθόδου, αν και η αναλυτική µέθοδος διατυπώθηκε πιο συγκεκριµένα αργότερα από τον Πλάτωνα. Κατά το δεύτερο µισό του 5 ου π.χ. αιώνα οι Έλληνες µαθηµατικοί ασχολήθηκαν µε τα ασύµµετρα µεγέθη και µε την επίλυση των τριών µεγάλων γεωµετρικών προβληµάτων της αρχαιότητας: το τετραγωνισµό του κύκλου (την εύρεση ενός τετραγώνου που να έχει ίδιο εµβαδόν µε δοθέντα κύκλο), το διπλασιασµό ενός κύβου ή ήλιο Πρόβληµα (την εύρεση ενός κύβου που να έχει διπλάσιο όγκο από ένα δοθέντα κύβο) και τη τριχοτόµηση µιας γωνίας. Με τα ασύµµετρα µεγέθη ασχολήθηκε ο Κυρηναίος Θεόδωρος, δάσκαλος στη γεωµετρία του Πλάτωνα. Αυτός απέδειξε ότι εκτός της τετραγωνικής ρίζας του 2, µε την οποία συνδέεται η διαγώνιος ενός τετραγώνου, ασύµµετρα ήσαν και τα µεγέθη που αντιστοιχούσαν ποσοτικά στις τετραγωνικές ρίζες των αριθµών 3,5,7,8,10,11,12,13,14,15 και 17. Η αύξηση αυτή των ασυµµέτρων µεγεθών µεγάλωσε την υπάρχουσα κρίση στα µαθηµατικά και µερικοί εξέφρασαν αµφιβολίες για τη δυνατότητα της περαιτέρω ανάπτυξή τους. Η κρίση αυτή ξεπεράστηκε όπως θα δούµε από τον Εύδοξο το 4 ο π.χ. αιώνα. Ο Τετραγωνισµός του Κύκλου Με τον τετραγωνισµό του κύκλου ασχολήθηκαν ο Αναξαγόρας, ο Ιπποκράτης ο Χίος, ο Ιππίας ο Ηλείος, Ο Βρύσωνας και ο Αντιφώντας. Ο Ιπποκράτης ο Χίος αφού «τετραγώνισε» τους περίφηµους µηνίσκους του, ανακάλυψε και άλλους µηνίσκους τους οποίους επίσης τετραγώνισε. Ο σκοπός του ήταν να τετραγωνίσει όλα τα είδη των µηνίσκων και να φτάσει µε αυτό το τρόπο στο τετραγωνισµό του κύκλου, διότι νόµιζε ότι ο κύκλος µπορεί να αναλυθεί πλήρως σε µηνίσκους, χωρίς να αφήνει καθόλου κενά. Επειδή όµως αυτό δεν ισχύει, η προσπάθειά του απέτυχε. Ο σοφιστής Αντιφώντας από τη µεριά του ξεκινώντας από ένα τετράγωνο εγγεγραµµένο στο κύκλο διπλασίαζε συνεχώς τον αριθµό των πλευρών του φέρνοντας από το κέντρο του κύκλου κάθετες στις πλευρές του, θεωρώντας ότι τελικά οι πλευρές του κανονικού πολυγώνου που εγγράφεται µε αυτό το τρόπο θα συµπέσουν, λόγω της µικρότητας τους, µε τη περιφέρεια του κύκλου. Οι αρχαίοι πάντως γεωµέτρες θεώρησαν τη λύση του σοφιστική, διότι συνέχεε την έννοια του «κατά προσέγγιση µε την έννοια του απολύτως καθορισµένου», µε άλλα λόγια ο

4 τετραγωνισµός του αναιρούσε την επ άπειρον διαιρετότητα ενός ευθυγράµµου τµήµατος. Ο Βρύσωνας µε τη σειρά του πρότεινε να τετραγωνιστεί το ενδιάµεσο πολύγωνο, µεταξύ των εγγεγραµµένων και περιγεγραµµένων κανονικών πολυγώνων ενός κύκλου. Η λύση του αυτή κατά τη γνώµη των Νεοπλατωνικών συνέπιπτε µε αυτή του Αντιφώντα, διότι και αυτός δεχόταν ότι συµπίπτουν οι γραµµές του εγγραφόµενου και περιγραφοµένου πολυγώνου µε τη περιφέρεια του κύκλου. Κατά το Πρόκλο η λύση αυτή είναι εσφαλµένη, διότι δεν ισχύει ότι όταν δύο πράγµατα είναι µεγαλύτερα και µικρότερα προς το ίδιο πράγµα, είναι και µεταξύ τους ίσα, όπως ισχυριζόταν ο Βρύσωνας. Αργότερα ασχολήθηκε µε το τετραγωνισµό του κύκλου ο Αρχιµήδης και άλλοι. Ο σοφιστής Ιππίας ο Ηλείος από τη µεριά του ανακάλυψε µια καµπύλη, που ονοµάστηκε τετραγωνίζουσα, την οποία χρησιµοποίησε βασικά για τη τριχοτόµηση µιας γωνίας, αν και η ίδια χρησιµοποιήθηκε αργότερα και για τον τετραγωνισµό του κύκλου. Παρόλο που δε γνωρίζουµε µέχρι ποιο σηµείο είχε προχωρήσει στις ανακαλύψεις του, µε τη µελέτη της καµπύλης του άνοιξε το δρόµο προς την ανώτερη γεωµετρία. Το ήλιο Πρόβληµα Σχετικά τώρα µε το ήλιο Πρόβληµα λέγεται ότι κάποτε οι κάτοικοι της ήλου πιεζόµενοι από ένα λοιµό ρώτησαν το µαντείο πώς να γλυτώσουν από την επιδηµία και αυτό τους είπε πως έπρεπε να διπλασιάσουν τον όγκο ενός βωµού. Επειδή δεν µπορούσαν να βρουν πώς να το κάνουν, αποτάθηκαν στο Πλάτωνα και στους µαθηµατικούς της Ακαδηµίας του. Επειδή ο διπλασιασµός του όγκου ενός κύβου αντιµετωπίζει ανάλογη δυσκολία µε τα ασύµµετρα µεγέθη όπως και η εύρεση της διαγωνίου ενός τετραγώνου, θεωρείται ότι οι Πυθαγόρειοι γνώριζαν από πριν αυτό το πρόβληµα. Πρώτος ασχολήθηκε µε την επίλυσή του ο Ιπποκράτης ο Χίος που το ανήγαγε στην εύρεση µιας διπλής µέσης αναλόγου (α : χ = χ : ψ = ψ : 2α) χωρίς να επιτύχει όµως την επίλυσή του. Το ήλιο πρόβληµα λύθηκε τελικά από διάφορους µεταγενέστερους γεωµέτρες µε τη βοήθεια ορισµένων καµπυλών που αυτοί επινόησαν, όπως π.χ. η κογχοειδής του Νικοµήδους. ΤΡΙΤΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ ( π.χ.) Στη τρίτη περίοδο ανάπτυξης της µαθηµατικής σκέψης κυριαρχεί η µορφή του Πλάτωνα ( π.Χ.), ο οποίος παρότι είναι περισσότερο γνωστός σαν ένας µεγάλος φιλόσοφος, υπήρξε και ένας µεγάλος µαθηµατικός. Παρόλη την ικανότητά του πάντως δεν ασχολήθηκε προσωπικά µε την ανακάλυψη νέων µαθηµατικών προτάσεων, έργο που άφηνε στους µαθητές στην Ακαδηµία του και στους συνεργάτες του, τους οποίους και κατεύθυνε θέτοντάς τους τα προβλήµατα µε τα οποία έπρεπε αυτοί να ασχοληθούν. Ο βασικός λόγος γι αυτό ήταν η εµµονή του στην οντολογική αλήθεια και η θεώρησή του ότι τα µαθηµατικά µια και εξαρτώνται από υποθέσεις είναι κατώτερα από τη καθαρή φιλοσοφία. Η παράδοση πάντως αναφέρει µερικές προσωπικές ανακαλύψεις του, όπως π.χ. τη λύση της αόριστης εξισώσεως χ 2 + ψ 2 = ω 2 για την οποία έδωσε το τύπο (ν 2-1) 2 + (2ν) 2 = (ν 2 +1) 2 και τη λύση του ηλίου Προβλήµατος µε µια µηχανική κατασκευή που χρησιµοποιεί µετατόπιση και περιστροφή. Ο Πλάτωνας ήταν ο πρώτος που πρόβαλε την ανάγκη ανάπτυξης της στερεοµετρίας και κατεύθυνε προς αυτό το σκοπό τις έρευνες του µαθητή του Θεαίτητου. Θεµελίωσε επίσης την αναλυτική µέθοδο της επιστηµονικής έρευνας και αναγνώρισε την παιδαγωγική αξία των µαθηµατικών θεωρώντας τα σαν ένα γενικό εκπαιδευτικό µάθηµα που οξύνει τη σκέψη και τη βοηθά στην αντιµετώπιση διαφόρων προβληµάτων. Είναι γνωστό το ρητό «Μηδείς αγεωµέτρητος εισίτω», να µην εισέλθει δηλαδή κανένας που δε γνωρίζει γεωµετρία, που υπήρχε στο πρόθυρο

5 της Ακαδηµίας του. Ασχολήθηκε επίσης µε τις αναλογίες, τη θεωρία των οποίων εφάρµοσε στον «Τίµαιο» για την αρµονική κατασκευή από το ηµιουργό της ψυχής του κόσµου, δείχνοντας έµµεσα µε αυτό τη δυνατότητα της µαθηµατικής αντιµετώπισης των διαφόρων κοσµικών φαινοµένων. Ο µαθητής του Θεαίτητος ( π.χ.), καθοδηγούµενος από αυτόν εργάστηκε πάνω στο πρόβληµα των ασυµµέτρων µεγεθών και γενικεύοντας τις παρατηρήσεις του Θεόδωρου απέδειξε ότι η τετραγωνική ρίζα όλων των µη τετραγωνικών (ετεροµήκων) ακεραίων αριθµών είναι ασύµµετρη. Προχωρώντας τις έρευνές του ανακάλυψε ότι υπάρχει ασυµµετρία και σε κυβικά µεγέθη. Απέδειξε τελικά ότι τα τετράγωνα που σχηµατίζονται από ρητούς αριθµούς έχουν µεταξύ τους τη σχέση ενός τετραγώνου αριθµού προς ένα άλλο τετράγωνο αριθµό (π.χ. 4 : 9). Και αντίστροφα τα τετράγωνα που δεν έχουν µεταξύ τους (σαν εµβαδά) τη σχέση τετραγώνων αριθµών (π.χ. 3 : 5), παρόλο που είναι «δυνάµει» σύµµετρα, έχουν σχηµατισθεί από ασύµµετρα ευθύγραµµα τµήµατα. Η ανακάλυψή του αυτή συµπεριλήφθηκε στο 10ο βιβλίο του Ευκλείδη. Όχι µόνο απέδειξε το ασύµµετρο αυτών των τµηµάτων, αλλά ασχολήθηκε και µε τη γεωµετρική τους κατασκευή, µέσω της κατασκευής της µέσης αναλόγου. Εκτός από τα ασύµµετρα µεγέθη ο Θεαίτητος ασχολήθηκε, µετά από παρότρυνση πάλι του Πλάτωνα, και µε τη γεωµετρική κατασκευή των πέντε κανονικών πολυέδρων που µπορούν να εγγραφούν σε µια σφαίρα. Τις ανακαλύψεις του αυτές χρησιµοποίησε ο Πλάτωνα στον «Τίµαιο», όπου παρουσίασε τη σύσταση και τις γεωµετρικές ιδιότητες αυτών των στερεών και τα οποία ονοµάστηκαν γι αυτό το λόγο «Πλατωνικά Στερεά». Τα σώµατα αυτά ήσαν ήδη γνωστά όπως είπαµε από τους Πυθαγορείους, αλλά δεν ήταν γνωστός ο τρόπος κατασκευής τους, αφού περιελάµβανε τη γνώση ασυµµέτρων µεγεθών. Τις κατασκευές αυτές µπόρεσε να τις κάνει ο Θεαίτητος, ο οποίος και τα συνέκρινε µε την ακτίνα της σφαίρας στην οποία εγγράφονται. Ο Θεαίτητος µπορεί να θεωρηθεί έτσι σαν ο πατέρας της στερεοµετρίας. Ο Ευκλείδης περιέλαβε στο δέκατο τρίτο βιβλίο των «Στοιχείων» του αναλλοίωτες πολλές προτάσεις από το βιβλίο «Περί των Πέντε Σχηµάτων» του Θεαίτητου. Ο Θεαίτητος βοηθήθηκε πολύ στις έρευνες του από το βιβλίο «Περί Τοµής» του συµφοιτητή του και συνεργάτη του στην Ακαδηµία Ευδόξου, τον οποίο και ο ίδιος βοήθησε µε τις δικές του ανακαλύψεις. Ο Εύδοξος Είδαµε ότι η µη δυνατότητα χρησιµοποίησης της θεωρίας των αναλογιών στα ασύµµετρα ή «άλογα» µεγέθη δηµιούργησε µια µεγάλη κρίση στα µαθηµατικά, απειλώντας τη περαιτέρω ανάπτυξή τους. Με τη βοήθεια του δεύτερου µεγάλου µαθηµατικού της Ακαδηµίας Ευδόξου ( π.χ.), κατόπιν καθοδηγήσεων του Πλάτωνα, η κρίση αυτή τελικά ξεπεράστηκε. Ο Εύδοξος ανέπτυξε µια γενικότερη θεωρία αναλογιών που προκαλεί ακόµα και σήµερα το θαυµασµό, η οποία µπορούσε να εφαρµοστεί και στα ασύµµετρα µεγέθη και οι βάσεις της οποίας περιελήφθησαν στα «Στοιχεία» του Ευκλείδη. Σύµφωνα µε αυτήν αν δοθούν τέσσερα ευθύγραµµα τµήµατα α,β,γ,δ, θα λέµε ότι αυτά αποτελούν αναλογία (δηλαδή ότι α : β = γ : δ), όταν το µ.α είναι µεγαλύτερο ή µικρότερο ή ίσο από το ν.β και το µ.γ είναι τότε αντίστοιχα µεγαλύτερο, µικρότερο ή ίσο από το ν.δ, ανεξάρτητα από τη τάξη του πολλαπλασιασµού. Με τη νέα αυτή προσέγγιση η θεωρία των αναλογιών διευρύνεται περιλαµβάνοντας εκτός από τις ισότητες και τις ανισότητες, υποστηρίζοντας ότι και µέσω αυτών µπορεί να διαπιστωθεί αν δυο µεγέθη έχουν τον ίδιο λόγο. Είναι φανερό ότι περιλαµβάνει και τα ασύµµετρα µεγέθη, διότι κάθε ασύµµετρο µέγεθος συνδέεται µε µια σχέση ανισότητας µε ένα σύµµετρο µέγεθος. Έτσι επεκτείνεται η έννοια του λόγου και στα ασύµµετρα µεγέθη. Όλοι οι µεγάλοι µαθηµατικοί θαύµασαν και επαίνεσαν τη θεωρία αναλογιών του Ευδόξου.

