Εισαγωγη : Πραξεις επι Συνολων και Σωµατα Αριθµων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εισαγωγη : Πραξεις επι Συνολων και Σωµατα Αριθµων"

Transcript

1 Περιεχόµενα 1 Εισαγωγη : Πραξεις επι Συνολων και Σωµατα Αριθµων 3 11 Ο Χώρος των Ελευθέρων ιανυσµάτων 3 12 Εσωτερικές και Εξωτερικές Πράξεις 8 13 Η έννοια του σώµατος 9 2 ιανυσµατικοι Χωροι ιανυσµατικοί Χώροι : Ορισµός και Στοιχειώδεις Ιδιότητες Κατασκευές και Παραδείγµατα ιανυσµατικών Χώρων ιανυσµατικοί Χώροι Συναρτήσεων Ο Χώρος των Ακολουθιών ιανυσµατικοί Χώροι Πολυωνύµων και Πινάκων Ο Χώρος των Πινάκων Ο Χώρος των Πολυωνύµων Ασκήσεις 36 3 ιανυσµατικοι Υποχωροι και Κατασκευες ιανυσµατικοί Υπόχωροι Γραµµικοί Συνδυασµοί Τοµή και Άθροισµα Υπόχωρων Τοµή Υπόχωρων Άθροισµα και Ευθύ Άθροισµα Υπόχωρων Ασκήσεις 62 4 Γραµµικη Ανεξαρτησια, Βασεις και ιασταση Γραµµική Ανεξαρτησία Η Εννοια της Βάσης Η Εννοια της ιάστασης ιάσταση Υπόχωρων Βαθµίδα ιανυσµάτων Ασκήσεις 99 1

2 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 5 Γραµµικες Απεικονισεις Ορισµός - Βασικές Ιδιότητες - Παραδείγµατα Πυρήνας και Εικόνα Γραµµικής Απεικόνισης Το Θεώρηµα Γραµµικής Επέκτασης Η Θεµελιώδης Εξίσωση ιαστάσεων Η Άλγεβρα των Γραµµικών Απεικονίσεων Βαθµίδα Γραµµικής Απεικόνισης Ασκήσεις υϊκοι Χωροι και Χωροι Πηλικα υϊκοί Χώροι Μηδενιστές Η υϊκή µιας Γραµµικής Απεικόνισης Χώροι Πηλίκα Ασκήσεις Πινακες και Γραµµικες Απεικονισεις Βασικές Ιδιότητες Πινάκων Ο Πίνακας µιας Γραµµικής Απεικόνισης Αλλαγή Βάσης και Συνιστωσών Ισοδύναµοι και Οµοιοι Πίνακες Βαθµιδα Πινακα Ορισµός και Βασικές Ιδιότητες Βαθµίδα Γραµµικής Απεικόνισης και Πίνακα Μέθοδοι Εύρεσης Βαθµίδας 192

3 Κεφάλαιο 1 Εισαγωγη : Πραξεις επι Συνολων και Σωµατα Αριθµων 11 Ο Χώρος των Ελευθέρων ιανυσµάτων Από την Αναλυτική Γεωµετρία γνωρίζουµε ότι αν V 3 είναι το σύνολο των ε- λευθέρων διανυσµάτων του χώρου τριών διαστάσεων που µας περιβάλλει, τότε µπορούµε µε ϕυσικό τρόπο να προσθέσουµε δύο ελεύθερα διανύσµατα κα- ϑώς και να πολλαπλασιάσουµε ένα ελεύθερο διάνυσµα µε έναν πραγµατικό αριθµό Εστω E ο συνήθης χώρος τριών διαστάσεων που µας περιβάλλει, και ϑεω- ϱούµε στον E το σύνολο D όλων των προσανατολισµένων ευθυγράµµων τµη- µάτων Υπενθυµίζουµε ότι ένα ευθύγραµµο τµήµα είναι προσανατολισµένο αν έχουµε καθορίσει µια διάταξη για τα άκρα του, δηλαδή έχουµε καθορίσει την αρχή και το τέλος του Ενα προσανατολισµένο ευθύγραµµο τµήµα ϑα συµβολίζεται µε AB και µε αυτό το συµβολισµό το A συµφωνούµε να είναι η αρχή και B το τέλος του Ετσι το AB είναι διαφορετικό από το BA, η αρχή του οποίου είναι το σηµείο B και τέλος το σηµείο A Κάθε προσανατολισµένο ευθύγραµµο τµήµα AB του συνόλου D, ϐρίσκεται πάνω σε µια µοναδική ευθεία (ɛ), στην οποία έχει καθορισθεί µια ϕορά κίνησης ή προσανατολισµός: από το σηµείο A στο σηµείο B Θα λέµε ότι δύο προσανατολισµένα ευθύγραµµα τµήµατα AB και CD έχουν την ίδια διεύθυνση αν-ν κείνται σε παράλληλες ευθείες Τέλος το µήκος του προσανατολισµένου ευθύγραµµου τµήµατος AB ορίζεται να είναι το µήκος του ευθύγραµµου τµήµατος που ενώνει το σηµείο A µε το σηµείο B Στο σύνολο D των προσανατολισµένων ευθυγράµµων τµηµάτων ορίζουµε µια σχέση R, δηλαδή ένα υποσύνολο D D του καρτεσιανού γινοµένου D D, ως εξής (ως συνήθως 3

4 4ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΠΡΑΞΕΙ ΕΠΙ ΣΥΝΟΛΩΝ ΚΑΙ ΣΩΜΑΤΑ ΑΡΙΘΜΩΝ γράφουµε AB CD για να υποδηλώσουµε ότι το Ϲεύγος (AB, CD) ανήκει στο υποσύνολο ): Αν AB, CD D είναι δύο προσανατολισµένα ευθύγραµµα τµήµατα, τότε : αν και µόνον αν : AB CD 1 Τα AB, CD έχουν την ίδια διεύθυνση (κείνται σε παράλληλες ευ- ϑείες) 2 Τα AB, CD έχουν την ίδια ϕορά 3 Τα AB, CD έχουν το ίδιο µήκος Ως γνωστόν η παραπάνω σχέση έχει κάποιες σηµαντικές ιδιότητες Συγκεκρι- µένα για τυχόντα στοιχεία AB, CD, EZ D, ισχύουν οι ακόλουθες ιδιότητες : 1 Ανακλαστική Ιδιότητα: AB AB 2 Συµµετρική Ιδιότητα: AB CD αν και µόνον αν CD AB 3 Μεταβατική Ιδιότητα: Αν AB CD και CD R EZ, τότε AB EZ Μια σχέση επί ενός συνόλου D η οποία ικανοποιεί τις παραπάνω ιδιότητες καλείται σχέση ισοδυναµίας επί του συνόλου D Η σχέση είναι µια σχέση ισοδυναµίας στο σύνολο D των προσανατολισµένων ευθυγράµµων τµηµάτων, και εποµένως το διαµερίζει σε κλάσεις ισοδυναµίας Υπενθυµίζουµε ότι µια διαµέριση ενός συνόλου D είναι µια συλλογή υποσυνόλων Φ του D η οποία ικανοποιεί τις ακόλουθες τρεις ιδιότητες : Φ A Φ A = D Αν A, B Φ και A B, τότε : A B = Η σχέση ισοδυναµίας ορίζει την ακόλουθη διαµέριση επί του συνόλου D: Φ := {C AB AB D}, C AB := {CD D CD AB} Ετσι το σύνολο C AB αποτελείται από όλα τα ευθύγραµµα τµήµατα τα οποία είναι «ισοδύναµα», µέσω της σχέσης, µε το ευθύγραµµο τµήµα AB Το σύνολο C AB καλείται η κλάση ισοδυναµίας του ευθυγράµµου τµήµατος AB,

5 11 Ο ΧΩΡΟΣ ΤΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΙΑΝΥΣΜΑΤΩΝ 5 και η συλλογή συνόλων - διαµέριση Φ του D, καλείται το σύνολο των κλάσεων ισοδυναµίας των ευθυγράµµων τµηµάτων του χώρου, Συνήθως τα στοιχεία του συνόλου C AB καλούνται αντιπρόσωποι της κλάσης ισοδυναµίας του ευθυγράµµου τµήµατος AB Μια κλάση ισοδυναµίας καλείται (ελεύθερο) διάνυσµα Η κλάση του προσανατολισµένου ευθυγράµµου τµήµατος AB ϑα συµβολίζεται µε AB, δηλαδή : AB = {CD D CD AB} Το σύνολο όλων των κλάσεων ισοδυναµίας συµβολίζεται µε V 3 := D/ = { AB AB D} και καλείται ο χώρος των (ελευθέρων) διανυσµάτων Οπως είναι άµεσο από τον ορισµό, τα στοιχεία : διεύθυνση, ϕορά, µήκος, τέλος, αρχή, επεκτείνονται από τα ευθύγραµµα τµήµατα και στα διανύσµατα, αν ορίσουµε διεύθυνση, ϕορά, µήκος, τέλος, αρχή του διανύσµατος AB την διεύθυνση, ϕορά, µήκος, τέλος, αρχή του ευθυγράµµου τµήµατος AB Ιδιαίτερα το µήκος του AB ορίζεται να είναι το µήκος του ευθυγράµµου τµήµατος AB, και συµβολίζεται ως : AB Οπως γνωρίζουµε από την στοιχειώδη Αναλυτική Γεωµετρία, το σύνολο V 3 έχει επιπρόσθετη δοµή Συγκεκριµένα µπορούµε να προσθέσουµε δύο διανύσµατα και να πολλαπλασιάσουµε ένα διάνυσµα µε έναν πραγµατικό αριθµό Ετσι αν µας δοθούν δύο διανύσµατα AB, CD V3, τότε ορίζεται µοναδικά ένα νέο διάνυσµα EZ := AB + CD, το οποίο καλείται το άθροισµα των AB και CD, µε τον ακόλουθο τρόπο Αν (ε) είναι η ευθεία στην οποία κείται το διάνυσµα AB και (ε ) είναι η ευθεία στην οποία κείται το διάνυσµα CD, τότε µεταφέρουµε παράλληλα την ευθεία (ε ) έτσι ώστε αυτή να συναντήσει την ευθεία (ε) µε τέτοιον τρόπο ώστε η αρχή του διανύσµατος CD να συµπέσει µε την τέλος του διανύσµατος AB Η παράλληλη µεταφορά του ευθυγράµµου τµήµατος CD δηµιουργεί τότε ένα νέο διάνυσµα, η αρχή του οποίου είναι το σηµείο B := E και το τέλος του οποίου έστω ότι είναι το σηµείο Z Τότε το διάνυσµα EZ, δηλαδή το άθροισµα των AB και CD ορίζεται να είναι το διάνυσµα (ή καλύτερα ο κλάση του ευθυγράµµου τµήµατος) το οποίο έχει αρχή το A και τέλος το τέλος του ευθυγράµµου τµήµατος EZ Μπορεί να δειχθεί εύκολα ότι η παραπάνω κατασκευή του αθροίσµατος των AB και CD είναι καλά ορισµένη, δηλαδή δεν εξαρτάται από την επιλογή αντιπροσώπων των κλάσεων ισοδυναµίας των ευθυγράµµων τµηµάτων AB και CD Επίσης αν k R είναι ένας πραγµατικός αριθµός, και AB V3 είναι ένα διάνυσµα, τότε ορίζεται µοναδικά ένα νέο διάνυσµα k AB, το οποίο καλείται

