Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Διανυσµατικοί Υποχώροι και Κατασκευές. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Διανυσµατικοί Υποχώροι και Κατασκευές. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών"

Transcript

1 Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Διανυσµατικοί Υποχώροι και Κατασκευές Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών

2

3 Κεφάλαιο 3 ιανυσµατικοι Υποχωροι και Κατασκευες Το παρόν Κεφάλαιο ϑα αφιερωθεί στην µελέτη των ιδιοτήτων διανυσµατικών χώρων οι οποίες κληρονοµούνται από υποσύνολά τους. Τα υποσύνολα αυτά, τα οποία καλούνται υπόχωροι, είναι επίσης διανυσµατικοί χώροι µε πράξεις τους περιορισµούς των πράξεων του διανυσµατικού χώρου. Επίσης ϑα µελετήσουµε σηµαντικές κατασκευές οι οποίες ϑα µας επιτρέψουν να παράγουµε νέους διανυσµατικούς χώρους από ήδη γνωστούς. 3.1 ιανυσµατικοί Υπόχωροι Στην παρούσα ενότητα ϑα µελετήσουµε κληρονοµικές ιδιότητες διανυσµατικών χώρων καθώς και µια άλλη µέθοδο µε την οποία µπορούµε να παράγουµε νέους διανυσµατικούς χώρους. Συµβολισµός Καθ όλη τη διάρκεια αυτής της ενότητας σταθεροποιούµε έναν διανυσµατικό χώρο V πάνω από ένα σώµα K. Οι πράξεις της πρόσθεσης και του ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού του V, ϑα συµβολίζονται πάντα µε + και. Τέλος το µηδενικό διάνυσµα του V ϑα συµβολίζεται µε 0. Χάριν ευκολίας όµως από τώρα και στό εξής ϑα παραλείπουµε το σύµβολο του ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού. Ετσι ο ϐαθµωτός πολλαπλασιασµός του αριθµού k K µε το διάνυσµα x ϑα συµβολίζεται µε k x. ηλαδή : k x := k x. Θα χρησιµοποιόύµε τα αξιώµατα και τις ϐασικές ιδιότητες διανυσµατικών χώρων που αποδείξαµε στις προηγούµενες ενότητες χωρίς περαιτέρω αναφορά. Ετσω W V ένα µή-κενό υποσύνολο του V, και έστω x, y W και k K. Τότε δεν είναι απαραίτητο να ισχύει ότι το διάνυσµα x + y ή το διάνυσµα k x 39

4 40 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕ ανήκει στο W. ηλαδή δεν είναι απαραίτητο το υποσύνολο W να είναι κλειστό στην πράξη της πρόσθεσης και του ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού του V. Παράδειγµα Εστω R 2 ο διανυσµατικός χώρος πάνω από το R των 2- άδων πραγµατικών αριθµών. Θεωρούµε το ακόλουθα υποσύνολα του R n : W 1 := {(x 1, x 2 ) R 2 x x 2 2 = 1}, W 2 := {(x 1, x 2 ) R 2 x 1, x 2 0} Τότε είναι ϕανερό ότι τα διανύσµατα x = (1, 0) και y = (0, 1) ανήκουν στον W 1, αλλά το διάνυσµα x + y = (1, 1) δεν ανήκει στο W 1. Επίσης το διάνυσµα z = (1, 1) ανήκει στο W 2, αλλά το διάνυσµα x = ( 1, 1) δεν ανήκει στο W 2. Μη-κενά υποσύνολα ένος διανυσµατικού χώρου τα οποία είναι κλειστά στην πρόσθεση και στον ϐαθµωτό πολλαπλασιασµό, όπως ϑα δούµε, διαδρα- µατίζουν σπουδαίο ϱόλο στην ϑεωρία των διανυσµατικών χώρων. Ετσι προκύπτει ϕυσιολογικά ο ακόλουθος ορισµός. Ορισµός Εστω W ένα υποσύνολο του V. Το W καλείται υπόχωρος του V αν ικανοποιεί τις ακόλουθες συνθήκες. 1. W. 2. Το W είναι κλειστό στην πράξη της πρόσθεσης του V. ηλαδή : x, y W : x + y W 3. Το W είναι κλειστό στην πράξη του ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού του V. ηλαδή : k K, x W : k x W Πρίν περάσουµε να δούµε παραδείγµατα υπόχωρων, ϑα αποδείξουµε κάποιες ϐασικές ιδιότητες που κληρονοµούν από τους υπερκείµενους διανυσµατικούς χώρους, και οι οποίες είναι σχετικά άµεσες συνέπειες του ορισµού Λήµµα Εστω W ένας υπόχωρος του V W. ηλαδή το µηδενικό διάνυσµα του V ανήκει στον W. 2. Αν x W, τότε x W. ηλαδή ο W περιέχει το αντίθετο κάθε διανύσµατος του.

5 3.1. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ 41 Απόδειξη : Επειδή το υποσύνολο W είναι µη-κενό, έπεται ότι υπάρχει x W. Τότε όµως και 0 x W σύµφωνα µε την συνθήκη 3. του ορισµού Επειδή 0 x = 0, έχουµε 0 W. Αν τώρα x W, τότε παρόµοια ( 1) x W. Επειδή ( 1) x = x, έχουµε ότι x W. Πρόχειρη οκιµασία 1. Να δείξετε ότι ένα µη κενό υποσύνολο W του V είναι υπόχωρος του V αν-ν k x + l y W, x, y W και k, l K. 2. Τι µορφή έχουν οι υπόχωροι ενός σώµατος K όταν το K ϑεωρηθεί σαν διανυσµατικός χώρος πάνω από τον ευατό του ; Οι συνθήκες 2. και 3. του ορισµού µας επιτρέπουν να περιορίσουµε τις πράξεις της πρόσθεσης και του ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού του V σε κάθε υπόχωρο W V. Ετσι ο W είναι εφοδιασµένος µε µια πράξη πρόσθεσης και ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού. Είναι εύλογο να αναρωτηθεί κανείς αν µε αυτές τις πράξεις ο W είναι διανυσµατικός χώρος πάνω από το K. Αυτό πράγµατι συµβαίνει : Λήµµα Εστω W ένας υπόχωρος του V. Τότε µε τις πράξεις του V ο υπόχωρος W είναι διανυσµατικός χώρος πάνω από το σώµα K. Το µηδενικό διάνυσµα του W είναι το µηδενικό διάνυσµα του W και το αντίθετο ενός διανύσµατος x του W είναι το αντίθετο του x όταν αυτό ϑεωρηθεί σαν διάνυσµα του V. Απόδειξη : Η απόδειξη αφήνεται σαν άσκηση σηµειώνοντας ότι είναι άµεση συνέπεια του ορισµού και του Λήµµατος οθέντος του διανυσµατικού χώρου V, τίθεται το ερώτηµα αν υπάρχουν πάντοτε υπόχωροι του V, και αν η απάντηση είναι ναι πως µπορούµε να ϐρού- µε υπόχωρους του V; Μια πρώτη απάντηση δίνεται από την ακόλουθη πρόταση. Πρόταση Ολος ο χώρος V είναι υπόχωρος του V. 2. Το σύνολο { 0} είναι υπόχωρος του V. 3. Για κάθε διάνυσµα x V, το υποσύνολο x := {k x V k K} είναι ένας υπόχωρος του V. Απόδειξη : 1., 2. Η απόδειξη είναι προφανής καθώς οι συνθήκες του ορισµού ικανοποιούνται κατά τετριµµένο τρόπο. 3. Κατ αρχήν το σύνολο x δεν είναι κενό διότι περιέχει το µηδενικό διάνυσµα : 0 = 0 x x. Αν α, β x, τότε υπάρχουν k, l K, έτσι ώστε :

6 42 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕ α = k x και β = l x. Τότε α + β = k x + l x = (k + l) x x. Τέλος αν α = k x x, και r K, τότε ϑα έχουµε : r α = r(k x) = (rk) x x. Σχόλιο Ο υπόχωρος { 0} καλείται ο µηδενικός υπόχωρος του V. Ο υπόχωρος { 0} καλείται και τετριµµένος υπόχωρος του V. Ενας υπόχωρος W του V καλείται γνήσιος υπόχωρος, αν δεν συµπίπτει µε τον V: W V. Παράδειγµα Στο παράδειγµα αυτό ϑα περιγράψουµε όλους τους υπόχω- ϱους του διανυσµατικού χώρου R 2 πάνω από το R. Εστω W ένας υπόχωρος του R 2 µε W { 0}. Τότε υπάρχει ένα διάνυσµα x = (x 1, x 2 ) W µε (x 1, x 2 ) (0, 0). Τότε, σύµφωνα µε τον Ορισµό 3.1.1, r x W, r R. Τότε ϑέτοντας, όπως και στην Πρόταση 3.1.4, x := {r x r R}, έπεται ότι x W. Γεωµετρικά το σύνολο x είναι µιά ευθεία στο καρτεσιανό επίπεδο R 2 η οποία περνάει από την αρχή των αξόνων 0 = (0, 0). Υποθέτουµε ότι x W. Τότε υπάρχει ένα διάνυσµα y = (y 1, y 2 ) W µε y / x. Ισχυριζόµαστε ότι ισχύει : x 1 y 2 x 2 y 1 0 ( ) Πραγµατικά υποθέτουµε ότι x 1 y 2 x 2 y 1 = 0 και ϑα οδηγηθούµε σε άτοπο. Επειδή το διάνυσµα x = (x 1, x 2 ) (0, 0), έπεται ότι είτε x 1 0 ή x 2 0. Αν ισχύει x 1 0, τότε επειδή δεχθήκαµε ότι x 1 y 2 x 2 y 1 = 0, ϑα έχουµε y 2 = y 1 x 1 x 2 και εποµένως y = (y 1, y 2 ) = y 1 x 1 (x 1, x 2 ) x το οποίο είναι άτοπο από την υπόθεση µας. Αν ισχύει x 2 0, τότε εργαζόµενοι παρόµοια ϑα έχουµε y = (y 1, y 2 ) = y 2 x 2 (x 1, x 2 ) x το οποίο είναι άτοπο από την υπόθεση. Εποµένως η σχέση ( ) ισχύει. Θα δείξουµε τώρα ότι η σχέση ( ) έχει σαν συνέπεια ότι W = R 2. Πραγµατικά : έστω z = (z 1, z 2 ) R 2 ένα τυχόν διάνυσµα. Τότε εύκολα µπορούµε να δούµε ότι ισχύει η σχέση (να το δειξετε σαν Ασκηση): z = (z 1, z 2 ) = k x + l y = k(x 1, x 2 ) + l(y 1, y 2 ), ( ) όπου : k = z 1y 2 z 2 y 1 x 1 y 2 x 2 y 1 και l = x 1z 2 x 2 z 1 x 1 y 2 x 2 y 1 Επειδή x, y W και ο W είναι υπόχωρος του R 2, από τον Ορισµό έπεται ότι (δες και την Πρόχειρη οκιµασία 3.1): z = k x + l y W. Εποµένως το τυχόν διάνυσµα z του R 2 ανήκει στο υποσύνολο W και άρα W = R 2. Σ αυτό το συµπέρασµα καταλήξαµε υποθέτοντας ότι x W. Εποµένως είτε W = { 0}, ή W = x ή W = R 2. Αντίστροφα από την Πρόταση έχουµε ότι τα σύνολα { 0}, R 2 και τα σύνολα της µορφής x είναι υπόχωροι του R 2. Συνοψίζοντας : W είναι υπόχωρος του R 2 W = { 0} ή W = R 2 ή W = x, όπου 0 x W

7 3.1. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ 43 Παράδειγµα Εστω ο διανυσµατικός χώρος F(R, R) των συναρτήσεων f : R R. Υπενθυµίζουµε ότι µια συνάρτηση f F(R, R) καλείται άρτια αν f( x) = f(x) και περιττή αν f( x) = f(x). Τότε το σύνολο F A (R, R) των άρτιων και το σύνολο F Π (R, R) των περιττών συναρτήσεων είναι υπόχωροι του F(R, R). Θα δούµε τώρα µια µέθοδο κατασκευής υπόχωρων ο οποίος καλύπτει πολλά ενδιαφέροντα παραδείγµατα. Παράδειγµα Εστω V ένας διανυσµατικός χώρος πάνω από το σώµα K και έστω k 1, k 2,, k n σταθεροί αριθµοί απο το σώµα K. Τότε το σύνολο : W := {(a 1, a 2,, a n ) K n k 1 a 1 + k 2 a k n a n = 0} είναι ένας υπόχωρος του K n. Πραγµατικά : Το µηδενικό διάνυσµα 0 = (0, 0,, 0) προφανώς ανήκει στο W. Αν α = (a 1, a 2,, α n ) και β = (b 1, b 2,, b n ) είναι δύο στοιχεία του W, τότε k 1 a 1 + k 2 a k n a n = 0 και k 1 b 1 + k 2 b k n b n = 0. Προσθέτοντας κατά µέλη ϑα έχουµε 0 = (k 1 a 1 + k 2 a k n a n ) + (k 1 b 1 + k 2 b k n b n ) = k 1 (a 1 + b 1 ) + k 2 (a 2 + b 2 ) + + k n (a n + b n ). Αρα το διάνυσµα α + β = (a 1 + b 1, a 2 + b 2,, a n + b n ) ανήκει στο W. Τέλος αν r K, και α = (a 1, a 2,, a n ) W, τότε για το διάνυσµα r α = (ra 1, ra 2,, ra n ) του K n, ϑα έχουµε : k 1 (ra 1 ) + k 2 (ra 2 ) + + k n (ra n ) = (k 1 r)a 1 + (k 2 r)a (k n r)a n = r(k 1 a 1 + k 2 a k n a n ) = r0 = 0. Αρα r α W. Εποµένως το W είναι υπόχωρος του K n. Σχόλιο Ο υπόχωρος του Παραδείγµατος περιγράφει το σύνολο λύσεων της εξίσωσης : k 1 x 1 + k 2 x k n x n = 0 ( ) ηλαδή το σύνολο των n-αδων αριθµών (a 1, a 2,, a n ) από το σώµα K οι οποίες ικανοποιούν την παραπάνω εξίσωση. Μια εξίσωση της µορφής ( ) καλείται οµογενής γραµµική εξίσωση n αγνώστων x 1, x 2,, x n µε (σταθερούς) συντελεστές k 1, k 2,, k n από το σώµα K. Ετσι για παράδειγµα το σύνολο {(a 1, a 2, a 3, a 4 ) R 4 2a 1 3a 2 + 8a n + a 4 = 0} είναι ένας υπόχωρος του R 4 ο οποίος µας περιγράφει το σύνολο λύσεων της οµογενούς εξίσωσης 2x 1 3x 2 + 8x 3 + x 4 = 0.