6 Ο Εύδοξος δέχθηκε επίσης το αξίωµα της ύπαρξης της τετάρτης αναλόγου δ µεταξύ τριών δοθέντων ευθυγράµµων τµηµάτων α,β,γ, ακόµα και στη περίπτωση που αυτό το τµήµα δεν µπορεί να κατασκευαστεί µε το κανόνα και το διαβήτη και ασχολήθηκε και µε το πρόβληµα της χρυσής τοµής που πρότεινε ο Πλάτωνας, τη διαίρεση δηλαδή ενός ευθύγραµµου τµήµατος «σε µέσο και άκρο λόγο», έτσι ώστε το µεγαλύτερο τµήµα της διαίρεσης να είναι µέσο ανάλογο του όλου και του µικρότερου. Μια άλλη ανακάλυψη του Ευδόξου είναι αυτή που ονοµάστηκε από τους µεταγενεστέρους «µέθοδος της εξαντλήσεως», που µοιάζει µε τη µέθοδο του Αντιφώντα στη λύση του ηλίου προβλήµατος, αλλά στη πραγµατικότητα δεν «εξαντλεί» το χώρο όπως εκείνος υπέθεσε, αλλά στηρίζεται στην αρχή ότι µε διαδοχική διαίρεση µπορούµε να φτάσουµε σε ένα µέγεθος όσο µικρό θέλουµε. Χρησιµοποιώντας έτσι µια σειρά φθινουσών και συγκλινουσών ανισωτικών σχέσεων, µπορούµε να προσεγγίσουµε όσο θέλουµε ένα µέγεθος. Η λογική βάση της µεθόδου είναι ότι για δύο οποιαδήποτε µεγέθη α και β, το α θα µεγαλύτερο ή µικρότερο ή ίσο µε το β. Αν λοιπόν δείξουµε ότι το α δεν µπορεί να είναι µεγαλύτερο ή µικρότερο από το β, θα είναι αναγκαστικά ίσο µε αυτό. Τη µέθοδο αυτή του Ευδόξου χρησιµοποίησε ο Αρχιµήδης. Ο απειροστικός επίσης λογισµός του Λάιµνιτς στηρίχθηκε σε αυτές τις αρχές. Ο Εύδοξος ανακάλυψε επίσης ότι ο όγκος ενός κώνου και µιας πυραµίδας είναι ίσος µε το ένα τρίτο αντίστοιχα του όγκου του κυλίνδρου και του πρίσµατος που έχουν ίδια βάση και ύψος µε αυτά. Αναφέρεται ακόµα ότι πρόσθεσε τρεις ακόµα αναλογίες στις τρεις γνωστές των Πυθαγορείων και ασχολήθηκε και µε τις τοµές, στις οποίες εφάρµοσε την αναλυτική µέθοδο. Αναφέρεται επίσης ότι έλυσε το ήλιο Πρόβληµα µε καµπύλες και ότι µελέτησε την ιπποπέδη, ένα είδος σπειροειδούς γραµµής. Ο Αρχύτας Ένας από τους σηµαντικούς συνεργάτες του Πλάτωνα ήταν ο Πυθαγόρειος φιλόσοφος και µαθηµατικός Αρχύτας ( π.χ), τον οποίο γνώρισε ο Πλάτωνας στο πρώτο ταξίδι του στη Μεγάλη Ελλάδα. Παρακινούµενος από τον Πλάτωνα ο Αρχύτας ασχολήθηκε µε το ήλιο Πρόβληµα και έδωσε µια λύση που στηρίζεται στην εύρεση των δύο µέσων αναλόγων του Ιπποκράτη του Χίου. Οι µέσοι αυτοί ανάλογοι βρίσκονται µε µια µηχανική κατασκευή και τα άκρα τους καθορίζονται από τα σηµεία στα οποία τέµνονται στο χώρο οι κινούµενες επιφάνειες εκ περιστροφής ενός κώνου, ενός ηµικυλίνδρου κι ενός σπειροειδούς δακτυλίου. Με την εργασία αυτή του Αρχύτα όπως και µε αυτή του Ιππία του Ηλείου προχώρησε η µαθηµατική έρευνα στη µελέτη προβληµάτων που δεν µπορούν να επιλυθούν µε το κανόνα και το διαβήτη και ανοίχθηκε έτσι ο δρόµος προς τη µελέτη των κωνικών τοµών και τη περαιτέρω ανάπτυξη της στερεοµετρίας. Ο Αρχύτας, σα γνήσιος Πυθαγόρειος, µελέτησε επίσης τα διαστήµατα του τετράχορδου, εκφράζοντας τη σχέση τους µε αναλογίες και διακρίνοντας τρία είδη συµφωνιών: τη διατονική, τη χρωµατική και την εναρµόνια. Σύµφωνα µε το ιογένη το Λαέρτιο ήταν ο πρώτος µαθηµατικός που µελέτησε τα µηχανικά προβλήµατα µε βάση τα µαθηµατικά και παρέστησε µε γεωµετρικά διαγράµµατα τις µηχανικές κινήσεις. Θεωρείται σαν ο πατέρας της µηχανικής. Ο Αριστοτέλης Ο Αριστοτέλης σαν τον Πλάτωνα, παρόλο που ήταν βαθύς γνώστης των µαθηµατικών επιστηµών της εποχής του και µπορούσε να επινοεί και δικές του αποδείξεις διαφόρων θεωρηµάτων, δεν ασχολήθηκε προσωπικά µε τη µαθηµατική έρευνα, διότι θεωρούσε και αυτός τα µαθηµατικά σα κατώτερα από τη φιλοσοφία. Όπως ο Πλάτωνας στην Ακαδηµία, έτσι και αυτός στο Λύκειο καθόριζε τη γενική κατεύθυνση των µαθηµατικών ερευνών µε τις οποίες ασχολούνταν βασικά οι µαθητές του.

7 Μελετώντας τον ευρύτερο ορισµό της αναλογίας του Ευδόξου ο Αριστοτέλης µπόρεσε να διακρίνει ότι αυτός προϋποθέτει τη δυνατότητα να θεωρηθεί και ο αριθµός σαν ασύµµετρος. Εδώ θα πρέπει να σηµειώσουµε ότι οι αρχαίοι Έλληνες µιλούσαν για ασύµµετρα ευθύγραµµα τµήµατα ή «άλογες γραµµές» και δεν είχαν προχωρήσει και στη παραδοχή των ασυµµέτρων αριθµών, όχι βέβαια γιατί δεν µπορούσαν να τους επινοήσουν, αλλά διότι ήθελαν να µείνουν πιστοί στην οντολογική τους θεώρηση γι αυτούς. Ο Αριστοτέλης όµως παρατηρεί ότι η διατύπωση της αριθµητικής σχέσης του «υπερέχοντος» προς το «υπερεχόµενο» προϋποθέτει τη µεταβολή του ορισµού του αριθµού, ώστε να περιλαµβάνονται σε αυτόν και ασύµµετροι αριθµοί. Πολλοί ερευνητές όµως δε θέλησαν να παραδεχθούν τη τολµηρή αυτή σκέψη του και πρότειναν τη διόρθωση του κειµένου στο οποίο αυτή αναφέρεται καθαρά, έτσι ώστε να βγαίνει άλλο νόηµα από αυτό. Ο Αριστοτέλης όµως φαίνεται να είχε διαισθανθεί την ανάγκη µεταβολής της έννοιας του αριθµού ώστε να περιλαµβάνει και τη δυνατότητα των ασυµµέτρων αριθµών. Ο Αριστοτέλης ασχολήθηκε διεξοδικά µε τις έννοιες του απείρως µεγάλου και του απείρως µικρού εκφράζοντας στα «Φυσικά» την άποψη ότι «προσθέτοντας διαρκώς σε ένα πεπερασµένο µέγεθος, µπορώ να φτάσω σε ένα µέγεθος που να υπερβαίνει κάθε δοθέν όριο και παρόµοια µε διαρκή αφαίρεση µπορώ να φτάσω σε ένα µέγεθος το οποίο είναι µικρότερο από κάθε ορισµένο όριο». Αντιλαµβανόταν το άπειρο όχι σα µια µόνιµη κατάσταση, αλλά σαν την ίδια την αύξηση και καταπολέµησε τη θεωρία περί «ατόµων γραµµών» του Ξενοκράτη, ο οποίος αµφισβητούσε τη δυνατότητα της συνεχούς επ άπειρον διαίρεσης των µεγεθών. Σηµαντικός είναι και ο ορισµός του για το συνεχές σαν την «ιδιότητα δύο συνεχόµενων µερών να έχουν το ίδιο πέρας». Τα συνεχή ποσά δεν τα θεωρεί σα στατικά οντότητες, αλλά σε συνεχή ροή, όπως το χρόνο, η συνέχεια του οποίου εξασφαλίζεται µε τη διαρκή κίνηση του «τώρα». Σύµφωνα µε το Γερµανό µαθηµατικό Κάντορ οι ορισµοί του για το άπειρο πρέπει να περιλαµβάνονται σε οποιαδήποτε εισαγωγή στον απειροστικό λογισµό. Η µαθηµατική ιδιοφυία του φαίνεται και στη θεµελίωση της «Λογικής» του πάνω σους γνωστού νόµους-αξιώµατα της Ταυτότητας, της Αντιφάσεως, της Αποκλίσεως του Τρίτου και του Αποχρώντος Λόγου. Στα «Αναλυτικά Ύστερά» του υποστηρίζει την άποψη ότι µια σχέση έχει καθολική ισχύ όταν µπορεί να αποδειχθεί ότι ισχύει για τη πρώτη τυχαία περίπτωση στην οποία αυτή αναφέρεται, δίνοντας έτσι τη βάση για τη µέθοδο της τελείας επαγωγής. Ασχολήθηκε επίσης µε τη µεθοδολογική συγκρότηση των µαθηµατικών επιστηµών αναλύοντας όλα τα στοιχεία της µαθηµατικής απόδειξης. ιέκρινε τι είναι αξίωµα και τι αίτηµα και καθόρισε ότι αυτά διαφέρουν από την αποδεικτέα πρόταση. Έδειξε επίσης το τρόπο µε τον οποίο προχωρεί η µαθηµατική απόδειξη, ξεκινώντας από γενικότερες και απλούστερες προτάσεις και φθάνοντας σε ειδικότερες και πολυπλοκότερες. Θεωρούσε τα µαθηµατικά σαν πρότυπο των αποδεικτικών επιστηµών. Τέλος πολέµησε τους «ειδητικούς αριθµούς» του Πλάτωνα, φοβούµενος ότι θα συγχέονταν έτσι τα όρια της φιλοσοφικής και επιστηµονικής έρευνας και θα µολύνονταν τα µαθηµατικά µε αυθαίρετες φιλοσοφικές θεωρίες. ΑΛΛΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ Ο µαθητής του Πλάτωνα Μέναιχµος ασχολήθηκε µε τις κωνικές τοµές, δηλαδή τις τοµές κώνου υπό επιπέδου. Οι τοµές αυτές ήσαν οι κάθετες τοµές που φέρονταν πάνω σε µια από τις γενέτειρες ενός ορθογωνίου, αµβλυγωνίου ή οξυγωνίου κώνου που παραγόταν από την περιστροφή αντίστοιχα ενός ορθογωνίου, αµβλυγωνίου ή οξυγωνίου τριγώνου γύρω από µία κορυφή του. Η τοµή αυτή ήταν αντίστοιχα παραβολή, υπερβολή και έλλειψη. Ο Μέναιχµος χρησιµοποίησε τα συµπεράσµατα των µελετών του πάνω στις κωνικές τοµές για να λύσει µε δύο τρόπους το ήλιο πρόβληµα. Στο πρώτο τρόπο η λύση βρισκόταν µε τη τοµή υπερβολής και παραβολής και στο δεύτερο µε τη τοµή δύο παραβολών. Με τη τοµή αυτών των καµπυλών

8 κατορθώνεται να βρεθούν οι δυο µέσοι ανάλογοι του Ιπποκράτη του Χίου. Και στις δυο αυτές λύσεις χρησιµοποιεί την ανάλυση και τη σύνθεση και φαίνεται από αυτές ότι γνώριζε τη κατασκευή µιας παραβολής από ένα δοθέντα άξονα και µια δοθείσα παράµετρο, καθώς και την εξίσωσή της ψ 2 = 2pχ. Στην υπερβολή χρησιµοποίησε την εξίσωση των ασυµπτώτων της: χ.ψ= αβ. Από τα διαγράµµατά του φαίνεται ότι γνώριζε να χρησιµοποιεί και το σύστηµα των συντεταγµένων. Πολλές από τις ανακαλύψεις του χρησιµοποιήθηκαν αργότερα από τον Απολλώνιο. Ο αδελφός του Μέναιχµου εινόστρατος έλυσε το πρόβληµα του τετραγωνισµού του κύκλου µε τη βοήθεια της τετραγωνίζουσας του Ιππία. Άλλοι αναφερόµενοι µαθηµατικοί µαθητές του Πλάτωνα είναι ο Φίλιππος ο Οπούντιος, ο Λεωδάµας από τη Θάσο, ο Λέων ο Βυζάντιος που εισήγαγε τη διερεύνηση ενός προβλήµατος ο Θεύδιος από τη Μαγνησία, ο Ερµότιµος ο Κολοφώνιος που ανακάλυψε πολλές θεµελιώδεις προτάσεις και ο Πυθαγόρειος Θυµαρίδα που όρισε τη µονάδα σαν «περαίνουσα ποσότητα» και στον οποίο αποδίδεται το λεγόµενο «Θυµαρίδειο επάνθηµα» από το οποίο µαθαίνουµε ότι οι Πυθαγόρειοι µπορούσαν να εξετάζουν εξισώσεις µε ν αγνώστους. Μαθητής του Αριστοτέλη ήταν ο Εύδηµος ο Ρόδιος ( π.χ.) που έγραψε ιστορικές πραγµατείες για την αριθµητική, τη γεωµετρία και την αστρονοµία, από τις οποίες προέρχονται οι περισσότερες πληροφορίες µας. Ασχολήθηκε επίσης µε γεωµετρικά προβλήµατα. ΤΕΤΑΡΤΗ Ή ΑΛΕΞΑΝ ΡΙΝΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ (323-30Π.Χ.) Η περίοδος αυτή αποτελεί το «χρυσό αιώνα» των ελληνικών µαθηµατικών κατά τον οποίο άκµασαν οι τρεις µεγάλοι Έλληνες µαθηµατικοί, Ευκλείδης, Αρχιµήδης και Απολλώνιος. Ευκλείδης Ο «Πλατωνικός στη διάθεση και οικείος µε τη φιλοσοφία», διάσηµος γεωµέτρης ή καλύτερα πατέρας της γεωµετρίας Ευκλείδης έζησε την εποχή του Πτολεµαίου. Το διασηµότερο και περιλαµπρότερο έργο του, τα «Στοιχεία», ξεκινούν από γενικές αρχές και φτάνουν µε την αποδεικτική µέθοδο σε ειδικότερες αριθµητικές και γεωµετρικές προτάσεις. Κάθε πρόταση λαµβάνεται σαν αληθής µόνον όταν παράγεται από τις γενικές αρχές µέσα από µια σειρά διαδοχικών, αποδεδειγµένων, ενδιαµέσων προτάσεων. Ολόκληρο έτσι το σύστηµα στηρίζεται στις θεµελιώδεις αρχές, τις οποίες ο Ευκλείδης διακρίνει σε «όρους», «αιτήµατα» και «κοινές έννοιες».οι «όροι» ή ορισµοί δίνουν τις σηµασίες των χρησιµοποιούµενων γεωµετρικών εννοιών (σηµείο, γραµµή, επιφάνεια κ.λ.π.) και είναι ακριβείς, σαφείς και σύντοµοι. Ακολουθούν τα πέντε αιτήµατα, µε τελευταίο το περίφηµο αίτηµα των παραλλήλων ευθειών, η αµφισβήτηση του οποίου οδήγησε στις νεότερες µη ευκλείδειες γεωµετρίες. Μετά τα αιτήµατα έχουµε τις λεγόµενες «κοινές έννοιες» ή αξιώµατα, στοιχειώδεις προτάσεις που δεν µπορούµε να αποδείξουµε, αλλά που όλοι δεχόµαστε άµεσα σαν «αληθείς», όπως το ότι δύο πράγµατα που είναι ίσα µε ένα τρίτο πράγµα είναι και µεταξύ τους ίσα ή ότι το µέρος είναι µικρότερο από το όλο. Οι τελευταίες αυτές προτάσεις µας βοηθούν να εργαστούµε µε τις ισότητες και τις ανισώσεις. Τελικά µε βάση τους όρους, τα αιτήµατα και τις κοινές αρχές προχωράµε στην απόδειξη των θεωρηµάτων και στη λύση των προβληµάτων. Στην αρχή καθενός από τα 13 (ή 15 µε τις δυο µεταγενέστερες προσαρτήσεις τους) βιβλίου των «Στοιχείων» προστίθενται οι νέοι «όροι» που είναι απαραίτητοι για την προχώρηση της έρευνας. Οι νέοι αυτοί όροι διατυπώνονται µόνον εφόσον είναι δυνατόν να κατανοηθούν µε βάση τους προηγούµενους. Με αυτό το τρόπο δοµείται ένα ισχυρό, αρραγές, ενιαίο σύστηµα που δεν