6 6ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΠΡΑΞΕΙ ΕΠΙ ΣΥΝΟΛΩΝ ΚΑΙ ΣΩΜΑΤΑ ΑΡΙΘΜΩΝ ο ϐαθµωτός πολλαπλασιασµός του k µε το AB, ως εξής Αν k = 0, ή αν AB = 0 είναι το µηδενικό διάνυσµα, τότε ϑέτουµε k AB = 0 Αν k 0 και AB 0, τότε η διεύθυνση του k AB είναι η διεύθυνση του AB Η ϕορά του k AB είναι η ϕορά του AB αν k > 0 και την ϕορά του αντιθέτου διανύσµατος AB = BA αν k < 0 Τέλος το µήκος του k AB ορίζεται να είναι ο αριθµός : k AB Ετσι στο σύνολο V 3 έχουµε ορίσει δύο απεικονίσεις : 1 Πρόσθεση: + : V 3 V 3 V 3, ( AB, CD) AB + CD 2 Βαθµωτός Πολλαπλασιασµός: : R V 3 V 3, (k, AB) k AB Από την Ευκλείδεια η την στοιχειώδη Αναλυτική Γεωµετρία, γνωρίζουµε τότε ότι το σύνολο V 3 των ελευθέρων διανυσµάτων του χώρου, εφοδιασµένο µε τις παραπάνω πράξεις πρόσθεσης και ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού, ικανοποιεί τις ακόλουθες ϐασικές ιδιότητες : ( Χ1) Προσεταιριστική Ιδιότητα της Πρόσθεσης ηλαδή : AB, CD, EZ V3 : ( AB + CD ) + EZ = AB + ( CD + EZ ) ( Χ2) Αντιµεταθετική Ιδιότητα Πρόσθεσης ηλαδή : AB, CD V3 : AB + CD = CD + AB ( Χ3) Υπαρξη Μηδενικού ιανύσµατος ηλαδή υπάρχει ένα διακεκριµένο στοιχείο 0 του V 3, το οποίο καλείται µηδενικό διάνυσµα, έτσι ώστε να ικανοποιείται η ακόλουθη ιδιότητα : AB V3 : AB + 0 = AB = 0 + AB Το διάνυσµα 0 µε την παραπάνω ιδιότητα είναι η κλάση ισοδυναµίας του ευθυγράµµου τµήµατος του οποίου τα άκρα συµπίπτουν, δηλαδή το ευθύγραµµο τµήµα το µήκος του οποίοιυ είναι ίσο µε µηδέν

7 11 Ο ΧΩΡΟΣ ΤΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΙΑΝΥΣΜΑΤΩΝ 7 ( Χ4) Υπαρξη Αντιθέτου ιανύσµατος ηλαδή για κάθε διάνυσµα AB του V3 υπάρχει ένα νέο διάνυσµα AB του V3, το οποίο καλείται αντίθετο διάνυσµα του AB, έτσι ώστε να ικανοποιείται η ακόλουθη ιδιότητα : AB V3, ( AB ) V3 : AB + ( AB ) = 0 = ( AB) + AB ) Το αντίθετο διάνυσµα του AB είναι το διάνυσµα BA, το οποίο έχει την ίδια διεύθυνση και το ίδιο µήκος µε το AB, αλλά έχει αντίθετη ϕορά ( Χ5) Επιµεριστική Ιδιότητα του Βαθµωτού Πολλαπλασιασµού ως προς την πρόσθεση στοιχείων του R ηλαδή : AB V3, κ, λ R : (κ + λ) AB = κ AB + λ AB ( Χ6) Επιµεριστική Ιδιότητα του Βαθµωτού Πολλαπλασιασµού ως προς την πρόσθεση διανυσµάτων του V 3 ηλαδή : AB, CD V3, κ R : κ ( AB + CD ) = κ AB + κ CD ( Χ7) Μικτή Προσεταιριστική Ιδιότητα ηλαδή : AB V3, κ, λ R : κ (λ AB ) = (κλ) AB ( Χ8) Μοναδιαία Ιδιότητα ηλαδή : AB V3 : 1 AB = AB Σκοπός µας είναι να γενικεύσουµε τα ϐασικά δοµικά στοιχεία και τις ϐασικές ιδιότητες οι οποίες υπάρχουν στο παράδειγµα των ελευθέρων διανυσµάτων του επιπέδου, και οποίες περιγράφονται παραπάνω σε δύο κύριες κατευθύνσεις : 1 Το σύνολο των ελευθέρων διανυσµάτων να αντικατασταθεί µε ένα πιο γενικό σύνολο, πχ µε σύνολα πινάκων, πολυωνύµων, συναρτήσεων, α- κολουθιών, κτλ Φυσικά απαιτούµε τα σύνολα αυτά των γενικευµένων διανυσµάτων να ικανοποιούν τις τυπικές ιδιότητες που ικανοποιεί το σύνολο των ελευθέρων διανυσµάτων όπως περιγράψαµε παραπάνω Η γενίκευση αυτή µας απελευθερώνει κατά κάποιον τρόπο και από τον περιορισµό των τριών διαστάσεων

8 8ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΠΡΑΞΕΙ ΕΠΙ ΣΥΝΟΛΩΝ ΚΑΙ ΣΩΜΑΤΑ ΑΡΙΘΜΩΝ 2 Το σύνολο των πραγµατικών αριθµών µε το οποίο πολλαπλασιάζουµε ϐαθ- µωτά να αντικατασταθεί µε ένα πιο γενικό σύνολο, πχ µε το σύνολο των ϱητών ή των µιγαδικων αριθµών Παρόµοια απαιτούµε τα σύνολα αυτά των γενικευµένων αριθµών να ικανοποιούν τις τυπικές ιδιότητες που ικανοποιεί το σύνολο των πραγµατικών αριθµών όπως περιγράψαµε παραπάνω Η ϐασική ιδέα είναι να ξεκινήσουµε µε ένα σύνολο αφηρηµένων στοιχείων V επί του οποίου υποθέτουµε ότι έχουν ορισθεί δύο πράξεις, µε την έννοια του επόµενου εδαφίου : µια πράξη πρόσθεσης και µια πράξη ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού «γενικευµένων» αριθµών µε στοιχεία του V, και να δεχθούµε ότι ικανοποιούνται οι ιδιότητες ( Χ1)-( Χ8) παραπάνω, τις οποίες πλέον δεχόµαστε ως αξιώµατα Ετσι το παράδειγµα του χώρου των (ελευθέρων διανυσµάτων του χώρου ϑα αποτελέσει το ϐασικό µοντέλο για τον ορισµό της αφηρηµένης έννοιας του διανυσµατικού χώρου η οποία ϑα µελετηθεί στο επόµενο Κεφάλαιο Στην παρόν Κεφάλαιο ϑα δούµε µε ποιόν τρόπο µπορούµε να γενικεύσου- µε το σύνολο των πραγµατικών αριθµών Στο επόµενο Κεφάλαιο ϑα µελετήσουµε διεξοδικά µε ποιόν τρόπο µπορούµε να γενικεύσουµε το σύνολο των ελευθέρων διανυσµάτων 12 Εσωτερικές και Εξωτερικές Πράξεις Εστω S ένα σύνολο Μια εσωτερική πράξη επί του S, είναι µια απεικόνιση : S S S, (s 1, s 2 ) (s 1, s 2 ) Αν s 1, s 2 S, τότε συνήθως την τιµή (s 1, s 2 ) ϑα την συµβολίζουµε µε s 1 s 2 : s 1, s 2 S : (s 1, s 2 ) := s 1 s 2 Εστω τώρα K και S δύο σύνολα Μια εξωτερική πράξη του συνόλου K επί του S, είναι µια απεικόνιση : K S S, (k, s) (k, s) Αν k K και s S, τότε συνήθως την τιµή (k, s) ϑα την συµβολίζουµε µε k s: K, s S : (k, s) := k s

9 13 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ 9 Παράδειγµα 121 Στο σύνολο Z των ακεραίων αριθµών, ορίζεται η πράξη της πρόσθεσης, η οποία είναι µια απεικόνιση + : Z Z Z, (k, l) k + l Επίσης ορίζεται και η πράξη του πολλαπλασιασµού, η οποία είναι µια απεικόνιση : Z Z Z, (k, l) kl Αλλα παραδείγµατα αποτελούν τα οικεία µας σύνολα : Q των ϱητών αριθµών, R των πραγµατικών αριθµών, και C των µιγαδικών αριθµών, εφοδιασµένα µε τις συνηθισµένες πράξεις πρόσθεσης και πολλαπλασιασµού 13 Η έννοια του σώµατος Σε ένα γενικό πλαίσιο η Άλγεβρα µελετά τις ϐασικές ιδιότητες και την δοµή συνόλων τα οποία είναι εφοδιασµένα µε µία ή περισσότερες (εσωτερικές ή εξωτερικές) πράξεις Αυτά τα σύνολα, µαζί µε αυτές τις πράξεις, αποτελούν γενικεύσεις των οικείων µας συνόλων αριθµών Z, Q, R, C εφοδιασµένα µε τις συνηθισµένες πράξεις Στα πλαίσια της Γραµµικής Άλγεβρας η έννοια του σώµατος διαδραµατίζει σηµαντικό ϱόλο Ορισµός 131 Ενας σώµα είναι ένα σύνολο K το οποίο είναι εφοδιασµένο µε δύο εσωτερικές πράξεις : (a) + : K K K, η οποία στέλνει το Ϲεύγος στοιχείων (k 1, k 2 ) K K σε ένα νέο στοιχείο k 1 + k 2 K, την οποία καλούµε Πρόσθεση (στοιχείων του K) (b) : K K K, η οποία στέλνει το Ϲεύγος (k 1, k 2 ) K K σε ένα νέο στοιχείο k 1 k 2 K, την οποία καλούµε Πολλαπλασιασµό (στοιχείων του K) Το σύνολο K µαζί µε την πράξη της πρόσθεσης + και του πολλαπλασιασµού, απαιτούµε να ικανοποιούν τα ακόλουθα αξιώµατα : ( Χ1) Προσεταιριστική Ιδιότητα της Πρόσθεσης ηλαδή : k 1, k 2, K : (k 1 + k 2 ) + k 3 = k 1 + (k 2 + k 3 ) ( Χ2) Αντιµεταθετική Ιδιότητα Πρόσθεσης ηλαδή : k 1, k 2 K : k 1 + k 2 = k 2 + k 1 ( Χ3) Υπαρξη Μηδενικού Στοιχείου ηλαδή υπάρχει ένα διακεκριµένο στοιχείο 0 του K, το οποίο καλείται µηδενικό στοιχείο, έτσι ώστε να ικανοποιείται η ακόλουθη ιδιότητα : k K : k + 0 = k = 0 + k