8 44 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕ Παράδειγµα Εστω ο διανυσµατικός χώρος K[t] των πολυωνύµων πάνω από ένα σώµα K, και έστω n 0. Τότε το υποσύνολο K n [t] των πολυωνύµων µε ϐαθµό n, είναι ένας υπόχωρος του K[t]. Θα κλείσουµε την παρούσα ενότητα µε κάποια παραδείγµατα υπόχωρων του διανυσµατικού χώρου M n n (K) των n n πινάκων µε στοιχεία από ένα σώµα K. Εστω A = (a i,j ) M n n (K) ένας n n πίνακας. 1. Ο πίνακας A καλείται συµµετρικός αν-ν a ij = a ji, 1 i, j, n. Συµ- ϐολίζουµε µε S n n (K) το υποσύνολο όλων των συµµετρικών πινάκων : S n n (K) := {A = (a ij ) M n n (K) a ij = a ji, 1 i, j, n} 2. Ο πίνακας A καλείται αντισυµµετρικός αν-ν a ji = a ij, 1 i, j, n. Συµβολίζουµε µε A n n (K) το υποσύνολο όλων των αντισυµµετρικών πινάκων : A n n (K) := {A = (a ij ) M n n (K) a ji = a ij, 1 i, j, n} 3. Ο πίνακας A καλείται άνω τριγωνικός αν-ν a ij = 0, i, j = 1, 2,, n µε i > j. Συµβολίζουµε µε AT n n (K) το υποσύνολο όλων των άνω τριγωνικών πινάκων : AT n n (K) := {A = (a ij ) M n n (K) a ij = 0, i, j = 1,, n : i > j} 4. Ο πίνακας A καλείται κάτω τριγωνικός αν-ν a ij = 0, i, j = 1, 2,, n µε i < j. Συµβολίζουµε µε KT n n (K) το υποσύνολο όλων των άνω τριγωνικών πινάκων : KT n n (K) := {A = (a ij ) M n n (K) a ij = 0, i, j = 1,, n : i < j} 5. Συµβολίζουµε µε D n n (K) τα υποσύνολο των διαγωνίων πινάκων και µε B n n (K) τα υποσύνολο των ϐαθµωτών πινάκων : D n n (K) := {A = (a ij ) M n n (K) a ij = 0 i, j = 1,, n : i j} B n n (K) := {A = (a ij ) D n n (K) a ii = a jj i, j = 1,, n} όπως αυτοί ορίσθηκαν στην ενότητα 2.3

9 3.2. ΓΡΑΜΜΙΚΟΙ ΣΥΝ ΥΑΣΜΟΙ 45 Για παράδειγµα για τους πίνακες : A = 4 2 8, B = C = , D = έχουµε : A S 3 3 (R), B A 3 3 (R), C AT 3 3 (R), D KT 3 3 (R). Να δείξετε ότι τα υποσύνολα Πρόχειρη οκιµασία D n n (K), B n n (K), S n n (K), A n n (K), AT n n (K), KT n n (K) είναι υπόχωροι του M n n (K)., 3.2 Γραµµικοί Συνδυασµοί Στην παρούσα ενότητα ϑα µελετήσουµε έναν σηµαντικό τρόπο κατασκευής υ- πόχωρων του V. Οπως και πριν από τώρα σταθεροποιούµε έναν διανυσµατικό χώρο V πάνω από το σώµα K, Πρώτα όµως χρειαζόµαστε έναν ορισµό. Ορισµός Εστω S = { x 1, x 2,, x n } ένα πεπερασµένο υποσύνολο διανυσµάτων του χώρου V. Γραµµικός συνδιασµός του συνόλου S ή των διανυσµάτων x 1, x 2,, x n, καλείται κάθε διάνυσµα του V το οποίο είναι της µορφής : k 1 x 1 + k 2 x k n x n, όπου k i K, i = 1, 2,, n. Τα στοιχεία k i καλούνται συντελεστές του γραµµικού συνδιασµού. Το σύνολο όλων των γραµµικών συνδιασµών του συνόλου S ή των διανυσµάτων x 1, x 2,, x n, συµβολίζεται ως εξής : S ή x 1, x 2,, x n. ηλαδή : S = x 1, x 2,, x n := {k 1 x 1 +k 2 x 2 + +k n x n k i K, i = 1, 2,, n} Παράδειγµα Στον διανυσµατικό χώρο R 3 πάνω από το R, το διάνυσµα 3(1, 0, 0) + 2(4, 3, 1) 7(6, 1, 0) + (7, 8, 9)

10 46 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕ είναι γραµµικός συνδυασµός των διανυσµάτων x 1 = (1, 0, 0), x 2 = (4, 3, 1), x 3 = (6, 1, 0), x 4 = (7, 8, 9) µε αντίστοιχους συντελεστές k 1 = 3, k 2 = 2, k 3 = 7, k 4 = 1. Παρόµοια στον διανυσµατικό χώρο C 2 πάνω από το C, το διάνυσµα i(2, 2) 8(3 + 5i, 4) + 7(1, 1 + i) είναι γραµµικός συνδιασµός των διανυσµάτων x 1 = (2, 2), x 2 = (3 + 5i, 4), x 3 = (1, 1 + i), µε αντίστοιχους συντελεστές k 1 = i, k 2 = 8 και k 3 = 7. Σχόλιο Μπορούµε να ορίσουµε την έννοια του γραµµικού συνδυασµού ά- πειρου πλήθους διανυσµάτων ως εξής. Εστω S = { x 1, x 2,, x n, x n+1,, } ένα άπειρο σύνολο διανυσµάτων του V. Ενας γραµµικός συνδυασµός του συνόλου S ή των διανυσµάτων { x i } είναι κάθε διάνυσµα του V της µορφής : k 1 x 1 + k 2 x k n x n + k n+1 x n+1 + στο οποίο υποθέτουµε ότι το πλήθος των µη-µηδενικών συντελεστών k i K είναι πεπερασµένο. Παράδειγµα Εστω ο διανυσµατικός χώρος K[t] των πολυωνύµων µε συντελεστές από ένα σώµα K. Τότε κάθε διάνυσµα, δηλαδή πολυώνυµο, P (t) του K[t] γράφεται ως εξής : P (t) = k 0 +k 1 t+k 2 t 2 + +k n t n, όπου n N 0 και k i K, n 0. Θέτοντας k m = 0, m > n, ϐλέπουµε ότι το P (t) είναι γραµµικός συνδυασµός του απείρου συνόλου διανυσµάτων {1, t, t 2,, t n, }. Εποµένως το σύνολο όλων των γραµµικών συνδυασµών του συνόλου διανυσµάτων {1, t, t 2,, t n, } συµπίπτει µε το σύνολο όλων των πολυωνύµων : K[t] = 1, t, t 2,, t n,. Παράδειγµα Εστω ο διανυσµατικός χώρος K n πάνω από το σώµα K. Θεωρούµε τα ακόλουθα διανύσµατα του K n : e 1 := (1, 0, 0,, 0, 0), e 2 := (0, 1, 0,, 0, 0),, e n := (0, 0, 0,, 0, 1) Τότε ισχυριζόµαστε ότι : e 1, e 2,, e n = K n. Πραγµατικά αρκεί να δείξουµε ότι κάθε διάνυσµα x = (x 1, x 2,, x n ) του K n είναι γραµµικός συνδυασµός των { e} n i=1. Αυτό συµβαίνει διότι : x = (x 1, x 2,, x n ) = x 1 (1, 0, 0,, 0, 0) + x 2 (0, 1, 0,, 0, 0) + x n (0, 0, 0,, 0, 1) = = x 1 e 1 + x 2 e x n e n.

11 3.2. ΓΡΑΜΜΙΚΟΙ ΣΥΝ ΥΑΣΜΟΙ 47 Τα Παραδείγµατα και δείχνουν ιδιαίτερα ότι οι γραµµικοί συνδυασµοί 1, t, t 2,, t n, και e 1, e 2,, e n είναι διανυσµατικοί χώροι καθώς συµπίπτουν µε τους K[t] και K n αντίστοιχα. Αυτό δεν είναι τυχαίο όπως δείχνει η ακόλουθη πρόταση. Πρόταση Εστω S = { x 1, x 2,, x n } ένα σύνολο διανυσµάτων στον V. Τότε το σύνολο S = x 1, x 2,, x n όλων των γραµµικών συνδυασµών των διανυσµάτων του S είναι ένας υπόχωρος του V ο οποίος περιέχει το S και έχει την ιδιότητα να είναι ο µικρότερος υπόχωρος του V ο οποίος περιέχει το S. ηλαδή αν W είναι ένας υπόχωρος του V ο οποίος περιέχει το S, τότε S W. Απόδειξη : Επειδή 0 = 0 x x x n, έπεται ότι 0 S και ιδιαίτερα S. Εστω α, β S. Τότε α = k 1 x 1 + k 2 x k n x n και β = l 1 x 1 + l 2 x l n x n, όπου k i, l i K, 1 i n. Εποµένως α + β = (k 1 x 1 + k 2 x k n x n ) + (l 1 x 1 + l 2 x l n x n ) = (k 1 + l 1 ) x 1 + (k 2 + l 2 ) x (k n + l n ) x n S. Άρα το S είναι κλειστό στην πρόσθεση του V. Αν r K, τότε r α = r(k 1 x 1 + k 2 x k n x n ) = (rk 1 ) x 1 + (rk 2 ) x (rk n ) x n S. Εποµένως το S είναι υπόχωρος του V. Επιπρόσθετα ο υπόχωρος S περιέχει το S διότι για κάθε i = 1, 2,, n, έχουµε x i = 0 x x x i x i + 0 x i x n S. Εποµένως S S. Εστω τώρα W ένας υπόχωρος του V µε S W, και έστω α = k 1 x 1 + k 2 x k n x n ένα τυχόν διάνυσµα του S. Επειδή ο W περιέχει το S, δηλαδή τα διανύσµατα x 1, x 2,, x n, έπεται εύκολα από τον ορισµό µε χρήση επαγωγής επί του πλήθους n των διανυσµάτων του S, ότι k 1 x 1 + k 2 x k n x n W. ηλαδή α W. Εποµένως S W. Ορισµός Αν S V είναι ένα (πεπερασµένο) υποσύνολο διανυσµάτων του V, τότε ο υπόχωρος S καλείται ο υπόχωρος του V που παράγεται από το S. Η επόµενη πρόταση, η οποία µας δείχνει κάποιες σηµαντικές πράξεις οι οποίες δεν µεταβάλουν τον υπόχωρο που παράγεται από κάποια διανύσµατα, ϑα µας είναι πολύ χρήσιµη σε υπολογισµούς. Πρόταση Εστω S = { x 1, x 2,, x n } ένα πεπερασµένο σύνολο διανυσµάτων σε έναν διανυσµατικό χώρο V πάνω από ένα σώµα K. Τότε ισχύουν τα εξής : 1. (ΣΠ1) Ο υπόχωρος που παράγεται από το S, δεν αλλάζει αν αλλάξουµε την σειρά των διανυσµάτων x i. ηλαδή, i, j = 1, 2,, n: x 1,, x i,, x j,, x n = x 1,, x j,, x i,, x n

12 48 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕ 2. (ΣΠ2) Ο υπόχωρος που παράγεται από το S, δεν αλλάζει αν πολλαπλασιάσουµε ϐαθµωτά ένα από τα x i µε ένα µη-µηδενικό στοιχείο του K. ηλαδή, i = 1, 2,, n, k K, k 0: x 1,, x i,, x n = x 1,, k x i,, x n 3. (ΣΠ3) Ο υπόχωρος που παράγεται από το S, δεν αλλάζει αν αντικαταστήσουµε ένα από τα διανύσµατα x i µε ένα διάνυσµα της µορφής x i +k x j, όπου k 0 και i j. ηλαδή, i, j = 1, 2,, n, k K, µε k 0 και i j: x 1,, x i,, x n = x 1,, x i + k x j,, x n Απόδειξη : 1. Προκύπτει άµεσα χρησιµοποιώντας την αντιµεταθετικότητα της πρόσθεσης, δηλαδή το Αξίωµα ( Χ2). 2. Εστω x x 1,, x i,, x n. Τότε x = l 1 x l i x i + + l n x n. Επειδή k 0, η τελευταία σχέση µπορεί να γραφεί και ως εξής : x = l 1 x 1 + +(l i k 1 )k x i + +l n x n. Αυτή η σχέση δείχνει ότι x x 1,, k x i,, x n και εποµένως x 1,, x i,, x n x 1,, k x i,, x n. Αντίστροφα αν x x 1,, k x i,, x n, τότε x = m 1 x m i (k x i ) + + m n x n. Η τελευταία σχέση γράφεται x = m 1 x (m i k) x i + + m n x n και αυτό σηµαίνει ότι x x 1,, x i,, x n. Άρα x 1,, k x i,, x n x 1,, x i,, x n. Εποµένως τελικα ϑα έχουµε x 1,, k x i,, x n = x 1,, x i,, x n. 3. Εστω x x 1,, x i,, x n, και εποµένως x = l 1 x l i x i + + l j x j + + l n x n, όπου l i K, 1 i n. Η τελευταία σχέση γράφεται ισοδύναµα x = l 1 x 1 + +l i ( x i +k x j )+ +(l j kl i ) x j + +l n x n, δηλαδή προσθέσαµε και αφαιρέσαµε το διάνυσµα l i k x j στο x. Η τελευταία σχέση δείχνει ότι x x 1,, x i +k x j,, x n και εποµένως x 1,, x i,, x n x 1,, x i + k x j,, x n. Αντίστροφα έστω x x 1,, x i + k x j,, x n, εποµένως x = m 1 x 1 + +m i ( x i +k x j )+ +m j x j + +m n xn, όπου m i K, 1 i n. Η τελευταία σχέση γράφεται προφανώς x = m 1 x 1 + +m i x i + + (m i k + m j ) x j + + m n x n. Αυτό δείχνει ότι x x 1,, x i,, x n και εποµένως x 1,, x i + k x j,, x n x 1,, x i,, x n. Ετσι τελικά ϑα έχουµε x 1,, x i + k x j,, x n = x 1,, x i,, x n. Οι τρεις πράξεις (ΣΠ1), (ΣΠ2), (ΣΠ3) της Πρότασης καλούνται στοιχειώδεις πράξεις µεταξύ των διανυσµάτων x 1, x 2,, x n. Ας δούµε µε ένα παράδειγµα πως εφαρµόζουµε τις στοιχειώδεις πράξεις. Παράδειγµα Ετσω x 1, x 2, x 3 τρία διανύσµατα στον V για τα οποία γνω- ϱίζουµε ότι ικανοποιούν την σχέση ( ): 2 x x 2 4 x 3 = 0. Θα δείξουµε ότι :

