Μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος από cfdna: Τεχνικά προβλήματα και μέθοδοι μοριακής ανάλυσης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος από cfdna: Τεχνικά προβλήματα και μέθοδοι μοριακής ανάλυσης"

Transcript

1 ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ & ΝΕΟΓΝΟΛΟΓΙΑ ΤΟΜ. 11, ΤΕΥΧ. 2, ΣΕΛ , 2016 Μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος από cfdna: Τεχνικά προβλήματα και μέθοδοι μοριακής ανάλυσης Τούντα Γεωργία 1,2, Κολιαλέξη Αγγελική 1,2, Μαύρου Αριάδνη 1, Περγιαλιώτης Βασίλειος 1, Παπαντωνίου Νικόλαος 1 1 Γ Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών 2 Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Αλληλογραφία: Αγγελική Κολιαλέξη, Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής, Θηβών και Λεβαδείας, Τ.Κ , Γουδή Τηλ: Περίληψη Η διαπίστωση της παρουσίας ελεύθερου εμβρυϊκού DNA (cell free fetal DNA-cffDNA) στο περιφερικό αίμα της εγκύου έδωσε νέες δυνατότητες ανάπτυξης τεχνικών μη επεμβατικού προγεννητικού ελέγχου. Μέχρι σήμερα, έχει πραγματοποιηθεί μεγάλος αριθμός μελετών που επικεντρώνεται στο σχεδιασμό και την αξιολόγηση μεθόδων συλλογής και διαχείρισης των δειγμάτων, πρωτόκολλα απομόνωσης του cffdna που απομονώνεται από το περιφερικό αίμα της εγκύου και μοριακής ανάλυσης. Η ανίχνευση του cffdna στη μητρική κυκλοφορία είναι εφικτή από τις πρώτες κιόλας εβδομάδες της κύησης. Προέρχεται από τα αποπίπτοντα κύτταρα του πλακούντα και αποτελεί το 3-6% του συνολικού cfdna στο μητρικό αίμα. Αυτή η μικρή ποσοτική αναλογία σε συνδυασμό με την ταυτόχρονη ύπαρξη μητρικού cfdna αυξάνει τις τεχνικές δυσκολίες στην προσπάθεια ανίχνευσης των γενετικών προβλημάτων. Τα τελευταία χρόνια η εφαρμογή μοριακών τεχνικών υψηλής ευαισθησίας και ακρίβειας, όπως είναι η ψηφιακή PCR και τα συστήματα αλληλούχησης νέας γενιάς (NGS), έχει επιλύσει πολλά από τα προβλήματα στη χρήση του cffdna. Έτσι σήμερα ο μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος του φύλου, του συστήματος RhD, των χρωμωσωμικών ανωμαλιών και ορισμένων μονογονιδιακών νοσημάτων του εμβρύου εφαρμόζεται με επιτυχία στην κλινική πράξη. Στόχος αυτής της βιβλιογραφική ανασκόπησης είναι η παρουσίαση των μεθόδων μοριακής ανάλυσης που χρησιμοποιούνται στις μέρες μας κατά τη διενέργεια προγεννητικού ελέγχου από cffdna. Λέξεις κλειδιά: cffdna, PCR, RTQ-PCR, digital PCR, NGS Εισαγωγή O προγεννητικός έλεγχος χρωμοσωμικών και άλλων γενετικών ανωμαλιών του εμβρύου αποτελεί απαραίτητο τμήμα της καθημερινής μαιευτικής πράξης. Για την πραγματοποίηση του απαιτείται ανάλυση γενετικού υλικού του εμβρύου που λαμβάνεται με επεμβατικές μεθόδους όπως η αμνιοπαρακέντηση και η βιοψία τροφοβλάστης. Παρά το ότι η ακρίβεια της προγεννητικής διάγνωσης που εξασφαλίζεται με αυτό τον τρόπο είναι μεγάλη, η χρησιμοποίηση επεμβατικών τεχνικών έχει % κίνδυνο για το έμβρυο και την κύηση αν και τελευταίες μελέτες δείχνουν σαφώς μικρότερο κίνδυνο 1. Για το λόγο αυτό, τα τελευταία χρόνια αναζητούνται εναλλακτικοί, μη επεμβατικοί τρόποι λήψης βιολογικού υλικού από το έμβρυο για προγεννητικό έλεγχο. Η διαπίστωση της παρουσίας ελεύθερων νουκλεϊνικών οξέων εμβρυϊκής προέλευσης στο περιφερικό αίμα της εγκύου έδωσε νέες δυνατότητες ανάπτυξης μη επεμβατικών τεχνικών προγεννητικού ελέγχου. Ελεύθερο εμβρυϊκό DNA στη μητρική κυκλοφορία Ο όρος ελεύθερο νουκλεϊνικό οξύ (ελεύθερο εξωκυτταρικό DNA-cfDNA ή ελεύθερο εξωκυτταρικό RNA-cfRNA) στο περιφερικό αίμα, αναφέρεται σε εξωκυτταρικά μόρια DNA ή RNA, τα οποία ανιχνεύονται στο πλάσμα ή στον ορό δηλαδή σε μη κυτταρικό κλάσμα του περιφερικού αίματος. Το 1997 ο Lo και συν. διαπίστωσαν την παρουσία ελεύθερου EΛΛHNIKH ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΟΓΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ DNA εμβρυικής προέλευσης (cell free fetal DNA-cffDNA) στον ορό και το πλάσμα εγκύων που κυοφορούσαν έμβρυο αγόρι, με ανίχνευση ειδικών αλληλουχιών του χρωμοσώματος Υ 2. Η παρατήρηση αυτή επιβεβαιώθηκε και από άλλες επιστημονικές ομάδες 3-5. Το cffdna ανιχνεύεται στη μητρική κυκλοφορία πολύ νωρίς κατά την κύηση (έχει ανιχνευθεί ακόμη και την 18η ημέρα μετά την εμβρυομεταφορά, σε περιστατικά υποβοηθούμενης αναπαραγωγής) και προέρχεται κυρίως από απόπτωση κυττάρων του πλακούντα 6, 7. Η παρατήρηση αυτή ενισχύεται από το γεγονός ότι αλληλουχίες mrna, ειδικές του πλακούντα, ανευρίσκονται στο πλάσμα εγκύων ήδη από το 1ο τρίμηνο της κύησης. Επίσης υπάρχει άμεση συσχέτιση μεταξύ της συγκέντρωσης του cffdna και της β-χοριακής γοναδοτροπίνης στο ίδιο δείγμα 4, 6, 8, 9. Το cffdna αντιπροσωπεύει κατά μέσο όρο ποσοστό 3% (εύρος %) έως 6% (εύρος %) του συνολικού cfdna το 1ο και το 3ο τρίμηνο της κύησης, αντιστοίχως όπως διαπιστώθηκε με τη χρήση της αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης σε πραγματικό χρόνο (Real Time Quantitative PCR, RTQ-PCR) 10. Νεότερες όμως μελέτες, στις οποίες χρησιμοποιήθηκαν πιο ευαίσθητες τεχνικές (digital PCR), έδειξαν ότι η πραγματική συγκέντρωση cffdna στη μητρική κυκλοφορία είναι μεγαλύτερη από αυτή που είχε αρχικά υπολογιστεί και ανέρχεται σε 10% του συνολικού cfdna κατά το 1ο τρίμηνο 49

2 Μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος από cfdna Τούντα και συν. της κύησης 11. Η απόλυτη ποσότητα του cffdna αυξάνει σημαντικά με την πρόοδο της κύησης, επηρεάζεται από το σωματικό βάρος της εγκύου και ποικίλει μεταξύ των εθνικοτήτων 12, 13. Ο χρόνος ημίσειας ζωής του cffdna στη μητρική κυκλοφορία είναι περίπου 16.3 λεπτά και η απομάκρυνσή του από το πλάσμα εγκύου πραγματοποιείται αμέσως μετά τον τοκετό 3, 4, 10, 14, 15. Στο περιφερικό αίμα της εγκύου, το cffdna ανιχνεύεται υπό μορφή θραυσμάτων μεγέθους μικρότερο από 200bp και στην πλειοψηφία τους έχουν μέγεθος μικρότερο από το μητρικό 6, 7. Η παρατήρηση αυτή επιβεβαιώθηκε με τη χρήση συστημάτων αλληλούχησης νέας γενιάς [next-generation sequencing (NGS)] 16. Τεχνικά προβλήματα κατά τον μη επεμβατικό προγεννητικό έλεγχο από cfdna Η δυσκολία πραγματοποίησης μη επεμβατικού προγεννητικού ελέγχου από cffdna που απομονώνεται από τη μητρική κυκλοφορία οφείλεται κυρίως στη μικρή του ποσότητα στο πλάσμα της εγκύου, στην ταυτόχρονη παρουσία μητρικής προέλευσης cfdna και το μικρό ποσοστό του cffdna σε σχέση με το μητρικό (1:10), στις ατομικές διαφορές που παρατηρούνται όσον αφορά τη συγκέντρωση του ολικού cfdna και τις ομοιότητες του εμβρυϊκού με το μητρικό γενετικό υλικό, αφού το έμβρυο κληρονομεί το μισό γενετικό υλικό από τη μητέρα του 17. Μέχρι σήμερα, έχει πραγματοποιηθεί μεγάλος αριθμός μελετών προκειμένου να επιλυθούν τα προβλήματα αυτά και να εφαρμοστεί συστηματικά μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος σε κλινικό επίπεδο. Οι μελέτες επικεντρώνονται στο σχεδιασμό και την αξιολόγηση μεθόδων συλλογής και διαχείρισης των δειγμάτων, πρωτόκολλα απομόνωσης και μοριακής ανάλυσης και τρόπους επιβεβαίωσης της παρουσίας cffdna στο υπό μελέτη δείγμα για την αποφυγή ψευδώς αρνητικών αποτελεσμάτων 18. Πριν από την εφαρμογή οποιασδήποτε διαδικασίας μη επεμβατικού προγεννητικού ελέγχου είναι πολύ σημαντικός ο ενδελεχής υπερηχογραφικός έλεγχος προκειμένου να διευκρινιστεί η παρουσία ή όχι πολύδυμης κύησης, να καθοριστεί ο αριθμός των βιώσιμων εμβρύων και να αποκλειστεί η πιθανότητα κενού εμβρυϊκού σάκου (vanishing twin) 19. Η παρουσία πολύδυμης κύησης περιπλέκει τον μη επεμβατικό προγεννητικό έλεγχο. Επίσης πλακούντας ακόμη κι από κενό εμβρυϊκό σάκο εξακολουθεί να απελευθερώνει cffdna στη μητρική κυκλοφορία, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε ψευδή αποτελέσματα. Συλλογή και προετοιμασία δείγματος Πολλοί παράγοντες που σχετίζονται με τη συλλογή και την προετοιμασία του δείγματος έχει αποδειχτεί ότι επηρεάζουν τη σχέση μητρικού/εμβρυϊκού cfdna στο δείγμα. Ελαττωμένη συγκέντρωση μητρικού cfdna διευκολύνει την ανίχνευση αλληλουχιών εμβρυϊκής προέλευσης και αυξάνει την ευαισθησία της διάγνωσης. Το cffdna μπορεί να απομονωθεί από το πλάσμα ή τον ορό του περιφερικού αίματος της εγκύου, στις περισσότερες μελέτες όμως προτιμάται η χρησιμοποίηση πλάσματος επειδή το ποσοστό του cfdna μητρικής προέλευσης στον ορό είναι μεγαλύτερο σε σχέση με το πλάσμα πιθανώς λόγω της απελευθέρωσής του από κύτταρα της μητέρας κατά τη δημιουργία του θρόμβου 10, 20. Η συλλογή του δείγματος γίνεται σε σωληνάρια με διάφορους τύπους αντιπηκτικών όπως αιθυλενοδιαμινοτετραοξικό οξύ (EDTA), ηπαρίνη και κιτρικά άλατα προκειμένου να διατηρηθούν μέχρι τη μεταφορά στο εργαστήριο. Τα δείγματα στα οποία έχει χρησιμοποιηθεί EDTA, μετά την πάροδο 24 ωρών παρουσιάζουν τις μικρότερες αποκλίσεις όσον αφορά τη συγκέντρωση του cfdna για αυτό και το EDTA αποτελεί το αντιπηκτικό επιλογής, καθώς έχει την ικανότητα να προστατεύει τη μεμβράνη των λευκοκυττάρων και να εμποδίζει τη λύση τους 18, 21. Σημαντική παράμετρος επίσης είναι ο χρόνος που μεσολαβεί από την αιμοληψία μέχρι την απομόνωση του πλάσματος. Πολύωρη παραμονή έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του cfdna μητρικής προέλευσης λόγω λύσης των κυττάρων του περιφερικού αίματος ενώ η απόλυτη ποσότητα cffdna παραμένει σταθερή 22. Όταν ο χρόνος που μεσολαβεί από την αιμοληψία μέχρι την επεξεργασία του δείγματος ξεπερνά τις 8 ώρες, θεωρείται απαραίτητη η συλλογή και η μεταφορά του αίματος σε σωληνάρια με σταθεροποιητικούς παράγοντες που εμποδίζουν τη λύση των κυττάρων [π.χ. cfdna BCT tubes (StreckTM)] 23, 24. Το πλάσμα απομονώνεται με 2 διαδοχικές φυγοκεντρήσεις, έτσι ώστε να απομακρυνθούν όλα τα κυτταρικά υπολείμματα. Η μέθοδος απομόνωσης του cfdna από το πλάσμα εγκύου επηρεάζει άμεσα την ποσότητα αλλά και την ποιότητα του εμβρυϊκού γενετικού υλικού στο δείγμα. Είναι σημαντικό να γίνεται με λεπτούς χειρισμούς και να επικρατούν στείρες συνθήκες έτσι ώστε να αποφευχθεί τυχόν εξωτερική επιμόλυνση 25. Σήμερα, υπάρχουν ειδικά εμπορικά διαθέσιμα συστήματα (QIAamp Circulating Nucleic Acid Kit, Qiagen), τα οποία διευκολύνουν την απομόνωση cfdna από περιφερικό αίμα εγκύου. Αυτά δίνουν τη δυνατότητα χρησιμοποίησης μεγάλου όγκου πλάσματος (έως 5ml) και ανάκτησης ικανοποιητικής ποσότητας και ποιότητας cffdna παρά τη μικρή του συγκέντρωση, ειδικά κατά το πρώτο τρίμηνο της κύησης όταν και ο προγεννητικός έλεγχος είναι πιο επιθυμητός. Τεχνικές μοριακής ανάλυσης cfdna Έχει διερευνηθεί η καταλληλότητα μεγάλου αριθμού μεθόδων για τον μη επεμβατικό προγεννητικό έλεγχο γενετικών διαταραχών του εμβρύου. Η μικρή συγκέντρωση cffdna στο περιφερικό αίμα εγκύου και η ταυτόχρονη παρουσία μητρικών αλληλουχιών, απαιτεί τη χρησιμοποίηση τεχνικών υψηλής ευαισθησίας και ακρίβειας, με το μικρότερο δυνατό κίνδυνο εξωτερικής επιμόλυνσης του δείγματος. Αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης (PCR) Η τεχνική PCR έχει χρησιμοποιηθεί στον μη επεμβατικό προγεννητικό έλεγχο για την ανίχνευση πατρικής προέλευσης αλληλουχιών, σημειακών μεταλλάξεων, διπλασιασμών ή ελλειμμάτων που απουσιάζουν από το γονιδίωμα της μητέρας 26, 27. Η μέθοδος επιτρέπει την εκλεκτική ενίσχυση (amplification) ενός μικρού τμήματος DNA μέχρι και 106 φορές σε λίγες μόνο ώρες. Στηρίζεται στη δυνατότητα του ενζύμου Taq (από τον μικροοργανισμό Thermus Aquaticus από τον οποίο απομονώθηκε) DNA πολυμεράση, να συνθέτει, παρουσία κατάλληλων συνθηκών, την συμπληρωματική αλυσίδα ενός τμήματος DNA με κατεύθυνση 5 προς 3, έχοντας ως οδηγό την αλυσίδα μήτρα. Ο πολλαπλασιασμός ενός τμήματος DNA με την τεχνική του PCR πραγματοποιείται μόνο παρουσία συνθετικών τμημάτων DNA μήκους περίπου βάσεων που δρουν ως εκκινητές. Οι εκκινητές είναι απόλυτα εξειδικευμένοι και 50