10 10ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΠΡΑΞΕΙ ΕΠΙ ΣΥΝΟΛΩΝ ΚΑΙ ΣΩΜΑΤΑ ΑΡΙΘΜΩΝ ( Χ4) Υπαρξη Αντιθέτου Στοιχείου ηλαδή για κάθε στοιχείου k του K υπάρχει ένα νέο στοιχείο k του K, το οποίο καλείται αντίθετο στοιχείο του k, έτσι ώστε να ικανοποιείται η ακόλουθη ιδιότητα : k K, ( k ) K : k + ( k ) = 0 = ( k) + k ( Χ5) Προσεταιριστική Ιδιότητα του Πολλαπλασιασµού του K ηλαδή : k 1, k 2, k 3 K : k 1 (k 2 k 3 ) = (k 1 k 2 ) k 3 ( Χ6) Επιµεριστική Ιδιότητα του Πολλαπλασιασµού ως προς την πρόσθεση του K ηλαδή : k 1, k 2, k 3 K : k 1 (k 2 + k 3 ) = k 1 k 2 + k 1 k 3 k 1, k 2, k 3 K : (k 1 + k 2 ) k 3 = k 1 k 3 + k 2 k 3 ( Χ7) Αντιµεταθετική Ιδιότητα του Πολλαπλασιασµού του K ηλαδή : k 1, k 2, k 3 K : k 1 k 2 = k 2 k 1 ( Χ8) Υπαρξη Πολλαπλασιαστικής Μονάδας ηλαδή : 1 K, k K : 1 k = k = k 1 ( Χ9) Υπαρξη Πολλαπλασιαστικού Αντιστρόφου ηλαδή για κάθε µη µηδενικό στοιχείο k του K υπάρχει ένα νέο στοιχείο k 1 του K, το οποίο καλείται αντίστροφο στοιχείο του k, έτσι ώστε να ικανοποιείται η ακόλουθη ιδιότητα : k K \ {0}, k 1 K : k k 1 = 1 = k 1 k Τα ϐασικά παραδείγµατα σωµάτων µε τα οποία ϑα ασχοληθούµε στις πα- ϱούσες σηµειώσεις είναι υποσύνολα του συνόλου C των µιγαδικών αριθµών, το οποίο µε την σειρά του είναι ένα σώµα Παράδειγµα 131 Εφοδιασµένα µε τις συνηθισµένες πράξεις πρόσθεσης και πολλαπλασιασµού, τα ακόλουθα σύνολα αριθµών είναι σώµατα : 1 Το σύνολο Q των ϱητών αριθµών

11 13 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ 11 2 Το σύνολο R των πραγµατικών αριθµών 3 Το σύνολο C των µιγαδικών αριθµών Αντίθετα το σύνολο των ακεραίων Z δεν είναι είναι σώµα (γιατί ;) Ασκηση 132 Θεωρούµε το ακόλουθα σύνολα : Q( 2) := {κ + λ 2 R κ, λ Q} Q( 1) := {κ + λ 1 C κ, λ Q} Να δείξετε ότι τα σύνολα Q( 2) και Q( 1) εφοδιασµένα µε τις συνηθισµένες πράξεις πρόσθεσης και πολλαπλασιασµού πραγµατικών και µιγαδικών αριθµών αντίστοιχα, είναι σώµατα Σύµβαση 133 Χάριν ευκολίας στις παρούσες σηµειώσεις από τώρα και στο εξής µε τον όρο σώµα ϑα εννοούµε ένα υποσύνολο K C των µιγαδικών αριθµών το οποίο περιέχει το 0 και το 1 και είναι κλειστό στην πρόσθεση, πολλαπλασιασµό, και την ύπαρξη αντιστρόφου (δηλαδή αν k K και k 0, τότε k 1 K Είναι εύκολο να δειχθεί τότε ότι ένα τέτοιο υποσύνολο K εφοδιασµένο µε τους περιορισµούς των γνωστών πράξεων πρόσθεσης και πολλαπλασιασµού µιγαδικών αριθµών είναι σώµα µε την έννοια του ορισµού 131 Παρατήρηση 132 Τα παραπάνω σώµατα έχουν άπειρο πλήθος στοιχείων Υπάρχουν όµως και σώµατα µε πεπερασµένο πλήθος στοιχείων Για παράδειγµα έστω F ένα σύνολο µε δύο στοιχεία, τα οποία συµβολίζουµε µε 0, 1: F = {0, 1} Στο σύνολο F ορίζουµε δύο εσωτερικές πράξεις ως ακολούθως : + : F F F, (x, y) x + y : F F F, (x, y) x y = 0, = 1, = 1, και = = 0, 0 1 = 0, 1 0 = 0, και 1 1 = 1 Είναι εύκολο να δειχθεί ότι µε τις παραπάνω πράξεις το σύνολο F είναι ένα σώµα Γενικά το µεγαλύτερο τµήµα της ϑεωρίας που ϑα αναπτυχθεί στα επόµενα Κεφάλαια είναι ανεξάρτητο του πλήθους των στοιχείων ενός σώµατος, και άρα ισχύει για τα σώµατα µε την έννοια του ορισµού 131 Η σύµβαση που κάναµε παραπάνω έγινε µόνο χάριν απλότητας και οικειότητας µε τα σώµατα αριθµών Q, R, C και τα υποσύνολα τους

12 12ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΠΡΑΞΕΙ ΕΠΙ ΣΥΝΟΛΩΝ ΚΑΙ ΣΩΜΑΤΑ ΑΡΙΘΜΩΝ

13 Κεφάλαιο 2 ιανυσµατικοι Χωροι Στο παρόν Κεφάλαιο ϑα ορίσουµε την πολύ ϐασική έννοια του διανυσµατικού χώρου πάνω από ένα σώµα Θα µελετήσουµε τις κυριότερες ιδιότητες διανυσµατικών χώρων και ϑα διαπραγµατευθούµε µια πληθώρα ϐασικών πα- ϱαδειγµάτων επί των οποίων ϑα εφαρµοσθεί η ϑεωρία η οποία ϑα αναπτυχθεί στα επόµενα Κεφάλαια Τέλος ϑα αναπτύξουµε µια σειρά ϑεµελιωδών κατασκευών επί διανυσµατικών χώρων οι οποίες ϑα µας είναι πολύ χρήσιµες στα επόµενα Κεφάλαια 21 ιανυσµατικοί Χώροι : Ορισµός και Στοιχειώδεις Ιδιότητες Από τώρα και στο εξής σταθεροποιούµε ένα σώµα K Υπενθυµίζουµε από το Κεφάλαιο 1 ότι µε το όρο σώµα ϑα εννοούµε ένα υποσύνολο K C των µιγαδικών αριθµών το οποίο περιέχει το 0 και το 1 και είναι κλειστό στην πρόσθεση, πολλαπλασιασµό, και την ύπαρξη αντιστρόφου (δηλαδή αν k K και k 0, τότε k 1 K ιαισθητικά ένας διανυσµατικός χώρος είναι ένα σύνολο διανυσµάτων στο οποίο µπορούµε να ορίσουµε πρόσθεση καθώς και πολλαπλασιασµό µε αριθµούς από ένα σώµα, έτσι ώστε να ικανοποιούνται οι γνωστοί αλγεβρικοί νόµοι που ισχύουν στο σύνολο των ελευθέρων διανυσµάτων του επιπέδου ή του χώρου Περισσότερο αυστηρά και µε ϐάση τα όσα ισχύουν στην Αναλυτική ή Ευκλείδεια γεωµετρία οδηγούµαστε στον ακόλουθο ορισµό Ορισµός 211 Ενας διανυσµατικός χώρος πάνω από ένα σώµα K είναι ένα µη-κενό σύνολο V, του οποίου τα στοιχεία ϑα καλούµε διανύσµατα και ϑα τα συµβολίζουµε µε x, y, z,, το οποίο είναι εφοδιασµένο µε δύο πράξεις : 13

14 14 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ (a) Μία εσωτερική πράξη + : V V V, η οποία στέλνει το Ϲεύγος διανυσµάτων ( x, y) V V σε ένα νέο διάνυσµα x + y V, την οποία καλούµε Πρόσθεση (διανυσµάτων του V) (b) Μία εξωτερική πράξη : K V V, η οποία στέλνει το Ϲεύγος (k, x) K V σε ένα νέο διάνυσµα k x V, την οποία καλούµε Βαθµωτό Πολλαπλασιασµό (στοιχείων του σώµατος K µε διανύσµατα του V) Το σύνολο V µαζί µε την πράξη της πρόσθεσης + και του ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού, απαιτούµε να ικανοποιούν τα ακόλουθα αξιώµατα : ( Χ1) Προσεταιριστική Ιδιότητα της Πρόσθεσης ηλαδή : x, y, z V : ( x + y ) + z = x + ( y + z ) ( Χ2) Αντιµεταθετική Ιδιότητα Πρόσθεσης ηλαδή : x, y V : x + y = y + x ( Χ3) Υπαρξη Μηδενικού ιανύσµατος ηλαδή υπάρχει ένα διακεκριµένο στοιχείο 0 του V, το οποίο καλείται µηδενικό διάνυσµα, έτσι ώστε να ικανοποιείται η ακόλουθη ιδιότητα : x V : x + 0 = x = 0 + x ( Χ4) Υπαρξη Αντιθέτου ιανύσµατος ηλαδή για κάθε διάνυσµα x του V υπάρχει ένα νέο διάνυσµα x του V, το οποίο καλείται αντίθετο διάνυσµα του x, έτσι ώστε να ικανοποιείται η ακόλουθη ιδιότητα : x V, ( x ) V : x + ( x ) = 0 = ( x) + x ) ( Χ5) Επιµεριστική Ιδιότητα του Βαθµωτού Πολλαπλασιασµού ως προς την πρόσθεση στοιχείων του K ηλαδή : x V, κ, λ K : (κ + λ) x = κ x + λ x ( Χ6) Επιµεριστική Ιδιότητα του Βαθµωτού Πολλαπλασιασµού ως προς την πρόσθεση διανυσµάτων του V ηλαδή : x, y V, κ K : κ ( x + y ) = κ x + κ y

15 21 ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ : ΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩ ΕΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ15 ( Χ7) Μικτή Προσεταιριστική Ιδιότητα ηλαδή : x V, κ, λ K : κ (λ x ) = (κλ) x ( Χ8) Μοναδιαία Ιδιότητα ηλαδή : x V : 1 x = x Σχόλιο Σηµειώνουµε ότι ένας διανυσµατικός χώρος είναι µια τριάδα (V, +, ) που ικανοποιεί τα παραπάνω αξιώµατα και όχι απλά ένα σύνολο V Χάριν απλότητας όµως ϑα παραλείπουµε τα σύµβολα των πράξεων +,, όταν οι πράξεις είναι ευκόλως εννοούµενες ή έχουν ανα- ϕερθεί/ορισθεί προηγούµενα, και ϑα λέµε ότι το σύνολο V είναι ένας διανυσµατικός χώρος 2 Στον ορισµό 211 δεν ϑα πρέπει να συγχέουµε την πρόσθεση αριθµών από το σώµα K µε την πρόσθεση διανυσµάτων του V, αν και οι δύο πράξεις εµ- ϕανίζονται στα αξιώµατα µε το ίδιο σύµβολο Ετσι πχ στο Αξίωµα ( Χ5), το σύµβολο + στην αριστερή πλευρά συµβολίζει πρόσθεση αριθµών στο σώµα K και το το σύµβολο + στην δεξιά πλευρά συµβολίζει πρόσθεση διανυσµάτων στον V 3 Αν x είναι ένα διάνυσµα του V, τότε το διάνυσµα x, την ύπαρξη του οποίου µας εξασφαλίζει το Αξίωµα ( Χ4), συµβολίζει ένα νέο διάνυσµα Θα δούµε άργότερα ότι το x είναι ίσο µε το διάνυσµα ( 1) x 4 Το Αξίωµα ( Χ1) µας επιτρέπει να απαλείφουµε παρενθέσεις Ετσι από τώρα και στο εξής η σχέση x + ( y + z) ϑα γράφεται x + y + z καθώς ο άλλος δυνατός τρόπος για να προσθέσουµε τα διανύσµατα x, y, z, δηλαδή ο ( x+ y)+ z δίνει σύµφωνα µε το Αξίωµα ( Χ1) το ίδιο αποτέλεσµα Γενικότερα αν έχουµε να προσθέσουµε µια πεπερασµένη συλλογή διανυσµάτων x 1, x 2,, x n, τότε όλοι οι δυνατοί τρόποι για να τα προσθέσουµε δίνουν το ίδιο αποτέλεσµα (να το δείξετε σαν Ασκηση χρησιµοποιώντας επαγωγή), το οποίο από τώρα και στο εξής ϑα γράφουµε ως : x 1 + x x n 5 Το Αξίωµα ( Χ2) µας επιτρέπει να αλλάζουµε την σειρά µε την οποία προσθέτουµε διανύσµατα Ετσι για παράδειγµα έχουµε x 1 + x 2 + x 3 = x 3 + x 1 + x 2 = x 2 + x 3 + x 1, κοκ Πριν προχωρήσουµε σε παραδείγµατα διανυσµατικών χώρων Θα δούµε δούµε κάποιες ιδιότητες που απορρέουν σχετικά άµεσα από τον ορισµό 211