13 3.2. ΓΡΑΜΜΙΚΟΙ ΣΥΝ ΥΑΣΜΟΙ 49 x 1, x 2 = x 2, x 3. Πραγµατικά εκτελώντας διαδοχικά τις στοιχειώδεις πράξεις (ΣΠ2), (ΣΠ3), (ΣΠ2), (ΣΠ1), και λαµβάνοντας υπ όψιν µας την σχέση ( ), ϑα έχουµε : x 1, x 2 = 2 x 1, x 2 = 2 x x 2, x 2 = 4 x 3, x 2 = x 3, x 2 = x 2, x 3 Παράδειγµα Θα προσδιορίσουµε τον υπόχωρο του R 3 ο οποίος παράγεται από τα διανύσµατα x = (1, 0, 1) και y = (0, 2, 0). Χρησιµοποιώντας τον ορισµό υπόχωρου έχουµε : x, y = (1, 0, 1), (0, 2, 0) = {k(1, 0, 1) + l(0, 2, 0) k, l R} = {(k, 0, k) + (0, 2l, 0) k, l R} = {(k, 2l, k) k, l R} Ετσι για παράδειγµα το διάνυσµα (2, 2, 2) ανήκει στον υπόχωρο x, y (διαλέγουµε k = 2, l = 1). Παράδειγµα Στον διανυσµατικό χώρο R 3 πάνω από το R, ϑεωρούµε τα διανύσµατα : ε 1 = (1, 0, 1), ε 1 = (0, 1, 0), ε 1 = (0, 1, 1) Θα δείξουµε ότι : R 3 = ε 1, ε 2, ε 3,. Ας προσδιορίσουµε πρώτα τον υπόχωρο ε 1, ε 2, ε 3. Θα έχουµε : ε 1, ε 2, ε 3 = {kε 1 + lε 2 + mε 3 R 3 k, l, m R} = {k(1, 0, 1) + l(0, 1, 0) + m(0, 1, 1) R 3 k, l, m R} = {(k, l + m, k + m) R 3 k, l, m R} Επειδή πάντα ισχύει ε 1, ε 2, ε 3 R 3, αρκεί να δείξουµε ότι κάθε διάνυσµα x = (x, y, z) του R 3 µπορεί να γραφεί σαν γραµµικός συνδυασµός των διανυσµατων ε 1, ε 2, ε 3, δηλαδή είναι της µορφής (k, l+m, k+m), για κατάλληλα k, l, m R. Οµως x = (x, y, z) ε 1, ε 2, ε 3 αν-ν υπάρχουν k, l, m R, έτσι ώστε : x = (x, y, z) = (k, l + m, k + m). Ισοδύναµα : x = (x, y, z) ε 1, ε 2, ε 3 αν-ν το σύστηµα k = x, y = l + m, z = k + m µε αγνώστους τα k, l, m έχει λύση ως πρός x, y, z. Αφαιρώντας την τρίτη από την δεύτερη εξίσωση, έχουµε y z = l k. Αν στην τελευταία προσθέσουµε την πρώτη έχουµε x + y z = l. Αρα m = y l = y (x + y z) = z x. Εποµένως : k = x, l = x+y z, m = z x, δηλαδή το παραπάνω σύστηµα έχει λύση. Συνοψίζοντας το τυχόν διάνυσµα x = (x, y, z) γράφεται σαν γραµµικός συνδυασµός των ε 1, ε 2, ε 3 ως εξής : Εποµένως : ε 1, ε 2, ε 3 = R 3. x = (x, y, z) = x ε 1 + (x + y z) ε 2 + (z x) ε 3

14 50 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕ Πρόχειρη οκιµασία Στον R 3 ϑεωρούµε τα διανύσµατα : x = (1, 1, 0), y = (0, 0, 1), z = (1, 1, 1), w = ( 1, 1, 1). Να δείξετε ότι : x, y = z, w. Παράδειγµα Θεωρούµε τον διανυσµατικό χώρο K[t] των πολυωνύµων πάνω από το K. Εστω n N 0 ένας σταθερός ϕυσικός αριθµός και ϑεωρούµε τα διανύσµατα {1, t, t 2,, t n } του K[t]. Τότε ο υπόχωρος του K[t] που παράγεται από τα διανύσµατα {1, t, t 2,, t n } συµπίπτει µε το σύνολο όλων των πολυωνύµων µε ϐαθµό µικρότερο ή ίσο µε n µαζί µε το µηδενικό πολυώνυµο 0 (το οποίο υπενθυµίζουµε δεν έχει ϐαθµό): 1, t, t 2,, t n = {P (t) K[t] deg P (t) n} {0} Τον υπόχωρο αυτόν τον συµβολίζουµε µε K n [t]. Ετσι από τώρα και στο εξής K n [t] ϑα συµβολίζει τον υπόχωρο του K[t] όλων των πολυωνύµων µε ϐαθµό n. Μια ενδιαφέρουσα περίπτωση, την οποία ϑα αναλύσουµε διεξοδικά στο επόµενο Κεφάλαιο, είναι αυτή κατά την οποία ο υπόχωρος που παράγεται από ένα πεπερασµένο σύνολο διανυσµάτων συµπίπτει µε όλον το χώρο V. Ετσι προκύπτει ο ακόλουθος ορισµός. Ορισµός Ενας διανυσµατικός χώρος V πάνω από ένα σώµα K καλείται πεπερασµένα παραγόµενος, αν υπάρχει πεπερασµένο υποσύνολο διανυσµάτων S = { x 1, x 2,, x n } του V, έτσι ώστε V = S. Σ αυτή την περίπτωση τα διανύσµατα x 1, x 2,, x n καλούνται γεννήτορες του V και το σύνολο S καλείται σύνολο γεννητόρων του V. Άµεση συνέπεια του ορισµού είναι το ακόλουθο πόρισµα. Πόρισµα Εστω V ένας πεπερασµένα παραγόµενος διανυσµατικός χώ- ϱος πάνω από το σώµα K µε σύνολο γεννητόρων S = { x 1, x 2,, x n }. Τότε κάθε διάνυσµα x του V είναι γραµµικός συνδυασµός των διανυσµάτων του S. ηλαδή υπάρχουν στοιχεία k 1, k 2,, k n από το σώµα K, έτσι ώστε : x = k 1 x 1 + k 2 x k n x n.

15 3.2. ΓΡΑΜΜΙΚΟΙ ΣΥΝ ΥΑΣΜΟΙ 51 Παράδειγµα Από το Παράδειγµα έπεται ότι διανυσµατικός χώρος K n είναι πεπερασµένα παραγόµενος µε σύνολο γεννητόρων το σύνολο S = { e 1, e 2,, e n }, δηλαδή : K n = e 1, e 2,, e n όπου e i = (0,, 1,, 0) είναι το διάνυσµα που έχει 1 στην i-συντεταγµένη και παντού αλλού Από το Παράδειγµα έπεται ότι διανυσµατικός χώρος K n [t] των πολυωνύµων µε ϐαθµό n είναι πεπερασµένα παραγόµενος µε σύνολο γεννητόρων το σύνολο S = {1, t, t 2,, t n }, δηλαδή K n [t] = 1, t, t 2,, t n. 3. Το σύνολο {1, i} είναι ένα σύνολο γεννητόρων του διανυσµατικού χώρου C πάνω από το R, και εποµένως το C είναι πεπερασµένα παραγόµενος πάνω από το R. Σχόλιο Η έννοια του πεπερασµένα παραγόµενου διανυσµατικού χώ- ϱου εξαρτάται από το σώµα K επί του οποίου είναι ορισµένος ο χώρος. Πραγµατικά έχουµε ήδη δεί ότι το σώµα των πραγµατικών αριθµών R είναι διανυσµατικός χώρος πάνω από το R αλλά και πάνω από το το σώµα Q των ϱητών. Τότε ο R-διανυσµατικός χώρος R είναι πεπερασµένα παραγόµενος πάνω από το R µε σύνολο γεννητόρων S = {1} (αυτό ισχύει διότι r R : r = r1). Μπορεί όµως να δειχθεί ότι το R ϑεωρούµενος σαν διανυσµατικός χώρος πάνω από το Q δεν έχει πεπερασµένο σύνολο γεννητόρων. 2. Ενας διανυσµατικός χώρος έχει γενικά άπειρα το πλήθος σύνολα γεννητόρων. Για παράδειγµα το { e 1 = (1, 0), e 2 = (0, 1)} είναι σύνολο γεννητό- ϱων του διανυσµατικού χώρου R 2 πάνω από το R, όπως είδαµε στο Παράδειγ- µα Αν k R και k 0, τότε και το σύνολο { e 1 = (1, 0), ε = (0, k)} είναι σύνολο γεννητόρων του R 2 (να το δειξετε σαν Ασκηση). Εφαρµογή Θα προσδιορίσουµε ένα σύνολο γεννητόρων του διανυσµατικού χώρου W των λύσεων της οµογενούς γραµµικής εξίσωσης : k 1 x 1 + k 2 x k n x n = 0 ( ) ο οποίος ορίσθηκε στο Παράδειγµα ιακρίνουµε δύο περιπτώσεις : (α) k i = 0, i = 1, 2,, n. Τότε κάθε διάνυσµα (a 1, a 2,, a n ) K n ικανοποιεί την ( ) και άρα W = K n για τον οποίο ϐρήκαµε ένα σύνολο γεννητόρων στο Παράδειγµα

16 52 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕ (β) Εστω ότι κάποιο (τουλάχιστον ένα) k i 0. Τότε εργαζόµαστε ώς εξής : Πολλαπλασιάζοντας την ( ) µε το ki 1 k 1 x 1 + k 2 x k i 1 k i k i k i x i 1 + x i + k i+1 ϑα έχουµε την εξίσωση k i x i k n k i x n = 0 ( ) η οποία προφανώς είναι ισοδύναµη (δηλαδή έχει το ίδιο σύνολο λύσεων µε την ( )). Από την εξίσωση ( ) ϐλέπουµε ότι, εάν ϑέσουµε l 1 := k 1 k i, l 2 := k 2 k i,, l i 1 := k i 1 τότε ϑα έχουµε την εξίσωση : k i, l i+1 := k i+1 k i,, l n := k n k i x i = l 1 x 1 + l 2 x l i 1 x i 1 + l i+1 x i l n x n ( ) η οποία είναι προφανώς ισοδύναµη µε την ( ), άρα και µε την ( ). Εστω τώρα α µια λύση της ( ), δηλαδή µια n-άδα α = (a 1, a 2,, a n ) K n έτσι ώστε : k 1 a i + k 1 a k n a n = 0. Χρησιµοποιώντας ότι το διάνυσµα α ικανοποιεί και τις ισοδύναµες εξισώσεις ( ), ( ), ϑα έχουµε : και εποµένως : a i = l 1 a 1 + l 2 a l i 1 a i 1 + l i+1 a i l n a n ( ) α = (a 1, a 2,, a i 1, a i, a i+1,, a n ) = (α 1,, a i 1, l 1 a 1 +l 2 a 2 + +l i 1 a i 1 +l i+1 a i+1 + +l n a n, a i+1,, a n ) = a 1 (1, 0,, 0, l 1, 0,, 0) + a 2 (0, 1,, 0, l 2, 0,, 0)+ + a i 1 (0, 0,, 1, l i 1, 0,, 0) + a i+1 (0, 0,, 0, l i+1, 1,, 0)+ a n (0, 0,, 0, l n, 0,, 1) ηλαδή η τυχούσα λύση α του συστήµατος ( ), είναι γραµµικός συνδυασµός των διανυσµάτων : λ1 := (1, 0,, 0, l 1, 0,, 0),, λi 1 := (0, 0,, 1, l i 1, 0,, 0), λi+1 := (0, 0,, 0, l i+1, 1,, 0),, λn := (0, 0,, 0, l n, 0,, 1) όπου οι αριθµοί l j, j i, εµφανίζονται στην i-συντεταγµένη. Άρα ϑα έχου- µε α λ 1,, λ n και εποµένως W λ 1,, λ n. Αντίστροφα από τις σχέσεις l j = k j k i, j i, ϐλέπουµε εύκολα ότι τα διανύσµατα λ j, j i, είναι λύσεις του ( ) και εποµένως ανήκουν στο W. Επειδή, σύµφωνα µε το Παράδειγµα 3.1.6, το W είναι υπόχωρος του K n, έπεται ότι λ 1,, λ n W. Συνοψίζοντας τη παραπάνω ανάλυση, ϑα έχουµε : W = λ1,, λ i 1, λ i+1,, λ n

17 3.3. ΤΟΜΗ ΚΑΙ ΑΘΡΟΙΣΜΑ ΥΠΟΧΩΡΩΝ Τοµή και Αθροισµα Υπόχωρων Στην παρούσα ενότητα ϑα ορίσουµε και µελετήσουµε δύο ενδιαφέροντες µε- ϑόδους κατασκευής υπόχωρων. Αυτές οι µέθοδοι σχετίζονται µε γνωστές µας συνολοθεωρητικές κατασκευές και ανακύπτουν από το γενικό ερώτηµα αν η έννοια του υπόχωρου παραµένει αναλλοίωτη κάτω από διάφορες συνολοθεω- ϱητικές κατασκευές όπως η τοµή ή η ένωση Τοµή Υπόχωρων Είναι εύλογο να αναρωτηθεί κανείς αν η τοµή δύο υπόχωρων είναι υπόχωρος. Η απάντηση είναι ϑετική όπως µας δείχνει η ακόλουθη γενική πρόταση. Πρόταση Εστω {W i i I} µια συλλογή υπόχωρων του διανυσµατικού χώρου V, όπου I είναι ένα (πεπερασµένο ή άπειρο) σύνολο δεικτών. Τότε η τοµή των υπόχωρων W i := { x V x W i, i I} i I είναι ένας υπόχωρος του V. Απόδειξη : Από το Λήµµα έπεται ότι κάθε υπόχωρος του V περιέχει το µηδενικό διάνυσµα 0 του V. Άρα 0 W i, I, και εποµένως 0 i I W i. Ιδιαίτερα i I W i. Εστω x, y δύο διανύσµατα τα οποία ανήκουν στην τοµή i I W i. Τότε x, y W i, i I. Επειδή, i I, το υποσύνολο W i είναι υπόχωρος του V, έπεται ότι x + y W i, i I. Αυτό όµως σηµαίνει ότι x + y i I W i και εποµένως το υποσύνολο i I W i είναι κλειστό στην πράξη της πρόσθεσης. Τέλος αν k K και x i I W i, τότε x W i, i I. Επειδή i I, το υποσύνολο W i είναι υπόχωρος του V, έπεται ότι k x W i, i I. Τότε όπως και παραπάνω ϑα έχουµε k x i I W i. ηλαδή το υποσύνολο i I W i είναι κλειστό στην πράξη του ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού και εποµένως είναι ένας υπόχωρος του V. Είδαµε στην Πρόταση ότι, αν S = { x 1, x 2,, x n } είναι ένα πεπερασµένο υποσύνολο του V, τότε το σύνολο S όλων των γραµµικών συνδυασµών των διανυσµάτων του S είναι ο µικρότερος υπόχωρος του V ο οποίος περιέχει το S. Η επόµενη Πρόταση δείχνει την σχέση µεταξύ των Προτάσεων και Πρόταση Εστω S = { x 1, x 2,, x n } ένα υποσύνολο διανυσµάτων του διανυσµατικού χώρου V. Τότε ο υπόχωρος S που παράγεται από το S συµπίπτει