3 ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ & ΝΕΟΓΝΟΛΟΓΙΑ ΤΟΜ. 11, ΤΕΥΧ. 2, ΣΕΛ , 2016 Εικόνα 1. Αλυσιδωτή Αντίδραση Πολυμεράσης (PCR): Α. Eπιλεκτική σύνθεση αλληλουχιών DNA σε πολλαπλά αντίγραφα και Β. Στάδια της αντίδρασης: 1. Στάδιο αποδιάταξης 2. Στάδιο σύνδεσης των εκκινητών 3. Στάδιο της επιμήκυνσης. σχεδιάζονται έτσι ώστε να εμφανίζουν συμπληρωματικότητα με τα 3 άκρα των δύο αλυσίδων της ορισμένης αλληλουχίας DNA μήτρας (Εικόνα 1Α). Η τεχνική PCR περιλαμβάνει ένα αρχικό στάδιο αποδιάταξης του DNA και καταστροφής των πιθανώς υπαρχόντων ενδονουκλεασών, το στάδιο της σύνδεσης των εκκινητών στην αλληλουχία στόχο και τέλος το στάδιο της επιμήκυνσης (Εικόνα 1Β). Τα στάδια αυτά αποτελούν ένα κύκλο της αντίδρασης και συνήθως επαναλαμβάνονται φορές (25-40 κύκλοι). Στο τέλος κάθε κύκλου, το προϊόν της επιμήκυνσης κάθε εκκινητή αποτελεί, μετά από αποδιάταξη, το υπόστρωμα για τους εκκινητές στον επόμενο κύκλο της αντίδρασης. Η αλληλουχία στόχος που πολλαπλασιάζεται διαχωρίζεται είτε βάση μεγέθους, είτε με την ανίχνευση φθορισμού, είτε με απευθείας αλληλούχηση. Η εφαρμογή αυτών των μεθόδων στην κλινική πράξη όμως δεν είναι πάντα εύκολη. Όταν η ανάλυση των προϊόντων της PCR πραγματοποιείται σε gel αγαρόζης, η ευαισθησία της τεχνικής είναι χαμηλή, η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων είναι σε μεγάλο βαθμό υποκειμενική και ο κίνδυνος εξωτερικής επιμόλυνσης μεγάλος. Αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης σε πραγματικό χρόνο (Real Time Quantitative PCR, RTQ-PCR) Προκειμένου να αυξηθεί η ευαισθησία της διάγνωσης, πολλά εργαστήρια που ασχολούνται με τον μη επεμβατικό προγεννητικό έλεγχο έχουν υιοθετήσει ως μέθοδο επιλογής την RTQ-PCR 30. Η RTQ-PCR βασίζεται στην ανίχνευση και ποσοτικοποίηση του φθορισμού που εκπέμπεται σε κάθε κύκλο της αντίδρασης και ο οποίος είναι ανάλογος των παραγόμενων προϊόντων. Τα προϊόντα πολλαπλασιασμού αναλύονται σε πραγματικό χρόνο, όπως συντίθενται σε κάθε κύκλο, και δεν απαιτείται καμία περεταίρω πειραματική διαδικασία. Η τεχνική επιτρέπει τον ποσοτικό προσδιορισμό των αλληλουχιών που πολλαπλασιάζονται σε σύγκριση με προϊόντα αναφοράς γνωστής συγκέντρωσης, παρουσιάζει μεγάλη ακρίβεια και συνδυάζει ταχύτητα και ευαισθησία στην ανάλυση ακόμη και σε περιπτώσεις όπου ο αριθμός των αντίγραφων της αλληλουχίας-στόχου είναι πολύ μικρός. Επιπλέον, το γεγονός ότι το σύστημα είναι κλειστό βοηθάει στην αποφυγή τυχόν επιμολύνσεων 31. EΛΛHNIKH ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΟΓΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 51

4 Μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος από cfdna Τούντα και συν. Σημαντικό πρόβλημα κατά τον σχεδιασμό μεθόδων επεμβατικού προγεννητικού ελέγχου προκύπτει από το μικρό μέγεθος των θραυσμάτων του cffdna στο περιφερικό αίμα της εγκύου. Οι μέθοδοι πρέπει να σχεδιάζονται με τρόπο ώστε τα τμήματα DNA που πολλαπλασιάζονται να έχουν μέγεθος μικρότερο από τα 150bp. Αυτό μπορεί είναι εφικτό να επιτευχθεί μόνο σε περιπτώσεις ανίχνευσης στο περιφερικό αίμα της εγκύου αλληλουχιών πατρικής προέλευσης όπως κατά τον ΠΕ του RhD, του φύλου και σημειακών μεταλλάξεων του εμβρύου. Αντίθετα, σε νοσήματα που οφείλονται σε επέκταση τρινουκλεοτιδίων όπως το σύνδρομο εύθραυστου Χ και η νόσος Huntington οι αλληλουχίες των τρινουκλεοτιδικών επαναλήψεων που μελετώνται μπορεί να έχουν μέγεθος έως και >1kb και δεν είναι εύκολο να ανιχνευτούν. Στις περιπτώσεις αυτές το πρόβλημα μπορεί ίσως να ξεπεραστεί με έμμεσο έλεγχο της κληρονόμησης του χρωμοσώματος που φέρει τη μετάλλαξη, με εκτεταμένη ανάλυση απλοτύπων μικρού μεγέθους 28, 29. Οι τεχνικές PCR και RTQ PCR χρησιμοποιούνται σε κλινικό επίπεδο για την ανίχνευση στο περιφερικό αίμα της εγκύου πατρικής προέλευσης αλληλουχιών, κατά τον μη επεμβατικό προγεννητικό έλεγχο του φύλου και του συστήματος RhD του εμβρύου καθώς και μονογονιδιακών νοσημάτων. Στα νοσήματα που κληρονομούνται με αυτοσωμικό επικρατητικό τρόπο, η προσέγγιση αυτή μπορεί να εφαρμοστεί όταν η παθολογική μετάλλαξη είναι πατρικής προέλευσης. Στην κλινική πράξη, μη επεμβατική προγεννητική διάγνωση έχει πραγματοποιηθεί για τη νόσο Huntington, την αχονδροπλασία και τη μυοτονική δυστροφία Στην μη επεμβατική προγεννητική διάγνωση μονογονιδιακών νοσημάτων που κληρονομούνται με υπολειπόμενο αυτοσωμικό τρόπο, το cffdna μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον προγεννητικό έλεγχο όταν οι γονείς είναι φορείς διαφορετικών μεταλλάξεων και το έμβρυο πιθανός διπλός ετεροζυγώτης. Στην περίπτωση αυτή η πληροφορία μπορεί να χρησιμοποιηθεί προκειμένου να αποκλειστεί η πιθανότητα εμφάνισης της νόσου όταν η πατρική μετάλλαξη δεν ανιχνευθεί και έτσι να ελαττωθεί ο αριθμός των κυήσεων που υποβάλλονται σε επεμβατικές δοκιμασίες προγεννητικού ελέγχου. Η μη επεμβατική προγεννητική διάγνωση μονογονιδιακών νοσημάτων που κληρονομούνται με αυτοσωματικό υπολειπόμενο τρόπο έχει πραγματοποιηθεί για την κυστική ίνωση, την συγγενή υπερπλασία των επινεφριδίων και διάφορους τύπους αιμοσφαιρινοπαθειών Σε ότι αφορά στις αιμοσφαιρινοπάθειες, με τη χρήση του cffdna έχουν ανιχνευθεί μεταλλάξεις πατρικής προέλευσης που προκαλούν β-θαλασσαιμία, αναιμία Hb Lepore και δρεπανοκυτταρική αναιμία Εικόνα 2. Υπολογισμός RMD για τον καθορισμό του εμβρυϊκού γονοτύπου. Μ: παθολογικό αλληλόμορφο. Ν: φυσιολογικό αλληλόμορφο. Επιβεβαίωση παρουσίας εμβρυϊκού υλικού στο δείγμα και ποσοτικοποίηση του cffdna Σημαντικό πρόβλημα στον μη επεμβατικό προγεννητικό έλεγχο από cffdna αποτελεί η έλλειψη ενός πολύ ειδικού δείκτη που να επιβεβαιώνει την παρουσία εμβρυϊκού υλικού στο δείγμα. Σε περιπτώσεις όπως είναι ο έλεγχος του RhD, του φύλου και μονογονιδιακών νοσημάτων του εμβρύου, απαιτείται η ανίχνευση πατρικής προέλευσης (ή de novo) αλληλομόρφων που απουσιάζουν από το γονιδίωμα της μητέρας. Όταν η πατρικής προέλευσης αλληλουχία δεν ανιχνεύεται, η παρουσία εμβρυϊκών δεικτών, δηλαδή διαφορών μεταξύ μητρικού και εμβρυϊκού γενετικού υλικού, συμβάλλουν στην αποφυγή αμφίβολων ή ψευδώς αρνητικών αποτελεσμάτων που οφείλονται είτε σε επίπεδα cffdna μικρότερα από το όριο ανίχνευσης της μεθόδου, ή σε πλήρη έλλειψη εμβρυϊκού υλικού. Αμφίβολα αποτελέσματα μπορούν να επηρεάσουν την απόφαση των γονέων και των μαιευτήρων για τη παρακολούθηση και συνέχιση της κύησης και για το λόγο αυτό είναι απαραίτητο να αυξηθεί κατά το δυνατόν η ευαισθησία και η ειδικότητα της διάγνωσης 40. Οι εμβρυϊκοί δείκτες πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να ενσωματωθούν στη διαγνωστική διαδικασία και να χρησιμοποιηθούν, παράλληλα με τις υπό μελέτη αλληλουχίες ως θετικοί μάρτυρες (controls) για να ελεγχθεί η παρουσία του cffdna. Μπορεί να χρησιμοποιηθούν αλληλουχίες του χρωμοσώματος Υ, οι οποίες είναι προφανές ότι απουσιάζουν από το γονιδίωμα της μητέρας, έχουν όμως πρακτική εφαρμογή μόνο σε κυήσεις με έμβρυο αγόρι. Αλληλουχίες των γονιδίων SRY και DYS14, έχουν χρησιμοποιηθεί για τον μη επεμβατικό προγεννητικό έλεγχο του φύλου του εμβρύου, για την ποσοτικοποίηση και την επιβεβαίωση της παρουσίας του cffdna στο δείγμα. Το γεγονός ότι το DYS14 υπάρχει σε πολλαπλά αντίγραφα καθιστά την ανίχνευσή του ευαίσθητη ακόμη και σε πολύ μικρές συγκεντρώσεις cffdna, ταυτόχρονα όμως κάνει τη χρήση του ακατάλληλη για ποσοτικοποίηση του εμβρυϊκού DNA 41. Ορισμένες μελέτες έχουν δείξει ότι το DYS14 μπορεί να ανιχνευτεί σε μικρές ποσότητες ακόμη και σε δείγματα με έμβρυο κορίτσι, συνεπώς προτιμάται η ταυτόχρονη χρήση και άλλων αλληλουχιών του χρωμοσώματος Υ στον μη επεμβατικό προσδιορισμό του φύλου του εμβρύου 42. Πολυμορφισμοί πατρικής προέλευσης που απουσιάζουν από τη μητέρα μπορούν να αποτελέσουν εμβρυϊκούς δείκτες ανεξάρτητους από το φύλο του εμβρύου και νουκλεοτιδικοί πολυμορφισμοί μιας βάσης (SNPs), σημειακές μεταλλάξεις και πολυμορφισμοί τμημάτων του DNA όπως οι STR αλληλουχίες έχουν χρησιμοποιηθεί με επιτυχία για την επιβεβαίωση της παρουσίας εμβρυϊκού υλικού στο υπό μελέτη δείγμα Οι δείκτες αυτοί όμως δεν είναι πάντα πληροφοριακοί και η διαδικασία ανίχνευσή τους είναι πολύπλοκη και χρονοβόρα. Οι επιγενετικές τροποποιήσεις (μεθυλίωση, ακετυλίωση, κτλ.) προκαλούν αλλαγές στο φαινότυπο χωρίς όμως να μεταβάλλουν την αλληλουχία του DNA. Οι επιγενετικές τροποποιήσεις μπο- 52