9 παρουσιάζει καµία ρωγµή. Γι αυτό και θεωρήθηκαν τα «Στοιχεία» του Ευκλείδη σαν πρότυπα επιστηµονικής θεµελίωσης, συστηµατικότητας και αποδεικτικής διαδικασίας κι επηρέασαν όχι µόνο τη µαθηµατική σκέψη, αλλά και το φιλοσοφικό στοχασµό και όλη γενικά την επιστηµονική διανόηση. Θα πρέπει να επισηµανθεί πάντως ότι αυτά δεν ασχολούνται µόνο µε τη γεωµετρία. Τα βιβλία 7 ο -10 ο περιλαµβάνουν µια ολοκληρωµένη µαθηµατική θεωρία, ενώ το 2 ο βιβλίο µας δίνει µια γεωµετρική άλγεβρα και το 5 ο τη γενικευµένη θεωρία των αναλογιών του Ευδόξου. Με τα «Στοιχεία» του ο Ευκλείδης δηµιούργησε µια επιστηµονική µάθηση που διατήρησε αναλλοίωτη την ισχύ της, διδασκόµενη µέχρι σήµερα σε όλα τα σχολεία του πολιτισµένου κόσµου, αποδεικνύοντας περίτρανα την ισχύ του αρχαίου ελληνικού πνεύµατος. Είναι το δεύτερο κατά σειρά βιβλίο σε αριθµό εκδόσεων µετά από τη Βίβλο. Εκτός από τα «Στοιχεία», Ο Ευκλείδης έγραψε και πολλά άλλα µαθηµατικά έργα. Ο Πρόκλος αναφέρει τα «Οπτικά», «Κατοπτρικά», «Τας Κατά Μουσικήν Στοιχειώσεις» κι ένα βιβλίο «Περί ιαιρέσεων». Αναφέρονται και άλλα έργα του από τα οποία άλλα χάθηκαν και άλλα διασώθηκαν στα Αραβικά. ΑΡΧΙΜΗ ΗΣ Ο Συρακούσιος Αρχιµήδης ( π.χ.) είναι ο δεύτερος σε χρονολογική σειρά µεγάλος µαθηµατικός της Αλεξανδρινής περιόδου. Αυτός τελειοποίησε τη «µέθοδο εξαντλήσεως» του Ευδόξου και τη χρησιµοποίησε για να υπολογήσει το εµβαδόν διαφόρων καµπυλογράµµων σχηµάτων, αρχίζοντας από τον κύκλο. Η µέθοδός του είναι πολύ ανάλογη µε την ολοκλήρωση που χρησιµοποιούν σήµερα οι µαθηµατικοί. Ενέγραψε και περιέγραψε σε ένα κύκλο ακτίνας α ένα κανονικό 96γωνο και απέδειξε ότι το εµβαδόν του είναι προσεγγιστικά µεταξύ του (3 +10/71)α 2 και του (3+1/7) α 2. ηλαδή βρήκε ότι η τιµή του π, του λόγου της περιφέρειας του κύκλου προς τη διάµετρό του, είναι µεταξύ του 3 +1/71 και του 3+1/7. Την ίδια µέθοδο εφάρµοσε και σε στερεά σώµατα εκ περιστροφής χρησιµοποιώντας ένα εγγεγραµµένο κι ένα περιγεγραµµένο κύλινδρο για να προσεγγίσει τον όγκο τους. Εκτός από αυτή τη µέθοδο, χρησιµοποίησε και µια «µηχανική» µέθοδο µε την οποία καθόριζε το λόγο των επιφανειών δύο σωµάτων από το λόγο των βαρών που χρησιµοποιούντο για την ισορροπία τους σε ένα ιδανικό ζυγό, θεωρώντας τα επίπεδα σχήµατα σαν όµοια µε οµογενή σταθµητά σώµατα. Τη µέθοδο αυτή χρησιµοποίησε στο έργο του «Τετραγωνισµός της Παραβολής», αλλά δεν της έδινε αποδεικτική αξία. Τη θεωρούσε µόνο σαν ένα όργανο έρευνας που βοηθούσε στο να καταστούν φανερές ορισµένες σχέσεις, τις οποίες έπρεπε να αποδείξει µετά η γεωµετρία. Με τη χρησιµοποίηση αυτής της µεθόδου οδηγήθηκε στην ανακάλυψη των αρχών της µηχανικής, ενώ οι έρευνές του για το κέντρο βάρους τον οδήγησαν στην ανακάλυψη των θεµελιωδών αρχών της υδροστατικής. Μελετώντας επίσης τις ιδιότητες των µοχλών, έκανε εκπληκτικές ανακαλύψεις στο τοµέα της µηχανικής και ιδίως της βλητικής. Ο Αρχιµήδης απέδειξε πάρα πολλές σπουδαίες γεωµετρικές προτάσεις. Ο ίδιος θεωρούσε σα σπουδαιότερη ανακάλυψή του την απόδειξη ότι ο κύλινδρος που έχει βάση µέγιστο κύκλο της σφαίρας και ύψος τη διάµετρό της έχει επιφάνεια και όγκο τα 3/2 της επιφάνειας αντίστοιχα και του όγκου αυτής της σφαίρας. Απέδειξε επίσης θεωρήµατα για την επιφάνεια της σφαίρας, του σφαιρικού τµήµατος και του σφαιρικού τοµέα. Για το κύκλο απέδειξε ακόµα ότι κάθε κύκλος είναι ισοδύναµος µε ορθογώνιο τρίγωνο µε µια κάθετη πλευρά την ακτίνα του και την άλλη ίση µε τη περιφέρεια του κύκλου και ότι λόγος του εµβαδού κύκλου προς το τετράγωνο της διαµέτρου του είναι ίσος (κατά προσέγγιση) µε 11:14. Απέδειξε επίσης πολλές σηµαντικές προτάσεις για τη µέτρηση στερών εκ περιστροφής. Πολλές προτάσεις του αφορούν επίσης τη περίφηµη έλικά του (έλικα του Αρχιµήδη). Στο έργο του «Ψαµµίτης» παρουσιάζει ένα καινούργιο αριθµητικό σύστηµα µε βάση το οποίο µπορούν να γραφούν πολύ µεγάλοι αριθµοί. ιατύπωσε και πολλά προβλήµατα, όπως το «βοεικό

10 πρόβληµα» που πρότεινε για λύση στους µαθηµατικούς της Αλεξανδρείας. ΑΛΛΟΙ ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΤΟΥ ΑΡΧΙΜΗ Η Ο Κόνων έγραψε ένα αστρονοµικό έργο από επτά βιβλία που περιλαµβάνει παρατηρήσεις των Χαλδαίων σχετικά µε τις εκλείψεις. Σε αυτές στήριξε αργότερα ο Ίππαρχος τις αστρονοµικές εργασίες του. Ασχολήθηκε µε κωνικές τοµές όπως και ο Απολλώνιος. Ο Ερατοσθένης ( π.χ.) ασχολήθηκε µε φιλολογικές, µαθηµατικές, γεωγραφικές και χρονολογικές σπουδές και έγραψε πολλά έργα. Τα «Γεωγραφικά» του πραγµατεύονταν την ιστορία της γεωγραφίας, τη σφαιρικότητα της γης, τη χωρογραφία και την εθνογραφία. Με αστρονοµικές παρατηρήσεις υπολόγισε το µήκος της περιµέτρου της γης σε στάδια. Έγραψε δύο βιβλία «Περί Μεσοτήτων» και έδωσε µια δικιά του λύση στο ήλιο πρόβληµα. Είναι πολύ γνωστός για το περίφηµο «κόσκινο του Ερατοσθένη» που χρησιµοποιείται για την εύρεση των πρώτων αριθµών. ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΣ Ο Απολλώνιος ο Περγαίος είναι ο τρίτος κατά σειρά από τους µεγάλους µαθηµατικούς της Αλεξανδρινής περιόδου. Έζησε την εποχή του Πτολεµαίου του Ευεγέρτου ( π.χ.) και έγραψε πολλά σπουδαία έργα, τα περισσότερα των οποίων χάθηκαν. Αναφέρονται τα εξής έργα του: «Λόγου Αποτοµή» που περιλαµβάνει τη κατασκευή µιας διατέµνουσας δύο ευθειών από ένα σηµείο εκτός αυτών έτσι ώστε τα τµήµατα που ορίζονται από τα σηµεία τοµής και από ένα δοθέν σηµείο σε κάθε µία απο αυτές τις ευθείες να έχουν µεταξύ τους δοθέντα λόγο. «Χωρίου Αποτοµή» που παρουσιάζει ένα πρόβληµα παρόµοιο µε το προηγούµενο, µόνο που τώρα τα πάνω στις ευθείες λαµβανόµενα διά των τοµών τµήµατα πρέπει να περικλείουν δοθείσα επιφάνεια. «ιωρισµένη Τοµή». οθέντων τεσσάρων σηµείων Α,Β,Γ, επί µια ευθείας, να βρεθεί σηµείο Ε έτσι ώστε τα τµήµατα ΑΓ : ΓΕ = ΒΕ : Ε «Επαφαί». οθέντων οποιωνδήποτε τριών σηµείων, ευθειών ή κύκλων να αχθεί κύκλος που να διέρχεται από τα δοθέντα σηµεία ή να εφάπτεται καθεµιάς από τις δοθείσες ευθείες. «Νεύσεις». Να παρεµβληθεί µεταξύ δύο δοθεισών ευθειών τµήµα γνωστού µήκους που να διέρχεται από ορισµένο σηµείο. Το έργο αυτό περιελάµβανε 125 θεωρήµατα και 38 λήµµατα. «Επίπεδοι Τόποι». «Περί Κοχλίου», για την ελικοειδή γραµµή που γράφεται γύρω από ένα κύλινδρο. «Περί συγκρίσεως του ωδεκαέδρου και του Εικοσαέδρου» εγγεγραµµένων στην ίδια σφαίρα. Αποδεικνύεται ότι ο λόγος των επιφανειών τους είναι ίδιος µε το λόγο των όγκων τους. «Περί Ατάκτων Αλόγων». Περί πιο σύνθετων µορφών ασύµµετρων µεγεθών από αυτά µε τα οποία είχε ασχοληθεί ο Θεαίτητος.. «Ωκυτόκιο», δηλαδή µέθοδος συντοµεύσεως των λογιστικών πράξεων. Σε αυτό το έργο ο Απολλώνιος παρουσίασε, όπως και ο Αρχιµήδης, ένα ιδιαίτερο αριθµητικό σύστηµα. Στο ίδιο έργο προσδιόρισε την αριθµητική τιµή του π ακριβέστερα από τον Αρχιµήδη µε µια διαφορετική µέθοδο από αυτόν. «Η Καθόλου Πραγµατεία» εξετάζει γενικά τη θεµελίωση της γεωµετρίας και το τρόπο µε τον οποίο αποκτάµε τη γνώση των πρώτων γεωµετρικών εννοιών. Επεχείρησε να αποδείξει σε αυτή και µερικά γεωµετρικά αξιώµατα µε βάση τις ιδιότητες του χώρου. «Περί του Πυρίου». Περί παραβολικών κατόπτρων που µπορούν να προκαλέσουν ανάφλεξη. Ένα αστρονοµικό έργο του οποίου δε διασώθηκε ο τίτλος, στο οποίο εξηγούνται µερικές ανωµαλίες στη κίνηση του ήλιου σε σχέση µε τα ζώδια µε βάση τη θεωρία των επικύκλων.

11 Ασχολήθηκε επίσης µε τον υπολογισµό της αποστάσεως της σελήνης από τη γη, την οποία υπολόγισε σε πεντακόσιες µυριάδες στάδια. «Κωνικά» σε οκτώ βιβλία, που είναι και το κύριο έργο του, το οποίο και τον έκανε αθάνατο. Απ αυτό σώθηκαν στα ελληνικά τα τέσσερα πρώτα βιβλία και τα τρία επόµενα στα Αραβικά, ενώ το 8 ο χάθηκε. Σύµφωνα µε τον ίδιο τον Απολλώνιο τα τέσσερα πρώτα βιβλία περιλαµβάνουν την εισαγωγή στα στοιχεία και από αυτά το πρώτο τους τρόπους µε τους οποίους γεννώνται οι τρεις κωνικές τοµές (παραβολή, έλλειψη, υπερβολή) και τις θεµελιώδεις ιδιότητές τους. Το δεύτερο αναφέρεται στις ιδιότητες των διαµέτρων και των αξόνων των κωνικών τοµών καθώς και των ασυµπτώτων της υπερβολής. Το τρίτο βιβλίο περιέχει «πολλά θεωρήµατα άξια να δηµιουργήσουν απορίες τα οποία είναι χρήσιµα για τις κατασκευές των στερεών τόπων και για τις διερευνήσεις τους». Το τέταρτο περιέχει «τους τρόπους που τέµνονται οι κωνικές τοµές µεταξύ τους και µε τη περιφέρεια του κύκλου και πολλά άλλα». Από τα υπόλοιπα βιβλία που είναι «πιο πλούσια σε περιεχόµενο» το πέµπτο εξετάζει τα µέγιστα και τα ελάχιστα ευθύγραµµα τµήµατα που µπορούν να αχθούν από ένα σηµείο προς µια κωνική τοµή. Το έκτο ασχολείται µε τις τοµές ίσων και οµοίων κώνων και το έβδοµο µε τα θεωρήµατα τα σχετικά µε τις διερευνήσεις. Τέλος το όγδοο εξετάζει «προσδιορισµένα κωνικά προβλήµατα» Πρώτος ο Απολλόδωρος έδωσε τις σηµερινές ονοµασίες στις κωνικές τοµές, οι οποίες ονοµάζονταν πριν απ αυτόν αντίστοιχα τοµή ορθογωνίου, αµβλυγωνίου και οξυγωνίου κώνου, από τους οποίους εθεωρούντο ότι παράγονταν. Πρώτος επίσης αυτός έθεσε σε µια νέα, πιο γενικευµένη βάση το πρόβληµα της γενέσεως µιας κωνικής επιφάνειας από µια γενέτειρα και της παραγωγής του κώνου. Με αυτό το τρόπο και οι τρεις κωνικές τοµές ορίζονται στον ίδιο κώνο, αλλάζοντας απλώς το προσανατολισµό (κλίση) του επιπέδου τοµής. Από τη µελέτη των επτά διασωθέντων βιβλίων του προκύπτει ότι ο Απολλώνιος γνώριζε, πολύ πριν τον Καρτέσιο, το σύστηµα των συντεταγµένων και διέκρινε τις τετµηµένες από τις τεταγµένες, λαµβάνοντας τις τετµηµένες πάνω στον άξονα των κωνικών τοµών. Είχε µελετήσει επίσης το περίφηµο πρόβληµα του καθορισµού του γεωµετρικού τόπου ενός σηµείου το οποίο κινείται έτσι ώστε το γινόµενο των αποστάσεών του από ένα ορισµένο αριθµό γραµµών προς το γινόµενο των αποστάσεών του από έναν άλλο αριθµό γραµµών να διατηρεί ένα σταθερό λόγο. Ασχολούµενος µε τη γενικότερη λύση αυτού του προβλήµατος ο Καρτέσιος ανακάλυψε την αναλυτική γεωµετρία. ΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 2 Ο Π.Χ. ΑΙΩΝΑ Σύγχρονος του Απολλώνιου ήταν ο Νικοµήδης που ανακάλυψε τη περίφηµη κογχοειδή καµπύλη µε την οποία έλυσε το ήλιο Πρόβληµα και τη τριχοτόµηση µιας γωνίας. Από το τρόπο εργασίας του φαίνεται ότι µπορούσε να λύνει κυβικές εξισώσεις χωρίς να χρησιµοποιεί κωνικές τοµές. Ο Νεύτωνας θεώρησε την κογχοειδή του σαν το «άριστο µέσο που επινόησε η αρχαιότητα για τη λύση του ηλίου προβλήµατος». Στα τέλη του 2 ου π.χ. αιώνα έζησε και ο ιοκλής που έλυσε το ήλιο Πρόβληµα µε τη κισσοειδή καµπύλη. Αναφέρεται και βιβλίο του «Περί Πυρίων» όπου εξέταζε κάτοπτρα µε παραβολικές και ελλειψοειδείς επιφάνειες. Στο ίδιο βιβλίο έλυνε το πρόβληµα της διαίρεσης µιας σφαίρας σε δυο µέρη που να έχουν δοθέντα λόγο, το οποίο είχε θέσει ο Αρχιµήδης. Στα µέσα του 2 ου π.χ. αιώνα ο Ζηνόδωρος έγραψε ένα έργο «Περί Ισοµέτρων Σχηµάτων» όπου αποδείκνυε ότι µεταξύ των κανονικών πολυγώνων µε την ίδια περίµετρο µεγαλύτερο εµβαδόν έχουν εκείνα των οποίων ο αριθµός των πλευρών είναι µεγαλύτερος και ότι ο κύκλος που έχει ίση περίµετρο µε αυτά τα πολύγωνα, έχει το µεγαλύτερο σε σύγκριση µε αυτά εµβαδόν. Τον ίδιο αιώνα έζησε και Περσέας που ασχολήθηκε µε τις σπειρικές γραµµές, δηλαδή εκείνες που