18 54 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕ µε την τοµή όλων των υπόχωρων του V που περιέχουν το S: S = {W V ο W είναι υπόχωρος του V µε S W} Απόδειξη : Εστω Z το υποσύνολο στο δεύτερο µέλος της παραπάνω σχέσης. Από την Πρόταση έπεται ότι ο υπόχωρος S περιέχεται σε κάθε υπόχωρο W του V µε S W. Άρα ο υπόχωρος S ϑα περιέχεται και στην τοµή τους, και εποµένως S Z. Από την άλλη πλευρά το σύνολο S είναι υπόχωρος του V που περιέχει το S και άρα είναι κάποιος από τους υπόχωρους W που εµφανίζονται στην τοµή Z. Αυτό όµως έχει σαν συνέπεια ότι Z S. Εποµένως S = Z. Θα δούµε τώρα µια εφαρµογή της ϑεωρίας η οποία ϑα µας είναι χρήσιµη στην ϑεωρία των γραµµικών συστηµάτων που ϑα αναπτύξουµε αργότερα. Εφαρµογή Εστω K ένα σώµα και έστω οι m το πλήθος οµογενείς γραµ- µικές εξισώσεις µε n αγνώστους x 1, x 2,, x n και συντελεστές a ij, 1 m, 1 j n, από το σώµα K: a 11 x 1 + a 12 x a 1n x n = 0 (Σ 1 ) a 21 x 1 + a 22 x a 2n x n = 0 (Σ 2 ) a m1 x 1 + a m2 x a mn x n = 0 (Σ m ) Ενα τέτοιο σύνολο γραµµικών εξισώσεων καλείται οµογενές γραµµικό σύστηµα m-εξισώσεων µε n-αγνώστους και ϑα το συµβολίζουµε µε (Σ). Ενα διάνυσµα α = (a 1, a 2,, a n ) K n καλείται λύση του (Σ), αν το α είναι λύση ταυτόχρονα όλων των εξισώσεων (Σ 1 ), (Σ 2 ),, (Σ m ) του (Σ). Ισχυρισµός: Το σύνολο λύσεων, έστω Λ, του (Σ) είναι ένας υπόχωρος του K n. Πραγµατικά, έστω Λ i, i = 1, 2,, m, το σύνολο λύσεων της οµογενούς εξίσωσης (Σ i ). Από το Παράδειγµα έπεται ότι το Λ i είναι ένας υπόχωρος του K n. Επειδή προφανώς ισχύει Λ = Λ 1 Λ 2 Λ n, από την Πρόταση ϑα έχουµε ότι το Λ είναι υπόχωρος του K n Αθροισµα και Ευθύ Αθροισµα Υπόχωρων Στην παρούσα υποενότητα ϑα δούµε µια διαφορετική µέθοδο κατασκευής υπόχωρων η οποία ϑα µας είναι χρήσιµη αργότερα στην ανάλυση ενός διανυσµατικού χώρου σε απλούστερους διανυσµατικούς (υπό)χωρους. Οπως πριν σταθεροποιούµε έναν διανυσµατικό χώρο V πάνω απο ένα σώµα K.

19 3.3. ΤΟΜΗ ΚΑΙ ΑΘΡΟΙΣΜΑ ΥΠΟΧΩΡΩΝ 55 Εχουµε ήδη δει στην Πρόταση ότι η τοµή (πεπερασµένου ή άπειρου) πλήθους υπόχωρων του V είναι υπόχωρος του V. Επιπρόσθετα η τοµή είναι ο µικρότερος υπόχωρος του V ο οποίος περιέχεται σε όλους του υπόχωρους. Κάτι αντίστοιχο δεν ισχύει για την ένωση υπόχωρων όπως δειχνει η ακολουθη πρόταση. Πρόταση Εστω V ένας διανυσµατικός χώρος πάνω από το σώµα K, και έστω W 1, W 2 δύο υπόχωροι του V. Τότε τα ακόλουθα είναι ισοδύναµα : 1. Η ένωση W 1 W 2 είναι υπόχωρος του V. 2. Είτε W 1 W 2 ή W 2 W 1. Απόδειξη : Αν W 1 W 2, τότε προφανώς W 1 W 2 = W 2 και αν W 2 W 1, τότε προφανώς W 1 W 2 = W 1. Ετσι σε κάθε περίπτωση η ένωση είναι υπόχωρος Υποθέτουµε ότι η ένωση W 1 W 2 είναι υπόχωρος του V και έστω ότι ο W 1 δεν περιέχεται στον W 2, δηλαδή W 1 W 2. Θα δείξουµε ότι αναγκαστικά ισχύει W 2 W 1. Επειδή υποθέσαµε ότι W 1 W 2, έπεται ότι υπάρχει (τουλάχιστον ένα) διάνυσµα x 0 W 1 µε x / W 2. Εστω τώρα ένα τυχόν διάνυσµα y W 2. Επειδή τα x 0, y ανήκουν προφανώς στην ένωση W 1 W 2 η οποία είναι υπόχωρος, έπεται ότι x 0 + y W 1 W 2. Αυτό σηµαίνει ότι είτε x 0 + y W 1 ή x 0 + y W 2. Αν x 0 + y W 2, τότε επειδή y W 2 και ο W 2 είναι υπόχωρος, έπεται ότι ( x 0 + y) y = x 0 W 2. Αυτό όµως είναι άτοπο διότι x 0 / W 2. Άρα x 0 + y W 1, και τότε επειδή x 0 W 1 και ο W 1 είναι υπόχωρος, έπεται ότι ( x 0 + y) x 0 = y W 1. Εποµένως δείξαµε ότι το τυχόν διάνυσµα y του W 2 ανήκει στον W 1, δηλαδή W 2 W 1. Αν W 2 W 1, τότε εργαζόµενοι παρόµοια, ϑα έχουµε W 1 W 2. Πρόχειρη οκιµασία Να ϐρεθεί συγκεκριµένο παράδειγµα δύο υπόχωρων W 1, W 2 ενός διανυσµατικού χώρου V έτσι ώστε η ένωση W 2 W 1 να µην είναι υπόχωρος. (Υπόδειξη : Θεωρείστε στο καρτεσιανό επίπεδο R 2 δύο διαφορετικές ευθείες οι οποίες διέρχονται από την αρχη των αξόνων (0, 0). ) Η Προταση µας οδηγεί στο να αναζητήσουµε τον µικρότερο υπόχωρο του V ο οποίος περιέχει κάποιους δεδοµένους υπόχωρους του. Ετσι οδηγούµαστε στον ακόλουθο ορισµό.

20 56 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕ Ορισµός Εστω W 1, W 2,, W n ένα πεπερασµένο σύνολο υπόχωρων του V. Το άθροισµα των υπόχωρων W 1, W 2,, W n ορίζεται να είναι το ακόλουθο υποσύνολο του V: W 1 + W W n := { x 1 + x x n x i W i, i = 1, 2,, n} Σηµειώνουµε ότι το πρώτο µέλος της παραπάνω σχέσης είναι απλά ένας συµβολισµός καθώς η πράξη πρόσθεσης + του V έχει ορισθεί σε στοιχεία του V και όχι σε υποσύνολα του. Η επόµενη πρόταση δικαιολογεί την εισαγωγή της έννοιας του αθροίσµατος υπόχωρων. Πρόταση Το άθροισµα W 1 + W W n πεπερασµένου πλήθους υπόχωρων W 1, W 2,, W n του V, είναι ένας υπόχωρος του V ο οποίος περιέχει όλους τους υπόχωρους W i. Επιπρόσθετα το άθροισµα W 1 + W W n είναι ο µικρότερος υπόχωρος του V ο οποίος περιέχει τους υπόχωρους W 1, W 2,, W n. ηλαδή αν W είναι ένας υπόχωρος του V έτσι ώστε W i W, i = 1, 2,, n, τότε W 1 + W W n W. Απόδειξη : Εχουµε δείξει στο Λήµµα ότι το µηδενικό διάνυσµα 0 του V ανήκει σε κάθε υπόχωρο, άρα και σε κάθε έναν από τους W i. Επειδή 0 = , έπεται ότι 0 W 1 + W W n και ιδιαίτερα το τελευταίο σύνολο δεν είναι κενό. Εστω τώρα x = x x n και y = y y n δύο διανύσµατα του W 1 +W 2 + +W n. Τότε χρησιµοποιώντας την προσεταιριστικότητα και αντιµεταθετικότητα της πρόσθεσης (Αξιώµατα ( Χ1), ( Χ2)), ϑα έχουµε : x + y = ( x x n ) + ( y y n ) = ( x 1 + y 1 ) + + ( x n + y n ). Επειδή οι W i είναι υπόχωροι του V και x i, y i W i, i = 1,, n, έπεται ότι x i + y i W i, i = 1,, n. Εποµένως x + y W 1 + W W n. Αν k K και x = x x n W 1 + W W n, τότε k x = k( x x n ) = k x k x n. Επειδή οι W i είναι υπόχωροι του V και x i W i, i = 1,, n, έπεται ότι k x i W i, i = 1,, n. Τότε όµως k x W 1 + W W n. Εποµένως το σύνολο W 1 + W W n είναι ενας υπόχωρος του V. Για κάθε i = 1, 2,, n, έστω x i W i. Τότε επειδή, σύµφωνα µε το Αξίωµα ( Χ3), έχουµε x i = x i και επειδή 0 W i, έπεται ότι x i W 1 +W 2 + +W n. Εποµένως ϑα έχουµε W i W 1 +W 2 + +W n, i = 1, 2,, n. Εστω τώρα W ένας υπόχωρος του V µε την ιδιότητα W i W, i = 1, 2,, n. Επειδή ο W είναι κλειστός στην πράξη της πρόσθέσης και περιέχει κάθε διάνυσµα x i, µε x i W i, i = 1, 2,, n, έπεται οτι ϑα περιέχει

21 3.3. ΤΟΜΗ ΚΑΙ ΑΘΡΟΙΣΜΑ ΥΠΟΧΩΡΩΝ 57 και το άθροισµα τους x x n. Με άλλα λόγια ϑα περιέχει κάθε διάνυσµα του W 1 + W W n και εποµένως W 1 + W W n W. Σχόλιο Μπορούµε να ορίσουµε και το άθροισµα άπειρου πλήθους υπόχωρων του Vως εξής : Εστω {W i i I} µιά συλλογή υπόχωρων του V, όπου I είναι ένα άπειρο σύνολο δεικτών. Τότε το άθροισµα του απείρου πλήθους υπόχωρων W i ορίζεται να είναι το υποσύνολο του V: { W i := x i V x i W i και x i = 0, i I i I } i I εκτός από ένα πεπερασµένο σύνολο δεικτών Οπως και στην Πρόταση µπορεί κανείς να δειξει ότι το υποσύνολο i I W i είναι υπόχωρος του V ο οποίος περιέχει τους W i και είναι ο µικρότερος υπόχωρος του V µε αυτή την ιδιότητα. 2. Από την Πρόταση προκύπτει άµεσα ότι W 1 + W W n = n i=1 W i, δηλαδή το άθροισµα των υπόχωρων συµπίπτει µε τον υπόχωρο που παράγεται από την ένωση των υπόχωρων W 1, W 2,, W n. Οπως ϑα δούµε αργότερα η πλέον ενδιαφέρουσα περίπτωση, όταν έχουµε να µελετήσουµε ένα άθροισµα υπόχωρων, είναι το άθροισµα αυτό να είναι ευθύ µε την έννοια του ακόλουθου ορισµού. Ορισµός Εστω W 1, W 2,, W n ένα πεπερασµένο σύνολο υπόχωρων του V. Το άθροισµα W 1 + W W n των υπόχωρων W i καλείται ευθύ άθροισµα, αν ισχύουν οι ακόλουθες σχέσεις : W i (W W i 1 + W i W n ) = { 0}, i = 1, 2,, n ηλαδή αν η τοµή καθενός από τους υπόχωρους W i µε το άθροισµα των υπολοίπων είναι ο µηδενικός υπόχωρος. Αν το άθροισµα W 1 + W W n είναι ευθύ, ϑα το συµβολίζουµε µε : W 1 W 2 W n Παρατήρηση Αν έχουµε δύο υπόχωρους W 1, W 2, τότε από τον ορισµό προκύπτει άµεσα ότι το άθροισµα W 1 +W 2 είναι ευθύ, δηλαδή έχουµε W 1 W 2, αν-ν W 1 W 2 = { 0}. Θα δούµε τώρα δύο παραδείγµατα στα οποία το άθροισµα δυο υπόχωρων είναι ευθύ και συµπίπτει µε όλον τον διανυσµατικό χώρο. Αν και διαφορετικής ϕύσης και τα δύο ϐασίζονται πάνω στην ίδια ιδέα.