5 ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ & ΝΕΟΓΝΟΛΟΓΙΑ ΤΟΜ. 11, ΤΕΥΧ. 2, ΣΕΛ , 2016 ρούν να ανιχνευθούν είτε μετά από χημική τροποποίηση κατά την οποία οι μη μεθυλιωμένες κυτοσίνες μετατρέπονται σε ουρακίλες, ενώ οι μεθυλιωμένες παραμένουν άθικτες, είτε με τη χρήση περιοριστικών ενζύμων ευαίσθητων στη μεθυλίωση τα οποία κόβουν και απομακρύνουν αποκλειστικά τις μη μεθυλιωμένες αλληλουχίες. Ενας τέτοιος επιγενετικός εμβρυικός δείκτης είναι ο υποκινητής του ογκοκατασταλτικού γονιδίου RASSF1A, στη χρωμοσωμική θέση 3p21.31 που είναι μεθυλιωμένος στον πλακούντα και μη μεθυλιωμένος στα κύτταρα της μητέρας 26, 27, Το RASSF1A χρησιμοποιείται επιτυχώς για την ποσοτικοποίηση του cffdna, την επιβεβαίωση της παρουσίας εμβρυικού υλικού στο υπο μελέτη δείγμα και την αποφυγή ψευδώς αρνητικών αποτελεσμάτων που συνήθως οφείλονται στη χαμηλή συγκέντρωση εμβρυικού υλικού στο πλάσμα της εγκύου. Ψηφιακό (Digital PCR) Τα τελευταία χρόνια έχει χρησιμοποιηθεί στον μη επεμβατικό προγεννητικό έλεγχο το Ψηφιακό (Digital PCR). Πρόκειται για μια πολύ ευαίσθητη τεχνική ποσοτικού PCR που επιτρέπει την ανίχνευση αλληλομόρφων πολύ μικρής συγκέντρωση στο δείγμα και την απόλυτη ποσοτικοποίηση τους χωρίς την ανάγκη χρησιμοποίησης προϊόντων αναφοράς. Το αρχικό δείγμα αραιώνεται και χωρίζεται σε μεγάλο αριθμό αντιδράσεων ποσοτικού PCR από τις οποίες κάποιες περιέχουν την αλληλουχία στόχο, σε ένα κατά μέσω όρο αντίγραφο, και κάποιες όχι. Η αναλογία θετικών και αρνητικών για την αλληλουχία στόχο αντιδράσεων, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον προσδιορισμό της συγκέντρωσής της στο αρχικό δείγμα. Μειονέκτημα της μεθόδου αποτελεί το υψηλό κόστος του εξοπλισμού και των αντιδραστηρίων, το οποίο όμως μπορεί να ελαττωθεί με την ταυτόχρονη ανάλυση μεγάλου αριθμού δειγμάτων. Εξέλιξη του Digital PCR αποτελεί το Droplet Digital PCR (ddpcr). Με τη χρήση των συστημάτων ddpcr το αρχικό δείγμα χωρίζεται σε εκατομμύρια σταγονίδια (droplets). Κάθε σταγονίδιο περιέχει τους ειδικούς για την αλληλουχία στόχο φθορίζοντες ανιχνευτές για την αντίδραση ποσοτικού PCR και το δείγμα σε συγκέντρωση μικρότερη από ένα γενετικό ισοδύναμο ανά σταγονίδιο (< 1genome equivalent / droplet). Η τεχνολογία αυτή επιτρέπει την ανίχνευση και ποσοτικοποίηση αλληλομόρφων που βρίσκονται ακόμη και σε 1 αντίγραφο / συνολικά αντίγραφα αρχικού δείγματος. Μετά την εφαρμογή του Digital PCR ακολουθεί στατιστική ανάλυση της σχετικής αναλογίας της υπό μελέτη αλληλουχίας [relative mutation dosage (RMD) analysis] στο δείγμα. Η ανάλυση RMD δίνει τη δυνατότητα μη επεμβατικού προγεννητικού ελέγχου μονογονιδιακών νοσημάτων ακόμη και όταν ο πατέρας και η μητέρα φέρουν την ίδια μετάλλαξη με υπολογισμό της αναλογίας των αλληλομόρφων (Εικόνα 2). Η μέθοδος έχει χρησιμοποιηθεί με επιτυχία στον μη επεμβατικό προγεννητικό έλεγχο και μονογονιδιακών νοσημάτων του εμβρύου όπως η β-μεσογειακή αναιμία, η δρεπανοκυτταρική αναιμία και η αιμορροφιλία To Digital PCR υπερτερεί του RTQ-PCR σε ευαισθησία και ειδικότητα. Συστήματα αλληλούχισης νέας γενιάς (Next-Generation Sequencing) Τα συστήματα αλληλούχισης νέας γενιάς (NGS) επιτρέπουν την ταυτόχρονη αλληλούχιση ενός πολύ μεγάλου αριθμού μορίων DNA. Η αλληλούχιση μπορεί να αφορά είτε ολόκληρο το Εικόνα 3. Χρήση των συστημάτων NGS στον μη επεμβατικό προγεννητικό έλεγχο. γονιδίωμα (genome-wide) ή να είναι στοχευμένη (targeted). Σε κάθε εφαρμογή, παράγονται εκατομμύρια έως δισεκατομμύρια μικρά τμήματα γενομικού υλικού και κάθε τμήμα πολλαπλασιάζεται, αναλύεται η αλληλουχία του και ποσοτικοποιείται (Εικόνα 3). Ο μεγάλος όγκος δεδομένων που προκύπτει αξιολογείται στη συνέχεια με χρήση βιοπληροφορικών συστημάτων. Η μέθοδος παρουσιάζει πολύ μεγάλη ευαισθησία και ειδικότητα. Κάθε αλληλουχία αναλύεται πολλαπλά και σε αντίθεση με το Digital PCR δεν απαιτούνται διαφορετικοί εκκινητές και ανιχνευτές για κάθε αλληλουχία στόχο. Η μεγάλη ευαισθησία, η αξιοπιστία και η επαναληψιμότητα των αποτελεσμάτων των συστημάτων NGS, τα καθιστά κατάλληλα για αξιοποίηση στον μη επεμβατικό προγεννητικό έλεγχο, δίνοντας τη δυνατότητα σε πολλές πειραματικές διαδικασίες να εφαρμοστούν στην κλινική πράξη 29. Το 2008, δύο ανεξάρτητες μελέτες έδειξαν ότι η ανευπλοειδία του εμβρύου μπορεί να αναγνωριστεί με την αλληλούχηση και αντιστοίχηση μικρών θραυσμάτων DNA μεγέθους 36bp σε σχέση με DNA αναφοράς ολόκληρου του γονιδιώματος. Η πρόοδος που ακολούθησε ήταν ραγδαία. Από τον Ιανουάριο του 2011 τουλάχιστον δέκα ανεξάρτητες μεγάλες μελέτες έχουν δημοσιευτεί και αφορούν την ανίχνευση των τρισωμιών 21, 18, 13 και χρωμοσωμάτων του φύλου. Με τη χρήση των NGS έγινε πραγματικότητα ο μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος των χρωμοσωμικών ανωμαλιών του εμβρύου με ποσοτικοποίηση, στο περιφερικό αίμα της εγκύου, των αλληλουχιών των χρωμοσωμάτων που ευθύνονται για τις πιο συχνές ανευπλοειδίες EΛΛHNIKH ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΟΓΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 53