16 16 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ και οι οποίες ϑα µας επιτρέψουν να απλοποιήσουµε τον συµβολισµό και να αποφεύγουµε περιττές επαναλήψεις επιχειρηµάτων Από τώρα σταθεροποιούµε έναν διανυσµατικό χώρο V πάνω από ένα σώµα K Συµβολισµός 212 Αν x, y V, τότε ϑα γράφουµε : x + ( y) := x y όπου y είναι το αντίθετο του διανύσµατος y Σηµειώνουµε ότι η παραπάνω γραφή είναι απλά ένας συµβολισµός, καθώς τυπικά δεν έχουµε ορίσει αφαίρεση διανυσµάτων Μπορεί όµως κανείς να ϑεωρήσει τον παραπάνω συµβολισµό ως ορισµό αφαίρεσης διανυσµάτων στον V Λήµµα 212 Ισχύουν οι ακόλουθες ιδιότητες 1 κ, λ K, x V: (κ λ) x = κ x λ x 2 κ K, x, y V: κ ( x y) = κ x κ y 3 x V: 0 x = 0 4 x V: ( 1) x = x 5 x V: ( x) = x 6 x, y V: ( x + y) = x y 7 κ K: κ 0 = 0 8 Αν λ K και x V και ισχύει λ x = 0, τότε : είτε λ = 0 ή x = 0 Απόδειξη : 1 Εάν προσθέσουµε στο διάνυσµα (κ λ) x το διάνυσµα λ x και χρησιµοποιήσουµε το Αξίωµα ( Χ5) ϑα έχουµε : (κ λ) x+λ x = (κ λ+λ) x = κ x Αν στην τελευταία σχέση προσθέσουµε και στα δύο µέλη το διάνυσµα (λ x) και χρησιµοποιήσουµε διαδοχικά τα Αξιώµατα ( Χ1), ( Χ4), ( Χ3) ϑα έχουµε την Ϲητούµενη σχέση : κ x λ x = [(κ λ) x + λ x] (λ x) = (κ λ) x + [λ x (λ x)] = (κ λ) x + 0 = (κ λ) x

17 21 ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ : ΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩ ΕΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ17 2 Αν προσθέσουµε στο διάνυσµα κ ( x y) το διάνυσµα κ y, ϑα έχουµε το διάνυσµα κ ( x y) + κ y Χρησιµοποιώντας διαδοχικά τα Αξίωµατα ( Χ1), ( Χ4), ( Χ3) ϑα έχουµε : κ ( x y) + κ y = κ [( x y) + y] = κ [ x + ( y) + y)] = κ ( x + 0) = κ x Αν τώρα στην σχέση κ ( x y) + κ y = κ x προσθέσουµε και στα δύο µέλη το διάνυσµα (κ y) και χρησιµοποιήσουµε διαδοχικά τα Αξίωµατα ( Χ1), ( Χ4), ( Χ3) ϑα έχουµε τελικά την Ϲητούµενη σχέση : [κ ( x y) + κ y] (κ y) = κ x κ y = κ ( x y) + (κ y κ y) = κ x κ y = κ ( x y) + 0 = κ x κ y = κ ( x y) = κ x κ y 3 Στην σχέση 1 που αποδείξαµε ϑέτουµε κ = λ Τότε ϑα έχουµε την σχέση 0 x = κ x κ x, το δεύτερο µέλος της οποίας είναι το µηδενικό διάνυσµα 0 σύµφωνα µε το Αξίωµα ( Χ4) Εποµένως 0 x = 0 4 Στην σχέση 1 που αποδείξαµε ϑέτουµε κ = 0 και λ = 1 Τότε ϑα έχουµε την σχέση ( 1) x = (1 x), το δεύτερο µέλος της οποίας είναι ίσο µε το διάνυσµα x σύµφωνα µε το Αξίωµα ( Χ8) Εποµένως ( 1) x = x 5 Από την ιδιότητα 4 η σχέση ( x) γράφεται ισοδύναµα ( 1) [( 1) x)] Χρησιµοποιώντας τα Αξιώµατα ( Χ7) και ( Χ8), ϑα έχουµε ( x) = ( 1) [( 1) x)] = [( 1)( 1)] x = 1 x = x 6 Χρησιµοποιώντας την ιδιότητα 4, και το Αξίωµα ( Χ6), ϑα έχουµε : ( x + y) = ( 1) ( x + y) = ( 1) x + ( 1) y = x y 7 Στην σχέση 2 που αποδείξαµε ϑέτουµε x = y Τότε ϑα έχουµε την σχέση κ ( x x) = κ x κ x, το δεύτερο µέλος της οποίας είναι το µηδενικό διάνυσµα 0 και το πρώτο µέλος είναι ίσο µε το διάνυσµα κ 0, σύµφωνα µε το Αξίωµα ( Χ4) Εποµένως κ 0 = 0 8 Υποθέτουµε ότι κ 0 και δείχνουµε ότι αναγκαστικά ϑα πρέπει να ισχύει x = 0 Επειδή κ 0, ο αριθµός κ K είναι αντιστρέψιµος και

18 18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ εποµένως υπάρχει ο αντίστροφος του κ 1 K και ισχύει κκ 1 = 1 = κ 1 κ Πολλαπλασιάζοντας ϐαθµωτά και από τα δύο µέλη την δοθείσα σχέση κ x = 0 µε κ 1, ϑα έχουµε την σχέση κ 1 (κ x) = κ 1 0 ( ) Χρησιµοποιώντας διαδοχικά τα Αξιώµατα ( Χ7) και ( Χ8), το πρώτο µέλος της σχέσης ( ) είναι ίσο µε (κ 1 κ) x) = 1 x = x Το δεύτερο µέλος της σχέσης ( ) είναι ίσο µε το µηδενικό διάνυσµα 0 σύµφωνα µε την ιδιότητα 5 που αποδείξαµε παραπάνω Εποµένως x = 0 Είναι εύλογο να αναρωτηθούµε αν το µηδενικό διάνυσµα 0 και το αντίθετο ενός δοθέντος διανύσµατος x του V, την ύπαρξη των οποίων µας εξασφαλίζουν τα Αξιώµατα ( Χ3) και ( Χ4), είναι µοναδικά Αυτό πράγµατι ισχύει όπως ϑα δείξουµε στο επόµενο Λήµµα το οποίο περιέχει και δύο ιδιότητες οι οποίες µας επιτρέπουν να απλοποιήσουµε περαιτέρω τις πράξεις µε διανύσµατα Λήµµα Αν 0 1 και 0 2 είναι δύο διανύσµατα του V τα οποία ικανοποιούν το Αξίωµα ( Χ3), δηλαδή x = x και x = x, x V, τότε : 0 1 = Εστω x V και υποθέτουµε ότι υπάρχουν δύο διανύσµατα x 1 και x 2 τα οποία ικανοποιούν το Αξίωµα ( Χ4), δηλαδή x + x 1 = 0 και x + x 2 = 0 Τότε x 1 = x 2 3 Εστω λ K, µε λ 0, και x, y V Αν λ x = λ y, τότε x = y 4 Εστω λ 1, λ 2 K και x V µε x 0 Αν λ 1 x = λ 2 x, τότε λ 1 = λ 2 Απόδειξη : 1 Θέτοντας x = 0 1 στο Αξίωµα ( Χ3) και χρησιµοποιώντας το γεγονός ότι το 0 2 ικανοποιεί αυτό το Αξίωµα, έχουµε : = 0 1 Παρόµοια ϑέτοντας x = 0 2 στο Αξίωµα ( Χ3) και χρησιµοποιώντας το γεγονός ότι το 0 1 ικανοποιεί αυτό το Αξίωµα, έχουµε : = 0 2 Οµως από το Αξίωµα ( Χ2) έχουµε = Εποµένως 0 1 = Προσθέτοντας στην σχέση x + x 1 = 0 το διάνυσµα x 2 ϑα έχουµε την σχέση ( x + x 1 ) + x 2 = 0 + x 2, το δεύτερο µέλος της οποίας είναι ίσο µε το x 2 σύµφωνα µε το Αξίωµα ( Χ3) Εφαρµόζοντας διαδοχικά τα Αξιώµατα ( Χ1), ( Χ2), ( Χ3), και την σχέση x + x 2 = 0, ϑα έχουµε : x 2 = ( x + x 1 ) + x 2 = x + ( x 1 + x 2 ) = x + ( x 2 + x 1 ) = ( x + x 2 ) + x 1 = 0 + x 1 = x = x 1