12 παράγονται από τη τοµή σπείρας υπό επιπέδου. Επίσης ο Πόντιος ιονυσόδωρος έλυσε µε παραβολή και υπερβολή το πρόβληµα της τοµής της σφαίρας υπό επιπέδου σε µέρη ανάλογα, που έθεσε ο Αρχιµήδη και ο Υψικλής έγραψε το δέκατο τέταρτο, προσαρτηµένο, βιβλίο των «Στοιχείων» του Ευκλείδη που πραγµατεύεται τη διατυπωθείσα από τον Απολλώνιο πρόταση ότι «οι όγκοι του στην αυτή σφαίρα εγγεγραµµένου δωδεκαέδρου και εικοσαέδρου έχουν τον ίδιο λόγο που έχουν οι επιφάνειές τους». Ασχολήθηκε και µε αριθµητικά προβλήµατα. Η ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΑ Κατά το δεύτερο αιώνα π.χ. έγιναν και οι πρώτες σοβαρές προσπάθειες για τη θεµελίωση της τριγωνοµετρίας. Ήδη κατά τον τρίτο αιώνα ο µεγάλος αστρονόµος Αρίσταρχος ο Σάµιος ( π.χ.), που είχε προηγηθεί από τον Κοπέρνικο στην ανακάλυψη του ηλιοκεντρικού συστήµατος, είχε προσπαθήσει να µετρήσει την απόσταση της γης από τη σελήνη και τον ήλιο µε τριγωνοµετρικό υπολογισµό («Περί Μεγεθών και Αποστηµάτων Ηλίου και Σελήνης»). Λόγω ενός σφάλµατος των 3 ο στη µέτρηση της οξείας γωνίας του ορθογωνίου τριγώνου που χρησιµοποίησε βρήκε την απόσταση του ήλιου από τη γη 20 φορές µικρότερη από τη πραγµατική. Σε αυτό τον υπολογισµό του δε χρησιµοποιούσε βέβαια ηµίτονα και συνηµίτονα, τα οποία επινοήθηκαν αρκετά αργότερα, αλλά τις χορδές των τόξων, οι οποίες όµως συνδέονται, όπως ξέρουµε, τριγωνοµετρικά µε τις γωνίες. Σαν πατέρας πάντως της τριγωνοµετρίας και αυτός που χρησιµοποίησε συνειδητά τους τριγωνοµετρικούς υπολογισµούς µπορεί να θεωρηθεί ο Ίππαρχος ( π.χ), ο οποίος έγραψε 12 βιβλία για τον υπολογισµό των χορδών κύκλου µε βάση τις επίκεντρες γωνίες που βαίνουν σε αυτά στο έργο του «Περί της Πραγµατείας των εν Κύκλω Ευθειών». Ήταν επίσης ο πρώτος που χρησιµοποίησε τις συντεταγµένες των αστέρων ορίζοντας τη θέση τους µε το εκλειπτικό µήκος και πλάτος τους. Αναφέρεται ότι µπορούσε να επιλύει σφαιρικά τρίγωνα αν ήσαν γνωστά τρία στοιχεία τους από τα οποία το ένα τουλάχιστον πλευρά. Του αποδίδεται επίσης η διαίρεση του κύκλου σε 360 µοίρες και η επινόηση του αστρολάβου. Από τη µεριά του ο Θεοδόσιος από τη Βιθυνία έγραψε τα «Τα Σφαιρικά» που περιέχουν µια σύντοµη σφαιρική γεωµετρία και εξετάζουν τα σχήµατα που µπορούν να γραφούν πάνω στην επιφάνεια σφαίρας. Στο έργο του «Περί Οικήσεων» ασχολείται µε τις διάφορες ζώνες της γης και τους αστέρες που είναι ορατοί από αυτές. Κατά τον 1 ο π.χ. αιώνα η µαθηµατική έρευνα παρουσιάζουν µια εµφανή κάµψη. Ο Ποσειδώνιος χρησιµοποίησε το µαθηµατικό υπολογισµό για την επίλυση αστρονοµικών και γεωγραφικών προβληµάτων. Από την επίδρασή του ο Στράβων έδωσε αστρονοµική και µαθηµατική βάση στο γεωγραφικό του σύστηµα. Ο µαθητής του Ποσειδωνίου Γεµίνος ο Ρόδιος ασχολήθηκε µε τη γεωµετρία και την αστρονοµία και έγραψε το «Περί της των Μαθηµάτων Τάξεως» από το οποίο άντλησε πολλές ιστορικές πληροφορίες ο Πρόκλος. Σύγχρονος του ήταν ο αστρονόµος Κλεοµήδης του οποίου διεσώθη βιβλίο «Περί Κυκλικής Θεωρίας Μετεώρων», ο οποίος σα µαθηµατικός υπεράσπισε τη µαθηµατική επιστήµη από τις επικρίσεις των Επικουρείων. ΠΕΜΠΤΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ (30π.χ.-537µ.χ.) Ο Μενέλαος ο Αλεξανδρεύς διέπρεψε το δεύτερο µισό του 1 ου µ.χ. αιώνα σα γεωµέτρης και αστρονόµος. Τα «Σφαιρικά» του αποτελούµενα από τρία βιβλία διασώθηκαν στα Εβραϊκά και στα Αραβικά και µεταφράστηκαν αργότερα στα Λατινικά. Θεωρούνται πολύ σπουδαία διότι περιλαµβάνουν όλα όσα ανακάλυψαν οι αρχαίοι έλληνες για τη σφαιρική γεωµετρία και τη τριγωνοµετρία, τα οποία και παρουσιάζονται µε το συστηµατικό τρόπο των «Στοιχείων του

13 Ευκλείδη. Στο τρίτο βιβλίο προτάσσεται το περίφηµο θεώρηµα. που φέρει το όνοµά του. Ανάλογο θεώρηµα µε το όνοµά του υπάρχει και στην επιπεδοµετρία (Θεώρηµα Μενελάου). Ο Κάρπος ασχολήθηκε µε προβλήµατα µεθοδολογικής θεµελίωσης και σύνταξης των µαθηµατικών επιστηµών και βρήκε µια λύση του ηλίου προβλήµατος µε µια καµπύλη «εκ διπλής κινήσεως». Και ο Σπόρος βρήκε µια δικιά του λύση του ηλίου Προβλήµατος και απέρριψε σαν σοφιστική τη λύση του Ιππία του Ηλείου. Ο ΠΤΟΛΕΜΑΙΟΣ Ο Κλαύδιος Πτολεµαίος είναι ο µετά τον Ίππαρχο ο µεγαλύτερος Έλληνας αστρονόµος, ο οποίος συστηµατοποίησε σε ενιαίο σύστηµα τις θεωρίες και την εργασία των προγενεστέρων του. Το αστρονοµικό γεωκεντρικό σύστηµα που φέρνει την ονοµασία του διατήρησε την ισχύ του για δεκατρείς αιώνες, για να αντικατασταθεί τελικά από το ηλιοκεντρικό σύστηµα του Κοπέρνικου στις αρχές του δεκάτου έκτου αιώνα. Έδρασε κατά τα µέσα του 2 ου µ.χ. αιώνα. Τα κυριότερα έργα του είναι τα εξής: «Μαθηµατική Σύνταξη». Το σπουδαιότερο από τα έργα του που θεωρήθηκε σα θεµελιώδες για τη µελέτη της αστρονοµίας. Είχε διαιρεθεί σε 13 βιβλία σε αντιστοιχία µε τα 13 βιβλία των «Στοιχείων» του Ευκλείδη. Ονοµαζόταν και «Μεγάλη Σύνταξις της Αστρονοµίας» και λόγω του θαυµασµού που του αποδιδόταν και σαν «Η Μεγίστη Σύνταξις». Μεταφράστηκε στα Αραβικά αποτελώντας τη περίφηµη Αλµαγέστα των Αράβων. Αργότερα µεταφράστηκε και στα Λατινικά. «Υποθέσεις των Πλανωµένων ή των Ουρανίων Κύκλων Κινήσεις». «Φάσεις Απλανών Αστέρων και Συναγωγή Επισηµασιών». ίνει ενδείξεις για την ανατολή και τη δύση των αστέρων και περιέχει και µια συλλογή µετεωρολογικών φαινοµένων. «Προχείρων Κανόνων ιάταξις και Ψηφοφορίαι». Περιέχει δεδοµένα και υπολογισµούς από την Αλµαγέστα. «Περί Αναλήµατος». Περιγράφει την ορθογραφική προβολή και σχεδίαση της ουρανίου σφαίρας. «Γεωγραφική Υφήγησις». Το κυριότερο γεωγραφικό έργο του Πτολεµαίου. Περιέχει και χάρτες. «Αρµονικών Βιβλία». Έγραψε και πολλά άλλα έργα από τα οποία διασώθηκαν αποσπάσµατα. Σε λατινική µετάφραση από το αραβικό κείµενο διασώθηκαν τα «Οπτικά» και το «Πλανισφαίριο» του. Αναφέρεται έργο του «Περί Ροπών» και τρία βιβλία του αναφερόµενα στη µηχανική. Ο Πτολεµαίος συνετέλεσε µε τις έρευνές του στην ανάπτυξη της τριγωνοµετρίας συνεχίζοντας το έργο του Ιππάρχου. Τα τριγωνοµετρικά του θεωρήµατα περιέχονται στα κεφάλαια του πρώτου βιβλίου της Αλµαγέστας. Στο ίδιο βιβλίο δίνει και κατάλογο των τιµών των χορδών που αντιστοιχούν στις επίκεντρες γωνίες κύκλου, αρχίζοντας από τη χορδή µισής µοίρας και προχωρώντας βαθµιαία µέχρι τις 180 ο. Είναι κάτι ανάλογο µε τους σηµερινούς τριγωνοµετρικούς πίνακες. Ο Πρόκλος αναφέρει ότι είχε προσπαθήσει να αποδείξει το αίτηµα του Ευκλείδη για τις παράλληλες ευθείες. Υπολόγισε τον αριθµό π σαν σε 3+17/120, δηλαδή σε 3,14167, ενώ έχει αφήσει στη γεωµετρία το γνωστό «θεώρηµα του Πτολεµαίου» κατά το οποίο το γινόµενο των διαγωνίων ενός εγγεγραµµένου σε κύκλο τετραπλεύρου είναι ίσο µε το άθροισµα των γινοµένων των απέναντι πλευρών του.

14 O ΗΡΩΝΑΣ Ο Ήρωνας διέπρεψε σα µηχανικός («Μηχανικά», «Βελοποιικά», «Χειροβαλίστρας Κατασκευή», «Πνευµατικών Α και Β», και «Περί Αυτοµατοποιητικής»). Στα Λατινικά διασώθηκαν τα «Κατοπτρικά» του όπου εξετάζει τα οπτικά φαινόµενα σε σχέση µε τα επίπεδα, κοίλα και κυρτά κάτοπτρα. Απέδειξε σε αυτά ότι το φως κατά την ανάκλασή του ακολουθεί το συντοµότερο δρόµο, ορίζοντας έτσι ένα νόµο οικονοµίας για τη φύση. Το έργο του «ιόπτρα» περιγράφει το οµώνυµο µηχάνηµα και τη κατασκευή οδοµέτρου για άµαξα. Του αποδίδονται πολλά µαθηµατικά έργα, αρκετά από τα οποία όµως αµφισβητούνται και θεωρούνται σαν έργα µεταγενεστέρων του. ικό του είναι πάντως το «Μετρικών Α, Β, Γ». Στο πρώτο βιβλίο παρουσιάζει το τρόπο υπολογισµού του εµβαδού τριγώνου, τετραπλεύρου, κανονικών πολυγώνων µέχρι του δωδεκαγώνου, του κύκλου, των κυκλικών τµηµάτων, της ελλείψεως, των παραβολικών τµηµάτων, της επιφάνειας του κυλίνδρου, του ορθογωνίου κώνου, της σφαίρας και των τµηµάτων της. Στο 2 ο βιβλίο αναφέρεται στη µέτρηση των στερεών, δηλαδή του κυλίνδρου, πρίσµατος, πυραµίδας, κώνου, σφαίρας και των τµηµάτων της, σπείρας και των τεσσάρων κανονικών πολυέδρων. Στο 3 ο βιβλίο το θέµα πραγµατεύεται τη διαίρεση σφαίρας, πυραµίδας και κώνου και των επιφανειών σύµφωνα µε δοθέντα λόγο. Παρουσιάζει επίσης ένα τρόπο εύρεσης της τρίτης ρίζας ενός µη κυβικού αριθµού όπως επίσης προσεγγίσεις για τετραγωνικές ρίζες αριθµών. Άλλα έργα του είναι τα «Όροι των Γεωµετρικών Ονοµάτων», «Γεωµετρία», «Εισαγωγαί των Στερεοµετρουµένων», «Περί Μέτρων», «Μέτρησις Τετραστέγου» και το «Γεηπονικόν Βιβλίον». Ασχολήθηκε και µε τη λύση του ηλίου προβλήµατος. Έγραψε ακόµα και σχόλια πάνω στα «Στοιχεία» του Ευκλείδη. Αναφέρεται ακόµα ότι προσπάθησε να µετρήσει την απόσταση µεταξύ Ρώµης και Αλεξανδρείας χρησιµοποιώντας παρατηρήσεις που αναφέρονται στη διαφορά µε την οποία συµβαίνει η έκλειψη της σελήνης στις δύο αυτές πόλεις. Η ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗΣ Όπως ο Ευκλείδης θεωρείται σαν ο πατέρας της γεωµετρίας, έτσι και ο Νικόµαχος ο Γερασηνός θεωρείται σαν ο πατέρας της αριθµητικής. Έδρασε κατά το 140 µ.χ. και το διασηµότερο έργο του είναι η περίφηµη «Αριθµητική Εισαγωγή» του, στο οποίο στηριζόταν µέχρι τα µέσα του 19 ου αιώνα η διδασκαλία της θεωρητικής αριθµητικής στη ύση. ιασώθηκε και το έργο του «Εγχειρίδιον Αρµονικής». Κατέταξε, σαν τον Ευκλείδη, σε µια συστηµατική σειρά όλες τις γνωστές µέχρι τότε προτάσεις συνθέτοντάς τες σε ένα ενιαίο αρµονικό σύνολο. Μια νέα δική του πρόταση που παρουσιάζει στο βιβλίο του είναι ότι υπολογισµός των κύβων των ακεραίων αριθµών µε πρόσθεση διαδοχικών περιττών αριθµών: «το ένα αποτελεί το πρώτο κύβο (1=1 3 ) και οι δυο περιττοί µετά τη µονάδα (3+5) προστιθέµενοι αποτελούν το δεύτερο κύβο (2 3 ) και οι κατόπιν αυτών τρεις περιττοί (7+9+11) προστιθέµενοι δίνουν τον τρίτο κύβο (3 3 ) και οι σε συνέχεια επόµενοι τέσσερες περιττοί αριθµοί ( ) δίνουν το τέταρτο κύβο (4 3 ) κ.λ.π.». Ο Νεοπλατωνικός Ιάµβλιχος έγραψε σχόλια στην «Αριθµητική Εισαγωγή» του Νικοµάχου, στα οποία εκφράζεται πολύ εγκωµιαστικά γι αυτόν. Κατά τον 2 ο µ.χ. αιώνα έζησε και ο Θέων ο Σµυρναίος, του οποίου το διασωθέν έργο «Θέωνος Σµυρναίου Πλατωνικού των κατά το Μαθηµατικόν Χρησίµων εις την Πλάτωνος Ανάγνωσιν», δείχνει από το τίτλο ότι αποσκοπούσε να παρέχει τις απαραίτητες γνώσεις για τη µαθηµατική κατανόηση των πλατωνικών έργων. εν περιορίζεται όµως σε αυτό, αλλά δίνει όλες τις σχετικές µε την αριθµητική, γεωµετρία και αστρονοµία θεµελιώδεις µαθηµατικές γνώσεις.