6 Μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος από cfdna Τούντα και συν. Ένας μεγάλος αριθμός μελετών έχει δείξει ότι η τρισωμία 21 μπορεί να διαγνωστεί με ευαισθησία που ξεπερνά το 95% και ακρίβεια που αγγίζει το 97-99% 61, 64, 66, Αντίθετα, για τον μη επεμβατικό προγεννητικό έλεγχο των τρισωμιών 13, 18 και των πιο κοινών ανωμαλιών των φυλετικών χρωμοσωμάτων (ΧΟ, ΧΧΧ, ΧΧΥ), η ευαισθησία και η ειδικότητα της μεθόδου είναι λίγο μικρότερη 72. Με τη χρήση όμως των αλγορίθμων στην ανάλυση των αποτελεσμάτων, είναι εφικτός ο μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος και για αυτές τις χρωμοσωμικές ανωμαλίες 58-60, 63, 73. Ο μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος χρωμοσωμικών ανωμαλιών του εμβρύου που βασίζεται στη χρήση των συστημάτων NGS, εφαρμόζεται στην κλινική πράξη από το 2011 σε αρκετές χώρες της Βόρειας Αμερικής, της Ασίας και της Ευρώπης. Ο μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος από ελεύθερο εμβρυικό DNA στη μητρική κυκλοφορία με συστήματα αλληλούχησης νέας γενιάς έχει αρχίσει να ενσωματώνεται στον προγεννητικό έλεγχο αρχικά ως μέθοδος πληθυσμιακού ελέγχου. Ως αποτέλεσμα προέκυψε η ανάγκη εκτίμησης των κλινικών, τεχνολογικών ηθικών και οικονομικών παραμέτρων από αρμόδιες επιστημονικές εταιρείες και φορείς. Μεγάλες επιστημονικές οργανώσεις όπως η Ιnternational Society for Prenatal Diagnosis, National Society of Genetic Counselors, American College of Obstetrics and Gynecology ενέκριναν τη χρησιμοποίηση της μεθόδου σε μονήρεις κυήσεις για πληθυσμιακό προγεννητικό έλεγχο χρωμοσωμικών ανωμαλιών του εμβρύου. Απαραίτητη προϋπόθεση θεωρούν την κατάλληλη γενετική καθοδήγηση, πριν και μετά την αιμοληψία, με έμφαση στο υψηλό ποσοστό αποκλεισμού παθολογικού εμβρύου (>99%) και την ανάγκη επιβεβαίωσης των θετικών ευρημάτων με επεμβατικό ΠΕ. Οι επιστημονικές όμως και τεχνολογικές εξελίξεις, σε συνδυασμό με τον έντονο ανταγωνισμό μεταξύ των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στο πεδίο αυτό φαίνεται ότι οδηγούν σε συνεχείς προσθήκες και βελτιώσεις του μη επεμβατικού ελέγχου χρωμοσωμικών ανωμαλιών του εμβρύου. Τα συστήματα NGS, έχουν χρησιμοποιηθεί επίσης και στη διάγνωση μονογονιδιακών νοσημάτων. Η μέθοδος έχει εφαρμοστεί σήμερα με επιτυχία στη διάγνωση της β-μεσογειακής αναιμίας και της αιμορροφιλίας 74. Τέλος, η μέθοδος δίνει τη δυνατότητα αλληλούχισης ακόμη και ολόκληρου του γονιδιώματος του εμβρύου. Μετά από ανάλυση του cfdna που απομονώνεται από το πλάσμα της εγκύου, τον καθορισμό των απλοτύπων της μητέρας και του πατέρα και τη χρήση βιοπληροφορικών συστημάτων είναι δυνατή η αποκάλυψη ολόκληρης της αλληλουχίας του εμβρυϊκού γονιδιώματος 29, 75. Με τη μέθοδο αυτή είναι δυνατή η ανίχνευση και των de-novo μεταλλάξεων του εμβρύου, αλλά μέχρι σήμερα το ποσοστό των ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων που προκύπτουν είναι εξαιρετικά υψηλός. Συμπέρασμα Η διαπίστωση της παρουσίας cffdna στο περιφερικό αίμα της εγκύου άνοιξε νέους ορίζοντες στον μη επεμβατικό προγεννητικό έλεγχο γενετικών διαταραχών του εμβρύου. Με την εφαρμογή μοριακών τεχνικών υψηλής ευαισθησίας και ακρίβειας, όπως το Digital PCR και τα συστήματα NGS, έχουν επιλυθεί πολλά από τα προβλήματα στη χρήση του cffdna και έτσι σήμερα ο μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος του φύλου, του συστήματος RhD, των χρωμοσωμικών ανωμαλιών και ορισμένων μονογονιδιακών νοσημάτων του εμβρύου εφαρμόζεται με επιτυχία στην κλινική πράξη. Παραμένουν όμως ακόμη πολλά πρακτικά, ηθικά και κοινωνικά ζητήματα που πρέπει να επιλυθούν προκειμένου ο μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος να εφαρμοστεί σε ευρύτερη κλίμακα και πιθανώς να αντικαταστήσει πλήρως τις επεμβατικές τεχνικές λήψης εμβρυϊκού γενετικού υλικού. Ευχαριστίες Οι κ....χρηματοδοτούνται από το ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟ- ΓΡΑΜΜΑ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» μέσω του προγράμματος «Αριστεία» με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Non-invasive prenatal screening from cfdna: Technical problems and methods of molecular analysis Tounta G., Kolialexi Α., Mavrou Α., Pergialiotis V., Papantoniou N. 1 3rd Dept. of Obstetrics & Gynecology 2 Genetics Laboratory Correspondence: Kolialexi A., Genetics Laboratoty Thivon & Levadias, , Goudi, Athens, Greece Τel.: Summary The detection of the presence of cell free fetal DNA (cffdna) in the maternal circulation during the last years has opened a new pathway in non-invasive prenatal screening tests. To date, several studies have investigated and evaluated the methodological design of cffdna collection from maternal blood. Their main objective is to evaluate the sensitivity and specificity of current molecular techniques. The detection of cffdna in maternal circulation is feasible from the first weeks of gestation. Its origin are the exfoliated placental cells and it represents 3-6% of total cfdna in the maternal blood. Its small quantity, combined with the presence of maternal cfdna, increases the technical difficulty of detecting genetic anomalies. During the last years the implementation of novel highly sensitive and specific molecular techniques, such as digitized PCR and next generation sequencing (NGS) has solved many technical problems during the evaluation of cffdna. Thus, to date, non-invasive prenatal screening of fetal sex, Rhesus group, chromosomal anomalies and of certain single monogenic fetal pathologic entities is successfully introduced in current clinical practice. The purpose of the present review is to present the current molecular techniques used during prenatal cffdna screening. Key words: cffdna, PCR, RTQ-PCR, digital PCR, NGS Βιβλιογραφία 1. Akolekar R1, Beta J, Picciarelli G, Ogilvie C, D Antonio F. Procedure-related risk of miscarriage following amniocentesis and chorionic villus sampling: a systematic review and meta-analysis. Ultrasound Obstet Gynecol Jan;45(1): doi: /uog Lo, Y.M., N. Corbetta, P.F. Chamberlain, V. Rai, I.L. Sargent, C.W. Red- 54

7 ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ & ΝΕΟΓΝΟΛΟΓΙΑ ΤΟΜ. 11, ΤΕΥΧ. 2, ΣΕΛ , 2016 man, et al. Presence of fetal DNA in maternal plasma and serum. Lancet 1997;350: Honda, H., N. Miharu, Y. Ohashi, O. Samura, M. Kinutani, T. Hara, et al. Fetal gender determination in early pregnancy through qualitative and quantitative analysis of fetal DNA in maternal serum. Hum Genet 2002;110: Sekizawa, A., T. Kondo, M. Iwasaki, A. Watanabe, M. Jimbo, H. Saito, et al. Accuracy of fetal gender determination by analysis of DNA in maternal plasma. Clin Chem 2001;47: Rijnders, R.J., C.E. van der Schoot, B. Bossers, M.A. de Vroede, and G.C. Christiaens. Fetal sex determination from maternal plasma in pregnancies at risk for congenital adrenal hyperplasia. Obstet Gynecol 2001;98: Guibert, J., A. Benachi, A.G. Grebille, P. Ernault, J.R. Zorn, and J.M. Costa. Kinetics of SRY gene appearance in maternal serum: detection by real time PCR in early pregnancy after assisted reproductive technique. Hum Reprod 2003;18: Chan, K.C., J. Zhang, A.B. Hui, N. Wong, T.K. Lau, T.N. Leung, et al. Size distributions of maternal and fetal DNA in maternal plasma. Clin Chem 2004;50: Ohashi, Y., N. Miharu, H. Honda, O. Samura, and K. Ohama. Correlation of fetal DNA and human chorionic gonadotropin concentrations in second-trimester maternal serum. Clin Chem 2002;48: Ng, E.K., N.B. Tsui, T.K. Lau, T.N. Leung, R.W. Chiu, N.S. Panesar, et al. mrna of placental origin is readily detectable in maternal plasma. Proc Natl Acad Sci U S A 2003;100: Lo, Y.M., M.S. Tein, T.K. Lau, C.J. Haines, T.N. Leung, P.M. Poon, et al. Quantitative analysis of fetal DNA in maternal plasma and serum: implications for noninvasive prenatal diagnosis. Am J Hum Genet 1998;62: Lun, F.M., R.W. Chiu, K.C. Allen Chan, T. Yeung Leung, T. Kin Lau, and Y.M. Dennis Lo. Microfluidics digital PCR reveals a higher than expected fraction of fetal DNA in maternal plasma. Clin Chem 2008;54: Wataganara, T., I. Peter, G.M. Messerlian, L. Borgatta, and D.W. Bianchi. Inverse correlation between maternal weight and second trimester circulating cell-free fetal DNA levels. Obstet Gynecol 2004;104: Gerovassili, A., K.H. Nicolaides, S.L. Thein, and D.C. Rees. Cell-free DNA levels in pregnancies at risk of sickle-cell disease and significant ethnic variation. Br J Haematol 2006;135: Costa, J.M., A. Benachi, E. Gautier, J.M. Jouannic, P. Ernault, and Y. Dumez. First-trimester fetal sex determination in maternal serum using real-time PCR. Prenat Diagn 2001;21: Zhong, X.Y., M.R. Burk, C. Troeger, L.R. Jackson, W. Holzgreve, and S. Hahn. Fetal DNA in maternal plasma is elevated in pregnancies with aneuploid fetuses. Prenat Diagn 2000;20: Fan, H.C., Y.J. Blumenfeld, U. Chitkara, L. Hudgins, and S.R. Quake. Analysis of the size distributions of fetal and maternal cell-free DNA by pairedend sequencing. Clin Chem 2010;56: Wright, C.F. and H. Burton. The use of cell-free fetal nucleic acids in maternal blood for non-invasive prenatal diagnosis. Hum Reprod Update 2009;15: Maron, J.L. and D.W. Bianchi. Prenatal diagnosis using cell-free nucleic acids in maternal body fluids: a decade of progress. Am J Med Genet C Semin Med Genet 2007;145C: Finning, K.M. and L.S. Chitty. Non-invasive fetal sex determination: impact on clinical practice. Semin Fetal Neonatal Med 2008;13: Lee, T.H., L. Montalvo, V. Chrebtow, and M.P. Busch. Quantitation of genomic DNA in plasma and serum samples: higher concentrations of genomic DNA found in serum than in plasma. Transfusion 2001;41: Lam, N.Y., T.H. Rainer, R.W. Chiu, and Y.M. Lo. EDTA is a better anticoagulant than heparin or citrate for delayed blood processing for plasma DNA analysis. Clin Chem 2004;50: Angert, R.M., E.S. LeShane, Y.M. Lo, L.Y. Chan, L.C. Delli-Bovi, and D.W. Bianchi. Fetal cell-free plasma DNA concentrations in maternal blood are stable 24 hours after collection: analysis of first- and third-trimester samples. Clin Chem 2003;49: Barrett, A.N., B.G. Zimmermann, D. Wang, A. Holloway, and L.S. Chitty. Implementing prenatal diagnosis based on cell-free fetal DNA: accurate identification of factors affecting fetal DNA yield. PLoS One 2011;6:e Fernando, M.R., K. Chen, S. Norton, G. Krzyzanowski, D. Bourne, B. Hunsley, et al. A new methodology to preserve the original proportion and integrity of cell-free fetal DNA in maternal plasma during sample processing and storage. Prenat Diagn 2010;30: Legler, T.J., Z. Liu, A. Mavrou, K. Finning, I. Hromadnikova, S. Galbiati, et al. Workshop report on the extraction of foetal DNA from maternal plasma. Prenat Diagn 2007;27: Tounta, G., C. Vrettou, A. Kolialexi, N. Papantoniou, A. Destouni, G.T. Tsangaris, et al. A multiplex PCR for non-invasive fetal RHD genotyping using cell-free fetal DNA. In Vivo 2011;25: Kolialexi, A., G. Tounta, P. Apostolou, C. Vrettou, N. Papantoniou, E. Kanavakis, et al. Early non-invasive detection of fetal Y chromosome sequences in maternal plasma using multiplex PCR. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2012;161: Bustamante-Aragones, A., M.J. Trujillo-Tiebas, J. Gallego-Merlo, M. Rodriguez de Alba, C. Gonzalez-Gonzalez, D. Cantalapiedra, et al. Prenatal diagnosis of Huntington disease in maternal plasma: direct and indirect study. Eur J Neurol 2008;15: Lo, Y.M., K.C. Chan, H. Sun, E.Z. Chen, P. Jiang, F.M. Lun, et al. Maternal plasma DNA sequencing reveals the genome-wide genetic and mutational profile of the fetus. Sci Transl Med 2010;2:61ra Gonzalez-Gonzalez, M.C., M.J. Trujillo, M. Rodriguez de Alba, M. Garcia-Hoyos, I. Lorda-Sanchez, J. Diaz-Recasens, et al. Huntington disease-unaffected fetus diagnosed from maternal plasma using QF-PCR. Prenat Diagn 2003;23: Saito, H., A. Sekizawa, T. Morimoto, M. Suzuki, and T. Yanaihara. Prenatal DNA diagnosis of a single-gene disorder from maternal plasma. Lancet 2000;356: Li, Y., W. Holzgreve, G.C. Page-Christiaens, J.J. Gille, and S. Hahn. Improved prenatal detection of a fetal point mutation for achondroplasia by the use of size-fractionated circulatory DNA in maternal plasma--case report. Prenat Diagn 2004;24: Li, Y., G.C. Page-Christiaens, J.J. Gille, W. Holzgreve, and S. Hahn. Non-invasive prenatal detection of achondroplasia in size-fractionated cell-free DNA by MALDI-TOF MS assay. Prenat Diagn 2007;27: Amicucci, P., M. Gennarelli, G. Novelli, and B. Dallapiccola. Prenatal diagnosis of myotonic dystrophy using fetal DNA obtained from maternal plasma. Clin Chem 2000;46: Gonzalez-Gonzalez, M.C., M. Garcia-Hoyos, M.J. Trujillo, M. Rodriguez de Alba, I. Lorda-Sanchez, J. Diaz-Recasens, et al. Prenatal detection of a cystic fibrosis mutation in fetal DNA from maternal plasma. Prenat Diagn 2002;22: Nasis, O., S. Thompson, T. Hong, M. Sherwood, S. Radcliffe, L. Jackson, et al. Improvement in sensitivity of allele-specific PCR facilitates reliable noninvasive prenatal detection of cystic fibrosis. Clin Chem 2004;50: Lazaros, L., E. Hatzi, I. Bouba, E. Paraskevaidis, and I. Georgiou. Non-invasive prenatal detection of paternal origin hb lepore in a male fetus at the 7th week of gestation. Fetal Diagn Ther 2006;21: Chiu, R.W., T.K. Lau, T.N. Leung, K.C. Chow, D.H. Chui, and Y.M. Lo. Prenatal exclusion of beta thalassaemia major by examination of maternal plasma. Lancet 2002;360: Fucharoen, G., W. Tungwiwat, T. Ratanasiri, K. Sanchaisuriya, and S. Fucharoen. Prenatal detection of fetal hemoglobin E gene from maternal plasma. Prenat Diagn 2003;23: Leung, T.N., J. Zhang, T.K. Lau, N.M. Hjelm, and Y.M. Lo. Maternal plasma fetal DNA as a marker for preterm labour. Lancet 1998;352: Hromadnikova, I., M. Benesova, L. Zejskova, J. Stehnova, J. Doucha, P. Sedlacek, et al. The effect of DYS-14 copy number variations on extracellular fetal DNA quantification in maternal circulation. DNA Cell Biol 2009;28: Scheffer, P.G., C.E. van der Schoot, G.C. Page-Christiaens, B. Bossers, F. van Erp, and M. de Haas. Reliability of fetal sex determination using maternal plasma. Obstet Gynecol 2010;115: Chow, K.C., R.W. Chiu, N.B. Tsui, C. Ding, T.K. Lau, T.N. Leung, et al. Mass spectrometric detection of an SNP panel as an internal positive control for fetal DNA analysis in maternal plasma. Clin Chem 2007;53: Li, Y., F. Wenzel, W. Holzgreve, and S. Hahn. Genotyping fetal paternally inherited SNPs by MALDI-TOF MS using cell-free fetal DNA in maternal plasma: influence of size fractionation. Electrophoresis 2006;27: Page-Christiaens, G.C., B. Bossers, V.D.S. CE, and D.E.H. M. Use of bi-allelic insertion/deletion polymorphisms as a positive control for fetal genotyping in maternal blood: first clinical experience. Ann N Y Acad Sci 2006;1075: Liu, F.M., X.Y. Wang, X. Feng, W. Wang, Y.X. Ye, and H. Chen. Feasibility study of using fetal DNA in maternal plasma for non-invasive prenatal diagnosis. Acta Obstet Gynecol Scand 2007;86: Dhallan, R., X. Guo, S. Emche, M. Damewood, P. Bayliss, M. Cronin, et al. A non-invasive test for prenatal diagnosis based on fetal DNA present in maternal blood: a preliminary study. Lancet 2007;369: Pertl, B., A. Sekizawa, O. Samura, I. Orescovic, P.T. Rahaim, and D.W. Bianchi. Detection of male and female fetal DNA in maternal plasma by multiplex fluorescent polymerase chain reaction amplification of short tandem repeats. Hum Genet 2000;106:45-9. EΛΛHNIKH ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΟΓΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 55