19 21 ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ : ΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩ ΕΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ19 3 Προσθέτοντας και στα δύο µέλη της σχέσης λ x = λ y το διάνυσµα (λ y) ϑα έχουµε την σχέση λ x (λ y) = λ y (λ y) = 0 Εποµένως η αρχική σχέση γράφεται ισοδύναµα λ ( x y) = 0 Επειδή λ 0, από την ιδιότητα 8 του Λήµµατος 212, έπεται ότι x y = 0 Προσθέτοντας στην τελευταία σχέση το διάνυσµα y ϑα έχουµε x y + y = y + 0 και εποµένως x + 0 = x = y 4 Σκεπτόµενοι όπως στην απόδειξη του 3 η σχέση λ 1 x = λ 2 x γράφεται ισοδύναµα (λ 1 λ 2 ) x = 0 Επειδή λ 1 λ 2, από την ιδιότητα 8 του Λήµµατος 212, έπεται ότι x = 0 Πρόχειρη οκιµασία 1 Να δείξετε ότι το Αξίωµα ( Χ2) προκύπτει από τα τα υπόλοιπα αξιώµατα (Υπόδειξη : Θεωρείστε δύο τυχόντα διανύσµατα x, y του V και εκφράστε το διάνυσµα (1 + 1) ( x + y) µε δύο διαφορετικούς τρόπους, χρησιµοποιώντας τα Αξιώµατα ( Χ5), ( Χ6) ) 2 Στο σύνολο R 2 = {(κ, λ) κ, λ R}, ορίζουµε πρόσθεση + : R 2 R 2 R 2 ως εξής : (κ 1, κ 2 ) + (λ 1, λ 2 ) = (κ 1 + λ 1, κ 2 + λ 2 ) Επίσης ορίζουµε βαθµωτό πολλαπλασιασµό : R R 2 R 2 ως εξής : λ (κ 1, κ 2 ) = (λκ 1, 0) Να δείξετε ότι η τριάδα (R 2, +, ) ικανοποιεί όλα τα Αξιώµατα του ορισµού 211, εκτός από το Αξίωµα ( Χ8) (Υπόδειξη : Για το ( Χ8) ϑεωρείστε τον ϐαθµωτό πολλαπλασιασµό 1 (1, 1) ) 3 Στο σύνολο R 2 ορίζουµε πρόσθεση : R 2 R 2 R 2 ως εξής : (κ 1, κ 2 )+(λ 1, λ 2 ) = (κ 1 +λ 1 +1, κ 2 +λ 2 +1) Επίσης ορίζουµε βαθµωτό πολλαπλασιασµό : R R 2 R 2 ως εξής : λ (κ 1, κ 2 ) = (λκ 1, λκ 2 ) Να εξετασθεί αν η τριάδα (R 2,, ) είναι διανυσµατικός χώρος πάνω από το R Ποια Αξιώµατα ισχύουν και ποιά όχι ; 4 Εστω R + το σύνολο των ϑετικών πραγµατικών αριθµών Ορίζουµε πρόσθεση : R + R + R + ως εξής : κ λ := κλ Επίσης ορίζουµε βαθµωτό πολλαπλασιασµό : R R + R + ως εξής : r κ := κ r Να δείξετε ότι η τριάδα (R +,, ) είναι ένας διανυσµατικός χώρος πάνω από το R - Απο τωρα και στο εξης θα χρησιµοποιουµε τις ιδιοτητες που αποδειξαµε στο Ληµµα 212 χωρις περαιτερω αναφορα

20 20 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ 22 Κατασκευές και Παραδείγµατα ιανυσµατικών Χώ- ϱων Στην παρούσα ενότητα ϑα αναπτύξουµε µια σειρά παραδειγµάτων διανυσµατικών χώρων Αυτά τα παραδείγµατα, καθώς και πολλά άλλα τα οποία ϑα αναφέρουµε στην συνέχεια, ϑα τα χρησιµοποιούµε καθ όλη την διάρκεια των σηµειώσεων σαν πρότυπα εφαρµογής της ϑεωρίας την οποία ϑα αναπτύξουµε Παράδειγµα 221 Εστω K ένα σώµα Για παράδειγµα µπορούµε να ϑεωρήσουµε το σώµα Q των ϱητών αριθµών ή το σώµα R των πραγµατικών αριθµών ή το σώµα C των µιγαδικών αριθµών Τότε η πρόσθεση K K K, (κ, λ) κ+λ του K, και ο πολλαπλασιασµός K K K, (κ, λ) κλ του K (τον οποίον για την περίσταση ϑεωρούµε ως εξωτερική πράξη), ικανοποιούν τα Αξιώµατα του ορισµού 211 ( να το δειξετε σαν Ασκηση) Εποµένως κάθε σώµα K µπορεί να ϑεωρηθεί σαν διανυσµατικός χώρος πάνω από το K Οπως µπορεί να διαπιστωθεί εύκολα το µηδενικό διάνυσµα είναι ο αριθµός 0 και το αντίθετο διάνυσµα του κ K είναι το κ Το επόµενο αποτελεί κατά κάποιο τρόπο γενίκευση του παραπάνω παραδείγµατος Παράδειγµα 222 Εστω K ένα σώµα και n ένας ϕυσικός αριθµός (n 1) Θεωρούµε το ακόλουθο σύνολο : K n := K K K = {(κ 1, κ 2,, κ n ) κ i K, i = 1, 2,, n} Χρησιµοποιώντας την πρόσθεση και τον πολλαπλασιασµό αριθµών στο K, µπο- ϱούµε να ορίσουµε µια πράξη πρόσθεσης + : K n K n K n και µια πράξη ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού : K K n K n στο σύνολο K n, ως εξής Αν α = (k 1, k 2,, k n ), β = (l 1, l 2,, l n ) K n, και r K, τότε ορίζουµε : α + β = (k 1 + l 1, k 2 + l 2,, k n + l n ) και r κ = (rk 1, rk 2,, rk n ) Τότε η τριάδα (K n, +, ) είναι ένας διανυσµατικός χώρος πάνω από το σώµα K Οπως µπορεί να διαπιστωθεί εύκολα το µηδενικό διάνυσµα είναι 0 = (0, 0,, 0) και επιπρόσθετα το αντίθετο του διανύσµατος α = (k 1, k 2,, k n ) είναι το διάνυσµα α = ( k 1, k 2,, k n ) Για παράδειγµα ας αποδείξουµε ότι ισχύει το Αξίωµα ( Χ5) Εστω r, s K και α = (k 1, k 2,, k n ) K n Τότε : (r + s) α = (r + s) (k 1, k 2,, k n ) = ((r + s)k 1, (r + s)k 2,, (r + s)k n ) = (rk 1 + sk 1, rk 2 + sk 2,, rk n + sk n ) =

21 22 ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ 21 (rk 1, rk 2,, rk n ) + (sk 1, sk 2,, sk n ) = r (k 1, k 2,, k n ) + s (k 1, k 2,, k n ) = r α + s α Πρόχειρη οκιµασία Επαληθεύστε τα υπόλοιπα αξιώµατα στο Παράδειγµα 222 Το ακόλουθο παράδειγµα δείχνει ότι ένα σύνολο µπορεί να είναι διανυσµατικός χώρος πάνω από δύο διαφορετικά σώµατα Παράδειγµα 223 Στο Παράδειγµα 221 είδαµε ότι κάθε σώµα είναι διανυσµατικός χώρος πάνω από τον εαυτό του Ετσι το σώµα C των µιγαδικών αριθ- µών είναι διανυσµατικός χώρος πάνω από το C µε πράξεις αυτές που ορίσθηκαν στο Παράδειγµα 221 ιατηρώντας την πράξη της πρόσθεσης +, ορίζουµε έναν ϐαθµωτό πολλαπλασιασµό : R C C ως εξής Αν r R και z C, τότε r z = rz ηλαδή αν z = a + bi, τότε r z = ra + rbi Τότε είναι εύκολο να δειχθεί ότι η τριάδα (C, +, ) είναι ένας διανυσµατικός χώρος πάνω από το R (δειξτε το σαν Ασκηση) Σχόλιο 224 Ταυτίζοντας το σύνολο C των µιγαδικών αριθµών µε το σύνολο R 2, µέσω της 1-1 και επί απεικόνισης C R 2 η οποία στέλνει τον µιγαδικό αριθµό z = a + bi στο Ϲεύγος πραγµατικών αριθµών (a, b), είναι ϕανερό ότι η πρόσθεση και ο ϐαθµωτός πολλαπλασιασµός στα σύνολα C και R 2 αντιστοιχούν µε κανονικό τροπο, και εποµένως µπορούµε να ταυτίσουµε το C µε το R 2 σαν διανυσµατικού χώρους Θα δούµε αργότερα µια πιο αυστηρή διατύπωση αυτού του ισχυρισµού Θα δούµε τώρα µια γενίκευση του Παραδείγµατος 222 Εστω ότι V 1, V 2,, V n είναι n το πλήθος διανυσµατικοί χώροι πάνω από το ίδιο σώµα K Συµβολίζουµε µε τα ίδια σύµβολα τις πράξεις πρόσθεσης και ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού στους διανυσµατικούς χώρους V i Αυτή η σύµβαση δεν ϑα µας δηµιουργήσει σύγχυση, καθώς ϑα είναι ϕανερό από τα συµφραζόµενα σε ποιόν διανυσµατικό χώρο ϑα αναφέροµαστε Θεωρούµε τώρα το καρτεσιανό γινόµενο των συνόλων V 1, V 2,, V n : V 1 V 2 V n := {( x 1, x 2,, x n ) x i V i, i = 1, 2,, n} στο οποίο ορίζουµε νέα πράξη πρόσθεσης και ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού ως εξής : 1 Πρόσθεση: Αν α = ( x 1, x 2,, x n ) και β = ( y 1, y 2,, y n ) είναι δύο στοιχεία του V 1 V 2 V n, τότε : α + β := ( x 1 + y 1, x 2 + y 2, x n + y n ) V 1 V 2 V n

22 22 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ 2 Βαθµωτός Πολλαπλασιασµός: Αν α = ( x 1, x 2,, x n ) είναι ένα στοιχείο του V 1 V 2 V n και k K, τότε : k α := (k x 1, k x 2,, k x n ) V 1 V 2 V n Αν και χρησιµοποιούµε το ίδιο σύµβολο για τις πράξεις πρόσθεσης και ϐαθ- µωτού πολλαπλασιασµού στα σύνολα V 1, V 2,, V n και V 1 V 2 V n δεν ϑα δηµιουργείται σύγχιση καθώς ϑα είναι ϕανερό κάθε ϕορά σε ποιά σύνολα αναφέρονται οι πράξεις Θεώρηµα 221 Εστω ότι V 1, V 2,, V n είναι n το πλήθος διανυσµατικοί χώ- ϱοι πάνω από το ίδιο σώµα K Τότε εφοδιασµένο µε τις παραπάνω πράξεις πρόσθεσης και ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού, το καρτεσιανό γινόµενο V 1 V 2 V n είναι ένας διανυσµατικός χώρος πάνω από το K Απόδειξη : Θα αποδείξουµε τα Αξιώµατα ( Χ1), ( Χ3), ( Χ4), ( Χ6), ( Χ7) Η απόδειξη των Αξιωµάτων ( Χ2), ( Χ5), ( Χ8) είναι παρόµοια και αφήνεται σαν άσκηση στον αναγνώστη Στο υπόλοιπο της απόδειξης ϑέτουµε για συντοµία V = V 1 V 2 V n Εστω α = ( x 1, x 2,, x n ), β = ( y 1, y 2,, y n ) και γ = ( z 1, z 2,, z n ) τρία στοιχεία του V, και έστω k K 1 Χρησιµοποιώντας ότι το Αξίωµα ( Χ1) ισχύει στους διανυσµατικούς χώρους V i, i = 1, 2,, n, ϑα έχουµε διαδοχικά : α + (β + γ) = ( x 1, x 2,, x n ) + [( y 1, y 2,, y n ) + ( z 1, z 2,, z n )] = ( x 1, x 2,, x n ) + ( y 1 + z 1, y 2 + z 2,, y n + z n ) = ( x 1 + ( y 1 + z 1 ), x 2 + ( y 2 + z 2 ),, x n + ( y n + z n )) = (( x 1 + y 1 ) + z 1, ( x 2 + y 2 ) + z 2,, ( x 2 + y 2 ) + z 2 ) = ( x 1 + y 1, x 2 + y 2,, x 2 + y 2 ) + ( z 1, z 2,, z n ) = [( x 1, x 2,, x n ) + ( y 1, y 2,, y n )] + ( z 1, z 2,, z n ) = (α + β) + γ 2 Θεωρούµε το διάνυσµα 0 := ( 0 1, 0 2,, 0 n ), όπου 0 i είναι το µηδενικό διάνυσµα του διανυσµατικού χώρου V i Τότε χρησιµοποιώντας ότι το Αξίωµα ( Χ3) ισχύει στους διανυσµατικούς χώρους V i, i = 1, 2,, n, ϑα έχουµε διαδοχικά : α + 0 = ( x 1, x 2,, x n ) + ( 0 1, 0 2,, 0 n ) = ( x , x ,, x n + 0 n ) = ( x 1, x 2,, x n ) = α