15 Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΜΕ ΤΟ ΙΟΦΑΝΤΟ Έχουµε µιλήσει για τη διάκριση που έκαναν οι αρχαίοι µεταξύ της «καθαρής» ή «φιλοσοφικής» αριθµητικής και της «πρακτικής» αριθµητικής ή λογιστικής, την οποία θεωρούσαν κατώτερη από τη πρώτη. Στοιχεία λογιστικής διδάσκονταν στα σχολεία και υπήρχαν πολλά σχετικά έργα που χάθηκαν. Λογιστικής φύσης ήταν και το βοεικό πρόβληµα του Αρχιµήδη. Όταν η µαθηµατική έρευνα άρχισε να στρέφεται στα εφαρµοσµένα µαθηµατικά ήταν φυσικό οι ερευνητές να στραφούν στη λογιστική. Τις αρχικές βάσεις για τον αλγεβρικό συµβολισµό τις είχε δώσει ο Αριστοτέλης που πρώτος χρησιµοποίησε γράµµατα για να δηλώσει ποσότητες ή οποιοδήποτε αντικείµενο της σκέψης. Αυτός όµως που συστηµατοποίησε τις υπάρχουσες αόριστες τάσεις και έδωσε το πρώτο στοιχειώδη αλγεβρικό συµβολισµό ήταν ο ιόφαντος που έζησε κατά τον 3 µ.χ. αιώνα. Τα έργα του περιλαµβάνουν τα «Αριθµητικών Βιβλία ιγ», το «Περί Πολυγώνων Αριθµών» και τα «Πορίσµατα». Από το πρώτο σώθηκαν έξη βιβλία, από το δεύτερο λίγα αποσπάσµατα, ενώ το τρίτο χάθηκε εντελώς. Ο ιόφαντος ήταν ο πρώτος που άρχισε να χρησιµοποιεί µαθηµατικά σύµβολα και να λύνει µε τη βοήθειά τους αλγεβρικά προβλήµατα και θα µπορούσε έτσι να θεωρηθεί σαν ο πατέρας της άλγεβρας. Εκτελούσε αλγεβρικούς πολλαπλασιασµούς και γνώριζε να καταστρώνει εξισώσεις και να συσχετίζει τα µέλη τους µε την ένδειξη ίσος. Στα αλγεβρικά προβλήµατα που έλυνε δεχόταν µόνο τις θετικές λύσεις, απορρίπτοντας τις αρνητικές και φανταστικές τις οποίες χαρακτήριζε σαν «αδύνατες» ή «άτοπες». Ασχολήθηκε επίσης µε προβλήµατα ανισοτήτων, γραµµικών συστηµάτων και µε απροσδιόριστη ανάλυση πρώτου, δευτέρου, τρίτου και τετάρτου βαθµού. Επίσης µε τη κατασκευή ορθογωνίων τριγώνων µε πλευρές ρητούς αριθµούς. O ΠΑΠΠΟΣ Ο Αλεξανδρινός Πάππος αποτελεί το τελευταίο µεγάλο µαθηµατικό της αρχαίας εποχής, µετά τον οποίο ακολούθησαν κατά το πλείστον σχολιαστές των έργων των προγενεστέρων. Έδρασε το 3 ο µ.χ. αιώνα επί βασιλείας ιοκλητιανού. Αναφέρονται τα έργα του «Χωρογραφία Οικουµενική», «Εις τα Βιβλία της Πτολεµαίου Μεγάλης Συντάξεως Υπόµνηµα», «Ποταµούς τους εν Λιβύη» και «Ονειροκριτικά» που δε διασώθηκαν. Έγραψε σχόλια για τα «Στοιχεία» και τα «εδοµένα» του Ευκλείδη και ένα υπόµνηµα για τα «Αναλήµµατα» του ιόδωρου, όπου µιλούσε για την τριχοτόµηση ενός ευθύγραµµου τµήµατος µε τη κογχοειδή του Νικοµήδους. Το σπουδαιότερο πάντως από τα έργα του, το οποίο διασώθηκε εκτός από το πρώτου βιβλίο και το µισό (τα 13 πρώτα κεφάλαια) του δεύτερου είναι η «Συναγωγή» υποδιαιρεµένη σε οκτώ συνολικά βιβλία. Στη «Συναγωγή» του ο Πάππος µας δίνει σηµαντικότατες πληροφορίες για τις εργασίες πολλών αρχαίων µαθηµατικών που δεν είναι γνωστές από άλλες πηγές. Συγχρόνως κρίνει όλες αυτές τις εργασίες και προχωρά σε προσωπικές γενικεύσεις και επινοήσεις. Με τα προβλήµατα της «Συναγωγής» ασχολήθηκαν πολλοί νεότεροι µαθηµατικοί µεταξύ των οποίων και ο Fermat. Στο 14 ο κεφάλαιο του δεύτερου βιβλίου της «Συναγωγής» παρουσιάζονται οι µέθοδοι που χρησιµοποίησε ο Απολλώνιος στην εκτέλεση των πολλαπλασιασµών. Το τρίτο βιβλίο ασχολείται µε γεωµετρικά προβλήµατα και διαιρείται σε πέντε τµήµατα. Στο πρώτο τµήµα διαιρούνται τα προβλήµατα σε επίπεδα, στερεά και γραµµικά. Τα πρώτα λύνονται µε το κανόνα και το διαβήτη, τα δεύτερα µε τοµές στερεών και τα τρίτα µε πιο σύνθετες γραµµές από τις καµπύλες β ου βαθµού. Το δεύτερο τµήµα αναφέρεται στις αναλογίες και γενικεύει τη διδασκαλία τους σε µια γενική θεωρία περί µέσων προσθέτοντας στους έξη παλιούς άλλους τέσσερες νέους αριθµητικούς µέσους. Εξετάζει γενικά προβλήµατα της θεωρητικής αριθµητικής. Το τρίτο τµήµα εξετάζει

16 διάφορες παράδοξες προτάσεις της γεωµετρίας. Το τέταρτο τµήµα ασχολείται µε την εξέταση των πέντε κανονικών πολυέδρων, τα οποία αυτός παράγει από τη σφαίρα και το τελευταίο πέµπτο τµήµα δίνει µια άλλη λύση του ηλίου προβλήµατος. Το τέταρτο βιβλίο αρχίζει µε το γνωστό από την επιπεδοµετρία «θεώρηµα του Πάππου» και περιέχει προτάσεις για εφαπτόµενους κύκλους και για διάφορες καµπύλες (σπειρική, κογχοειδής, έλικα και τετραγωνίζουσα). Αναφέρει επίσης τη «πλεκτοειδή επιφάνεια» και τελειώνει µε µια πραγµατεία για τη τριχοτόµηση της γωνίας. Το πέµπτο βιβλίο εξετάζει σχήµατα και σώµατα µε την ίδια περίµετρο (ισοπερίµετρα) ενώ το έκτο βιβλίο είναι µια έκθεση για το γνωστό αστρονοµικό έργο «Μικρός Αστρονοµούµενος». Το σπουδαιότερο από όλα τα βιβλία της «Συναγωγής» είναι το έβδοµο που αποτελεί µία έκθεση για τον «αναλυόµενο τόπο», απαριθµώντας 33 βιβλία σχετικά µε αυτόν, στα οποία ο Πάππος κάνεις κριτικές παρατηρήσεις και συµπληρώσεις. Στην αρχή δίνεται µια θαυµάσια και πληρέστατη περιγραφή της αναλυτικής µεθόδου της γεωµετρίας. Στο ίδιο βιβλίο παρουσιάζεται αυτούσιο το δήθεν «Θεώρηµα του Γκουλντέν» δηλαδή ότι «το σχήµα που παράγεται διά περιστροφής επιφανείας γύρω από ακίνητο άξονα έχει όγκο ίσο µε το γινόµενο της γενέτειρας επιφάνειάς του επί την περιφέρεια που διαγράφει το κέντρο βάρους». Το όγδοο και τελευταίο βιβλίο της «Συναγωγής» εξετάζει διάφορα µηχανικά προβλήµατα και δίνει το µοναδικό σε όλη την αρχαιότητα ορισµό του κέντρου βάρους: «Το κέντρο βάρους ενός σώµατος είναι ένα σηµείο εντός αυτού, τέτοιο ώστε αν φαντασθούµε το βάρος εξαρτηµένο από αυτό, να µένει σε ηρεµία ακόµα και εάν υφίσταται ώθηση και να διατηρεί την αρχική του θέση». Στο βιβλίο αυτό εξετάζει και το πρόβληµα της κίνησης µεγάλων βαρών µε µικρότερες δυνάµεις και της κατασκευής οργάνων µε τη βοήθεια των οποίων µπορούµε να κατασκευάσουµε ορισµένες καµπύλες. Παρουσιάζει επίσης το πρόβληµα της σχεδίασης καµπύλης δευτέρου βαθµού της οποίας δύνονται πέντε σηµεία και της εγγραφής σε ένα κύκλο επτά κανονικών εξαγώνων που να πληρούν ορισµένες συνθήκες. Μιλάει επίσης και για µια έλικα που µπορεί να γραφεί σε σφαίρα κατ αναλογία µε την εγγραφή της πάνω σε µια κυλινδρική επιφάνεια. ΟΙ ΣΧΟΛΙΑΣΤΕΣ ΤΗΣ ΝΕΟΠΛΑΤΩΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Από τον 3 ο µ.χ. αιώνα που ιδρύθηκε η νεοπλατωνική σχολή, αναγεννήθηκε το ενδιαφέρον για τα µαθηµατικά. Ο Πλωτίνος ( µ.χ) συνιστούσε τη διδασκαλία των µαθηµατικών στους νέους «προς συνεθισµόν της αοράτου φύσεως». Ο µαθητής του Πορφύριος ( µ.χ.) έγραψε αστρονοµικά βιβλία µεταξύ των οποίων και την «Εισαγωγήν Αστονοµουµένων εν Βιβλίοις Τρισίν». Ασχολήθηκε και µε το σχολιασµό των «Στοιχείων» του Ευκλείδη. ιασώθηκαν σχόλιά του και στα «Αρµονικά» του Πτολεµαίου. Σύγχρονος του ήταν ο Ανατόλιος για τον οποίο αναφέρεται ότι ήταν γνώστης «της αριθµητικής, της γεωµετρίας και της αστρονοµίας και της άλλης διαλεκτικής και ακόµα της φυσικής θεωρίας και των ρητορικών µαθηµάτων». Του αποδίδεται το έργο «Αριθµητικές Εισαγωγές», το ο οποίο χάθηκε. Τα «Θεολογούµενα της Αριθµητικής» του µαθητή του Ιάµβλιχου θεωρούνται ότι προέρχονται από αυτόν. Σε αυτό παρουσιάζονται οι ιδιότητες των δέκα πρώτων αριθµών σύµφωνα µε τις αντιλήψεις των Πυθαγορείων. Ο µαθητής στα µαθηµατικά του Ανατόλιου και στη φιλοσοφία του Πορφύριου Ιάµβλιχος έγραψε ένα µεγάλο έργο για τη «Συναγωγή των Πυθαγορείων ογµάτων» από το οποίο σώθηκαν οι εξής πραγµατείες: «Περί του Πυθαγορικού Βίου». «Περί της Κοινής Μαθηµατικής Επιστήµης», «Περί της Νικοµάχου Αριθµητικής Εισαγωγής» και τα προαναφερθέντα «Τα Θεολογούµενα της Αριθµητικής». Σαν ένα δεύτερο βιβλίο περιλαµβάνονταν τα έργα του «εύτερος Λόγος» και ο «Λόγος Προτρεπτικός εις Φιλοσοφίαν». Στα βιβλία του ο Ιάµβλιχος µας δίνει πολλές πληροφορίες για τις µαθηµατικές θεωρήσεις των πυθαγορείων και πολύτιµες πληροφορίες για το έργο των αρχαιότερων µαθηµατικών.

17 Με το θάνατο του Ιαµβλίχου το 330 µ.χ. τελειώνει η καθαρά αρχαία περίοδος της Ελληνικής µαθηµατικής επιστήµης και µπαίνουµε στην ιστορική Χριστιανική περίοδο του Ελληνισµού. Μας υπολείπονται όµως και µερικοί άλλοι σπουδαίοι Έλληνες µαθηµατικοί τους οποίους θα πρέπει να αναφέρουµε, οι οποίοι ακολούθησαν την αρχαία σοφία και δεν υποτάχθηκαν στο νέο δόγµα. Ο Σερήνος έγραψε αρκετά µαθηµατικά έργα από τα οποία διασώθηκαν το «Περί Κυλίνδρου Τοµής» και το «Περί Κώνου Τοµής», τα οποία στηρίζονται στα συγγράµµατα του Απολλωνίου. Είχε γράψει και σχόλια πάνω στα «Κωνικά» του Απολλώνιου. Σηµαντική θεωρείται η λύση που δίνει στο πρόβληµα στο οποίο δοθέντος ενός κώνου ζητείται να βρεθεί κύλινδρος έτσι ώστε οι ελλειπτικές τοµές τους υπό ενός επιπέδου να είναι όµοιες. Ο γεωµέτρης και αστρονόµος Θέων ο Αλεξανδρεύς ( µ.χ) έδρασε στην Αλεξάνδρεια και έγραψε σχόλια για τη «Σύνταξη» του Πτολεµαίου στα οποία αναφέρει τις πηγές που χρησιµοποιεί, έτσι ώστε να µπορεί να καθοριστεί η συµβολή των προγενέστερων ερευνητών. Εξέδωσε ακόµα και τα «Στοιχεία» του Ευκλείδη» µετά σχολίων. Κόρη του υπήρξε η Υπατία ( µ.χ.), η οποία δίδασκε φιλοσοφία, γεωµετρία και αστρονοµία στην Αλεξάνδρεια. Η παράδοση αναφέρει ότι έγραψε σχόλια πάνω στα «Κωνικά» του Απολλώνιου και στον ιόφαντο. Κανένα από τα έργα της δε διασώθηκε. Πέθανε από φριχτά βασανιστήρια και διαµελισµό του σώµατός της από το φανατικό χριστιανικό όχλο της Αλεξάνδρειας. Κατατάσσεται στους µάρτυρες της επιστήµης. Ο νεοπλατωνικός Πρόκλος ( µ.χ.) δίδαξε στη σχολή των Αθηνών. ιασώθηκε το βιβλίο του «Εις το εις το α των Ευκλείδου», που αποτελεί σχόλια στο πρώτο βιβλίο των «Στοιχείων» του Ευκλείδη και θεωρείται πολύτιµο, διότι µας δίνει σηµαντικές πληροφορίες για την ιστορική ανάπτυξη της µαθηµατικής επιστήµης. Επίσης διασώθηκαν τα «Υποτύπωσις των Αστρονοµικών Υποθέσεων», «Περί Σφαίρας», «Παράφρασις εις την Πτολεµαίου Τετράβιβλον» και «Στοιχείωσις Φυσική ή Περί Κινήσεως» στην οποία εκθέτει µε µαθηµατικές αποδείξεις η θεωρία κινήσεως του Αριστοτέλη. Σύγχρονος του Πρόκλου ήταν και ο φιλόσοφος οµνίνος, µαθητής του Συριανού και συµφοιτητής του Πρόκλου. Αυτός είχε διαδεχθεί το Συριανό στη Σχολή των Αθηνών, αλλά µετά από έριδες µε τους υπόλοιπους Πλατωνικούς παραιτήθηκε από τη διεύθυνση της σχολής και αντικαταστάθηκε από τον Πρόκλο. ιασώθηκε το έργο του «οµνίνου Φιλοσόφου Λαρισαίου Εγχειρίδιον Αριθµητικής Εισαγωγής». Φαίνεται να έχει γράψει και ένα µεγαλύτερο έργο µε τίτλο «Αριθµητική Στοιχείωσις» Ο µαθητής του Πρόκλου Μαρίνος έγραψε σχόλια στα «εδοµένα» του Ευκλείδη. Ο αµάσκιος που ανέλαβε τη διεύθυνση της Σχολής των Αθηνών κατά το 510µ.χ. λέγεται ότι είναι αυτός που έγραψε το 15 ο βιβλίο που προσαρτήθηκε στα «Στοιχεία» του Ευκλείδη. Τέλος ο Σιµπλίκιος σχολίασε τα αριστοτελικά έργα. Τα σχόλιά του στα «Φυσικά» και στο «Περί Ουρανού» συγγράµµατα του Αριστοτέλη περιλαµβάνουν πολύτιµες πληροφορίες για την ιστορία των µαθηµατικών..ε.