8 Μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος από cfdna Τούντα και συν. 49. Papantoniou, N., V. Bagiokos, K. Agiannitopoulos, A. Kolialexi, A. Destouni, G. Tounta, et al. RASSF1A in maternal plasma as a molecular marker of preeclampsia. Prenat Diagn 2013;33: White, H.E., C.L. Dent, V.J. Hall, J.A. Crolla, and L.S. Chitty. Evaluation of a novel assay for detection of the fetal marker RASSF1A: facilitating improved diagnostic reliability of noninvasive prenatal diagnosis. PLoS One 2012;7:e Zejskova, L., T. Jancuskova, K. Kotlabova, J. Doucha, and I. Hromadnikova. Feasibility of fetal-derived hypermethylated RASSF1A sequence quantification in maternal plasma--next step toward reliable non-invasive prenatal diagnostics. Exp Mol Pathol 2010;89: Chan, K.C., C. Ding, A. Gerovassili, S.W. Yeung, R.W. Chiu, T.N. Leung, et al. Hypermethylated RASSF1A in maternal plasma: A universal fetal DNA marker that improves the reliability of noninvasive prenatal diagnosis. Clin Chem 2006;52: Chiu, R.W., C.R. Cantor, and Y.M. Lo. Non-invasive prenatal diagnosis by single molecule counting technologies. Trends Genet 2009;25: Yi, P., Z. Chen, Y. Zhao, J. Guo, H. Fu, Y. Zhou, et al. PCR/LDR/capillary electrophoresis for detection of single-nucleotide differences between fetal and maternal DNA in maternal plasma. Prenat Diagn 2009;29: Barrett, A.N., T.C. McDonnell, K.C. Chan, and L.S. Chitty. Digital PCR analysis of maternal plasma for noninvasive detection of sickle cell anemia. Clin Chem 2012;58: Lun, F.M., N.B. Tsui, K.C. Chan, T.Y. Leung, T.K. Lau, P. Charoenkwan, et al. Noninvasive prenatal diagnosis of monogenic diseases by digital size selection and relative mutation dosage on DNA in maternal plasma. Proc Natl Acad Sci U S A 2008;105: Lo, Y.M., F.M. Lun, K.C. Chan, N.B. Tsui, K.C. Chong, T.K. Lau, et al. Digital PCR for the molecular detection of fetal chromosomal aneuploidy. Proc Natl Acad Sci U S A 2007;104: Bianchi, D.W., L.D. Platt, J.D. Goldberg, A.Z. Abuhamad, A.J. Sehnert, R.P. Rava, et al. Genome-wide fetal aneuploidy detection by maternal plasma DNA sequencing. Obstet Gynecol 2012;119: Chen, E.Z., R.W. Chiu, H. Sun, R. Akolekar, K.C. Chan, T.Y. Leung, et al. Noninvasive prenatal diagnosis of fetal trisomy 18 and trisomy 13 by maternal plasma DNA sequencing. PLoS One 2011;6:e Dan, S., W. Wang, J. Ren, Y. Li, H. Hu, Z. Xu, et al. Clinical application of massively parallel sequencing-based prenatal noninvasive fetal trisomy test for trisomies 21 and 18 in 11,105 pregnancies with mixed risk factors. Prenat Diagn 2012;32: Ehrich, M., C. Deciu, T. Zwiefelhofer, J.A. Tynan, L. Cagasan, R. Tim, et al. Noninvasive detection of fetal trisomy 21 by sequencing of DNA in maternal blood: a study in a clinical setting. Am J Obstet Gynecol 2011;204:205 e Jensen, T.J., Z. Dzakula, C. Deciu, D. van den Boom, and M. Ehrich. Detection of microdeletion 22q11.2 in a fetus by next-generation sequencing of maternal plasma. Clin Chem 2012;58: Lau, T.K., F. Chen, X. Pan, R.K. Pooh, F. Jiang, Y. Li, et al. Noninvasive prenatal diagnosis of common fetal chromosomal aneuploidies by maternal plasma DNA sequencing. J Matern Fetal Neonatal Med 2012;25: Palomaki, G.E., E.M. Kloza, G.M. Lambert-Messerlian, J.E. Haddow, L.M. Neveux, M. Ehrich, et al. DNA sequencing of maternal plasma to detect Down syndrome: an international clinical validation study. Genet Med 2011;13: Peters, D., T. Chu, S.A. Yatsenko, N. Hendrix, W.A. Hogge, U. Surti, et al. Noninvasive prenatal diagnosis of a fetal microdeletion syndrome. N Engl J Med 2011;365: Sehnert, A.J., B. Rhees, D. Comstock, E. de Feo, G. Heilek, J. Burke, et al. Optimal detection of fetal chromosomal abnormalities by massively parallel DNA sequencing of cell-free fetal DNA from maternal blood. Clin Chem 2011;57: Srinivasan, A., D.W. Bianchi, H. Huang, A.J. Sehnert, and R.P. Rava. Noninvasive detection of fetal subchromosome abnormalities via deep sequencing of maternal plasma. Am J Hum Genet 2013;92: Yu, S.C., P. Jiang, K.W. Choy, K.C. Chan, H.S. Won, W.C. Leung, et al. Noninvasive prenatal molecular karyotyping from maternal plasma. PLoS One 2013;8:e Ashoor, G., A. Syngelaki, M. Wagner, C. Birdir, and K.H. Nicolaides. Chromosome-selective sequencing of maternal plasma cell-free DNA for first-trimester detection of trisomy 21 and trisomy 18. Am J Obstet Gynecol 2012;206:322 e Chiu, R.W. and Y.M. Lo. Noninvasive prenatal diagnosis empowered by high-throughput sequencing. Prenat Diagn 2012;32: Nicolaides, K.H., A. Syngelaki, G. Ashoor, C. Birdir, and G. Touzet. Noninvasive prenatal testing for fetal trisomies in a routinely screened first-trimester population. Am J Obstet Gynecol 2012;207:374 e Chiu, R.W., K.C. Chan, Y. Gao, V.Y. Lau, W. Zheng, T.Y. Leung, et al. Noninvasive prenatal diagnosis of fetal chromosomal aneuploidy by massively parallel genomic sequencing of DNA in maternal plasma. Proc Natl Acad Sci U S A 2008;105: Zimmermann, B., M. Hill, G. Gemelos, Z. Demko, M. Banjevic, J. Baner, et al. Noninvasive prenatal aneuploidy testing of chromosomes 13, 18, 21, X, and Y, using targeted sequencing of polymorphic loci. Prenat Diagn 2012;32: Lam, K.W., P. Jiang, G.J. Liao, K.C. Chan, T.Y. Leung, R.W. Chiu, et al. Noninvasive prenatal diagnosis of monogenic diseases by targeted massively parallel sequencing of maternal plasma: application to beta-thalassemia. Clin Chem 2012;58: Kitzman, J.O., M.W. Snyder, M. Ventura, A.P. Lewis, R. Qiu, L.E. Simmons, et al. Noninvasive whole-genome sequencing of a human fetus. Sci Transl Med 2012;4:137ra76. 56

Μη επεμβατικός Προγεννητικός έλεγχος

Μη επεμβατικός Προγεννητικός έλεγχος Μη επεμβατικός Προγεννητικός έλεγχος Α. Κολιαλέξη, Βιοπαθολόγος PhD Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστημίου Αθηνών Μη επεμβατικός ΠΕ από cffdna στο πλάσμα εγκύου Ελεύθερο Εμβρυϊκό DNA στη μητρική κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΠΟΥΛΙΔΗΣ Ι.