23 22 ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ 23 Παρόµοια 0 + α = α Άρα το διάνυσµα 0 είναι το µηδενικό διάνυσµα του V 3 Θεωρούµε το διάνυσµα α := ( x 1, x 2,, x n ) Χρησιµοποιώντας ότι το Αξίωµα ( Χ4) ισχύει στους διανυσµατικούς χώρους V i, i = 1, 2,, n, ϑα έχουµε διαδοχικά : α + ( α) = ( x 1, x 2,, x n ) + ( x 1, x 2,, x n ) = ( x 1 + ( x 1 ), x 2 + ( x 2 ),, x n + ( x n )) = ( 0 1, 0 2,, 0 n ) = 0 Παρόµοια ( α) + α = 0 Άρα το διάνυσµα α είναι το αντίθετο διάνυσµα του α 4 Χρησιµοποιώντας ότι το Αξίωµα ( Χ6) ισχύει στους διανυσµατικούς χώρους V i, i = 1, 2,, n, ϑα έχουµε διαδοχικά : k (α + β) = k [( x 1, x 2,, x n ) + ( y 1, y 2,, y n )] = k ( x 1 + y 1, x 2 + y 2,, x n + y n ) = (k ( x 1 + y 1 ), k ( x 2 + y 2 ),, k ( x n + y n )) = (k x 1 + k y 1, k x 2 + k y 2,, k x n + k y n ) = (k x 1, k x 2,, k x n ) + (k y 1, k y 2,, k y n ) = k ( x 1, x 2,, x n ) + k ( y 1, y 2,, y n ) = k α + k β 5 Χρησιµοποιώντας ότι το Αξίωµα ( Χ7) ισχύει στους διανυσµατικούς χώρους V i, i = 1, 2,, n, ϑα έχουµε διαδοχικά : k (l α) = k [l ( x 1, x 2,, x n )] = k (l x 1, l x 2,, l x n ) = (k (l x 1 ), k (l x 2 ),, k (l x n )) = (kl x 1, kl x 2,, kl x n ) = kl ( x 1, x 2,, x n ) = kl α Παράδειγµα ιαλέγοντας V i = K, i = 1, 2,, n στο Θεώρη- µα 221, έχουµε το παράδειγµα Αν V είναι ένας διανυσµατικός χώρος πάνω από το σώµα K, τότε διαλέγοντας V i = V, i = 1, 2,, n στο Θεώρηµα 221, ϑα έχουµε ότι το καρτεσιανό γινόµενο V V V του V µε τον εαυτό του n ϕορές, είναι ένας διανυσµατικός χώρος πάνω από το V 3 Θεωρούµε τους διανυσµατικούς χώρους R και C πάνω από το R όπως στα Παράδείγµατα 221 και 223 Τότε το καρτεσιανό γινόµενο R C είναι ένας διανυσµατικός χώρος πάνω από το R

24 24 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ Πρόχειρη οκιµασία Εστω K ένα σώµα και έστω L K ένα υποσύνολο του Υποθέτουµε ότι το L περιέχει τα 0, 1, είναι κλειστό στην πράξη της πρόσθεσης και πολλαπλασιασµού του K, και ισχύει ότι l 1 L, αν l L\{0} Να δείξετε ότι περιορίζοντας τις πράξεις της πρόσθεσης και του πολλαπλασιασµού του K στο L, το σύνολο L είναι ένα σώµα και το K είναι διανυσµατικός χώρος πάνω από το L Για παράδειγµα µπορούµε να διαλέξουµε σαν L το σύνολο Q των ϱητών αριθµών και σαν K είτε το σώµα R των πραγµατικών αριθµών ή το σύνολο C των µιγαδικών αριθµών οθέντος ενός διανυσµατικού χώρου V πάνω από ένα σώµα K, υπάρχουν δύο γενικές µέθοδοι κατασκευής νέων διανυσµατικών χώρων Η µία µέθοδος µας εφοδιάζει µε νέους διανυσµατικούς χώρους επεκτείνοντας µε κάποιον τρόπο τον V, και η άλλη µέθοδος µας εφοδιάζει µε νέους διανυσµατικούς χώρους οι οποίοι είναι υποσύνολα του V Ετσι µπορούµε να πούµε ότι το Παράδειγµα 222 ανήκει στην πρώτη µέθοδο και η παραπάνω Πρόχειρη οκιµασία στην δεύτερη µέθοδο Στην παρούσα ενότητα ϑα ασχοληθούµε κυρίως µε την πρώτη µέθοδο Η δεύτερη ϑα αναπτυχθεί στην επόµενη ενότητα 221 ιανυσµατικοί Χώροι Συναρτήσεων Στην παρούσα υπο-ενότητα ϑα δούµε κάποια παραδείγµατα διανυσµατικών χώρων τα στοιχεία των οποίων (δηλαδή τα διανύσµατα τους) είναι συναρτήσεις Υπενθυµίζουµε ότι αν f, g : S T είναι δύο συναρτήσεις µεταξύ δύο συνόλων S, T, τότε ισχύει εξ ορισµού : f = g αν και µόνον αν f(s) = g(s), s S Ξεκινάµε µε ένα απλό παράδειγµα Παράδειγµα 226 Θεωρούµε το ακόλουθο σύνολο συναρτήσεων F(R, R) := {f : R R η f είναι συνάρτηση} Χρησιµοποιώντας την πρόσθεση και τον πολλαπλασιασµό αριθµών στο R, ορί- Ϲουµε στο σύνολο F(R, R) πράξη πρόσθεσης και ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού ως εξής : f, g F(R, R), r R, f F(R, R), f + g : R R, x (f + g)(x) := f(x) + g(x) r f : R R, x (r f)(x) := rf(x) Τότε η τριάδα (F(R, R), +, ) είναι διανυσµατικός χώρος πάνω από το R Το µηδενικό διάνυσµα του F(R, R) είναι η µηδενική συνάρτηση 0 : R R, η οποία ορίζεται ως εξής : 0(x) = 0 Το αντίθετο διάνυσµα του διανύσµατος f F(R, R) είναι η συνάρτηση f : R R, η οποία ορίζεται ως εξής : ( f)(x) = f(x)

25 22 ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ 25 Το Παράδειγµα 226 είναι ειδική περίπτωση ενός γενικότερου αποτελέσµατος το οποίο ϑα συζητήσουµε τώρα Εστω S ένα τυχαίο σύνολο και V = (V, +, ) ένας διανυσµατικός χώρος πάνω από ένα σώµα K Θεωρούµε το σύνολο των συναρτήσεων από το σύνολο S στον διανυσµατικό χώρο V: F(S, V) := {f : S V η f είναι συνάρτηση} Στο σύνολο F(S, V) ορίζουµε µια πράξη πρόσθεσης ως εξής : f, g F(S, V), f + g : S V, s (f + g)(s) := f(s) + g(s) (21) Επίσης ορίζουµε µια πράξη ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού του σώµατος K στο σύνολο F(S, V) ως εξής : k K, f F(S, V), k f : S V, s (k f)(s) := k f(s) (22) Εδώ ϑα πρέπει να είµαστε προσεκτικοί Στην σχέση (f + g)(s) = f(s) + g(s) το σύµβολο + στην αριστερή πλευρά συµβολίζει την νέα πράξη πρόσθεσης στο σύνολο F(S, V), και το σύµβολο + στην δεξιά πλευρά συµβολίζει την πράξη πρόσθεσης στον διανυσµατικό χώρο V Παρόµοια στην σχέση (k f)(s) = k f(s) το σύµβολο στην αριστερή πλευρά συµβολίζει την νέα πράξη ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού στο σύνολο F(S, V), και το σύµβολο στην δεξιά πλευρά συµβολίζει την πράξη ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού στον διανυσµατικό χώρο V εν εισάγουµε νέα σύµβολα για τις νέες πράξεις (α) για να µην ϐαρύνουµε τον συµβολισµό µας, και (β) ϑα είναι πάντοτε ϕανερό από τα συµφραζόµενα για ποια πράξη πρόκειται Μπορούµε τώρα να αποδείξουµε τώρα το ακόλουθο γενικό αποτέλεσµα Θεώρηµα 222 Εστω S ένα τυχαίο σύνολο και V = (V, +, ) ένας διανυσµατικός χώρος πάνω από ένα σώµα K Τότε µε τις παραπάνω πράξεις 21 και 22 το σύνολο F(S, V) όλων των συναρτήσεων από το S στον V είναι ένας διανυσµατικός χώρος πάνω από το σώµα K Το µηδενικό διάνυσµα του F(S, V) είναι η συνάρτηση 0 : S V, s 0(x) = 0 και το αντίθετο διάνυσµα του f F(S, V) είναι η συνάρτηση f : S V, s ( f)(s) = f(s) Απόδειξη : Λαµβάνοντας υπ όψιν το πως ορίσθηκαν οι πράξεις στο σύνολο F(S, V), η ιδέα της απόδειξης ϐασίζεται στο ότι τα Αξιώµατα ( Χ1),, ( Χ8) ισχύουν στον διανυσµατικό χώρο V Εστω f, g, h : S V τρείς τυχούσες συναρτήσεις, και έστω k, l K

26 26 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ 1 Ισχύει f + (g + h) = (f + g) + h αν-ν για κάθε x S έχουµε [f + (g + h)](x) = [(f + g)h](x) Οµως [f + (g + h)](x) = f(x) + (g + h)(x) = f(x) + [g(x) + h(x)] Χρησιµοποιώντας ότι το Αξίωµα ( Χ1) ισχύει στον V, το δεύτερο µέλος της τελευταία σχέσης είναι ίσο µε [f(x) + g(x)] + h(x) = (f + g)(x) + h(x) = [(f + g) + h](x) Εποµένως [f + (g + h)](x) = [(f + g) + h](x) Επειδή αυτό ισχύει για κάθε x V, έπεται ότι f + (g + h) = (f + g) + h 2 Η απόδειξη της σχέσης f + g = g + f είναι παρόµοια µε την αποδειξη της 1 3 Θεωρούµε την συνάρτηση 0 : S V, µε 0(x) = 0 Τότε για κάθε x S, έχουµε (f + 0)(x) = f(x) + 0(x) = f(x) + 0 Επειδή f(x) V, από το Αξίωµα ( Χ3) για τον V, ϑα έχουµε f(x) + 0 = f(x) Εποµένως (f + 0)(x) = f(x), x S, το οποίο σηµαίνει ότι f + 0 = f Παρόµοια 0 + f = f 4 Θεωρούµε την συνάρτηση f : S V η οποία ορίζεται ως εξής : ( f)(x) := f(x) Τότε [f + ( f)](x) = f(x) + ( f)(x) = f(x) f(x) = 0 = 0(x) Εποµένως f +( f) = 0 και παρόµοια αποδεικνύεται ότι ( f) + f = 0 5 Ισχύει (k + l) f = k f + l f αν-ν για κάθε x S έχουµε [(k + l) f](x) = (k f + l f)(x) Χρησιµοποιώντας τον ορισµό της πρόσθεσης και του ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού στο σύνολο F(S, V) και την ισχύ του Αξιώµατος ( Χ5) στον V, έχουµε : [(k + l) f](x) = (k + l) f(x) = k f(x) + l f(x) = (k f)(x) + (l f)(x) = (k f + l f)(x) Εποµένως (k + l) f = k f + l f 6 Η απόδειξη της σχέσης k (f + g) = k f + k g είναι παρόµοια µε την απόδειξη της 5 7 Ισχύει k (l f) = (kl) f αν-ν για κάθε x S έχουµε : [k (l f)](x) = [(kl) f](x) Χρησιµοποιώντας τον ορισµό του ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού στο σύνολο F(S, V) και την ισχύ του Αξιώµατος ( Χ7) στον V, έχουµε : [k (l f)](x) = k [(l f)(x)] = k [l f(x)] = (kl) f(x) = [(kl) f](x) Εποµένως ισχύει η σχέση k (l f) = (kl) f 8 Ισχύει 1 f = f αν-ν για κάθε x S έχουµε : (1 f)(x) = f(x) Επειδή το Αξίωµα ( Χ8) ισχύει στον V, ϑα έχουµε : (1 f)(x) = 1 f(x) = f(x) Άρα 1 f = f