22 58 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕ Παράδειγµα Στον διανυσµατικό χώρο F(R, R) των συναρτήσεων από το R στο R, ϑεωρούµε τον υπόχωρο F A (R, R) των άρτιων συναρτήσεων και τον υπόχωρο F Π (R, R) των περιττών συναρτήσεων. Θα δείξουµε ότι F(R, R) = F A (R, R) F Π (R, R) Εστω f : R R µια τυχούσα συνάρτηση. Θεωρούµε τις συναρτήσεις g : R R και h : R R οι οποίες ορίζονται ως εξής : x R : g(x) := f(x) + f( x) 2 και h(x) := f(x) f( x) 2 Τότε g( x) = 1 2 [f( x) + f(x)] = g(x) και h( x) = 1 2 [f( x) f(x)] = 1 2 [f(x) f( x)] = h(x). Αρα η g είναι άρτια και η h είναι περιττή. Από την άλλη πλευρά g(x) + h(x) = 1 2 [f(x) + f( x)] [f(x) f( x)] = f(x). ηλαδή η τυχούσα συνάρτηση f είναι άθροισµα µίας άρτιας και µιας περιττής συνάρτησης. Αυτό σηµαίνει ότι το άθροισµα των υπόχωρων F A (R, R)+F Π (R, R) είναι όλος ο χώρος : F(R, R) = F A (R, R) + F Π (R, R). Εποµένως για να δείξου- µε την Ϲητούµενη σχέση, αρκεί, σύµφωνα µε την Παρατήρηση 3.3.7, να δειξουµε ότι F A (R, R) F Π (R, R) = { 0} όπου 0 είναι η µηδενική συνάρτηση 0(x) = 0, x R. Εστω f F A (R, R) F Π (R, R), δηλαδή η f είναι ταυτόχρονα άρτια και περιττή. Τότε, x R, ϑα έχουµε : f( x) = f(x) = f(x). ηλαδή 2f(x) = 0 και εποµένως f(x) = 0, x R. Αυτό σηµαίνει ότι f = 0. Εποµένως F A (R, R) F Π (R, R) = { 0}. Παράδειγµα Στον διανυσµατικό χώρο M n n (K) των τετραγωνικών n n-πινάκων πάνω από ένα σώµα K, ϑεωρούµε τον υπόχωρο S n n (K) των συµ- µετρικών πινάκων και τον υπόχωρο A n n (K) των αντισυµµετρικών πινάκων, ϐλέπε την Πρόχειρη δοκιµασία στο τελος της ενότητας 3.1. Πρόχειρη οκιµασία Ακολουθώντας την ιδέα του Παραδείγµατος να δείξετε ότι : M n n (K) = S n n (K) A n n (K) Θα δούµε τώρα έναν σηµαντικό χαρακτηρισµό του ευθέως αθροίσµατος υπόχωρων. Πρώτα όµως χρειαζόµαστε έναν ορισµό : Ορισµός Εστω { x 1, x 2,, x n } ένα σύνολο διανυσµάτων του διανυσµατικού χώρου V. Ενα διάνυσµα x του V (το οποίο υποθέτουµε ότι ανήκει

23 3.3. ΤΟΜΗ ΚΑΙ ΑΘΡΟΙΣΜΑ ΥΠΟΧΩΡΩΝ 59 στον υπόχωρο x 1, x 2,, x n ), ϑα λέµε ότι γράφεται κατά µοναδικό τρόπο σαν γραµµικός συνδυασµός των διανυσµάτων x 1, x 2,, x n, αν : x = k 1 x k n x n = l 1 x l n x n = k i = l i, i = 1, 2,, n Σε αυτή την περίπτωση ϑα λέµε ότι το διάνυσµα x έχει µοναδικότητα γραφής ως προς τα διανύσµατα x 1, x 2,, x n. 2. Εστω W 1, W 2,, W n n το πλήθος υπόχωροι του διανυσµατικού χώρου V. Ενα διάνυσµα x το οποίο ανήκει στον υπόχωρο W 1 + W W n, ϑα λέµε ότι γράφεται κατά µοναδικό τρόπο σαν άθροισµα διανυσµάτων των υπόχωρων W i, αν : Αν x = x x n και x = y y n, όπου x i, y i W i, i = 1,, n τότε ισχύει : x i = y i, i = 1,, n. Σε αυτή την περίπτωση ϑα λέµε ότι το διάνυσµα x έχει µοναδικότητα γραφής ως προς τους υπόχωρους W 1, W 2,, W n. Πρόταση Εστω W 1, W 2,, W n n το πλήθος υπόχωροι του διανυσµατικού χώρου V. Τότε οι ακόλουθες συνθήκες είναι ισοδύναµες : 1. Το άθροισµα W 1 + W W n είναι ευθύ : W 1 W 2 W n 2. Κάθε διάνυσµα x του υπόχωρου W 1 + W W n γράφεται κατά µοναδικό τρόπο ως άθροισµα διανυσµάτων των υπόχωρων W i. 3. Αν x x n = 0, όπου x i W i, i = 1,, n, τότε ισχύει ότι : x i = 0, i = 1,, n. Απόδειξη : Η απόδειξη ϑα γίνει κυκλικά : Εστω ότι το άθροισµα των υπόχωρων W i είναι ευθύ και έστω x ένα διάνυσµα του W 1 W n το οποίο υποθέτουµε ότι µπορούµε να το γράψουµε µε δύο τρόπους σαν άθροισµα διανυσµάτων από τους W i : x = x x n = y y n, x i, y i W i, i = 1,, n ( ) Για κάθε i = 1, 2,, n, προσθέτοντας και στα δύο µέλη το διάνυσµα y i, ϑα έχουµε x x i 1 +( x i y i )+ x i x n = y y i 1 + y i y n. Στην τελευταία σχέση µεταφέρουµε τα διανύσµατα x 1,, x i 1, x i+1,, x n στο δεύτερο µέλος, δηλαδή προσθέτουµε στο πρώτο µέλος τα διανύσµατα x 1,, x i 1, x i+1,, x n. Τότε χρησιµοποιώντας τα Αξιώµατα του ορισµού ϑα έχουµε την σχέση : x i y i = ( y 1 x 1 ) + +( y i 1 x i 1 ) + ( y i+1 x i+1 ) + +( y n x n ) ( )

24 60 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕ Στην σχέση ( ), το πρώτο µέλος ανήκει στον υπόχωρο W i, διότι x i, y i W i. Το δεύτερο µέλος της σχέσης ανήκει στον υπόχωρο W W i 1 + W i+1 + +W n, διότι x j, y j W j, j = 1,, n, j i. Άρα x i y i W i (W W i 1 + W i W n ). Επειδή το άθροισµα των υπόχωρων W i είναι ευθύ, η τοµή αυτή είναι ίση µε { 0}, και εποµένως x i = y i. Επειδή αυτό συµβαίνει για κάθε i = 1, 2,, n, συµπεραίνουµε ότι ϑα έχουµε µοναδικότητα γραφής του διανύσµατος x ως προς τους υπόχωρους W 1,, W n Υποθέτουµε ότι ισχύει το 2. και έστω ότι x x n = 0, όπου x i W i, i = 1,, n. Επειδή x x n = και το διάνυσµα 0 ανήκει σε καθε υπόχωρο W i, από την µοναδικότητα της γραφής έπεται ότι x i = 0, i = 1,, n Υποθέτουµε ότι ισχύει το 3. και έστω x ένα διάνυσµα του V το οποίο ανήκει στην τοµή W i (W W i 1 + W i W n ). Αυτό σηµαίνει ότι x W i και x = x x i 1 + x i x n, όπου x i W i, i = 1,, i 1, i+1,, n. Προσθέτοντας σε αυτή τη σχέση το διάνυσµα x, και χρησιµοποιώντας τα Αξιώµατα του ορισµού 2.1.1, ϑα έχουµε την σχέση x x i 1 + ( x) + x i x n = 0 ( ) Επειδή ο W i είναι υπόχωρος και x W i, έπεται ότι x W i. Αυτό σηµαίνει ότι στην σχέση ( ), το πρώτο µέλος ανήκει στον υπόχωρο W 1 + +W i 1 + W i + W i W n. Τότε όµως από την υπόθεση µας, ϑα έχουµε x = 0 και x j = 0, j = 1,, i 1, i+1,, n. Αυτό δείχνει ότι W i (W 1 + +W i 1 + W i W n ) = { 0}. Επειδή αυτό συµβαίνει για κάθε i = 1, 2,, n, ϑα έχουµε από το ορισµό ότι το άθροισµα W 1 + W W n είναι ευθύ. Το ακόλουθο σηµαντικό πόρισµα είναι άµεση συνέπεια της Πρότασης και του Πορίσµατος Πόρισµα Εστω W 1, W 2,, W n n το πλήθος υπόχωροι του διανυσµατικού χώρου V. Τότε τα ακόλουθα είναι ισοδύναµα : 1. V = W 1 W 2 W n. 2. Κάθε διάνυσµα x του V γράφεται κατά µοναδικό τρόπο ως άθροισµα x = x x n διανυσµάτων x i των υπόχωρων W i. Απόδειξη : Επειδή V = W 1 W 2 W n, ϑα έχουµε ότι κάθε διάνυσµα του V ϑα ανήκει στον υπόχωρο W W n, και εποµένως ϑα γράφεται ως γραµµικός συνδυασµός διανυσµάτων των υπόχωρων W i. Η µοναδικότητα της γραφής προκύπτει από την Πρόταση διότι το άθροισµα W W n είναι ευθύ.

25 3.3. ΤΟΜΗ ΚΑΙ ΑΘΡΟΙΣΜΑ ΥΠΟΧΩΡΩΝ Η συνθήκη στο 2. έχει σαν συνέπεια ότι V = W W n. Επιπρόσθετα, σύµφωνα µε την Πρόταση 3.3.9, η µοναδικότητα της γραφής δείχνει ότι το άθροισµα είναι ευθύ. Θα δούµε τώρα δύο παραδείγµατα διανυσµατικών χώρων οι οποίοι είναι ευθέα αθροίσµατα υπόχωρων τους. Παράδειγµα Θεωρούµε τον διανυσµατικό χώρο K n των n-άδων µε στοιχεία από ένα σώµα K. Τότε ισχύει : K n = e 1 e 2 e n όπου e i = (0, 0,, 0, 1, 0,, 0, 0) είναι το διάνυσµα του K n που έχει 1 στην i-οστή συντεταγµένη και παντού αλλού 0. Από το Παράδειγµα έπεται ότι κάθε διάνυσµα x = (k 1,, k n ) του K n είναι γραµµικός συνδυασµός των διανυσµάτων e i, δηλαδή x = k 1 e 1 + +k n e n. Επειδή k i e i e i, ϑα έχουµε x e 1 + e e n, και εποµένως K n = e 1 + e e n. Εστω x x n = 0, όπου x i e i, i = 1,, n. Τότε υπάρχουν k i K έτσι ώστε x i = k i e i, i = 1,, n. Εποµένως 0 = x x n = k 1 e k n e n. Επειδή k 1 e k n e n = k 1 (1, 0,, 0, 0)+ +k n (0, 0,, 0, 1) = (k 1,, k n ), ϑα έχουµε προφανώς k i = 0, δηλαδή x i = 0, i = 1,, n. Τότε όµως από το Πρόταση 3.3.9, συµπεραίνουµε ότι το άθροισµα e 1 + e e n είναι ευθύ. Εποµένως K n = e 1 e 2 e n. Παράδειγµα Εστω τα ακόλουθα υποσύνολα του R 3 : W 1 := {(x, y, z) R 3 x = y = z}, W 2 := {(x, y, z) R 3 x = 0} Θα δείξουµε ότι : R 3 = W 1 W 2. Είναι εύκολο να δειχθεί ότι τα υποσύνολα W 1, W 2 είναι υπόχωροι του R 3. Επιπρόσθετα από την µορφή έπεται άµεσα ότι W 1 W 2 = {(0, 0, 0)} = { 0}. Εποµένως αρκεί να δείξουµε ότι κάθε διάνυσµα x = (x, y, z) R 3, µπορεί να γραφεί ως εξής : x = x 1 + x 2, όπου x 1 W 1, και x 2 W 2. Πραγµατικα ϑα έχουµε : x = (x, y, z) = (x, x, x) + (0, y x, z x) και προφανώς x 1 := (x, x, x) W 1 και x 2 := (0, y x, z x) W 2. Οπως είδαµε η έννοια του ευθέως αθροίσµατος υπόχωρων αφορά την µοναδικότητα γραφής διανυσµάτων από τους υπόχωρους. Είναι εύλογο να α- ναρωτηθεί κανείς αν αφορά και την µοναδικότητα των υπόχωρων. ηλαδή αν W 1, W 2 και W 3 είναι υπόχωροι ενός διανυσµατικού χώρου V και ισχύει W 1 W 2 = W 1 W 3, µπορούµε τότε να συµπεράνουµε ότι W 2 = W 3 ; Αν και, όπως ϑα δούµε αργότερα, ισχύει κάτι ασθενέστερο από την ισότητα, η απάντηση είναι αρνητική όπως δείχνει και η ακόλουθη :

26 62 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕ Πρόχειρη οκιµασία Εστω ο υπόχωρος W = {(x, 0) R 2 x R} του διανυσµατικού χώρου R 2. Να ϐρεθούν άπειροι το πλήθος υπόχωροι Z n, n 1, του R 2 έτσι ώστε : R 2 = W Z n, n 1, και επιπλέον Z 1 Z n, αν n 1. (Υπόδειξη : Θεωρείστε τους ακόλουθους υπόχωρους του R 2 : Z 1 := {(0, x) R 2 x R}, Z n := {((n 1)x, nx) R 2 x R}, n 2. ) 3.4 Ασκήσεις Ασκηση Να ϐρεθεί ο υπόχωρος του R 3 ο οποίος παράγεται από τα διανύσµατα : x 1 = (2, 1, 3), x 2 = (3, 2, 5), x 3 = (1, 1, 1) Ακολούθως να εξετασθεί αν το διάνυσµα x = (6, 2, 7) µπορεί να γραφεί σαν γραµµικός συνδυασµός των x 1, x 2, x 3. Ασκηση Ποιοί από τους παρακάτω ισχυρισµούς είναι σωστοί ; 1. Το σύνολο E := {(a, b, c, d) R 4 ab 0} είναι διανυσµατικος χώρος πάνω από το R, µε τις συνηθισµένες πράξεις προσθεσης και ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού. Σωστό Λάθος Λύση Τα διάνυσµατα x = (0, 3, 0, 0) και y = ( 1, 2, 0, 0) ανήκουν στο E, αλλά x + y = ( 1, 1, 0, 0) / E. 2. Το σύνολο {(k 1,, k n ) K n k k n = 0} είναι υπόχωρος του K n. Σωστό Λάθος Λύση Βλέπε το Παράδειγµα Το σύνολο W = {(k 1,, k n ) K n k k n = 1} είναι υπόχωρος του K n. Σωστό Λάθος Λύση Τα διανύσµατα x = (1, 0,, 0), y = (0, 1,, 0) ανήκουν στο W, αλλά το άθροισµα τους δεν ανήκει.