ΠΑΠΟΥΛΙΔΗΣ Ι. ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΕΜΒΡΥΙΚΟ DNA (ffdna) ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΕΛΕΓΧΟ ΠΑΠΟΥΛΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ, BSc, MSc, ErCLG ΓΕΝΕΤΙΣΤΗΣ (EBMG Certified) ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ACCESS TO GENOME - ATG ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ 11-14 εβδ. >15

Διαβάστε περισσότερα

cell-free DNA στο μητρικό αίμα

cell-free DNA στο μητρικό αίμα cell-free DNA στο μητρικό αίμα Εφαρμογή στην κλινική πράξη στην Ελλάδα Παπαϊωάννου Γεώργιος-Κων/νος, PhD Υπεύθυνος Ιατρικής Εμβρύου Maιευτική & Γυναικολογική Κλινική ΓΑΙΑ Cell free DNA / Εισαγωγή στην

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ - Αρεταίειο Νοσοκομείο

ΜΗ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ - Αρεταίειο Νοσοκομείο ΜΗ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ - Ελεύθερο Εμβρυικό DNA: η χρήση στη Μαιευτική Νίκος Δ. Βραχνής Αρεταίειο Νοσοκομείο Επίπτωση χρωμοσωμικών ανωμαλιών Πρόσφατα δεδομένα για χρωμοσωμικές ανωμαλίες 8

Διαβάστε περισσότερα

Μη επεμβατική προγεννητική διάγνωση (NIPD) : παρόν και μέλλον

Μη επεμβατική προγεννητική διάγνωση (NIPD) : παρόν και μέλλον 1 Μη επεμβατική προγεννητική διάγνωση (NIPD) : παρόν και μέλλον > JM COSTA Εργαστήριο Cerba Aθήνα 11 Φεβρουαρίου, 2012 2 Η NIPD προτείνεται στην κλινική πράξη ως διαδικασία ρουτίνας Ναι Όχι Η NIPD γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Συμβουλευτική στο ελεύθερο εμβρυικό DNA: Σύνδρομο Down

Συμβουλευτική στο ελεύθερο εμβρυικό DNA: Σύνδρομο Down Συμβουλευτική στο ελεύθερο εμβρυικό DNA: Σύνδρομο Down Γεροβασίλη Αγγελική AKC, BSc, MSc, PhD Γενετίστρια Διδάκτωρ Πανεπιστημίου King s College του Λονδίνου Επιστημονική Υπεύθυνος Safembryo Επιστημονικός

Διαβάστε περισσότερα

1ο Τρίμηνο : Αυχενική Διαφάνεια (NT) & άλλοι δείκτες Χρωμοσωμικών Ανωμαλιών, Ανατομία Εμβρύου

1ο Τρίμηνο : Αυχενική Διαφάνεια (NT) & άλλοι δείκτες Χρωμοσωμικών Ανωμαλιών, Ανατομία Εμβρύου 1ο Τρίμηνο : Αυχενική Διαφάνεια (NT) & άλλοι δείκτες Χρωμοσωμικών Ανωμαλιών, Ανατομία Εμβρύου Υπό Αντωνίου Στ. Κονδυλιού Διευθυντού Μαιευτ-Γυν/γου Τμήμα Εμβρυομητρικής Ιατρικής Μαιευτηρίου Αθηνών ΕΛΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή της σύγχρονης τεχνολογίας στη διάγνωση των γενετικών νοσημάτων στα παιδιά. Ε. Καναβάκης Καθηγητής Ιατρικής Γενετικής

Εφαρμογή της σύγχρονης τεχνολογίας στη διάγνωση των γενετικών νοσημάτων στα παιδιά. Ε. Καναβάκης Καθηγητής Ιατρικής Γενετικής Εφαρμογή της σύγχρονης τεχνολογίας στη διάγνωση των γενετικών νοσημάτων στα παιδιά Ε. Καναβάκης Καθηγητής Ιατρικής Γενετικής Νέες μεθοδολογίες στη διάγνωση και πρόληψη των γενετικών νοσημάτων Συγκριτικός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης Οι ανιχνευτικές εξετάσεις (screening test) έχουν ευρεία εφαρμογή και μεγάλη πρακτική χρησιμότητα στον προγεννητικό έλεγχο. Ο προγεννητικός έλεγχος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6: Μεταλλάξεις

Κεφάλαιο 6: Μεταλλάξεις Κεφάλαιο 6: Μεταλλάξεις ΕΛΕΓΧΟΣ ΓΝΩΣΕΩΝ 1. Τι ονομάζονται μεταλλάξεις και ποια τα κυριότερα είδη τους; 2. Ποιες οι διαφορές μεταξύ γονιδιακών και χρωμοσωμικών μεταλλάξεων; 3. Οι μεταλλάξεις στα σωματικά

Διαβάστε περισσότερα

αμινοξύ. Η αλλαγή αυτή έχει ελάχιστη επίδραση στη στερεοδιάταξη και τη λειτουργικότητα της πρωτεϊνης. Επιβλαβής

αμινοξύ. Η αλλαγή αυτή έχει ελάχιστη επίδραση στη στερεοδιάταξη και τη λειτουργικότητα της πρωτεϊνης. Επιβλαβής Κεφάλαιο 6: ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ -ΘΕΩΡΙΑ- Μεταλλάξεις είναι οι αλλαγές που συμβαίνουν στο γενετικό υλικό ενός οργανισμού, τόσο σε γονιδιακό επίπεδο (γονιδιακές μεταλλάξεις) όσο και σε χρωμοσωμικό επίπεδο (χρωμοσωμικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΜΑΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΕ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ REAL-TIME PCR

ΑΥΤΟΜΑΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΕ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ REAL-TIME PCR 6. ΑΥΤΟΜΑΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΕ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ I. Σύστημα αυτόματης απομόνωσης γενετικού υλικού παθογόνων. 1. Το σύστημα αυτόματης απομόνωσης γενετικού υλικού, να είναι τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ενημέρωση ζευγαριών σχετικά με τον κίνδυνο που διατρέχουν να αποκτήσουν ένα παιδί με μία συγγενή ανωμαλία ή μία γενετική διαταραχή και τις επιλογές

Η ενημέρωση ζευγαριών σχετικά με τον κίνδυνο που διατρέχουν να αποκτήσουν ένα παιδί με μία συγγενή ανωμαλία ή μία γενετική διαταραχή και τις επιλογές Η ενημέρωση ζευγαριών σχετικά με τον κίνδυνο που διατρέχουν να αποκτήσουν ένα παιδί με μία συγγενή ανωμαλία ή μία γενετική διαταραχή και τις επιλογές που έχουν όσον αφορά στην διαχείριση του κινδύνου Προχωρημένη

Διαβάστε περισσότερα

Αιμοσφαιρίνες. Αιμοσφαιρίνη Συμβολισμός Σύσταση A HbA α 2 β 2 F HbF α 2 γ 2 A 2 HbA 2 α 2 δ 2 s. Σύγκριση γονιδιακών και χρωμοσωμικών μεταλλάξεων

Αιμοσφαιρίνες. Αιμοσφαιρίνη Συμβολισμός Σύσταση A HbA α 2 β 2 F HbF α 2 γ 2 A 2 HbA 2 α 2 δ 2 s. Σύγκριση γονιδιακών και χρωμοσωμικών μεταλλάξεων A. ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ Αιμοσφαιρίνες Αιμοσφαιρίνη Συμβολισμός Σύσταση A HbA α 2 β 2 F HbF α 2 γ 2 A 2 HbA 2 α 2 δ 2 S HbS s α 2 β 2 Σύγκριση γονιδιακών και χρωμοσωμικών μεταλλάξεων ΓΟΝΙΔΙΑΚΕΣ Αλλαγή σε αζωτούχες

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές των αιμοσφαιρινών Συνηθέστερη μονογονιδιακή διαταραχή στους ανθρώπους Το 5% του πληθυσμού είναι φορείς γονιδίων για κλινικώς σημαντικές

Διαταραχές των αιμοσφαιρινών Συνηθέστερη μονογονιδιακή διαταραχή στους ανθρώπους Το 5% του πληθυσμού είναι φορείς γονιδίων για κλινικώς σημαντικές 1 Διαταραχές των αιμοσφαιρινών Συνηθέστερη μονογονιδιακή διαταραχή στους ανθρώπους Το 5% του πληθυσμού είναι φορείς γονιδίων για κλινικώς σημαντικές διαταραχές της αιμοσφαιρίνης 2 Αποτελείται από δύο α

Διαβάστε περισσότερα

POLYMERASE CHAIN REACTION (PCR) ΑΛΥΣΙΔΩΤΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΑΣΗΣ

POLYMERASE CHAIN REACTION (PCR) ΑΛΥΣΙΔΩΤΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΑΣΗΣ POLYMERASE CHAIN REACTION (PCR) ΑΛΥΣΙΔΩΤΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΑΣΗΣ Kary Mullis (Nobel Χημείας, 1993) in vitro τεχνική ( molecular photocopying ) Εφαρμογή σε όλους τους τομείς της Βιολογίας Στις περισσότερες

Διαβάστε περισσότερα

Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση. Μιχαλόπουλος Γιάννης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος

Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση. Μιχαλόπουλος Γιάννης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση Μιχαλόπουλος Γιάννης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος Στάδια Προεμφυτευτικής Γενετικής Διάγνωσης (P.G.D) Διέγερση ωοθηκών για την ωρίμανση μεγάλου αριθμού (ει δυνατόν ) ωοθυλακίων

Διαβάστε περισσότερα

Εξελίξεις στην Προεμφυτευτική Γενετική Ανάλυσητο μέλλον

Εξελίξεις στην Προεμφυτευτική Γενετική Ανάλυσητο μέλλον 1 ο Επιμορφωτικό Σεμινάριο Γενετικής ΤΙ ΝΕΟΤΕΡΟ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Εξελίξεις στην Προεμφυτευτική Γενετική Ανάλυσητο μέλλον Γεωργία Κάκουρου, PhD ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ,

Διαβάστε περισσότερα

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας»

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Εργαστήριο Κυτταρογενετικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» «β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Ζαχάκη Σοφία - Ουρανία Βιολόγος, MSc, PhD β μεσογειακή αναιμία Η θαλασσαιμία ή νόσος

Διαβάστε περισσότερα

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Η νέα εποχή στον Προγεννητικό Έλεγχο: Μοριακός Καρυότυπος - array CGH - Συγκριτικός γενωμικός υβριδισμός με μικροσυστοιχίες

Διαβάστε περισσότερα

Οδός Ξενίας 1, 115 27 Αθήνα, T ηλ.: 210 7775444 Fax: 210 7775420 e-mail: info@diamedica.gr http://www.diamedica.gr. Πίνακας 1.

Οδός Ξενίας 1, 115 27 Αθήνα, T ηλ.: 210 7775444 Fax: 210 7775420 e-mail: info@diamedica.gr http://www.diamedica.gr. Πίνακας 1. Ενημερωτικό Δελτίο Τεύχος 1 Δεκέμβριος 2007 Εργαστήριο Κλινικής Βιοχημείας και Εργαστηριακής Ιατρικής Οδός Ξενίας 1, 115 27 Αθήνα, T ηλ.: 210 7775444 Fax: 210 7775420 e-mail: info@diamedica.gr http://www.diamedica.gr

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Προγεννητικός Έλεγχος - Μαιευτικό Υπερηχογράφημα

Προγεννητικός Έλεγχος - Μαιευτικό Υπερηχογράφημα Προγεννητικός Έλεγχος - Μαιευτικό Υπερηχογράφημα upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400','320','7. 0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf',

Διαβάστε περισσότερα

Βιοψία τροφοβλάστης στις πολύδυμες κυήσεις. Σειρά περιστατικών και ανασκόπηση βιβλιογραφίας

Βιοψία τροφοβλάστης στις πολύδυμες κυήσεις. Σειρά περιστατικών και ανασκόπηση βιβλιογραφίας Α.Π. Αθανασιάδης 1, 2, Κ.Πανταζής 1, Α. Αποστολίδης 1, 2, Λ. Φλωρεντίν 3, Θ. Μίκος 1, Ε. Καναβάκης 4, E. Ασημακόπουλος 1, Ι.Ν. Μπόντης 1 1 Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα MAΡΙΑ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑ Κλινική Εμβρυολόγος Μονάδα Αναπαραγωγικής Ιατρικής Περιεχόμενα Ορισμός Ιστορική Αναδρομή Γενετική

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές τεχνολογιών Μοριακής Βιολογίας στην Γενετική

Εφαρμογές τεχνολογιών Μοριακής Βιολογίας στην Γενετική Εφαρμογές τεχνολογιών Μοριακής Βιολογίας στην Γενετική Πεφάνη Δάφνη 06.03.2019 Επίκουρη καθηγήτρια Εργαστήριο Βιολογίας Τεχνικές μοριακής βιολογίας Επιτρέπουν την μελέτη της δομής του DNA και της έκφρασης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο.Π. ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο.Π. ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Κανάρη 36, Δάφνη Τηλ. 210 9713934 & 210 9769376 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο.Π. ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Γ. Α2. Γ. Α3. Α. Α4. Β. Α5. Δ. ΘΕΜΑ Β 1. Οι σωστές απαντήσεις είναι: A. Βιβλίο

Διαβάστε περισσότερα

prenatal Μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος

prenatal Μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος prenatal Μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος 1 Είστε έγκυος. Συγχαρητήρια! 2 Αγαπητοί μελλοντικοί γονείς, Αυτή είναι μια πολύ συναρπαστική περίοδος για εσάς και είναι πολύ φυσικό να ανησυχείτε για την

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Δ. Βραχνής. και Εμβρυομητρικής. Αρεταίειο Νοσοκομείο

Νικόλαος Δ. Βραχνής. και Εμβρυομητρικής. Αρεταίειο Νοσοκομείο Υπερηχογραφικά καθοδηγούμενος επεμβατικός έλεγχος στη Μαιευτική Νικόλαος Δ. Βραχνής Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Εμβρυομητρικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Αρεταίειο Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 15 (Ιατρική Γενετική) Προγεννητική διάγνωση