27 22 ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ 27 Ετσι ϑέτοντας στο Θεώρηµα 222, S = [0, 2π] ή S = [0, 1] και K = R, αντίστοιχα K = C, έπεται ότι τα σύνολα F([0, 2π], R), F([0, 1], R), αντίστοιχα F([0, 2π], C) και F([0, 1], C), είναι διανυσµατικοί χώροι πάνω από το R, αντίστοιχα πάνω από το C 222 Ο Χώρος των Ακολουθιών Μια σηµαντική ειδική περίπτωση του Θεώρηµατος 222 αποτελεί ο διανυσµατικός χώρος των ακολουθιών µε στοιχεία απο ένα σώµα K, που ϑα συζητήσουµε τώρα Θεωρούµε το σύνολο N 0 = {0, 1, 2, 3,, n, n + 1, } των ϕυσικών αριθ- µών µαζί µε το 0, και έστω K ένα σώµα Ορισµός 223 Μια ακολουθία µε στοιχεία στο σώµα K είναι µια συνάρτηση α : N 0 K Εστω A(K) το σύνολο των ακολουθιών µε στοιχεία στο σώµα K Αν α A(K), τότε συµβολίζουµε την τιµή α(n) της συνάρτησης α : N 0 K στον ϕυσικό αριθµό n µε α(n) := α n Επειδή η συνάρτηση α καθορίζεται πλήρως από τις τιµές της, έπεται ότι η α καθορίζεται πλήρως από τα στοιχεία {α 0, α 1,, α n, } Ετσι ϑα συµβολίζουµε µια ακολουθία µε στοιχεία στο σώµα K και ως εξής : (α n ) n 0 Τα στοιχεία α n, n 0, καλούνται όροι της ακολουθίας Πόρισµα 224 Το σύνολο A(K) των ακολουθιών µε στοιχεία από ένα σώµα K αποτελεί διανυσµατικό χώρο πάνω από το K µε τις ακόλουθες πράξεις : 1 Πρόσθεση: Αν (α n ) n 0, (β n ) n 0 A(K), τότε : (α n ) n 0 + (β n ) n 0 := (γ n ) n 0, όπου γ n := α n + β n, n 0 2 Βαθµωτός Πολλαπλασιασµός: Αν (α n ) n 0 A(K) και k K, τότε : k (α n ) n 0 := (δ n ) n 0 όπου δ n := kα n, n 0 Απόδειξη : Θέτοντας S = N 0 και V = K στο Θεώρηµα 222, παρατηρούµε ότι A(K) = F(S, K) Επίσης η πρόσθεση (α n ) n 0 + (β n ) n 0 των ακολουθιών (α n ) n 0, (β n ) n 0 συµπίπτει µε την πρόσθεση α + β των συναρτήσεων n α(n) = α n και n β(n) = β n Παρόµοια ο ϐαθµωτός πολλαπλασιασµός

28 28 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ k (α n ) n 0 συµπιπτει µε τον ϐαθµωτό πολλαπλασιασµό k α της συνάρτησης n α(n) = α n µε το k Επειδή, σύµφωνα µε το Θεώρηµα 222, µε τις παραπάνω πράξεις το σύνολο F(S, K) είναι διανυσµατικός χώρος πάνω από το K, έπεται ότι και το σύνολο A(K) είναι διανυσµατικός χώρος πάνω από το K 23 ιανυσµατικοί Χώροι Πολυωνύµων και Πινάκων Θα δούµε τώρα δύο πολύ σπουδαίες ειδικές περιπτώσεις του Θεώρηµατος 222 ή εναλλακτικά του Πορίσµατος Ο Χώρος των Πινάκων Από τώρα και στο εξής συµβολίζουµε µε N n := {1, 2, 3,, n} το σύνολο των n πρώτων ϕυσικών αριθµών Εστω K ένα σώµα Ορισµός 231 Ενας m n-πίνακας µε στοιχεία από το σώµα K είναι µια συνάρτηση A : N m N n K, A(i, j) := α ij Ετσι σύµφωνα µε τον παραπάνω ορισµό ένας πίνακας A, δηλαδή µιά συνάρτηση A : N m N n K, καθορίζεται από τις τιµές της οι οποίες είναι οι mn το πλήθος αριθµοί {a 11, a 12,, a 1n, a 21, a 22,, a 2n,,, a m1, a m2,, a mn } από το σώµα K Χάριν ευκολίας και για καλύτερη εποπτεία, συνήθως τις τιµές αυτές τις τοποθετούµε σε µια ορθογώνια διάταξη όπως ϕαίνεται στο παρακάτω σχήµα : a 11 a 12 a 1j a 1n a 21 a 22 a 2j a 2n A = a i1 a i2 a ij a in a m1 a m2 a mj a mn Ετσι µπορούµε να πούµε ότι ένας m n-πίνακας πάνω από το σώµα K είναι µια διάταξη mn αριθµών από το σώµα K τους οποίους έχουµε διατάξει και πα- ϱαστήσει όπως παραπάνω ηλαδή ταυτίζουµε το στοιχείο a ij της διάταξης µε την τιµή της απεικόνισης A στο στοιχείο (i, j) N m N n Η τιµή a ij καλείται το στοιχείο του πίνακα A στην (i, j)-ϑέση Χάριν συντοµίας συνήθως έναν m n-πίνακα A τον συµβολίζουµε ως εξής : A = (a ij ), όπου i = 1, 2,, m και j = 1, 2,, n Εστω A = (a ij ) ένας m n πίνακας µε στοιχεία από τό σώµα K

29 23 ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΠΟΛΥΩΝΥΜΩΝ ΚΑΙ ΠΙΝΑΚΩΝ 29 Στήλες Για κάθε j = 1, 2,, n, η j-στήλη του πίνακα A είναι η ακόλουθη διάταξη m αριθµών : a 1j a 2j A j := a ij a mj Ετσι µπορούµε να πούµε ότι ο m n πίνακας A αποτελείται από n στήλες A 1, A 2,, A n κάθε µία από τις οποίες αποτελείται απο m αριθµούς Γραµµές Για κάθε i = 1, 2,, m, η j-γραµµή του πίνακα A είναι η ακόλουθη διάταξη m αριθµών : A i := ( a i1 a i2 a ij a im ) Ετσι µπορούµε να πούµε ότι ο m n πίνακας A αποτελείται από m γραµµες A 1, A 2,, A m κάθε µία από τις οποίες αποτελείται απο n αριθµούς Παρατηρούµε ότι το στοιχείο a ij του πίνακα A ϐρίσκεται στην τοµή της i- γραµµής µε την j-στήλη Συµβολίζουµε µε M m n (K) το σύνολο των m n-πινάκων µε στοιχεία από το σώµα K: M m n (K) = { A = (a ij ) a ij K, i = 1, 2, m, j = 1, 2,, n } Για παράδειγµα έστω οι πίνακες : A = ( ) 1 0 5, B = D = ( i 2, E = 1, C = ( ), 1 + 2i Τότε A M 2 3 (R), B M 4 2 (R), C M 1 3 (R), D M 4 1 (R), και E M 2 2 (C) Στο σύνολο M m n (K) των m n-πινάκων µε στοιχεία από το σώµα K ορίζουµε πράξη πρόσθεσης και ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού ως εξής : )

30 30 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ 1 Πρόσθεση: Αν A = (a ij ), B = (b ij ) M m n (K), τότε A + B είναι ο m n-πίνακας (a ij + b ij ) Σχηµατικά : a 11 a 1j a 1n b 11 b 1j b 1n a 21 a 2j a 2n b 21 b 2j b 2n a i1 a ij a in + b i1 b ij b in a m1 a mj a mn b m1 b mj b mn a 11 + b 11 a 1j + b ij a 1n + b 1n a 21 + b 21 a 2j + b 2j a 2n + b 2n = a i1 + b i1 a ij + b ij a in + b in a m1 + b m1 a mj + b mj a mn + b mn 2 Βαθµωτός Πολλαπλασιασµός: Αν A = (a ij ) M m n (K), και k K, τότε k A είναι ο m n-πίνακας (ka ij ) Σχηµατικά : a 11 a 1j a 1n ka 11 ka 1j ka 1n a 21 a 2j a 2n ka 21 ka 2j ka 2n k a i1 a ij a in = ka i1 ka ij ka in a m1 a mj a mn ka m1 ka mj ka mn Οπως και στην περίπτωση των χώρων συναρτήσεων, παρατηρούµε ότι αν ϑεω- ϱήσουµε τους m n-πίνακες ως συναρτήσεις : N m N n K, τότε η πρόσθεση και ο ϐαθµωτός πολλαπλασιασµός που ορίσαµε παραπάνω συµπίπτει µε την πρόσθεση και τον ϐαθµωτό πολλαπλασιασµό συναρτήσεων Με ϐάση αυτή την παρατήρηση το ακόλουθο πόρισµα είναι άµεση απόρροια του ϑεωρήµατος 222 Πόρισµα 232 Το σύνολο M m n (K) των m n-πινάκων µε στοιχεία από ένα σώµα K εφοδιασµένο µε τις παραπάνω πράξεις πρόσθεσης και ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού, είναι ένας διανυσµατικός χώρος πάνω από το K Το µηδενικό

31 23 ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΠΟΛΥΩΝΥΜΩΝ ΚΑΙ ΠΙΝΑΚΩΝ 31 διάνυσµα του M m n (K) είναι ο m n-πίνακας 0 όλα τα στοιχεία του οποίου είναι ίσα µε 0: = Το αντίθετο διάνυσµα του m n-πίνακα A = (a ij ) είναι ο m n-πίνακας A = ( a ij ): a 11 a 12 a 1j a 1n a 21 a 22 a 2j a 2n A = a i1 a i2 a ij a in a m1 a m2 a mj a mn Απόδειξη : Θέτουµε S = N m N n και V = K στο Θεώρηµα 222, και εργαζό- µαστε όπως στο Πόρισµα 224 Ο πίνακας 0 καλείται ο µηδενικός m n πίνακας, και αν A M m n (K), τότε ο πίνακας A = ( a ij ) καλείται ο αντίθετος πίνακας του A Ενας m n πίνακας A = (a ij ) καλείται τετραγωνικός αν m = n Σπουδαίες κλάσεις τετραγωνικών πινάκων αποτελούν οι διαγώνιοι και οι ϐαθµωτοί πίνακες Ενας τετραγωνικός n n πίνακας A = (a ij ) καλείται διαγώνιος αν a ij = 0, i j ηλαδή αν ο A είναι της µορφής : a a A = 0 0 a ii a nn