Α Τάξη Γυμνασίου Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α. Ι. Διδακτέα ύλη

Α Τάξη Γυμνασίου Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α. Ι. Διδακτέα ύλη Α Τάξη Γυμνασίου Από το βιβλίο «Μαθηματικά Α Γυμνασίου» των Ιωάννη Βανδουλάκη, Χαράλαμπου Καλλιγά, Νικηφόρου Μαρκάκη, Σπύρου Φερεντίνου, έκδοση 01. Κεφ. 1 ο : Οι φυσικοί αριθμοί 1. Πρόσθεση, αφαίρεση και

Διαβάστε περισσότερα

A. ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ

A. ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ A. ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Β ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Διδακτέα- Εξεταστέα ύλη Από το βιβλίο «Ευκλείδεια Γεωμετρία Α και Β Ενιαίου Λυκείου» των Αργυρόπουλου Η, Βλάμου Π., Κατσούλη Γ., Μαρκάκη

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΕΡΟΣ - ΑΛΓΕΒΡΑ. Α. Οι πραγματικοί αριθμοί και οι πράξεις τους

Α ΜΕΡΟΣ - ΑΛΓΕΒΡΑ. Α. Οι πραγματικοί αριθμοί και οι πράξεις τους Α ΜΕΡΟΣ - ΑΛΓΕΒΡΑ Κεφάλαιο 1 ο ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ 1.1 Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς Α. Οι πραγματικοί αριθμοί και οι πράξεις τους 1. Ποιοι αριθμοί ονομάζονται: α) ρητοί β) άρρητοι γ) πραγματικοί;

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Τετραγωνική ρίζα θετικού αριθμού Τετραγωνική ρίζα ενός θετικού αριθμού α, λέγεται ο θετικός αριθμός, ο οποίος, όταν υψωθεί στο τετράγωνο, δίνει τον αριθμό α. Η τετραγωνική ρίζα του

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτέα-εξεταστέα ύλη μαθηματικών Ημερησίου και Εσπερινού ΓΕ.Λ. Ο Δ Η Γ Ο Σ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ-ΕΞΕΤΑΣΤΕΑΣ ΥΛΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

Διδακτέα-εξεταστέα ύλη μαθηματικών Ημερησίου και Εσπερινού ΓΕ.Λ. Ο Δ Η Γ Ο Σ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ-ΕΞΕΤΑΣΤΕΑΣ ΥΛΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ Ο Δ Η Γ Ο Σ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ-ΕΞΕΤΑΣΤΕΑΣ ΥΛΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ Γενική Επιμέλεια: Καραγιάννης Ιωάννης Σχολικός Σύμβουλος Μαθηματικός Περιηγητής 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Διδακτέα-εξεταστέα

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Θεωρία Μαθηματικών Α Γυμνασίου

Συνοπτική Θεωρία Μαθηματικών Α Γυμνασίου Web page: www.ma8eno.gr e-mail: vrentzou@ma8eno.gr Η αποτελεσματική μάθηση δεν θέλει κόπο αλλά τρόπο, δηλαδή ma8eno.gr Συνοπτική Θεωρία Μαθηματικών Α Γυμνασίου Αριθμητική - Άλγεβρα Γεωμετρία Άρτιος λέγεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ B ΤΑΞΗΣ. χρησιμοποιήσουμε καθημερινά φαινόμενα όπως το θερμόμετρο, Θετικοί-Αρνητικοί αριθμοί.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ B ΤΑΞΗΣ. χρησιμοποιήσουμε καθημερινά φαινόμενα όπως το θερμόμετρο, Θετικοί-Αρνητικοί αριθμοί. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ B ΤΑΞΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ (50 Δ. ώρες) Περιεχόμενα Στόχοι Οδηγίες - ενδεικτικές δραστηριότητες Οι μαθητές να είναι ικανοί: Μπορούμε να ΟΙ ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ χρησιμοποιήσουμε καθημερινά φαινόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΣΗ ΘΕΩΡΗΜΑΤΩΝ ΘΑΛΗ ΚΑΙ ΠΥΘΑΓΟΡΑ

ΣΧΕΣΗ ΘΕΩΡΗΜΑΤΩΝ ΘΑΛΗ ΚΑΙ ΠΥΘΑΓΟΡΑ ΣΧΣΗ ΘΩΡΗΜΤΩΝ ΘΛΗ ΚΙ ΠΥΘΟΡ ισαγωγή ηµήτρης Ι Μπουνάκης dimitrmp@schgr Οι δυο µεγάλοι Έλληνες προσωκρατικοί φιλόσοφοι, Θαλής (περίπου 630-543 πχ) και Πυθαγόρας (580-500 πχ) άφησαν, εκτός των άλλων, στην

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Γνώσεις Μαθηματικών Α - Β Λυκείου

Βασικές Γνώσεις Μαθηματικών Α - Β Λυκείου Βασικές Γνώσεις Μαθηματικών Α - Β Λυκείου Αριθμοί 1. ΑΡΙΘΜΟΙ Σύνολο Φυσικών αριθμών: Σύνολο Ακέραιων αριθμών: Σύνολο Ρητών αριθμών: ακέραιοι με Άρρητοι αριθμοί: είναι οι μη ρητοί π.χ. Το σύνολο Πραγματικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ

Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Γενικευμένη Γεωμετρία, που θα αναπτύξουμε στα παρακάτω κεφάλαια, είναι μία «Νέα Γεωμετρία», η οποία προέκυψε από την ανάγκη να γενικεύσει ορισμένα σημεία της Ευκλείδειας

Διαβάστε περισσότερα

Αρσάκεια Τοσίτσεια Σχολεία 1. (J. Steiner 1796 1863)

Αρσάκεια Τοσίτσεια Σχολεία 1. (J. Steiner 1796 1863) Αρσάκεια Τοσίτσεια Σχολεία 1 B ΤΟΣΙΤΣΕΙΟ ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΚΑΛΗΣ Μαθηµατικά Κατεύθυνσης Β Λυκείου Κωνικές Τοµές «οι υπολογισµοί υποκαθιστούν την σκέψη, ενώ η γεωµετρία την διεγείρει». (J. Steiner 1796 1863)

Διαβάστε περισσότερα

----- Ταχ. Δ/νση: Ανδρέα Παπανδρέου 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180 Μαρούσι Ιστοσελίδα: www.minedu.gov.gr Πληροφορίες: Αν. Πασχαλίδου Τηλέφωνο: 210-3443422

----- Ταχ. Δ/νση: Ανδρέα Παπανδρέου 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180 Μαρούσι Ιστοσελίδα: www.minedu.gov.gr Πληροφορίες: Αν. Πασχαλίδου Τηλέφωνο: 210-3443422 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α -----

Διαβάστε περισσότερα

ραστηριότητες στο Επίπεδο 1.

ραστηριότητες στο Επίπεδο 1. ραστηριότητες στο Επίπεδο 1. Στο επίπεδο 0, στις πρώτες τάξεις του δηµοτικού σχολείου, όπου στόχος είναι η οµαδοποίηση των γεωµετρικών σχηµάτων σε οµάδες µε κοινά χαρακτηριστικά στη µορφή τους, είδαµε

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 11 ο, Τμήμα Α. Γεωμετρία

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 11 ο, Τμήμα Α. Γεωμετρία Μαθηματικά: ριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 11 ο, Τμήμα Γεωμετρία Η γεωμετρία σε σχέση με την άλγεβρα ή την αριθμητική έχει την εξής ιδιαιτερότητα: πρέπει να είμαστε πολύ ακριβείς στην περιγραφή μας (σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ 1 ΜΑΘΗΜΑ 1 ο +2 ο ΕΝΝΟΙΑ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ Διάνυσμα ορίζεται ένα προσανατολισμένο ευθύγραμμο τμήμα, δηλαδή ένα ευθύγραμμο τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν.

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν. ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Τι είναι αριθμητική παράσταση; Με ποια σειρά εκτελούμε τις πράξεις σε μια αριθμητική παράσταση ώστε να βρούμε την τιμή της; Αριθμητική παράσταση λέγεται κάθε

Διαβάστε περισσότερα

I. ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. math-gr

I. ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. math-gr I ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ i e ΜΕΡΟΣ Ι ΟΡΙΣΜΟΣ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ Α Ορισμός Ο ορισμός του συνόλου των Μιγαδικών αριθμών (C) βασίζεται στις εξής παραδοχές: Υπάρχει ένας αριθμός i για τον οποίο ισχύει i Το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ B ΓΥΝΜΑΣΙΟΥ. 1. Να λυθούν οι εξισώσεις και οι ανισώσεις :

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ B ΓΥΝΜΑΣΙΟΥ. 1. Να λυθούν οι εξισώσεις και οι ανισώσεις : ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Να λυθούν οι εξισώσεις και οι ανισώσεις : α) γ) x x 3x 7x 9 4 5 0 x x x 3 6 3 4 β) δ) 3x x 3 x 4 3 5 x x. 4 4 3 5 x 4x 3 x 6x 7. Να λυθεί στο Q, η ανίσωση :. 5 8 8 3. Να λυθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Οι πραγματικοί αριθμοί αποτελούνται από τους ρητούς και τους άρρητους αριθμούς, τους φυσικούς και τους ακέραιους αριθμούς. Δηλαδή είναι το μεγαλύτερο σύνολο αριθμών που μπορούμε

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

B) Από το βιβλίο «Άλγεβρα Β Γενικού Λυκείου» των Σ. Ανδρεαδάκη, Β. Κατσαργύρη, Σ. Παπασταυρίδη, Γ. Πολύζου και Α. Σβέρκου, έκδοση Ο.Ε..Β. 2010.

B) Από το βιβλίο «Άλγεβρα Β Γενικού Λυκείου» των Σ. Ανδρεαδάκη, Β. Κατσαργύρη, Σ. Παπασταυρίδη, Γ. Πολύζου και Α. Σβέρκου, έκδοση Ο.Ε..Β. 2010. Β Τάξη Ηµερήσιου Γενικού Λυκείου Μ α θ ή µ α τ α Γ ε ν ι κ ή ς Π α ι δ ε ί α ς Άλγεβρα Γενικής Παιδείας I. ιδακτέα ύλη A) Από το βιβλίο «Άλγεβρα Α Γενικού Λυκείου» των Σ. Ανδρεαδάκη, Β. Κατσαργύρη, Σ.

Διαβάστε περισσότερα

ο χρυσός φ Στην άκρη του νήµατος βρίσκονται πέντε ερωτήµατα καθένα από τα οποία περιµένει την απάντησή του

ο χρυσός φ Στην άκρη του νήµατος βρίσκονται πέντε ερωτήµατα καθένα από τα οποία περιµένει την απάντησή του Ανδρέας Ιωάννου Κασσέτας ο χρυσός φ Στην άκρη του νήµατος βρίσκονται πέντε ερωτήµατα καθένα από τα οποία περιµένει την απάντησή του 1. Υπάρχει αριθµός τέτοιος ώστε εάν τον υψώσεις στο τετράγωνο να αυξηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΡΕΟΜΕΤΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΘΕΩΡΙΑ

ΣΤΕΡΕΟΜΕΤΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΕΡΕΟΜΕΤΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΘΕΩΡΙΑ Α. ΠΟΛΥΕ ΡΑ 1. ΟΡΙΣΜΟΙ 2. ΟΡΘΟΓΩΝΙΟ ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΠΙΠΕ Ο α = µήκος β = πλάτος γ = ύψος δ = διαγώνιος = α. β. γ = Ε β. υ Ε ολ = 2. (αβ + αγ + βγ) 3. ΚΥΒΟΣ = α 3 Ε ολ = 6α 2

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Β' Γυμν. - Επαναληπτικές Ασκήσεις 1 Άσκηση 1 Απλοποίησε τις αλγεβρικές παραστάσεις (α) 2y 2z 8ω 8ω 2y 2z (β) 1x 2y 3z 3 3 z 2z z 2 x y Επαναληπτικές Ασκήσεις Άλγεβρα - Γεωμετρία Άσκηση 2 Υπολόγισε την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. ΜΕΡΟΣ 1ο ΑΛΓΕΒΡΑ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. ΜΕΡΟΣ 1ο ΑΛΓΕΒΡΑ 1. Τι καλείται μεταβλητή; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΕΡΟΣ 1ο ΑΛΓΕΒΡΑ Μεταβλητή είναι ένα γράμμα (π.χ., y, t, ) που το χρησιμοποιούμε για να παραστήσουμε ένα οποιοδήποτε στοιχείο ενός συνόλου..

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ.: ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδακτέα - εξεταστέα ύλη των µαθηµάτων Β τάξης Ηµερησίου Γενικού Λυκείου και Γ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου

ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ.: ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδακτέα - εξεταστέα ύλη των µαθηµάτων Β τάξης Ηµερησίου Γενικού Λυκείου και Γ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ /ΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α ----- Ταχ. /νση: Ανδρέα Παπανδρέου 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος;

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος; ΙΝΥΣΜΤ ΘΕΩΡΙ ΘΕΜΤ ΘΕΩΡΙΣ Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; AB A (αρχή) B (πέρας) Στη Γεωµετρία το διάνυσµα ορίζεται ως ένα προσανατολισµένο ευθύγραµµο τµήµα, δηλαδή ως ένα ευθύγραµµο τµήµα του οποίου τα άκρα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

1.5 ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΓΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΩΝ

1.5 ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΓΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ - ΕΝΟΤΗΤΑ.. ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΓΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Αν είναι δυο μη μηδενικά διανύσματα τότε ονομάζουμε εσωτερικό γινόμενο των και τον αριθμό : όπου φ είναι η γωνία των

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 o Εμβαδά επιπέδων σχημάτων

Κεφάλαιο 1 o Εμβαδά επιπέδων σχημάτων 9 ΕΡΩΤΗΣΕΙΙΣ ΘΕΩΡΙΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΛΗ ΤΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΜΕΡΟΣ Β -- ΓΕΩΜΕΤΡΙΙΑ Κεφάλαιο 1 o Εμβαδά επιπέδων σχημάτων Β. 1. 1 44. Τι ονομάζεται εμβαδόν μιας επίπεδης επιφάνειας και από τι εξαρτάται; Ονομάζεται εμβαδόν

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΤΡΟ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ

2.3 ΜΕΤΡΟ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΥ ΠΑΥΛΟΣ.ptetragono.gr Σελίδα. ΜΕΤΡΟ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ Να βρεθεί το μέτρο των μιγαδικών :..... 0 0. 5 5 6.. 0 0. 5. 5 5 0 0 0 0 0 0 0 0 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ : ΜΕΤΡΟ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥ Αν τότε. Αν χρειαστεί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου Κεφάλαιο ο Αλγεβρικές Παραστάσεις ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ Γυμνάσιο Αμυνταίου ΜΑΘΗΜΑ Α. Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς ΑΣΚΗΣΕΙΣ ) ) Να συμπληρώσετε τα κενά ώστε στην κατακόρυφη στήλη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΙΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΓΕΒΡΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ. 1 ο δείγμα

ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΙΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΓΕΒΡΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ. 1 ο δείγμα ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΙΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΓΕΒΡΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1 ο δείγμα Α1 Αν α> με α 1 τότε για οποιουσδήποτε θ1, θ> να αποδείξετε ότι ισχύει: logα(θ1θ) = logαθ1 + logαθ Α Πότε ένα πολυώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικα Γ Γυμνασιου

Μαθηματικα Γ Γυμνασιου Μαθηματικα Γ Γυμνασιου Θεωρια και παραδειγματα livemath.eu σελ. απο 9 Περιεχομενα Α ΜΕΡΟΣ: ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΑΙ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ 4 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Χ 4 ΜΟΝΩΝΥΜΑ & ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ 5 ΜΟΝΩΝΥΜΑ 5 ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ 5 ΡΙΖΑ ΠΟΛΥΩΝΥΜΟΥ 5 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΚΕΦΑΚΑΙΟ 3 ο -ΤΡΙΓΩΝΑ

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΚΕΦΑΚΑΙΟ 3 ο -ΤΡΙΓΩΝΑ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΙ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ Α ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ (ΘΕΜΑ ΘΕΩΡΙΑΣ) Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ ΚΕΦΑΚΑΙΟ 3 ο -ΤΡΙΓΩΝΑ 1. Ένα τρίγωνο είναι οξυγώνιο όταν έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Τι είναι ένα ευθύγραμμο τμήμα ΑΒ; Πώς ονομάζονται τα σημεία Α και Β; 1 ος ορισμός : Είναι η «ίσια» γραμμή που ενώνει τα δύο σημεία Α και Β. 2 ος ορισμός : Είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις θεωρίας για τα Μαθηματικά Γ γυμνασίου

Ερωτήσεις θεωρίας για τα Μαθηματικά Γ γυμνασίου Ερωτήσεις θεωρίας για τα Μαθηματικά Γ γυμνασίου Άλγεβρα 1.1 Β : Δυνάμεις πραγματικών αριθμών. 1. Πως ορίζεται η δύναμη ενός πραγματικού αριθμού ; Η δύναμη με βάση έναν πραγματικό αριθμό α και εκθέτη ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. 1 ο δείγμα

ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. 1 ο δείγμα ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 ο δείγμα Α. Θεωρία Α) Πότε ένα πολύγωνο λέγεται κανονικό; Β) Να δώσετε τον ορισμό της εγγεγραμμένης γωνίας σε κύκλο (Ο, ρ). (Να γίνει σχήμα) Γ) Ποια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο ΜΕΤΡΗΣΗ ΚΥΚΛΟΥ 11.3 ΕΓΓΡΑΦΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΓΩΝΩΝ ΣΕ ΚΥΚΛΟ ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο ΜΕΤΡΗΣΗ ΚΥΚΛΟΥ 11.3 ΕΓΓΡΑΦΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΓΩΝΩΝ ΣΕ ΚΥΚΛΟ ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο ΜΕΤΡΗΣΗ ΚΥΚΛΟΥ 113 ΕΓΓΡΑΦΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΓΩΝΩΝ ΣΕ ΚΥΚΛΟ ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥΣ ΘΕΩΡΙΑ Θα ασχοληθούμε με την εγγραφή μερικών βασικών κανονικών πολυγώνων σε κύκλο και θα υπολογίσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΥΛΗ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2014-15 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Από το βιβλίο «Ευκλείδεια Γεωμετρία Α και Β Ενιαίου Λυκείου» των Αργυρόπουλου Η., Βλάμου

Διαβάστε περισσότερα

εύτερη διάλεξη. Η Γεωµετρία στα αναλυτικά προγράµµατα.