27 3.4. ΑΣΚΗΣΕΙΣ Το σύνολο {(k 1,, k n ) K n k 1 = k n } είναι υπόχωρος του K n. Σωστό Λάθος 5. Το σύνολο W των πολυωνύµων µε ϐαθµό ακριβώς n, (n 1), είναι υποχωρος του R[t]. Σωστό Λάθος Λύση Τα πολυώνυµα 1 + t n, t n ανήκουν στο W, αλλά (1 + t n ) t n = 1 / W. 6. Το σύνολο W(ρ) των πολυωνύµων P (t) πάνω από το R τα οποία δέχονται τον πραγµατικό αριθµό ρ σαν ϱίζα, δηλαδή P (ρ) = 0, είναι υπόχωρος του R[t]. Σωστό Λάθος 7. Το σύνολο W των ακολουθιών (x n ) n 0 πραγµατικών αριθµών, για τις οποίες ισχύει : x 2 n = x n 2, n 2, είναι υπόχωρος του χώρου των ακολουθιών A(R). Σωστό Λάθος Λύση Η σταθερή ακολουθία (1, 1,, 1, ) ανήκει στο W, αλλά η ακολουθία ( 3)(1, 1,, 1, ) = ( 3, 3,, 3, ) δεν ανήκει. 8. Το σύνολο W των n-άδων (k 1, k 2,, k n ) πραγµατικών αριθµών για τις οποίες ισχύει k 1 k 2... k n = 0, είναι υπόχωρος του K n. Σωστό Λάθος Λύση (1, 1,, 1, 0) W και (0, 0,, 0, 1) W, αλλά (1, 1,, 1, 0)+ (0, 0,, 0, 1) = (1, 1,, 1, 1) / W. Ασκηση Εστω p, q R, σταθεροί πραγµατικοί αριθµοί. Να δειχθεί ότι το σύνολο των «αναδροµικών» ακολουθιών V := {(x n ) n 0 A(R) x n+2 = px n+1 + qx n } είναι υπόχωρος του διανυσµατικού χώρου A(R) των ακολουθιών πάνω από το R. Ασκηση Να προσδιορισθεί ο πραγµατικός αριθµός λ έτσι ώστε το διάνυσµα x = (1, 2, λ) να είναι γραµµικός συνδυασµός των διανυσµάτων x 1 = (3, 0, 2), x 2 = (2, 1, 5) R 3.

28 64 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕ Ασκηση Να προσδιορισθούν όλοι οι υπόχωροι του R 3. (Υπόδειξη : Εργαστείτε όπως στο Παράδειγµα ) Ασκηση Στον διανυσµατικό χώρο R 2 [t] των πολυωνύµων πάνω από το R, ϑεωρούµε τους υπόχωρους : W 1 = t 2 + t, t + 1, W 2 = t 2 + t + 2, t + 3 Να προσδιορισθεί ο υπόχωρος W 1 W 2. Ασκηση Θεωρούµε τα ακόλουθα διανύσµατα του R 3 : x = (2, 3, 1), y = (1, 2, 2), z = (3, 7, 0), w = (5, 0, 7) Να δείξετε ότι : x, y = z, w. Ασκηση Εστω x, y, z τρία διανύσµατα ενός διανυσµατικού χώρου V για τα οποία ισχύει : k 1 x + k 2 y + k 3 z = 0. Αν k 1 k 3 0, τότε να δείξετε ότι ισχύει : x, y = y, z. Ασκηση Να εξετασθεί αν τα ακόλουθα υποσύνολα 1. W 1 = {(x, y) R 2 x 0, y R}. 2. W 2 = {(x, 2x + 1) R 2 x R}. 3. W 3 = {(2x, x) R 2 x R}. 4. W 4 = {(x, x) R 2 x R}. είναι υπόχωροι του R 2. Είναι τα υποσύνολα W 3 W 4 και W 3 + W 4 υπόχωροι του R 2 ; Είναι το υποσύνολο W 3 W 4 υπόχωρος του R 2 ; Ασκηση Να δείξετε ότι : K 3 = x 1 x 2 x 3, όπου : x 1 = (1, 0, 0), x 2 = (1, 1, 0), x 3 = (1, 1, 1) Ασκηση Εστω U, V, W τρεις υπόχωροι ενός διανυσµατικού χώρου E, έτσι ώστε U V. Να δείξετε ότι : U + (V W) = (U + V) (U + W Ασκηση Να δείξετε ότι τα ακόλουθα υποσύνολα του R 3 : W 1 = {(a, b, 0) a, b R}, W 2 = {(0, 0, c) c R}, W 1 = {(d, 0, d) d R}, είναι υπόχωροι και ακολούθως να δείξετε ότι R 3 = W 1 W 2 W 3.

29 3.4. ΑΣΚΗΣΕΙΣ 65 Ασκηση Να δείξετε ότι : R 2 [t] = 1, t 1, (t 2)(t 1) Ασκηση Εστω τα ακόλουθα υποσύνολα του διανυσµατικού χώρου M 2 2 (R) των 2 2 πινάκων πάνω απο το R: { ( x y ) W = z 0 } { ( ) x 0 x, y, z R, Z = 0 y } x, z R Να δείξετε ότι τα σύνολα W, Z είναι υπόχωροι του M 2 2 (R) και ακολούθως να προσδιορισθούν οι υπόχωροι W Z και W + Z. Ασκηση Να ϐρεθεί το σύνολο λύσεων του οµογενούς γραµµικού συστήµατος x + 2y + z = 0, x + y + 2z = 0, 2x + y + z = 0 Ασκηση Θεωρούµε τους 2 2 πίνακες πραγµατικών αριθµών : A = ( ) ( 2 1, B = 4 7 Να ϐρεθούν τα a, b R, έτσι ώστε ο πίνακας C = συνδυασµός των A, B. ) ( a b 37 3 ) να είναι γραµµικος Ασκηση Εστω V ο υπόχωρος του διανυσµατικού χώρου M 2 2 (R), ο οποιος παράγεται από τους πίνακες : A = ( ) ( 1 1, B = 1 1 ) ( 1 3, C = 1 3 και έστω W ο υπόχωρος του M 2 2 (R), ο οποιος παράγεται από τους πίνακες : D = ( ) ( 1 2, E = 1 2 Να ϐρεθούν οι υπόχωροι : V W και V + W. ) ( 3 1, F = 3 1 Ασκηση Εστω M m n (K) ο διανυσµατικός χώρος των m n πινάκων πάνω από το σώµα K. Να ϐρεθεί ένα σύνολο γεννητόρων του M m n (K). ) )

30 66 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕ (Υπόδειξη : Θεωρείστε τους mn το πλήθος πίνακες E ij, 1 i m, 1 j n, όπου ο πίνακας E ij έχει στην (i, j)-ϑέση 1 και παντού αλλού 0. ηλαδή : E ij = όπου το 1 εµφανίζεται στην τοµή της j-στήλης µε την i-γραµµή. δείξτε ότι M m n (K) = E ij 1 i m,1 j n. ) Ακολούθως Ασκηση Θεωρούµε τον διανυσµατικό χώρο A(R) των ακολουθιών µε στοιχεία πραγµατικούς αριθµούς, και έστω p, q R µε q 0. Εστω V = {(x n ) n 0 A(R) x n = px n 1 + qx n 2 } το υποσύνολο των αναγωγικών ακολουθιών. Να δείξετε ότι το V είναι ένας υπόχωρος του A(R) και ακολούθως να προσδιορίσετε ένα σύνολο γεννητόρων του.

31 Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Τέλος Ενότητας

32 Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων» έχει χρηματοδοτήσει μόνο τη αναδιαμόρφωση του εκπαιδευτικού υλικού. Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» και συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο) και από εθνικούς πόρους. Σημειώματα Σημείωμα Αναφοράς Copyright Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης «Γραμμική Άλγεβρα Ι». Έκδοση: 1.0. Ιωάννινα Διαθέσιμο από τη δικτυακή διεύθυνση: Σημείωμα Αδειοδότησης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Αναφορά Δημιουργού - Παρόμοια Διανομή, Διεθνής Έκδοση 4.0 [1] ή μεταγενέστερη. [1] https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/.

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 4 Γραµµικη Ανεξαρτησια, Βασεις και ιασταση Στο

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών

Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 1 Εισαγωγη : Πραξεις επι Συνολων και Σωµατα Αριθµων

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laihtml

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Γραµµικές Απεικονίσεις Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 5 Γραµµικες Απεικονισεις Στην άλγεβρα, και γενικότερα στα Μαθηµατικά,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγη : Πραξεις επι Συνολων και Σωµατα Αριθµων

Εισαγωγη : Πραξεις επι Συνολων και Σωµατα Αριθµων Περιεχόµενα 1 Εισαγωγη : Πραξεις επι Συνολων και Σωµατα Αριθµων 3 11 Ο Χώρος των Ελευθέρων ιανυσµάτων 3 12 Εσωτερικές και Εξωτερικές Πράξεις 8 13 Η έννοια του σώµατος 9 2 ιανυσµατικοι Χωροι 13 21 ιανυσµατικοί

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Βαθµίδα Πίνακα. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Βαθµίδα Πίνακα. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Βαθµίδα Πίνακα Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 8 Βαθµιδα Πινακα Στο παρόν Κεφάλαιο ϑα µελετήσουµε την ϐαθµίδα ενός πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Πινάκες και Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Πινάκες και Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Πινάκες και Γραµµικές Απεικονίσεις Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 7 Πινακες και Γραµµικες Απεικονισεις Στα προηγούµενα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι Είδαµε στο κύριο θεώρηµα του προηγούµενου κεφαλαίου ότι κάθε δακτύλιος διαίρεσης έχει την ιδιότητα κάθε πρότυπο είναι ευθύ άθροισµα απλών προτύπων. Εδώ θα χαρακτηρίσουµε όλους

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 2

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 2 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt014/nt014.html https://sites.google.com/site/maths4edu/home/14

Διαβάστε περισσότερα

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac Σημειώσεις μαθήματος Μ1212 Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Χρήστος Κουρουνιώτης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2014 Κεφάλαιο 1 Διανυσματικοί Χώροι Στο εισαγωγικό μάθημα Γραμμικής Άλγεβρας ξεκινήσαμε μελετώντας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι Κεφάλαιο Διανυσματικοί Χώροι Διανυσματικοί χώροι - Βασικοί ορισμοί και ιδιότητες Θεωρούμε τρία διαφορετικά σύνολα: Διανυσματικοί Χώροι α) Το σύνολο διανυσμάτων (πινάκων με μία στήλη) με στοιχεία το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Σταθµητοί Χώροι και Ευκλείδειοι Χώροι Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 59 Μέρος 2. Ευκλείδειοι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων Μελετάµε εδώ τη συνθήκη της αύξουσας αλυσίδας υποπροτύπων και τη συνθήκη της φθίνουσας αλυσίδας υποπροτύπων. Αυτές συνδέονται µεταξύ τους µε την έννοια της συνθετικής σειράς

Διαβάστε περισσότερα

Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών. ε > υπάρχει ( ) ( )

Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών. ε > υπάρχει ( ) ( ) Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών 7 Η Ευκλείδεια απόσταση που ορίσαµε στον R επιτρέπει ( εκτός από τον ορισµό των ορίων συναρτήσεων και ακολουθιών και τον ορισµό της συνέχειας συναρτήσεων της µορφής

Διαβάστε περισσότερα

ιδασκοντες: x R y x y Q x y Q = x z Q = x z y z Q := x + Q Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012

ιδασκοντες: x R y x y Q x y Q = x z Q = x z y z Q := x + Q Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012 ιδασκοντες: Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012 Ασκηση 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt01b/nt01b.html Πέµπτη 1 Οκτωβρίου 01 Ασκηση 1. είξτε ότι

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Η Κανονική Μορφή Jordan - I Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 35 7 Η Κανονική Μορφή Jordan - I Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) Ενδεικτικές Λύσεις ΕΡΓΑΣΙΑ η (Ηµεροµηνία Αποστολής στον Φοιτητή: Οκτωβρίου 005) Η Άσκηση στην εργασία αυτή είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Διανυσματικοί Χώροι Ιωάννης Λυχναρόπουλος Μαθηματικός, MSc, PhD Διανυσματικός Χώρος επί του F Αλγεβρική δομή που αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Παραγοντοποιήσεις Πινάκων και Γραµµικών Απεικονίσεων Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 82 13 Παραγοντοποιήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119)

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΙΩΑΝΝΗΣ Α. ΤΣΑΓΡΑΚΗΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119) ΜΕΡΟΣ 5: ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ ΒΑΣΕΙΣ & ΔΙΑΣΤΑΣΗ Δ.Χ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ Θα ξεκινήσουµε την παρουσίαση των γραµµικών συστηµάτων µε ένα απλό παράδειγµα από τη Γεωµετρία, το οποίο ϑα µας ϐοηθήσει στην κατανόηση των συστηµάτων αυτών και των συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3β. Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β)

Κεφάλαιο 3β. Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β) Κεφάλαιο 3β Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β) Ο σκοπός µας εδώ είναι να αποδείξουµε το εξής σηµαντικό αποτέλεσµα. 3.3.6 Θεώρηµα Έστω R µια περιοχή κυρίων ιδεωδών, F ένα ελεύθερο R-πρότυπο τάξης s < και N F. Τότε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγικές Εννοιες. 1.1 Σύνολα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγικές Εννοιες. 1.1 Σύνολα Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικές Εννοιες Σ αυτό το κεφάλαιο ϑα αναφερθούµε συνοπτικά σε ϐασικές έννοιες για σύνολα και απεικονίσεις. Επιπλέον, ϑα αναφερθούµε στη µέθοδο της επαγωγής, η οποία αποτελεί µία από τις

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτά και κλειστά σύνολα

Ανοικτά και κλειστά σύνολα 5 Ανοικτά και κλειστά σύνολα Στην παράγραφο αυτή αναπτύσσεται ο µηχανισµός που θα µας επιτρέψει να µελετήσουµε τις αναλυτικές ιδιότητες των συναρτήσεων πολλών µεταβλητών. Θα χρειαστούµε τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

ακτύλιοι : Βασικές Ιδιότητες και Παραδείγµατα

ακτύλιοι : Βασικές Ιδιότητες και Παραδείγµατα Κεφάλαιο 7 ακτύλιοι : Βασικές Ιδιότητες και Παραδείγµατα Στο παρόν Κεφάλαιο ϑα µελετήσουµε την ϑεµελιώδη έννοια του δακτυλίου, ϑα αναπτύξουµε τις ϐασικές ιδιότητες δακτυλίων και ϑα αναλύσουµε µια σειρά

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Αλγεβρικές Δομές Ι Ενότητα: Οι Οµάδες τάξης pq, p, q: πρώτοι αριθµοί Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 246 6. Οι Οµάδες τάξης

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 3

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 3 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laihtml

Διαβάστε περισσότερα

Ακρότατα υπό συνθήκη και οι πολλαπλασιαστές του Lagrange

Ακρότατα υπό συνθήκη και οι πολλαπλασιαστές του Lagrange 64 Ακρότατα υπό συνθήκη και οι πολλαπλασιαστές του Lagrage Ας υποθέσουµε ότι ένας δεδοµένος χώρος θερµαίνεται και η θερµοκρασία στο σηµείο,, Τ, y, z Ας υποθέσουµε ότι ( y z ) αυτού του χώρου δίδεται από

Διαβάστε περισσότερα

Η ιδέα της χρήσης διατεταγµένων Ϲευγών πραγµατικών αριθµών για την περιγραφή

Η ιδέα της χρήσης διατεταγµένων Ϲευγών πραγµατικών αριθµών για την περιγραφή Κεφάλαιο 4 Ευκλείδιοι Χώροι 4 Ευκλείδιοι Χώροι Η ιδέα της χρήσης διατεταγµένων Ϲευγών πραγµατικών αριθµών για την περιγραφή των σηµείων στο επίπεδο και διατεταγµένων τριάδων πραγµατικών αριθµών για την