Κεφάλαιο 15 (Ιατρική Γενετική) Προγεννητική διάγνωση Κεφάλαιο 15 (Ιατρική Γενετική) Προγεννητική διάγνωση Η προγεννητική διάγνωση Ενδείξεις: -Προχωρημένη ηλικία μητέρας (πιο συχνό: σύνδρομο Down) -Προγενέστερο παιδί με de novo χρωμοσωμική ανωμαλία -Ύπαρξη

Διαβάστε περισσότερα

Οι ασθενείς σας αξίζουν περισσότερα, επομένως θα πρέπει να περιμένετε περισσότερα από ένα NIPT

Οι ασθενείς σας αξίζουν περισσότερα, επομένως θα πρέπει να περιμένετε περισσότερα από ένα NIPT Οι ασθενείς σας αξίζουν περισσότερα, επομένως θα πρέπει να περιμένετε περισσότερα από ένα NIPT Τώρα με το GENOME-Flex, μια νέα υπηρεσία NIPT υψηλού κινδύνου 1 Όταν το υπάρχον NIPT δεν είναι αρκετό χρησιμοποιήστε

Διαβάστε περισσότερα

PCR Εφαρμογές-2. RACE Site directed mutagenesis

PCR Εφαρμογές-2. RACE Site directed mutagenesis PCR Εφαρμογές-2 RACE Site directed mutagenesis Σκοπός της αντίδρασης PCR (Polymerase Chain Reaction) είναι το να φτιάξει ένα μεγάλο αριθμό αντιγράφων. BHMATA 1. ΑΠΟΔΙΑΤΑΞΗ 2. ΥΒΡΙΔΙΣΜΟΣ 3. ΕΠΙΜΗΚΥΝΣΗ Επειδή

Διαβάστε περισσότερα

Μαριάνθη Γεωργίτση Επίκουρη Καθηγήτρια Ιατρικής Βιολογίας-Γενετικής

Μαριάνθη Γεωργίτση Επίκουρη Καθηγήτρια Ιατρικής Βιολογίας-Γενετικής Μαριάνθη Γεωργίτση Επίκουρη Καθηγήτρια Ιατρικής Βιολογίας-Γενετικής Τομέας Βιολογικών Επιστημών και Προληπτικής Ιατρικής Σχολή Επιστημών Υγείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης E-mail: margeorgitsi@auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Kαθορισμός στρατηγικής του μη επεμβατικού προγεννητικού ελέγχου για χρωμοσωμικές ανωμαλίες

Kαθορισμός στρατηγικής του μη επεμβατικού προγεννητικού ελέγχου για χρωμοσωμικές ανωμαλίες Kαθορισμός στρατηγικής του μη επεμβατικού προγεννητικού ελέγχου για χρωμοσωμικές ανωμαλίες Παναγιώτης Ν. Ξηρομερίτης¹, Βασίλειος Σ. Τσάπανος² 1 Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Καθολικού Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή της μοριακής εργαστηριακής διάγνωσης στην κλινική πράξη Α ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΔΙΠ, ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΕΚΠΑ

Η συμβολή της μοριακής εργαστηριακής διάγνωσης στην κλινική πράξη Α ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΔΙΠ, ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΕΚΠΑ Η συμβολή της μοριακής εργαστηριακής διάγνωσης στην κλινική πράξη Α ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΔΙΠ, ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΕΚΠΑ Δηλώνω ότι δεν έχω σύγκρουση συμφερόντων Χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος- Ημερομηνίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Τα γονίδια Ι Α και i που καθορίζουν τις ομάδες αίματος: Α. είναι ατελώς επικρατή Β. είναι συνεπικρατή

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές μοριακής παθολογίας. Α. Αρμακόλας Αν. Καθηγητής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ

Αρχές μοριακής παθολογίας. Α. Αρμακόλας Αν. Καθηγητής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Αρχές μοριακής παθολογίας Α. Αρμακόλας Αν. Καθηγητής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Μοριακή Παθολογία Ανερχόμενος κλάδος της Παθολογίας Επικεντρώνεται στην μελέτη και τη διάγνωση νοσημάτων Στον καθορισμό και την πιστοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Ο.Π. Θετικών Σπουδών Γ' Λυκείου

Βιολογία Ο.Π. Θετικών Σπουδών Γ' Λυκείου Βιολογία Ο.Π. Θετικών Σπουδών Γ' Λυκείου ΘΕΜΑ Α Α1. Η αναλογία Α+G/T+C στο γενετικό υλικό ενός ιού είναι ίση με 2/3. Ο ιός μπορεί να είναι: α. ο φάγος λ. β. ο ιός της πολιομυελίτιδας. γ. φορέας κλωνοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΜΟΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΑΙΜΟΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΙΜΟΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ Η συµβολή της µοριακής ανάλυσης Eλισάβετ Οικονοµάκη Βιολόγος Αιµοπαθολογοανατοµικό Εργαστήριο ΠΓΝΑ > ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΜΕΘΟ ΟΙ (Μη µορφολογικές) Αλυσιδωτή Αντίδραση Πολυµεράσης

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές μοριακής παθολογίας. Α. Αρμακόλας Αν. Καθηγητής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ

Αρχές μοριακής παθολογίας. Α. Αρμακόλας Αν. Καθηγητής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Αρχές μοριακής παθολογίας Α. Αρμακόλας Αν. Καθηγητής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Μοριακή Παθολογία Ανερχόμενος κλάδος της Παθολογίας Επικεντρώνεται στην μελέτη και τη διάγνωση νοσημάτων Στον καθορισμό και την πιστοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1-2-4-5-6 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να γράψετε τον αριθμό της καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις 1-5 και δίπλα του τη λέξη Σωστό αν η πρόταση είναι σωστή,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 17/02/2013 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

Καρυότυπος. Τρισωμία. Μονοσωμία. Ελλείψεις. Μετατοπίσεις

Καρυότυπος. Τρισωμία. Μονοσωμία. Ελλείψεις. Μετατοπίσεις ΚΑΡΥΟΤΥΠΟΣ Καρυότυπος Ο καρυότυπος είναι η απεικόνιση των ανθρωπίνων χρωμοσωμάτων, τα οποία φυσιολογικά είναι 46 σε αριθμό (23 ζεύγη, 22 αυτοσωμικά και 1 φυλετικό) και έχουν συγκεκριμένη μορφολογία. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/03/12 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Πολυμορφισμοί Ανρώπινου DNA. Νικόλαος Δάβανος, MSc PhD

Πολυμορφισμοί Ανρώπινου DNA. Νικόλαος Δάβανος, MSc PhD Πολυμορφισμοί Ανρώπινου DNA Νικόλαος Δάβανος, MSc PhD Πολυμορφισμοί ανθρώπινου DNA Το ανθρώπινο DNA διαφέρει σε συγκεκριμένες θέσεις μεταξύ των ατόμων ενός πληθυσμού (εξαίρεση αποτελούν οι μονοωογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 26 Μαΐου 2007 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Σάββατο, 26 Μαΐου 2007 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Σάββατο, 26 Μαΐου 2007 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1o Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Μεταλλάξεις είναι οι αλλαγές στην αλληλουχία των νουκλεοτιδίων που συμβαίνουν στο γενετικό υλικό ενός οργανισμού τόσο σε γονιδιακό επίπεδο (γονιδιακές μεταλλάξεις)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ B

Βιολογία ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ B Βιολογία προσανατολισμού Α. 1. β 2. γ 3. δ 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ Α B1. 4,1,2,6,8,3,5,7 ΘΕΜΑ B B2. Σχολικό βιβλίο σελ. 103 Η γενετική καθοδήγηση είναι.υγιών απογόνων. Σχολικό βιβλίο σελ. 103 Παρ ότι γενετική καθοδήγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ. Πρόλογος. Κεφάλαιο 1: Γενετική μηχανική - Βιοτεχνολογία. Κεφάλαιο 2: Δομή και λειτουργία των νουκλεїνικών οξέων

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ. Πρόλογος. Κεφάλαιο 1: Γενετική μηχανική - Βιοτεχνολογία. Κεφάλαιο 2: Δομή και λειτουργία των νουκλεїνικών οξέων ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ Κεφάλαιο 1: Γενετική μηχανική - Βιοτεχνολογία 1.1 Βιομηχανία 1.2 Παραγωγή Τροφίμων 1.3 Ιατρική 1.4 Φυτική Παραγωγή 1.5 Ζωική Παραγωγή 1.6 Αλιεία Υδατοκαλλιέργειες

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας. Β Τετράμηνο. Θέμα: Προγεννητικός Έλεγχος (Κεφάλαιο 12) Ονοματεπώνυμο: Κ. Κυριακή Τμήμα: Α2 Καθηγητής: κ.

Εργασία Βιολογίας. Β Τετράμηνο. Θέμα: Προγεννητικός Έλεγχος (Κεφάλαιο 12) Ονοματεπώνυμο: Κ. Κυριακή Τμήμα: Α2 Καθηγητής: κ. Εργασία Βιολογίας Β Τετράμηνο Θέμα: Προγεννητικός Έλεγχος (Κεφάλαιο 12) Ονοματεπώνυμο: Κ. Κυριακή Τμήμα: Α2 Καθηγητής: κ.πιτσιλαδής Βασίλης Τι είναι ο προγεννητικός έλεγχος; Ο προγεννητικός έλεγχος αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 9 Μαρτίου 2014

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 9 Μαρτίου 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 9 Μαρτίου 2014 ΘΕΜΑ Α Α1. β, Α2. δ, Α3. γ, Α4. δ, Α5. γ. ΘΕΜΑ Β Β1. Σχολικό βιβλίο σελ. 90-91: «Το παράδειγμα της δρεπανοκυτταρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1, 2, 4, 5 και 6

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1, 2, 4, 5 και 6 ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1, 2, 4, 5 και 6 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ: ΚΟΡΥΦΑΙΟ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 20 / 02 / 2016 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥ:. ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ 19-6-2019 ΘΕΜΑ Α Α1. - α Α2. β Α3. γ Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Β Β1. α1 αντιθρυψίνη-εμφύσημα Πρωτεΐνη επιθηλικών κυττάρων κυστική ίνωση Απαμινάση της αδενοσίνης Ανοσολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΗ Β. PDF created with pdffactory trial version

ΛΟΗ Β. PDF created with pdffactory trial version Αξιολόγηση προσδιορισμών Αναλυτική επίδοση προσδιορισμού Επιλογή μεθόδου προσδιορισμού βάσει αναλυτικών χαρακτηριστικών και ελέγχου ποιότητας των μετρήσεων Διαγνωστική αξία ανάλυσης Επιλογή δοκιμασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2019 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2019 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2019 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α A1. α Α2. β Α3. γ Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Β Β1. ζ στ α

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/01/2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/01/2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/01/2014 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Αλλαγές στην ποσότητα

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 ΘΕΜΑ Α Α1.δ Α2.γ Α3.β Α4.γ Α5.β ΘΕΜΑ Β Β1. 4,2,1,6,3,5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. πριμόσωμα γ.

Διαβάστε περισσότερα

Β. Σιωπηλές μεταλλάξεις: όταν προκύπτει συνώνυμο κωδικόνιο, οπότε το αμινοξύ που προκύπτει από τη μετάφραση είναι ίδιο με το φυσιολογικό

Β. Σιωπηλές μεταλλάξεις: όταν προκύπτει συνώνυμο κωδικόνιο, οπότε το αμινοξύ που προκύπτει από τη μετάφραση είναι ίδιο με το φυσιολογικό Θέμα 1 ο 1. α 2. γ 3. γ 4.β 5. δ Θέμα 2 ο Α. Οι νόμοι του Mendel δεν ισχύουν σε πολυγονιδιακούς χαρακτήρες και σε συνδεδεμένα γονίδια (μη ανεξάρτητα), ενώ οι αναλογίες δεν είναι οι αναμενόμενες σε φυλοσύνδετα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΥΣΙΔΩΤΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΟΛΥΜΕΡΑΣΗΣ POLYMERASE CHAIN REACTION (PCR)

ΑΛΥΣΙΔΩΤΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΟΛΥΜΕΡΑΣΗΣ POLYMERASE CHAIN REACTION (PCR) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΑΛΥΣΙΔΩΤΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΟΛΥΜΕΡΑΣΗΣ POLYMERASE CHAIN REACTION (PCR) Α. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Σταμάτης Κουσίσης, Δημοσθένης Κίζης, Δήμητρα Χούχουλα Βασική αρχή της Αλυσιδωτής Αντίδρασης της Πολυμεράσης

Διαβάστε περισσότερα

Universitäts-Frauenklinik Essen. Προγεννετικος Ελεγχος και Περιγεννητικη Ιατρικη Επιπεδο 1

Universitäts-Frauenklinik Essen. Προγεννετικος Ελεγχος και Περιγεννητικη Ιατρικη Επιπεδο 1 Universitäts-Frauenklinik Essen Προγεννετικος Ελεγχος και Περιγεννητικη Ιατρικη Επιπεδο 1 Αξιοτιμοι συναδελφοι, αγαπητοι γονεις, Τα πανεπιστημιακα μας εξωτερικα Ιατρεια Περιγεννητικης ιατρικης σας προσφερουν

Διαβάστε περισσότερα

Τµήµα Υπερήχων & Εµβρυοµητρικής Ιατρικής. Το θαύµα... της ζωής!