εύτερη διάλεξη. Η Γεωµετρία στα αναλυτικά προγράµµατα. εύτερη διάλεξη. Η στα αναλυτικά προγράµµατα. Η Ευκλείδεια αποτελούσε για χιλιάδες χρόνια µέρος της πνευµατικής καλλιέργειας των µορφωµένων ατόµων στο δυτικό κόσµο. Από τις αρχές του 20 ου αιώνα, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ. ΘΕΜΑ 2ο

ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ. ΘΕΜΑ 2ο Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ ΘΕΜΑ ο ΘΕΜΑ 8603 Δίνεται τρίγωνο και σημεία και του επιπέδου τέτοια, ώστε 5 και 5. α) Να γράψετε το διάνυσμα ως γραμμικό

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΥΡΗΚΑ ΕΥΡΗΚΑ» «ΕΥΡΗΚΑ ΕΥΡΗΚΑ»

«ΕΥΡΗΚΑ ΕΥΡΗΚΑ» «ΕΥΡΗΚΑ ΕΥΡΗΚΑ» «ΕΥΡΗΚΑΕΥΡΗΚΑ» «ΕΥΡΗΚΑ ΕΥΡΗΚΑ» ΤΑΚΕΦΑΛΑΙΑΤΟΥΒΙΒΛΙΟΥ 1. ΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ 2. ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ:ΘΑΛΗΣ, ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ, ΑΡΧΙΜΗ ΗΣ, ΕΥΚΛΕΙ ΗΣ 3. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ: ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ Η ΕΠΙΝΟΗΣΗ; 4. Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Γεωμετρία Βˊ Λυκείου. Κεφάλαιο 9 ο. Μετρικές Σχέσεις

Γεωμετρία Βˊ Λυκείου. Κεφάλαιο 9 ο. Μετρικές Σχέσεις Γεωμετρία Β Λυκείου Κεφάλαιο 9 Γεωμετρία Βˊ Λυκείου Κεφάλαιο 9 ο Μετρικές Σχέσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΜΕΤΡΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΣΕ ΟΡΘΟΓΩΝΙΑ ΤΡΙΓΩΝΑ Μετρικές σχέσεις ονομάζουμε τις σχέσεις μεταξύ των μέτρων των στοιχείων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΜΑΡΟΥΣΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ Επαναληπτικές Ασκήσεις (από σχολικό βιβλίο) (από βοήθημα Γ Γυμνασίου Πετσιά-Κάτσιου) Κεφάλαιο 1ο 17,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΠΕΡΙΦ. ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕ ΕΔΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Γ Γυμνασίου

Μαθηματικά Γ Γυμνασίου Α λ γ ε β ρ ι κ έ ς π α ρ α σ τ ά σ ε ι ς 1.1 Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς (επαναλήψεις συμπληρώσεις) A. Οι πραγματικοί αριθμοί και οι πράξεις τους Διδακτικοί στόχοι Θυμάμαι ποιοι αριθμοί λέγονται

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλου μέτρησις. Δημιουργία: Τεύκρος Μιχαηλίδης. Ολοκληρωμένο διδακτικό σενάριο. Μαθηματικό Εργαστήρι Β Αθήνας

Κύκλου μέτρησις. Δημιουργία: Τεύκρος Μιχαηλίδης. Ολοκληρωμένο διδακτικό σενάριο. Μαθηματικό Εργαστήρι Β Αθήνας Κύκλου μέτρησις Ολοκληρωμένο διδακτικό σενάριο Δημιουργία: Τεύκρος Μιχαηλίδης Μαθηματικό Εργαστήρι Β Αθήνας Η ιστορία του π 2 Κυ κλου με τρησις Η μέθοδος του Αρχιμήδη για την προσέγγιση του π και ο ρόλος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α. Γεωμετρικές κατασκευές. 1. Μεσοκάθετος ευθυγράμμου τμήματος. 2. ιχοτόμος γωνίας. 3. ιχοτόμος γωνίας με άγνωστη κορυφή. 4.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α. Γεωμετρικές κατασκευές. 1. Μεσοκάθετος ευθυγράμμου τμήματος. 2. ιχοτόμος γωνίας. 3. ιχοτόμος γωνίας με άγνωστη κορυφή. 4. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α Γεωμετρικές κατασκευές Σκοπός των σημειώσεων αυτών είναι να υπενθυμίζουν γεωμετρικές κατασκευές, που θα φανούν ιδιαίτερα χρήσιμες στο μάθημα της παραστατικής γεωμετρίας, της προοπτικής, αξονομετρίας

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΕΙΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 08/04/10

ΛΥΣΕΙΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 08/04/10 ΥΣΙΣ ΙΑΩΝΙΣΜΑ ΩΜΤΡΙΑ Α ΥΚΙΟΥ ΘΜΑ ο 08/04/0 Α. Να αποδείξετε ότι η διάµεσος ορθογωνίου τριγώνου που φέρουµε από την κορυφή της ορθής γωνίας είναι ίση µε το µισό της υποτείνουσας. Θεωρία σχολικό βιβλίο σελ.09

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις 2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΙΣ ΘΕΩΡΙΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΛΗ ΤΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΜΕΡΟΣ Α -- ΑΛΓΕΒΡΑ Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις Α. 1 1 1. Τι ονομάζεται Αριθμητική και τι Αλγεβρική παράσταση; Ονομάζεται Αριθμητική παράσταση μια παράσταση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 10 Γεωμετρικές κατασκευές Στα αιτήματα του Ευκλείδη περιλαμβάνονται μόνο τρία που αναφέρονται στη δυνατότητα κατασκευής ενός σχήματος. Ηιτήσθω από παντός σημείου επί παν σημείον ευθείαν γραμμήν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ΑΚΡΟΤΑΤΑ- ΣΥΝΟΛΟ ΤΙΜΩΝ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΚΑΜΠΗΣ. i) Για την εύρεση µονοτονίας µιας συνάρτησης υπολογίζω την f ( x )

ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ΑΚΡΟΤΑΤΑ- ΣΥΝΟΛΟ ΤΙΜΩΝ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΚΑΜΠΗΣ. i) Για την εύρεση µονοτονίας µιας συνάρτησης υπολογίζω την f ( x ) () Μονοτονία ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ΑΚΡΟΤΑΤΑ- ΣΥΝΟΛΟ ΤΙΜΩΝ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΚΑΜΠΗΣ i) Για την εύρεση µονοτονίας µιας συνάρτησης υπολογίζω την f ( ) και βρίσκω το πρόσηµό της ii) Αν προκύψει να είναι αύξουσα ή φθίνουσα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ 1. α. Τι γνωρίζετε για την Ευκλείδεια διαίρεση; Πότε λέγεται τέλεια; β. Αν σε μια διαίρεση είναι Δ=δ, πόσο είναι το πηλίκο και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Αμυραδάκη 20, Νίκαια (210-4903576) ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΤΑΞΗ... Β ΛΥΚΕΙΟΥ... ΜΑΘΗΜΑ...ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ...

ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Αμυραδάκη 20, Νίκαια (210-4903576) ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΤΑΞΗ... Β ΛΥΚΕΙΟΥ... ΜΑΘΗΜΑ...ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ... Αμυραδάκη 0, Νίκαια (10-4903576) ΤΑΞΗ... Β ΛΥΚΕΙΟΥ... ΘΕΜΑ 1 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 013 Α. Να αποδείξετε ότι σε κάθε ορθογώνιο τρίγωνο, το τετράγωνο του ύψους που αντιστοιχεί στην υποτείνουσα του ισούται με το γινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Θετικής Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου

Μαθηματικά Θετικής Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου Μαθηματικά Θετικής Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου Κεφάλαιο ο : Κωνικές Τομές Επιμέλεια : Παλαιολόγου Παύλος Μαθηματικός ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΚΩΝΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ. Ο ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Ένας κύκλος ορίζεται αν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ

ΜΕΛΕΤΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ 5 ΜΕΛΕΤΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ Εισαγωγή Στο κεφάλαιο αυτό θα δούμε πώς, με τη βοήθεια των πληροφοριών που α- ποκτήσαμε μέχρι τώρα, μπορούμε να χαράξουμε με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ακρίβεια τη γραφική παράσταση

Διαβάστε περισσότερα

Τρεις ενδιαφέρουσες αποδείξεις του Πυθαγορείου Θεωρήματος

Τρεις ενδιαφέρουσες αποδείξεις του Πυθαγορείου Θεωρήματος Τρεις ενδιαφέρουσες αποδείξεις του Πυθαγορείου Θεωρήματος Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Εισαγωγή Είναι γνωστό ότι για το Πυθαγόρειο θεώρημα έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6 Παράλληλες Ευθείες και Τετράπλευρα Ορισμός. Δύο ευθείες ονομάζονται παράλληλες όταν ανήκουν στο ίδιο επίπεδο και δεν τέμνονται. Δύο παράλληλες ευθείες ε και ζ συμβολίζονται ε ζ. Γωνίες δύο ευθειών

Διαβάστε περισσότερα

μαθηματικά β γυμνασίου

μαθηματικά β γυμνασίου μαθηματικά β γυμνασίου Κάθε αντίτυπο φέρει την υπογραφή ενός εκ των συγγραφέων Σειρά: Γυμνάσιο, Θετικές Επιστήμες Μαθηματικά Β Γυμνασίου, Βασίλης Διολίτσης Ιωάννα Κοσκινά Νικολέττα Μπάκου Θεώρηση Κειμένου:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ 80 ΝΙΚΑΙΑ ΝΕΑΠΟΛΗ ΤΗΛΕΦΩΝΟ 0965897 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΡΟΥΤΣΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΜΠΟΥΡΝΟΥΤΣΟΥ ΚΩΝ/ΝΑ ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ Η έννοια του μιγαδικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. 1. 2( x 1) 3(2 x) 5( x 3) 2. 4x 2( x 3) 6 2x 3. 2x 3(4 x) x 5( x 1)

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. 1. 2( x 1) 3(2 x) 5( x 3) 2. 4x 2( x 3) 6 2x 3. 2x 3(4 x) x 5( x 1) ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Α. Να λυθούν οι παρακάτω εξισώσεις: 1. ( x 1) ( x) 5( x ). x ( x ) 6 x. x ( x) x 5( x 1) x 1 (1 x) x ( x) x x. 1 x 5. x 6 1 1 ( ) 1 1 6. x 1 x 7. 1 x

Διαβάστε περισσότερα

Εαρινό Εξάμηνο 2012. 15.03.12 Χ. Χαραλάμπους ΑΠΘ

Εαρινό Εξάμηνο 2012. 15.03.12 Χ. Χαραλάμπους ΑΠΘ Εαρινό εξάμηνο 2012 15.03.12 Χ. Χαραλάμπους Έργα Στοιχεία Δεδομένα Φαινόμενα ή Σφαιρικά Οπτικά Κατοπτρικά Στοιχεία Μουσικής Βιβλίο περί διαιρέσεων Πορίσματα Κωνικά Τόποι προς επιφάνειες Ψευδάρια Μηχανική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΝΤΟΚΩΣΤΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ-ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΚΗΣ ΜΕ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΕ 2 ΕΠΙΠΕΔΑ (εκδοχή Σεπτεμβρίου 2014) Ε.Μ.Π.

ΚΟΝΤΟΚΩΣΤΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ-ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΚΗΣ ΜΕ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΕ 2 ΕΠΙΠΕΔΑ (εκδοχή Σεπτεμβρίου 2014) Ε.Μ.Π. ΚΟΝΤΟΚΩΣΤΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ-ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΚΗΣ ΜΕ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΑ (εκδοχή Σεπτεμβρίου 04) Ε.Μ.Π. (παρατηρήσεις για τη βελτίωση των σημειώσεων ευπρόσδεκτες) Παράσταση σημείου. Σχήμα Σχήμα

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΘΕΙΑ... 13 1.1 Οι συντεταγμένες ενός σημείου...13 1.2 Απόλυτη τιμή...14

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΘΕΙΑ... 13 1.1 Οι συντεταγμένες ενός σημείου...13 1.2 Απόλυτη τιμή...14 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΘΕΙΑ... 13 1.1 Οι συντεταγμένες ενός σημείου...13 1.2 Απόλυτη τιμή...14 Κεφάλαιο 2 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΕΝΑ ΕΠΙΠΕΔΟ 20 2.1 Οι συντεταγμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΡΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κεφάλαιο 9ο: Ερωτήσεις του τύπου «Σωστό-Λάθος»

ΜΕΤΡΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κεφάλαιο 9ο: Ερωτήσεις του τύπου «Σωστό-Λάθος» ΕΩΜΕΤΡΙΑ Β ΥΚΕΙΟΥ Κεφάλαιο 9ο: ΜΕΤΡΙΚΕ ΧΕΕΙ Ερωτήσεις του τύπου «ωστό-άθος» Να χαρακτηρίσετε με (σωστό) ή (λάθος) τις παρακάτω προτάσεις. 1. * Αν σε τρίγωνο ΑΒ ισχύει ΑΒ = Α + Β, τότε το τρίγωνο είναι:

Διαβάστε περισσότερα

Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά

Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά 1 Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ3 www.p-theodoropoulos.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην εργασία αυτή εξετάζεται εντός του πλαισίου της Διδακτικής των

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ. Βαγγέλης. Βαγγέλης Νικολακάκης Μαθηματικός.

ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ. Βαγγέλης. Βαγγέλης Νικολακάκης Μαθηματικός. 01 ςεδς ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Βαγγέλης ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Βαγγέλης Νικολακάκης Μαθηματικός ΣΗΜΕΙΩΜΑ Το παρον φυλλάδιο φτιάχτηκε για να προσφέρει λίγη βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Διανύσματα Πολλαπλασιασμός αριθμού με διάνυσμα ο Θέμα _8603 Δίνεται τρίγωνο ΑΒΓ και σημεία Δ και Ε του επιπέδου τέτοια, ώστε 5 και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΙΑ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΙΑ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΥΜΝΣΙΟ ΥΜΗΤΤΟΥ ΜΘΗΜΤΙΚ ΓΥΜΝΣΙΟΥ ΜΙ ΠΡΟΕΤΟΙΜΣΙ ΓΙ ΤΙΣ ΕΞΕΤΣΕΙΣ - Σελίδα 1 από 11 - 1. Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΘΕΜΤΩΝ ΤΩΝ ΕΞΕΤΣΕΩΝ Στις εξετάσεις του Μαίου-Ιουνίου µας δίνονται δύο θέµατα θεωρίας και τρείς ασκήσεις.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γιώργος Πρέσβης ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο : ΚΩΝΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Φροντιστήρια Φροντιστήρια ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ η Κατηγορία : Ο Κύκλος και τα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ. και 25x i). Να κάνετε τις πράξεις στο πολυώνυμο.

ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ. και 25x i). Να κάνετε τις πράξεις στο πολυώνυμο. ΣΥΛΛΟΓΟΣ «Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΜΑΡΟΥΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΘΕΜΑ 1 Δίνονται τα πολυώνυμα (3x ) (5 x)(3x ) και 5x 9 i). Να κάνετε τις πράξεις στο πολυώνυμο. ii). Να βρείτε την τιμή του

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

9o Γεν. Λύκειο Περιστερίου ( 3.1) ΚΥΚΛΟΣ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : KΩΝΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤ/ΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

9o Γεν. Λύκειο Περιστερίου ( 3.1) ΚΥΚΛΟΣ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : KΩΝΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤ/ΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙ 3 ο : KΩΝΙΚΕΣ ΤΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤ/ΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΥ ( 3.) ΚΥΚΛΣ Γνωρίζουµε ότι ένας κύκλος (, ρ) είναι ο γεωµετρικός τόπος των σηµείων του επιπέδου τα οποία απέχουν µια ορισµένη απόσταση ρ από ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ Περιεχόμενα : Α) Προτάσεις-Σύνθεση προτάσεων Β)Απόδειξη μιας πρότασης Α 1 ) Τι είναι πρόταση Β 1 ) Βασικές έννοιες Α ) Συνεπαγωγή Β ) Βασικές μέθοδοι απόδειξης Α 3 ) Ισοδυναμία

Διαβάστε περισσότερα

τέτοιους ώστε ο ένας να είναι µέσος των άλλων, δηλαδή

τέτοιους ώστε ο ένας να είναι µέσος των άλλων, δηλαδή Η ιδέα, ότι όλα τα υλικά πράγµατα συντίθενται από αυτά τα τέσσερα πρωταρχικά στοιχεία, αποδίδεται στον προγενέστερό Εµπεδοκλή, Έλληνα φιλόσοφο, ποιητή και πολιτικό [493-433 π.χ.] που γεννήθηκε στον Ακράγαντα

Διαβάστε περισσότερα

Θαλής Α' Λυκείου 1995-1996

Θαλής Α' Λυκείου 1995-1996 Θαλής Α' Λυκείου 1995-1996 1. Δυο μαθητές Α και Β παίζουν το ακόλουθο παιχνίδι: Τους δίνεται ένα κανονικό πολύγωνο με άρτιο πλήθος πλευρών, μεγαλύτερο από 6 (π.χ. ένα 100-γωνο). Κάθε παίκτης συνδέει δυο

Διαβάστε περισσότερα

6.1 6.4. 1. Εγγεγραµµένη γωνία, αντίστοιχη επίκεντρη και τόξο. 2. Γωνία δύο χορδών και γωνία δύο τεµνουσών

6.1 6.4. 1. Εγγεγραµµένη γωνία, αντίστοιχη επίκεντρη και τόξο. 2. Γωνία δύο χορδών και γωνία δύο τεµνουσών 6. 6.4 ΘΩΡΙ. γγεγραµµένη γωνία, αντίστοιχη επίκεντρη και τόξο Το µέτρο της επίκεντρης ισούται µε το µέτρο του αντίστοιχου τόξου. Η εγγεγραµµένη ισούται µε το µισό της αντίστοιχης επίκεντρης. Η εγγεγραµµένη

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 3 Οι ιδιότητες των αριθμών... 37 3.1 Αριθμητικά σύνολα... 37 3.2 Ιδιότητες... 37 3.3 Περισσότερες ιδιότητες...

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 3 Οι ιδιότητες των αριθμών... 37 3.1 Αριθμητικά σύνολα... 37 3.2 Ιδιότητες... 37 3.3 Περισσότερες ιδιότητες... Περιεχόμενα Πρόλογος... 5 Κεφάλαιο Βασικές αριθμητικές πράξεις... 5. Τέσσερις πράξεις... 5. Σύστημα πραγματικών αριθμών... 5. Γραφική αναπαράσταση πραγματικών αριθμών... 6.4 Οι ιδιότητες της πρόσθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΩΝ 70 ος ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ο ΘΑΛΗΣ ΣΑΒΒΑΤΟ, 21 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2009 B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΩΝ 70 ος ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ο ΘΑΛΗΣ ΣΑΒΒΑΤΟ, 21 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2009 B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Πανεπιστημίου (Ελευθερίου Βενιζέλου) 34 06 79 ΑΘΗΝΑ Τηλ. 0 3663-0367784 - Fax: 0 3640 GREEK MATHEMATICAL SOCIETY 34, Panepistimiou (Εleftheriou Venizelou) Street GR. 06 79

Διαβάστε περισσότερα

Εαρινό εξάμηνο 2012 1.03.12 Χ. Χαραλάμπους ΑΠΘ

Εαρινό εξάμηνο 2012 1.03.12 Χ. Χαραλάμπους ΑΠΘ Εαρινό εξάμηνο 2012 1.03.12 Χ. Χαραλάμπους Ποια είναι τα χαρακτηριστικά των μαθηματικών των αρχαίων Αιγυπτίων? Υπάρχει διαχωρισμός ανάμεσα στις ακριβείς τιμές ποσοτήτων και στις προσεγγίσεις? Όλοι αυτοί

Διαβάστε περισσότερα

Η Γεωμετρία της Αντιστροφής Η βασική θεωρία. Αντιστροφή

Η Γεωμετρία της Αντιστροφής Η βασική θεωρία. Αντιστροφή Αντιστροφή Υποθέτουμε ότι υπάρχει ένας κανόνας ο οποίος επιτρέπει την μετάβαση από ένα σχήμα σε ένα άλλο, με τέτοιο τρόπο ώστε το δεύτερο σχήμα να είναι τελείως ορισμένο όταν το πρώτο είναι δοσμένο και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο ΜΕΤΡΗΣΗ ΚΥΚΛΟΥ 11.4 ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΜΗΚΟΥΣ ΚΥΚΛΟΥ ΜΕ ΚΑΝΟΝΙΚΑ ΠΟΛΥΓΩΝΑ 11.5 ΜΗΚΟΣ ΤΟΞΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο ΜΕΤΡΗΣΗ ΚΥΚΛΟΥ 11.4 ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΜΗΚΟΥΣ ΚΥΚΛΟΥ ΜΕ ΚΑΝΟΝΙΚΑ ΠΟΛΥΓΩΝΑ 11.5 ΜΗΚΟΣ ΤΟΞΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο ΜΕΤΡΗΣΗ ΚΥΚΛΟΥ 11.4 ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΜΗΚΟΥΣ ΚΥΚΛΟΥ ΜΕ ΚΑΝΟΝΙΚΑ ΠΟΛΥΓΩΝΑ 11.5 ΜΗΚΟΣ ΤΟΞΟΥ ΘΕΩΡΙΑ 1 (Μήκος κύκλου) Το μήκος του κύκλου (Ο, R) συμβολίζεται με L. Ο Ιπποκράτης ο Χίος απέδειξε ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΠ22 ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΛΠ22 ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΛΠ22 ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Υποστηρίζεται η άποψη ότι η ελληνιστική περίοδος (3ος - 2ος αι. π.χ.) αποτελεί το «απόγειο» της αρχαίας ελληνικής επιστήµης. Επίσης, ορισµένοι ιστορικοί της επιστήµης εκτιµούν ότι

Διαβάστε περισσότερα

Γεωµετρία Α Γυµνασίου. Ορισµοί Ιδιότητες Εξηγήσεις

Γεωµετρία Α Γυµνασίου. Ορισµοί Ιδιότητες Εξηγήσεις Γεωµετρία Α Γυµνασίου Ορισµοί Ιδιότητες Εξηγήσεις Ευθεία γραµµή Ορισµός δεν υπάρχει. Η απλούστερη από όλες τις γραµµές. Κατασκευάζεται µε τον χάρακα (κανόνα) πάνω σε επίπεδο. 1. ύο σηµεία ορίζουν την θέση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. Δημήτρης Σπαθάρας Σχολικός Σύμβουλος Μαθηματικών. Λαμία, 19 Απριλίου 2013 Αριθ. Πρωτ.: 317. Προς:

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. Δημήτρης Σπαθάρας Σχολικός Σύμβουλος Μαθηματικών. Λαμία, 19 Απριλίου 2013 Αριθ. Πρωτ.: 317. Προς: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΝΟΜΟΥ ΦΘΙΩΤΙΔΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

1. Εύρεση µήκους ενός κύκλου : Για να βρω το µήκος ενός κύκλου βρίσκω την ακτίνα του κύκλου και εφαρµόζω τον τύπο

1. Εύρεση µήκους ενός κύκλου : Για να βρω το µήκος ενός κύκλου βρίσκω την ακτίνα του κύκλου και εφαρµόζω τον τύπο 1 3.3 ΜΗΚΟΣ ΚΥΚΛΟΥ ΘΕΩΡΙ 1. Μήκος κύκλου ακτίνας ρ : Το µήκος L ενός κύκλου δίνεται από τον τύπο L = 2πρ ή L = πδ όπου δ η διάµετρος του κύκλου και π ένας άρρητος αριθµός του οποίου προσέγγιση µε δύο δεκαδικά

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Ενιαίο Λύκειο Μαθ. Κατ. Τάξη B

Γενικό Ενιαίο Λύκειο Μαθ. Κατ. Τάξη B 151 Θέματα εξετάσεων περιόδου Μαΐου - Ιουνίου στα Μαθηματικά Κατεύθυνσης Τάξη - B Λυκείου 15 Α. Αν α, β, γ ακέραιοι ώστε α/β και α/γ, να δείξετε ότι α/(β + γ). Μονάδες 13 Β. α. Δώστε τον ορισμό της παραβολής.

Διαβάστε περισσότερα

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α Α Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο Υ

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α Α Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο Υ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α Α Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο Υ 1 Συνοπτική θεωρία Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου Ασκήσεις Διαγωνίσματα 2 ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1. Πότε ένας φυσικός αριθμός λέγεται άρτιος; Άρτιος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΙΧΝΩ ΟΤΙ ΥΟ ΕΥΘΕΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ 1. είχνω ότι τέµνονται από τρίτη ευθεία και σχηµατίζονται γωνίες

ΠΩΣ ΕΙΧΝΩ ΟΤΙ ΥΟ ΕΥΘΕΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ 1. είχνω ότι τέµνονται από τρίτη ευθεία και σχηµατίζονται γωνίες ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΑ στη γεωµετρία της Α τάξης ΠΩΣ ΕΙΧΝΩ ΟΤΙ ΥΟ ΕΥΘΕΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΚΑΘΕΤΕΣ 1. είχνω ότι η γωνία τους είναι 90 ο 2. είχνω ότι είναι διχοτόµοι δύο εφεξής και παραπληρωµατικών γωνιών. 3. είχνω ότι

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας- Άλγεβρα Β ΓΕ.Λ.-Σχολικό έτος 2014-2015 ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΜΕΝΗΣ ΔΥΣΚΟΛΙΑΣ. Σχολικό έτος: 2014-2015

Τράπεζα Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας- Άλγεβρα Β ΓΕ.Λ.-Σχολικό έτος 2014-2015 ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΜΕΝΗΣ ΔΥΣΚΟΛΙΑΣ. Σχολικό έτος: 2014-2015 ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΜΕΝΗΣ ΔΥΣΚΟΛΙΑΣ Α Λ Γ Ε Β Ρ Α Β Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ Σχολικό έτος: 014-015 Τα θέματα εμπλουτίζονται με την δημοσιοποίηση και των νέων θεμάτων από το Ι.Ε.Π. Γ ε ν ι κ ή Ε π ι μ έ λ ε ι

Διαβάστε περισσότερα

3.6 ΕΜΒΑ ΟΝ ΚΥΚΛΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

3.6 ΕΜΒΑ ΟΝ ΚΥΚΛΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ 1 3.6 ΕΜΝ ΚΥΚΛΙΚΥ ΤΜΕ ΘΕΩΡΙ 1. Εµβαδόν κυκλικού τοµέα γωνίας µ ο : Ε = πρ. µ, όπου ρ η ακτίνα του κύκλου και π ο γνωστός αριθµός. Εµβαδόν κυκλικού τοµέα γωνίας α rad: Ε = 1 αρ, όπου ρ η ακτίνα του κύκλου

Διαβάστε περισσότερα

Κωνικές τομές. Προκύπτουν σαν τομές ορθού κυκλικού κώνου με επίπεδο που δεν διέρχεται από την κορυφή του

Κωνικές τομές. Προκύπτουν σαν τομές ορθού κυκλικού κώνου με επίπεδο που δεν διέρχεται από την κορυφή του Κωνικές τομές Προκύπτουν σαν τομές ορθού κυκλικού κώνου με επίπεδο που δεν διέρχεται από την κορυφή του ΚΥΚΛΟΣ το επίπεδο είναι κάθετο στον άξονα του κώνου ΠΑΡΑΒΟΛΗ το επίπεδο είναι παράλληλο σε μια γενέτειρα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ τάξης Ημερήσιου και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013 2014

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ τάξης Ημερήσιου και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013 2014 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ τάξης Ημερήσιου και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 3 4 ΜΕΡΟΣ Α : Άλγεβρα Κεφάλαιο ο (Προτείνεται να διατεθούν διδακτικές ώρες) Ειδικότερα:.

Διαβάστε περισσότερα

1. ** Σε ορθό τριγωνικό πρίσµα µε βάση ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ (A = 90 ) και πλευρές ΑΓ = 3 cm, ΒΓ = 5 cm, η παράπλευρη ακµή του είναι 7 cm.

1. ** Σε ορθό τριγωνικό πρίσµα µε βάση ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ (A = 90 ) και πλευρές ΑΓ = 3 cm, ΒΓ = 5 cm, η παράπλευρη ακµή του είναι 7 cm. Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. ** Σε ορθό τριγωνικό πρίσµα µε βάση ορθογώνιο τρίγωνο (A = 90 ) και πλευρές = 3 cm, = 5 cm, η παράπλευρη ακµή του είναι 7 cm. Να βρείτε: α) Το εµβαδό Ε Π της παράπλευρης επιφάνειας.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ÔÑÉÐÔÕ Ï

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ÔÑÉÐÔÕ Ï ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 3 Ε_3.Μλ3ΘΤ(ε) ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Να αναγνωρίζουμε τις σχετικές θέσεις ευθειών και επιπέδων στον χώρο. Να υπολογίζουμε το εμβαδόν και τον όγκο ορθού πρίσματος.

Να αναγνωρίζουμε τις σχετικές θέσεις ευθειών και επιπέδων στον χώρο. Να υπολογίζουμε το εμβαδόν και τον όγκο ορθού πρίσματος. Ενότητα 5 Στερεομετρία Στην ενότητα αυτή θα μάθουμε: Να αναγνωρίζουμε τις σχετικές θέσεις ευθειών και επιπέδων στον χώρο. Να υπολογίζουμε το εμβαδόν και τον όγκο ορθού πρίσματος. Να υπολογίζουμε το εμβαδόν

Διαβάστε περισσότερα

Εαρινό Εξάμηνο 2011. 23.02.11 Χ. Χαραλάμπους ΑΠΘ. Ιστορία των Μαθηματικών. Χαρά Χαραλάμπους Τμήμα Μαθηματικών, ΑΠΘ

Εαρινό Εξάμηνο 2011. 23.02.11 Χ. Χαραλάμπους ΑΠΘ. Ιστορία των Μαθηματικών. Χαρά Χαραλάμπους Τμήμα Μαθηματικών, ΑΠΘ Εαρινό εξάμηνο 2011 23.02.11 Χ. Χαραλάμπους ΑΠΘ Υπολογισμός (ακρίβεια έως 5 δεκαδικά) Yale Babylonian collection, 1800 π.χ. 24 51 10 1+ + + = 1.41421296 2 3 60 60 60 Τετραγωνική ρίζα του 2 Ποια είναι η

Διαβάστε περισσότερα