Διαβάστε περισσότερα

G = a. H = g n. a m = a nq+r = a nq a r = (a n ) q a r = a r = (a n ) q a m. h = a m = a nq = (a n ) q a n

G = a. H = g n. a m = a nq+r = a nq a r = (a n ) q a r = a r = (a n ) q a m. h = a m = a nq = (a n ) q a n 236 5. Ταξινόµηση Κυκλικών Οµάδων και των Υποοµάδων τους Στην παρούσα ενότητα ϑα ταξινοµήσουµε τις κυκλικές οµάδες, τις υποοµάδες τους, και τους γεννήτο- ϱές τους. Οι ταξινοµήσεις αυτές ϑα ϐασιστούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Παρασκευή 16 & Τετάρτη 21 Νοεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Απλές επεκτάσεις και Αλγεβρικές Θήκες

Απλές επεκτάσεις και Αλγεβρικές Θήκες Κεφάλαιο 7 Απλές επεκτάσεις και Αλγεβρικές Θήκες Στο κεφάλαιο αυτό εξετάζουµε τις απλές επεκτάσεις σωµάτων και τις συγκρίνουµε µε τις επεκτάσεις Galois. Επίσης εξετάζουµε τις αλγεβρικά κλειστές επεκτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙ ιαφορικός Λογισµός πολλών µεταβλητών. ιαφόριση συναρτήσεων πολλών µεταβλητών

ΙΙ ιαφορικός Λογισµός πολλών µεταβλητών. ιαφόριση συναρτήσεων πολλών µεταβλητών 54 ΙΙ ιαφορικός Λογισµός πολλών µεταβλητών ιαφόριση συναρτήσεων πολλών µεταβλητών Ένας στέρεος ορισµός της παραγώγισης για συναρτήσεις πολλών µεταβλητών ανάλογος µε τον ορισµό για συναρτήσεις µιας µεταβλητής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ( , c Ε. Γαλλόπουλος) ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ. Ε. Γαλλόπουλος. ΤΜΗΥΠ Πανεπιστήµιο Πατρών. ιαφάνειες διαλέξεων 28/2/12

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ( , c Ε. Γαλλόπουλος) ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ. Ε. Γαλλόπουλος. ΤΜΗΥΠ Πανεπιστήµιο Πατρών. ιαφάνειες διαλέξεων 28/2/12 ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ Ε. Γαλλόπουλος ΤΜΗΥΠ Πανεπιστήµιο Πατρών ιαφάνειες διαλέξεων 28/2/12 Μαθηµατική Οµάδα Οµάδα είναι ένα σύνολο F µαζί µε µία πράξη + : F F F έτσι ώστε (Α1) α + (β + γ) = (α + β) + γ για

Διαβάστε περισσότερα

5.1 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα

5.1 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα Κεφάλαιο 5 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα 5 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα Αν ο A είναι ένας n n πίνακας και το x είναι ένα διάνυσµα στον R n, τότε το Ax είναι και αυτό ένα διάνυσµα στον R n Συνήθως δεν υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobson

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobson ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobso Είδαµε στο προηγούµενο κεφάλαιο ότι κάθε ηµιαπλός δακτύλιος είναι δακτύλιος του Art. Επειδή υπάρχουν παραδείγµατα δακτυλίων του Art που δεν είναι ηµιαπλοί, πχ Z 2, > 1, τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x.

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x. Κεφάλαιο 4 Μήκη και ορθές γωνίες Μήκος διανύσµατος Στο επίπεδο, R 2, ϐρίσκουµε το µήκος ενός διανύσµατος x = (x 1, x 2 ) χρησιµοποιώντας το Πυθαγόρειο ϑεώρηµα : x 2 = x 2 1 + x 2 2. Στο χώρο R 3, εφαρµόζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις2 8. ; Αληθεύει ότι το (1, 0, 1, 2) είναι ιδιοδιάνυσμα της f ; b. Να βρεθούν οι ιδιοτιμές και τα ιδιοδιανύσματα της γραμμικής απεικόνισης 3 3

Ασκήσεις2 8. ; Αληθεύει ότι το (1, 0, 1, 2) είναι ιδιοδιάνυσμα της f ; b. Να βρεθούν οι ιδιοτιμές και τα ιδιοδιανύσματα της γραμμικής απεικόνισης 3 3 Ασκήσεις 8 Ασκήσεις Ιδιοτιμές και ιδιοδιανύσματα Βασικά σημεία Ορισμός ιδιοτιμων και ιδιοδιανυσμάτων, υπολογισμός τους Σε διακεκριμένες ιδιοτιμές αντιστοιχούν γραμμικά ανεξάρτητα ιδιοδιανύσματα Αν ΑΧ=λΧ,

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Ι. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ. Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ. Ιδιότητες & Εφαρµογές

Κ. Ι. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ. Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ. Ιδιότητες & Εφαρµογές Κ Ι ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ Ιδιότητες & Εφαρµογές ΠΕΙΡΑΙΑΣ 2013 ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ Έστω 2 2 πίνακας: a b A= c d Όπως γνωρίζουµε, η ορίζουσα του Α είναι ο αριθµός a

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 7

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 7 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 7 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ. Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://www.math.uoi.gr/ abeligia/linearalgebrai/lai.html

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2004 Θέμα 1 ο. 4

ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2004 Θέμα 1 ο. 4 ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 00 Θέμα 1 ο Έστω U ο υπόχωρος του που παράγεται από τα στοιχεία (1-11α) (10β) (5-γ) και (-δ) (I) Να προσδιορίσετε τις αναγκαίες

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3. Ελεύθερα Πρότυπα. στοιχείων του Μ καλείται βάση του e λ παράγει το Μ, και ii) κάθε m M γράφεται κατά µοναδικό

Κεφάλαιο 3. Ελεύθερα Πρότυπα. στοιχείων του Μ καλείται βάση του e λ παράγει το Μ, και ii) κάθε m M γράφεται κατά µοναδικό Κεφάαιο 3 Εεύθερα Πρότυπα 3.1 Εεύθερα Πρότυπα Έστω Μ ένα R-πρότυπο. Μια οικογένεια Μ αν ) το σύνοο { Λ} τρόπο ως άθροισµα της µορφής πεπερασµένο πήθος από τα ( e ) στοιχείων του Μ καείται βάση του e παράγει

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος;

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος; ΙΝΥΣΜΤ ΘΕΩΡΙ ΘΕΜΤ ΘΕΩΡΙΣ Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; AB A (αρχή) B (πέρας) Στη Γεωµετρία το διάνυσµα ορίζεται ως ένα προσανατολισµένο ευθύγραµµο τµήµα, δηλαδή ως ένα ευθύγραµµο τµήµα του οποίου τα άκρα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΑΘΕΤΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ, 2013 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΑΡΑ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ, ΑΠΘ

ΑΝΤΙΜΕΤΑΘΕΤΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ, 2013 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΑΡΑ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ, ΑΠΘ ΑΝΤΙΜΕΤΑΘΕΤΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ, 2013 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΑΡΑ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ, ΑΠΘ Οι σηµειώσεις αυτές είναι ϐασισµένες στις διαλέξεις του µαθήµατος. Καταγράϕηκαν αρχικά ηλεκτρονικά από τη

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Κανονική Μορφή Fitting Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 26 5. Κανονική Μορφή Fitting Εστω A M n

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6. Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Z 4 = 1 και Z 2 Z 2.

Κεφάλαιο 6. Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Z 4 = 1 και Z 2 Z 2. Κεφάλαιο 6 Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες Στο κεφάλαιο αυτό ϑα ταξινοµήσουµε τις πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Αυτές οι οµάδες είναι από τις λίγες περιπτώσεις οµάδων µε µία συγκεκριµένη

Διαβάστε περισσότερα

Ευκλείδειοι Χώροι. Ορίζουµε ως R n, όπου n N, το σύνολο όλων διατεταµένων n -άδων πραγµατικών αριθµών ( x

Ευκλείδειοι Χώροι. Ορίζουµε ως R n, όπου n N, το σύνολο όλων διατεταµένων n -άδων πραγµατικών αριθµών ( x Ευκλείδειοι Χώροι Ορίζουµε ως R, όπου N, το σύνολο όλων διατεταµένων -άδων πραγµατικών αριθµών x, x,, x ) Tο R λέγεται ευκλείδειος -χώρος και τα στοιχεία του λέγονται διανύσµατα ή σηµεία Το x i λέγεται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Τοπολογία

Εισαγωγή στην Τοπολογία Ενότητα: Συνεκτικότητα Γεώργιος Κουµουλλής Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Burnside

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Burnside ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Bursde Θα αποδείξουµε εδώ ότι κάθε οµάδα τάξης a q b (, q πρώτοι) είναι επιλύσιµη. Το θεώρηµα αυτό αποδείχτηκε από τον Bursde το 904 ο οποίος χρησιµοποίησε τη νέα τότε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑ 6. Βέλτιστες προσεγγίσεις σε ευκλείδειους χώρους Στο κεφάλαιο αυτό θα ασχοληθούµε µε προσεγγίσεις που ελαχιστοποιούν αποστάσεις σε διανυσµατικούς χώρους, µε νόρµα που προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΑΣ Β ΛΥΚ. ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΑΣ Β ΛΥΚ. ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΑΣ Β ΛΥΚ. ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ Λυγάτσικας Ζήνων Πειραµατικό Γενικό Λύκειο Βαρβακείου Σχολής 6 Ιανουαρίου 013 1 Ασκήσεις 1.1 Ασκήσεις Επανάληψης 1. είξτε ότι : ηµ x + 3συν y 5.. Να αποδείξτε ότι

Διαβάστε περισσότερα

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή KΕΦΑΛΑΙΟ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ιατεταγµένα σώµατα-αξίωµα πληρότητας Ένα σύνολο Σ καλείται διατεταγµένο σώµα όταν στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 5

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 5 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 5 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt206/nt206.html Πέµπτη 6 Νεµβρίου 206 Ασκηση. Να δειχθεί ότι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5 Οι χώροι. Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος. 5.3 Ο Χώρος C Βάσεις Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο Ασκήσεις

Κεφάλαιο 5 Οι χώροι. Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος. 5.3 Ο Χώρος C Βάσεις Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο Ασκήσεις Σελίδα 1 από 6 Κεφάλαιο 5 Οι χώροι R και C Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος R Πράξεις Βάσεις Επεξεργασµένα Παραδείγµατα Ασκήσεις 5. Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο στο Ορισµοί Ιδιότητες Επεξεργασµένα Παραδείγµατα

Διαβάστε περισσότερα

1 Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών

1 Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών ΜΑΣ 02. Απειροστικός Λογισµός Ι Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών Ορισµός.. Ονοµάζουµε ακολουθία πραγµατικών αριθµών κάθε απεικόνιση του συνόλου N των ϕυσικών αριθµών, στο σύνολο R των πραγµατικών

Διαβάστε περισσότερα

Kεφάλαιο 4. Συστήµατα διαφορικών εξισώσεων

Kεφάλαιο 4. Συστήµατα διαφορικών εξισώσεων 4 Εισαγωγή Kεφάλαιο 4 Συστήµατα διαφορικών εξισώσεων Εστω διανυσµατικό πεδίο F: : F=F( r), όπου r = ( x, ) και Fr είναι η ταχύτητα στο σηµείο r πχ ενός ρευστού στο επίπεδο Εστω ότι ψάχνουµε τις τροχιές

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 10

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 10 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 10 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Τετάρτη 16 Ιανουαρίου 2013 Ασκηση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΕΠΙΛΥΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ. nn n n

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΕΠΙΛΥΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ. nn n n ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΕΠΙΛΥΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ 3 Ο αλγόριθµος Gauss Eστω =,3,, µε τον όρο γραµµικά συστήµατα, εννοούµε συστήµατα εξισώσεων µε αγνώστους της µορφής: a x + + a x = b a x + + a x = b a

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Γραµµικών Συστηµάτων

Επίλυση Γραµµικών Συστηµάτων Κεφάλαιο 3 Επίλυση Γραµµικών Συστηµάτων 31 Εισαγωγή Αριθµητική λύση γενικών γραµµικών συστηµάτων n n A n n x n 1 b n 1, όπου a 11 a 12 a 1n a 21 a 22 a 2n A [a i j, x a n1 a n2 a nn x n, b b 1 b 2 b n

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΥΝΑΜΟΣΕΙΡΕΣ-ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR

KΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΥΝΑΜΟΣΕΙΡΕΣ-ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR KΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΥΝΑΜΟΣΕΙΡΕΣ-ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR 6 Ορισµοί Ορισµός 6 Εστω α είναι µία πραγµατική ακολουθία και είναι πραγµατικοί αριθµοί Ένα άπειρο πολυώνυµο της µορφής: a ( ) () = καλείται δυναµοσειρά µε κέντρο το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Ασκησεις - Φυλλαδιο 9

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Ασκησεις - Φυλλαδιο 9 ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι Τµηµα Β Ασκησεις - Φυλλαδιο 9 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi2016/asi2016.html Πέµπτη 12 Μαίου 2016 Ασκηση 1. Εστω

Διαβάστε περισσότερα

Προκαταρκτικές Εννοιες: Σύνολα και Αριθµοί

Προκαταρκτικές Εννοιες: Σύνολα και Αριθµοί Κεφάλαιο 0 Προκαταρκτικές Εννοιες: Σύνολα και Αριθµοί Στο παρόν εισαγωγικό Κεφάλαιο, υπενθυµίζουµε, κατά κύριο λόγο χωρίς αποδείξεις, ϐασικές γνώσεις από : τη στοιχειώδη ϑεωρία συνόλων και απεικονίσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ Συγγραφική Οµάδα : ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΑΡΣΟΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΕΡΙΖΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΙΧΑΗΛ ΜΑΛΙΑΚΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΜΕΛΑΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΤΑΛΕΛΛΗ 2 Πρόλογος Το ϐιβλίο αυτό στοχεύει στη διδασκαλία ενός

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς; Δικαιολογήστε την απάντησή σας.

Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. 1. Κάθε πολυώνυμο ανάγωγο επί του Z είναι ανάγωγο επί του Q. Σωστό. 2. Κάθε πολυώνυμο ανάγωγο επί του Q είναι ανάγωγο επί

Διαβάστε περισσότερα

Όνοµα: Λιβαθινός Νικόλαος 2291

Όνοµα: Λιβαθινός Νικόλαος 2291 ΠΡΩΤΗ ΆΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ Όνοµα: Λιβαθινός Νικόλαος 9 Ηµεροµηνία: 3/5/003 Άσκηση ώστε όλες τις υποοµάδες των Z και Ζ 5 * Προκειµένου να δώσουµε τις υποοµάδες θα πρέπει αρχικά να ορίσουµε τα σύνολα

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικές Δομές ΙΙ. 1 Ομάδα I. Ά σ κ η σ η 1.1 Έστω R ένας δακτύλιος. Δείξτε ότι το σύνολο

Αλγεβρικές Δομές ΙΙ. 1 Ομάδα I. Ά σ κ η σ η 1.1 Έστω R ένας δακτύλιος. Δείξτε ότι το σύνολο Αλγεβρικές Δομές ΙΙ 1 Ομάδα I Ά σ κ η σ η 1.1 Έστω R ένας δακτύλιος. Δείξτε ότι το σύνολο C(R) = {a R/ax = xa, για κάθε x R} είναι υποδακτύλιος του R, και λέγεται κέντρο του δακτυλίου R. Ά σ κ η σ η 1.2

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ

ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ ΕΝΝΟΙ ΤΟΥ ΙΝΥΣΜΤΟΣ Όπως είναι γνωστό από τη φυσική, τα διάφορα µεγέθη διακρίνονται σε βαθµωτά και διανυσµατικά. αθµωτά είναι τα µεγέθη τα οποία χαρακτηρίζονται µόνο από το µέτρο τους. Τέτοια µεγέθη είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12)

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) ΕΡΓΑΣΙΑ η Ηµεροµηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 5 Οκτωβρίου 006 Ηµεροµηνία παράδοσης της Εργασίας: 0 Νοεµβρίου 006.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Προτεινοµενες Ασκησεις - Φυλλαδιο 1

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Προτεινοµενες Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι Τµηµα Β Προτεινοµενες Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi2016/asi2016.html Πέµπτη 25 Φεβρουαβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) Ενδεικτικές λύσεις ΕΡΓΑΣΙΑ η Ηµεροµηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 6 Νοεµβρίου 005 Ηµεροµηνία Παράδοσης της Εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ. ΕΝΟΤΗΤΑ: Διανυσματικοί Χώροι (1) ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Βλάμος Παναγιώτης ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ. ΕΝΟΤΗΤΑ: Διανυσματικοί Χώροι (1) ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Βλάμος Παναγιώτης ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΝΟΤΗΤΑ: Διανυσματικοί Χώροι (1) ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Βλάμος Παναγιώτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ - Τµήµα Εφαρµοσµένων Μαθηµατικών

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ - Τµήµα Εφαρµοσµένων Μαθηµατικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ - Τµήµα Εφαρµοσµένων Μαθηµατικών «Γραµµική Άλγεβρα Ι» (ΕΜ111) Χειµερινό Εξάµηνο 2006-2007, ιδάσκων: Ι. Τσαγράκης 5 Ο ΦΥΛΛΑ ΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Άσκηση 1: Έστω V ένας διανυσµατικός χώρος επί

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτηµα Α. Στοιχεία θεωρίας µέτρου και ολοκλήρωσης.

Παράρτηµα Α. Στοιχεία θεωρίας µέτρου και ολοκλήρωσης. Παράρτηµα Α Στοιχεία θεωρίας µέτρου και ολοκλήρωσης Α Χώροι µέτρου Πέραν της «διαισθητικής» περιγραφής του µέτρου «σχετικά απλών» συνόλων στο από το µήκος τους (όπως πχ είναι τα διαστήµατα, ενώσεις/τοµές

Διαβάστε περισσότερα

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4 x2 - x1. x = x2 x1 . . 1

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4  x2 - x1. x = x2 x1 . . 1 1 1 o Κεφάλαιο: Ευθύγραµµη Κίνηση Πώς θα µπορούσε να περιγραφεί η κίνηση ενός αγωνιστικού αυτοκινήτου; Πόσο γρήγορα κινείται η µπάλα που κλώτσησε ένας ποδοσφαιριστής; Απαντήσεις σε τέτοια ερωτήµατα δίνει

Διαβάστε περισσότερα

n. Έστω αποτελείται από όλους τους πίνακες που αντιμετατίθενται με ένα συγκεκριμένο μη μηδενικό nxn πίνακα Τ:

n. Έστω αποτελείται από όλους τους πίνακες που αντιμετατίθενται με ένα συγκεκριμένο μη μηδενικό nxn πίνακα Τ: Η ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ καθώς είναι από τα σημαντικότερα κομμάτια της Άλγεβρας με τις περισσότερες εφαρμογές ΔΕΝ πρέπει να αποστηθίζεται και κυρίως ΔΕΝ πρέπει να γίνεται αντιπαθητική. Για τη σωστή εκμάθηση

Διαβάστε περισσότερα

{ } ΠΛΗ 12: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ι 2 η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Απαντήσεις. 1. (15 µονάδες)

{ } ΠΛΗ 12: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ι 2 η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Απαντήσεις. 1. (15 µονάδες) Σελίδα από 8 (5 µονάδες) ΠΛΗ : ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ι η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Απαντήσεις i Εξηγείστε γιατί κάθε ένα από τα παρακάτω υποσύνολα του R δεν είναι υπόχωρος του R {[ xyz,, ] T z } {[ xyz,,

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος 3

Περιεχόμενα. Πρόλογος 3 Πρόλογος Η Γραμμική Άλγεβρα είναι ένα σημαντικό συστατικό στο πρόγραμμα σπουδών, όχι μόνο των Μαθηματικών, αλλά και άλλων τμημάτων, όπως είναι το τμήμα Φυσικής, Χημείας, των τμημάτων του Πολυτεχνείου,

Διαβάστε περισσότερα

Αρµονική Ανάλυση. Ενότητα: Προσεγγίσεις της µονάδας και Αθροισιµότητα. Απόστολος Γιαννόπουλος. Τµήµα Μαθηµατικών

Αρµονική Ανάλυση. Ενότητα: Προσεγγίσεις της µονάδας και Αθροισιµότητα. Απόστολος Γιαννόπουλος. Τµήµα Μαθηµατικών Ενότητα: Προσεγγίσεις της µονάδας και Αθροισιµότητα Απόστολος Γιαννόπουλος Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

( ) Ίσες συναρτήσεις. = g, Οι συναρτήσεις f, g λέμε ότι είναι ίσες και συμβολίζουμε f. όταν: Έχουν το ίδιο πεδία ορισμού Α

( ) Ίσες συναρτήσεις. = g, Οι συναρτήσεις f, g λέμε ότι είναι ίσες και συμβολίζουμε f. όταν: Έχουν το ίδιο πεδία ορισμού Α .5.. Ίσες συναρτήσεις ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ 7 Ο ΜΑΘΗΜΑ Οι συναρτήσεις f, g λέμε ότι είναι ίσες και συμβολίζουμε f = g, Έχουν το ίδιο πεδία ορισμού Α Για κάθε x Α ισχύει f ( x) = g( x) Αν για τις συναρτήσεις: f:

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 4

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 4 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Τρίτη 6 Νοεµβρίου 0 Ασκηση. Θεωρούµε

Διαβάστε περισσότερα

Συνέχεια Συνάρτησης. Λυγάτσικας Ζήνων. Βαρβάκειο Ενιαίο Πειραµατικό Λύκειο. 1 εκεµβρίου f(x) = f(x 0 )

Συνέχεια Συνάρτησης. Λυγάτσικας Ζήνων. Βαρβάκειο Ενιαίο Πειραµατικό Λύκειο. 1 εκεµβρίου f(x) = f(x 0 ) Συνέχεια Συνάρτησης Λυγάτσικας Ζήνων Βαρβάκειο Ενιαίο Πειραµατικό Λύκειο 1 εκεµβρίου 013 1 Ορισµός Ορισµός 1.1 Μια πραγµατική συνάρτηση f : A R λέµε ότι είναι συνεχής στο x 0 A αν και µόνο αν : x x 0 fx

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ. 2.1 Συνάρτηση

Κεφάλαιο 2 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ. 2.1 Συνάρτηση Κεφάλαιο 2 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ 2.1 Συνάρτηση Η έννοια της συνάρτησης είναι ϐασική σ όλους τους κλάδους των µαθη- µατικών, αλλά και πολλών άλλων επιστηµών. Ο λόγος είναι, ότι µορφοποιεί τη σχέση

Διαβάστε περισσότερα

2.0 ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

2.0 ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ .0 ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Έστω διανύσματα που ανήκουν στο χώρο δ i = ( a i, ai,, ai) i =,,, και έστω γραμμικός συνδυασμός των i : xδ + x δ + + x δ = b που ισούται με το διάνυσμα b,

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ. Ενότητα: Ο Ευκλείδειος Χώρος. Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ. Ενότητα: Ο Ευκλείδειος Χώρος. Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ Ενότητα: Ο Ευκλείδειος Χώρος Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 1 Ο Ευκλείδειος χώρος R n 1.1 Αλγεβρική δοµή Ο Ευκλείδειος χώρος R n είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικός Οµιλος ΒΙΤΑΛΗ

Εκπαιδευτικός Οµιλος ΒΙΤΑΛΗ ιανυσµατικοί Χώροι ρ. Κωνσταντίνος Κυρίτσης Μακράς Στοάς 7 & Εθνικής Αντιστάσεως Πειραιάς 185 31 12 Μαρτίου 2009 Περίληψη Οι παρούσες σηµειώσεις αποτελούνε µια σύντοµη εισαγωγή στην έννοια του διανύσµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουµε την έννοια του τανυστικού γινοµένου προτύπων. Θα είµαστε συνοπτικοί καθώς αναπτύσσουµε µόνο εκείνες τις στοιχειώδεις προτάσεις που θα βρουν εφαρµογές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ ΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ

ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ ΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ ΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ Άξονας Έστω η ευθεία x x (σχ. 21) και τα σηµεία Ο, Ι πάνω σ αυτή, ώστε ΟΙ= i όπου i το µοναδιαίο διάνυσµα, δηλαδή ένα διάνυσµα που θεωρούµε ότι η φορά του είναι θετική και το µέτρο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ. 3.1 Η έννοια της παραγώγου. y = f(x) f(x 0 ), = f(x 0 + x) f(x 0 )

Κεφάλαιο 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ. 3.1 Η έννοια της παραγώγου. y = f(x) f(x 0 ), = f(x 0 + x) f(x 0 ) Κεφάλαιο 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ 3.1 Η έννοια της παραγώγου Εστω y = f(x) µία συνάρτηση, που συνδέει τις µεταβλητές ποσότητες x και y. Ενα ερώτηµα που µπορεί να προκύψει καθώς µελετούµε τις δύο αυτές ποσοτήτες είναι

Διαβάστε περισσότερα

(2) Θεωρούµε µοναδιαία διανύσµατα α, β, γ R 3, για τα οποία γνωρίζουµε ότι το διάνυσµα

(2) Θεωρούµε µοναδιαία διανύσµατα α, β, γ R 3, για τα οποία γνωρίζουµε ότι το διάνυσµα Πανεπιστηµιο Ιωαννινων σχολη θετικων επιστηµων τµηµα µαθηµατικων τοµεας αλγεβρας και γεωµετριας αναλυτικη γεωµετρια διδασκων : χρηστος κ. τατακης υποδειξεις λυσεων των θεµατων της 7.06.016 ΘΕΜΑ 1. µονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικές έννοιες Στο κεφάλαιο αυτό θα αναφερθούμε σε ορισμένες έννοιες, οι οποίες ίσως δεν έχουν άμεση σχέση με τους διανυσματικούς χώρους, όμως θα χρησιμοποιηθούν αρκετά κατά τη μελέτη τόσο

Διαβάστε περισσότερα

Οι πραγµατικοί αριθµοί

Οι πραγµατικοί αριθµοί Οι πραγµατικοί αριθµοί Προλεγόµενα Η ανάγκη απαρίθµησης αντικειµένων, οδήγησε στην εισαγωγή του συνόλου των φυσικών αριθµών Η ανάγκη µέτρησης µεγεθών, οδήγησε στην εισαγωγή του συνόλου των ρητών αριθµών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 8

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 8 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 8 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt2014/nt2014.html https://sites.google.com/site/maths4edu/home/14

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. { 1,2,3,..., n,...

KΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. { 1,2,3,..., n,... KΕΦΑΛΑΙΟ ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Βασικές έννοιες διαιρετότητας Θα συµβολίζουµε µε, τα σύνολα των φυσικών αριθµών και των ακεραίων αντιστοίχως: {,,3,,, } { 0,,,,, } = = ± ± ± Ορισµός Ένας φυσικός αριθµός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ 1 ΜΑΘΗΜΑ 1 ο +2 ο ΕΝΝΟΙΑ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ Διάνυσμα ορίζεται ένα προσανατολισμένο ευθύγραμμο τμήμα, δηλαδή ένα ευθύγραμμο τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα ΙΙ. Εκπαιδευτικο Υλικο Μαθηµατος

Γραµµικη Αλγεβρα ΙΙ. Εκπαιδευτικο Υλικο Μαθηµατος Γραµµικη Αλγεβρα ΙΙ Εκπαιδευτικο Υλικο Μαθηµατος Ακαδηµαϊκο Ετος 011-01 ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laiihtml

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΜΟΝΟΤΟΝΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ. Αντίστροφη συνάρτηση. ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ Συνάρτηση 1-1. Θεωρία Σχόλια Μέθοδοι Ασκήσεις

ΜΑΘΗΜΑ ΜΟΝΟΤΟΝΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ. Αντίστροφη συνάρτηση. ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ Συνάρτηση 1-1. Θεωρία Σχόλια Μέθοδοι Ασκήσεις ΜΑΘΗΜΑ 5. ΜΟΝΟΤΟΝΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ Συνάρτηση - Αντίστροφη συνάρτηση Θεωρία Σχόλια Μέθοδοι Ασκήσεις ΘΕΩΡΙΑ. Ορισµός Συνάρτηση :Α R λέγεται συνάρτηση, όταν για οποιαδήποτε, Α µε ισχύει

Διαβάστε περισσότερα

Στοχαστικά Σήµατα και Εφαρµογές

Στοχαστικά Σήµατα και Εφαρµογές Στοχαστικά Σήµατα & Εφαρµογές Ανασκόπηση Στοιχείων Γραµµικής Άλγεβρας ιδάσκων: Ν. Παπανδρέου (Π.. 407/80) Πανεπιστήµιο Πατρών ΤµήµαΜηχανικώνΗ/Υ και Πληροφορικής ιανύσµατα Ορίζουµετοδιάνυσµα µε Ν στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με μεταβλητές (γράμματα) και αριθμούς καλείται αλγεβρική, όπως για παράδειγμα η : 2x+3y-8

ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με μεταβλητές (γράμματα) και αριθμούς καλείται αλγεβρική, όπως για παράδειγμα η : 2x+3y-8 ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Άλγεβρα 1 ο Κεφάλαιο 1. Τι ονομάζουμε αριθμητική και τι αλγεβρική παράσταση; Να δώσετε από ένα παράδειγμα. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με αριθμούς, καλείται αριθμητική παράσταση,

Διαβάστε περισσότερα