Τµήµα Υπερήχων & Εµβρυοµητρικής Ιατρικής. Το θαύµα... της ζωής! Τµήµα Υπερήχων & Εµβρυοµητρικής Ιατρικής Το θαύµα... της ζωής! Οι Υπέρηχοι Εγκυμοσύνης... Τμήμα Υπερήχων & Εμβρυομητρικής Ιατρικής Στο Τμήμα Υπερήχων & Εμβρυομητρικής Ιατρικής της ΡΕΑ Μαιευτικής Γυναικολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ // Γ γ ΙΑΤΡ λυκείου Γ ΘΕΤ2 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 29/12/

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ // Γ γ ΙΑΤΡ λυκείου Γ ΘΕΤ2 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 29/12/ ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ // Γ γ ΙΑΤΡ λυκείου Γ ΘΕΤ2 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 29/12/2015 29 12 2016 ΘΕΜΑ 1 ο Επιλέξτε τη σωστή απάντηση που συμπληρώνει τις παρακάτω προτάσεις: 1. Η περιοριστική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2017 Α ΦΑΣΗ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2017 Α ΦΑΣΗ ΤΑΞΗ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ: ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ηµεροµηνία: Σάββατο 7 Ιανουαρίου 2017 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΘΕΜΑ Α ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2010

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2010 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2010 ΘΕΜΑ Α 1. δ 2. β 3. α 4. β 5. γ ΘΕΜΑ Β 1. Σελ. 17 σχολ. Βιβλίου: Το γενετικό υλικό ενός κυττάρου αποτελεί το γονιδίωμά του όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

3. Σχ. Βιβλίο σελ «το βακτήριο Αgrobacterium.ξένο γονίδιο» Και σελ 133 «το βακτήριο Bacillus.Βt».

3. Σχ. Βιβλίο σελ «το βακτήριο Αgrobacterium.ξένο γονίδιο» Και σελ 133 «το βακτήριο Bacillus.Βt». 2 ο Διαγώνισμα Βιολογίας Γ Λυκείου Θέμα Α 1. Α 2. Β 3. Β 4. Α 5. C Θέμα Β 1. Σελ 40 «τα ριβοσώματα μπορούν..πρωτεινών» Και σελ 39 «ο γενετικός κώδικας είναι σχεδόν καθολικός πρωτείνη». 2. Σελ 98 «η φαινυλκετονουρία.φαινυλαλανίνης»

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Η τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA και οι εφαρμογές της...

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Η τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA και οι εφαρμογές της... ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Η τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA και οι εφαρμογές της... Γενετική Μηχανική o Περιλαμβάνει όλες τις τεχνικές με τις οποίες μπορούμε να επεμβαίνουμε στο γενετικό υλικό των οργανισμών.

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Καταφεύγουµε στις µοριακές τεχνικές Συλλέγουµε το δείγµα για µοριακές τεχνικές ιάσπαση ιστικών δοµών ιαχωρισµός των κυττάρων ιάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ. Αλεξόπουλος Κώστας Χημικός M.Sc, PhD

ΟΙ ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ. Αλεξόπουλος Κώστας Χημικός M.Sc, PhD ΟΙ ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ Αλεξόπουλος Κώστας Χημικός M.Sc, PhD Μοριακός Έλεγχος (Nucleic Acid Testing = NAT) Μοριακός Έλεγχος είναι η μέθοδος που ακολουθείται στα Κέντρα Αίματος για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α)

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α) ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α) ΘΕΜΑ Α (Μονάδες 25) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: Α1. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ' ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2019 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ' ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2019 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ' ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2019 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ Α Θετικής κατεύθυνσης Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Β Β1. Η σωστή σειρά είναι: 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. πριμόσωμα γ. DNA δεσμάση δ. DNA ελικάσες ε. RNA πολυμεράση Β3. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο.Π. ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Να σημειώσετε το γράμμα που συμπληρώνει κατάλληλα τη φράση:

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο.Π. ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Να σημειώσετε το γράμμα που συμπληρώνει κατάλληλα τη φράση: Κανάρη 36, Δάφνη Τηλ. 210 9713934 & 210 9769376 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο.Π. ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΜΑ Α Να σημειώσετε το γράμμα που συμπληρώνει κατάλληλα τη φράση: Α1. Το βακτήριο Agrobacterium tumefaciens

Διαβάστε περισσότερα

www.epignosi.edu.gr ΘΕΜΑ Α

www.epignosi.edu.gr ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στην κόλλα σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή πρόταση.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004 ΘΕΜΑ 1ο 1. δ, ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004 2. β, 3. β, 4. γ, 5. δ. ΘΕΜΑ2ο 1. Σχολικό βιβλίο, σελίδα 31: «Υπάρχουν τέσσερα είδη μορίων RNA και το μεταφέρει στη θέση της πρωτεϊνοσύνθεσης».

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1. δ Α2. γ Α3. δ Α4. β Α5. α 2 β 5 γ 6 δ 1 ε 3 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Νικολακοπούλου Κωνσταντίνα Κάτσα Ελένη-Μαρία Δάσκου Μαρία. β-θαλασσαιμία

Νικολακοπούλου Κωνσταντίνα Κάτσα Ελένη-Μαρία Δάσκου Μαρία. β-θαλασσαιμία Νικολακοπούλου Κωνσταντίνα Κάτσα Ελένη-Μαρία Δάσκου Μαρία β-θαλασσαιμία Θάλασσα + αίμα = θαλασσαιμία Εισαγωγή Η πιο κοινή γενετική νόσος που κληρονομείται Mενδελικά ~ 1 : 100.000 παγκοσμίως ~ 1 : 10.000

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΔΕΙΓΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΕΚΑΤΟΝΤΑΔΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΟΥ ΔΙΑΘΕΤΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΟΥ ΑΝΟΙΓΟΥΝ ΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΜΑΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΓΕΝΕΤΙΚΗ 1) Γονιδιακές μεταλλάξεις, χρωμοσωμικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Dr Α. Μεντής, Ιατρός Βιοπαθολόγος, Κλινικός Μικροβιολόγος ιευθυντής ιαγνωστικού Τμήματος ιευθυντής Εργαστηρίου Ιατρικής Μικροβιολογίας ιευθυντής Εθνικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο...2 I. Μεταλλάξεις...2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ...7

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο...2 I. Μεταλλάξεις...2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ...7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο...2 I. Μεταλλάξεις...2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ...7 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο I. Μεταλλάξεις Εκπαιδευτικοί στόχοι: Μετά την ολοκλήρωση της µελέτης αυτού του κεφαλαίου ο µαθητής θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008 ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008 Ορισμοί Γενετική: μελέτη της κληρονομικότητας και των παραλλαγών της Ιατρική γενετική: η γενετική του ανθρώπινου είδους Κλινική γενετική:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Αναλυτική Μέθοδος- Αναλυτικό Πρόβλημα. Ανάλυση, Προσδιορισμός και Μέτρηση. Πρωτόκολλο. Ευαισθησία Μεθόδου. Εκλεκτικότητα. Όριο ανίχνευσης (limit of detection, LOD).

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θέμα 1 ο : Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1. Το σύμπλοκο έναρξης της πρωτεϊνοσύνθεσης δεν περιλαμβάνει α. το mrna β. τη μεγάλη ριβοσωμική υπομονάδα γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) «Οι σύγχρονες τεχνικές βιο-ανάλυσης στην υγεία, τη γεωργία, το περιβάλλον και τη διατροφή» Η Συμβολή της Μοριακής Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 - ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 - ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 - ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. σε σωματικό κύτταρο οργανισμού που βρίσκεται στη φάση κυτταρικής διαφοροποίησης συνέβη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) «Οι σύγχρονες τεχνικές βιο-ανάλυσης στην υγεία, τη γεωργία, το περιβάλλον και τη διατροφή» Γενετικά νοσήματα του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) «Οι σύγχρονες τεχνικές βιο-ανάλυσης στην υγεία, τη γεωργία, το περιβάλλον και τη διατροφή» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερο εμβρυϊκό DNA. Μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος.

Ελεύθερο εμβρυϊκό DNA. Μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος. Ελεύθερο εμβρυϊκό DNA. Μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος. Παναγιώτης Μπεναρδής MD, DipFetMed(FMF) Μαιευτήρας-Γυναικολόγος Ειδικός στην Ιατρική Εμβρύου & Υπερηχογραφία Diploma in Fetal Medicine (FMF,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΠ Γ Λ (ΘΕΡΙΝΑ) Νότα Λαζαράκη

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΠ Γ Λ (ΘΕΡΙΝΑ) Νότα Λαζαράκη ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΠ Γ Λ (ΘΕΡΙΝΑ) 04 02-2018 Νότα Λαζαράκη ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: Α1. Η διάγνωση της β θαλασσαιμίας κατά τον προγεννητικό έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση του DNA στον έλεγχο της πατρότητας και στην εξιχνίαση του εγκλήματος

Η ανάλυση του DNA στον έλεγχο της πατρότητας και στην εξιχνίαση του εγκλήματος ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η ανάλυση του DNA στον έλεγχο της πατρότητας και στην εξιχνίαση του εγκλήματος Δρ. Λ. Κοβάτση Ιατρός-Ειδική Ιατροδικαστής Επίκουρη Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Ο.Π. Θετικών Σπουδών Γ' Λυκείου

Βιολογία Ο.Π. Θετικών Σπουδών Γ' Λυκείου Βιολογία Ο.Π. Θετικών Σπουδών Γ' Λυκείου ΘΕΜΑ Α Α1. Στα χρωμοσώματα ενός ανθρώπινου σωματικού κυττάρου στο στάδιο της μετάφασης της μίτωσης υπάρχουν: Α. 23 μόρια DNA Β. 92 μόρια DNA Γ. 46 μόρια DNA Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. β 3. α 4. α 5. β

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. β 3. α 4. α 5. β ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. β 3. α 4. α 5. β 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΡΙΤΗ 21 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: BΙΟΛΟΓΙΑ (ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ)

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές Απαντήσεις Βιολογίας Προσανατολισμού Ιούνιος 2019

Ενδεικτικές Απαντήσεις Βιολογίας Προσανατολισμού Ιούνιος 2019 Ενδεικτικές Απαντήσεις Βιολογίας Προσανατολισμού Ιούνιος 2019 Θέμα Α Α1. α Α2. β Α3. γ Α4. γ Α5. β Θέμα Β Β1. 1 ζ 2 στ 3 α 4 ε 5 β 6 δ Β2. Η DNA πολυμεράση μπορεί να προσδεθεί μόνο σε δίκλωνες δομές και

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α. 1. δ 2. δ 3. β 4. γ 5. α ΘΕΜΑ Β Β1. Α I Β IV Γ VI Δ VII Ε II ΣΤ III Ζ V Η -

ΘΕΜΑ Α. 1. δ 2. δ 3. β 4. γ 5. α ΘΕΜΑ Β Β1. Α I Β IV Γ VI Δ VII Ε II ΣΤ III Ζ V Η - ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2017 ΛΥΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Π. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΔΗΣ 1. δ 2. δ 3. β 4. γ 5. α ΘΕΜΑ Α Β1. Α I Β IV Γ VI Δ VII Ε II ΣΤ III Ζ V Η - ΘΕΜΑ Β Β2. Η εικόνα αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣ:ΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ Λυκείου 23 Φεβρουάριοου 2014

ΔΙΑΓΩΝΙΣ:ΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ Λυκείου 23 Φεβρουάριοου 2014 ΔΙΑΓΩΝΙΣ:ΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ Λυκείου 23 Φεβρουάριοου 2014 Ονοματεπώνυμο εξεταζόμενου:. ΘΕΜΑ 1 Ο Να απαντήσετε στις ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής: 1. Η ανευπλοειδία είναι είδος μετάλλαξης που οφείλεται:

Διαβάστε περισσότερα