32 32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ Για παράδειγµα ο µοναδιαίος n n πίνακας I n = είναι διαγώνιος Γενικά ένας διαγώνιος πίνακας A καλείται ϐαθµωτός αν είναι ϐαθµωτό πολλαπλάσιο του µοναδιαίου : A = ki n, δηλαδή αν είναι της µορφής : k k 0 0 A = ki n = 0 0 k k Θα µελετήσουµε διεξοδικότερα τον χώρο των πινάκων και τον ϱόλο που διαδραµατίζουν στην Γραµµική Άλγεβρα σε επόµενο Κεφάλαιο 232 Ο Χώρος των Πολυωνύµων Εστω A(K) ο διανυσµατικός χώρος των ακολουθιών µε στοιχεία αριθµούς από ένα σώµα K όπως αυτός ορίσθηκε στην υποενότητα 222 Θεωρού- µε το υποσύνολο του S(K) το οποίο αποτελείται από όλες τις ακολουθίες (a n ) n 0 A(K) οι οποίες έχουν πεπερασµένο πλήθος από µη-µηδενικούς όρους ηλαδή : K[t] := { (a n ) n 0 A(K) k N 0 : a n = 0, n > k } (23) Ορισµός 233 Μία ακολουθία (a n ) n 0 στοιχείων του σώµατος K η οποία έχει πεπερασµένο πλήθος από µη-µηδενικούς όρους, δηλαδή ανήκει στο υποσύνολο K[t] του A(K), καλείται πολυώνυµο πάνω από το σώµα K Τα µη-µηδενικα στοιχεία της ακολουθίας καλούνται συντελεστές του πολυωνύµου Οι ακολουθίες-πολυώνυµα που ϑα ορίσουµε τώρα διαδραµατίζουν σπουδαίο ϱόλο στην ϑεωρία πολυωνύµων

33 23 ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΠΟΛΥΩΝΥΜΩΝ ΚΑΙ ΠΙΝΑΚΩΝ 33 Ορισµός Η ακολουθία (a n ) n 0 µε a 0 = 1 και a n = 0, n 0, η οποία προφανώς ανήκει στο K[t], συµβολίζεται µε t 0 και καλείται µοναδιαίο πολυώνυµο ηλαδή το t 0 είναι το πολυώνυµο : t 0 := (1, 0, 0, 0,, 0, ) K[t] 2 Η ακολουθία (a n ) n 0 µε a 1 = 1 και a n = 0, n 1, η οποία προ- ϕανώς ανήκει στο K[t], ϑα συµβολίζεται µε t και καλείται µεταβλητή ή απροσδιόριστη ηλαδή η t είναι το πολυώνυµο : t := (0, 1, 0, 0,, 0, ) K[t] 3 Αν m 1, η m-οστή δύναµη t m της µεταβλητής t ορίζεται να είναι το πολυώνυµο (a n ) n 0 µε a m = 1 και a n = 0, n m ηλαδή : t m := (0, 0, 0,, 0, 1, 0, ) K[t] όπου το 1 εµφανίζεται σαν ο όρος της ακολουθίας στην m + 1 ϑέση Είναι ϕανερό ότι αν δύο ακολουθίες (a n ) n 0, (b n ) n 0 ανήκουν στο υποσύνολο K[t], δηλαδή είναι πολυώνυµα, τότε και το άθροισµα τους (a n ) n 0 + (b n ) n 0 ανήκει στο K[t], και άρα είναι πολυώνυµο Πραγµατικά αν a n = 0, n > k και b n = 0, n > l, τότε a n + b n = 0, n > max{k, l} Παρόµοια αν η ακολουθία (a n ) n 0 ανήκει στο υποσύνολο K[t] και k K είναι ένα στοιχείο του K, τότε και η ακολουθία k (a n ) n 0 = (ka n ) n 0 ανήκει στο K[t] Εποµένως µπορούµε να ορίσουµε πράξεις πρόσθεσης και ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού στο υποσύνολο K[t], περιορίζοντας τις πράξεις πρόσθεσης και ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού του διανυσµατικού χώρου A(K) στο υποσύνολο του K[t]: (a n ) n 0, (b n ) n 0 K[t] : (a n ) n 0 +(b n ) n 0 := (a n +b n ) n 0 K[t] (24) (a n ) n 0, k K : k (a n ) n 0 := (ka n ) n 0 K[t] (25) Χρησιµοποιώντας ότι το σύνολο A(K) είναι διανυσµατικός χώρος, είναι εύκολο να δούµε ότι το σύνολο K[t] εφοδιασµένο µε τις παραπάνω πράξεις 24, 25 είναι ένας διανυσµατικός χώρος πάνω από το σώµα K Ο διανυσµατικός χώρος K[t] καλείται ο διανυσµατικός χώρος των πολυωνύµων µε συντελεστές από το σώµα K Προφανώς το µηδενικό διάνυσµα του K[t] είναι το πολυώνυµο (a n ) n 0 µε a n = 0, n 0 το οποίο καλείται µηδενικό πολυώνυµο Το αντίθετο διάνυσµα του πολυωνύµου (a n ) n 0 είναι το πολυώνυµο ( a n ) n 0

Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών

Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 1 Εισαγωγη : Πραξεις επι Συνολων και Σωµατα Αριθµων

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Πινάκες και Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Πινάκες και Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Πινάκες και Γραµµικές Απεικονίσεις Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 7 Πινακες και Γραµµικες Απεικονισεις Στα προηγούµενα

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Διανυσµατικοί Υποχώροι και Κατασκευές. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Διανυσµατικοί Υποχώροι και Κατασκευές. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Διανυσµατικοί Υποχώροι και Κατασκευές Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 3 ιανυσµατικοι Υποχωροι και Κατασκευες Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 4 Γραµµικη Ανεξαρτησια, Βασεις και ιασταση Στο

Διαβάστε περισσότερα

ιδασκοντες: x R y x y Q x y Q = x z Q = x z y z Q := x + Q Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012

ιδασκοντες: x R y x y Q x y Q = x z Q = x z y z Q := x + Q Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012 ιδασκοντες: Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012 Ασκηση 1.

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laihtml

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Ασκησεις - Φυλλαδιο 1

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι Τµηµα Β Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi2017/asi2017.html Παρασκευή 10 Μαρτίου 2017 Ασκηση 1.

Διαβάστε περισσότερα

Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών. ε > υπάρχει ( ) ( )

Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών. ε > υπάρχει ( ) ( ) Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών 7 Η Ευκλείδεια απόσταση που ορίσαµε στον R επιτρέπει ( εκτός από τον ορισµό των ορίων συναρτήσεων και ακολουθιών και τον ορισµό της συνέχειας συναρτήσεων της µορφής

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Η Ορίζουσα Gram και οι Εφαρµογές της Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 65 11 Η Ορίζουσα Gram και

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµική Αλγεβρα Ι. Ενότητα: ιανυσµατικοί χώροι. Ευάγγελος Ράπτης. Τµήµα Μαθηµατικών

Γραµµική Αλγεβρα Ι. Ενότητα: ιανυσµατικοί χώροι. Ευάγγελος Ράπτης. Τµήµα Μαθηµατικών Ενότητα: ιανυσµατικοί χώροι Ευάγγελος Ράπτης Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ακτύλιοι : Βασικές Ιδιότητες και Παραδείγµατα

ακτύλιοι : Βασικές Ιδιότητες και Παραδείγµατα Κεφάλαιο 7 ακτύλιοι : Βασικές Ιδιότητες και Παραδείγµατα Στο παρόν Κεφάλαιο ϑα µελετήσουµε την ϑεµελιώδη έννοια του δακτυλίου, ϑα αναπτύξουµε τις ϐασικές ιδιότητες δακτυλίων και ϑα αναλύσουµε µια σειρά

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 2

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 2 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 2 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Τετάρτη 17 Οκτωβρίου 2012 Ασκηση 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Προτεινοµενες Ασκησεις - Φυλλαδιο 1

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Προτεινοµενες Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι Τµηµα Β Προτεινοµενες Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi2017/asi2017.html Παρασκευή 10 Μαρτίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Προτεινοµενες Ασκησεις - Φυλλαδιο 1

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Προτεινοµενες Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι Τµηµα Β Προτεινοµενες Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi2016/asi2016.html Πέµπτη 25 Φεβρουαβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4. Ευθέα γινόµενα οµάδων. 4.1 Ευθύ εξωτερικό γινόµενο οµάδων. i 1 G 1 G 1 G 2, g 1 (g 1, e 2 ), (4.1.1)

Κεφάλαιο 4. Ευθέα γινόµενα οµάδων. 4.1 Ευθύ εξωτερικό γινόµενο οµάδων. i 1 G 1 G 1 G 2, g 1 (g 1, e 2 ), (4.1.1) Κεφάλαιο 4 Ευθέα γινόµενα οµάδων Στο Παράδειγµα 1.1.2.11 ορίσαµε το ευθύ εξωτερικό γινόµενο G 1 G 2 G n των οµάδων G i, 1 i n. Στο κεφάλαιο αυτό ϑα ασχοληθούµε λεπτοµερέστερα µε τα ευθέα γινόµενα οµάδων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγικές Εννοιες. 1.1 Σύνολα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγικές Εννοιες. 1.1 Σύνολα Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικές Εννοιες Σ αυτό το κεφάλαιο ϑα αναφερθούµε συνοπτικά σε ϐασικές έννοιες για σύνολα και απεικονίσεις. Επιπλέον, ϑα αναφερθούµε στη µέθοδο της επαγωγής, η οποία αποτελεί µία από τις

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3β. Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β)

Κεφάλαιο 3β. Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β) Κεφάλαιο 3β Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β) Ο σκοπός µας εδώ είναι να αποδείξουµε το εξής σηµαντικό αποτέλεσµα. 3.3.6 Θεώρηµα Έστω R µια περιοχή κυρίων ιδεωδών, F ένα ελεύθερο R-πρότυπο τάξης s < και N F. Τότε

Διαβάστε περισσότερα

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac Σημειώσεις μαθήματος Μ1212 Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Χρήστος Κουρουνιώτης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2014 Κεφάλαιο 1 Διανυσματικοί Χώροι Στο εισαγωγικό μάθημα Γραμμικής Άλγεβρας ξεκινήσαμε μελετώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος;

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος; ΙΝΥΣΜΤ ΘΕΩΡΙ ΘΕΜΤ ΘΕΩΡΙΣ Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; AB A (αρχή) B (πέρας) Στη Γεωµετρία το διάνυσµα ορίζεται ως ένα προσανατολισµένο ευθύγραµµο τµήµα, δηλαδή ως ένα ευθύγραµµο τµήµα του οποίου τα άκρα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Γραµµικές Απεικονίσεις Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 5 Γραµµικες Απεικονισεις Στην άλγεβρα, και γενικότερα στα Μαθηµατικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο ιδασκοντες: Α. Μπεληγιάννης - Σ. Παπαδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt.html Τετάρτη 7 Φεβρουαρίου 03 Ασκηση. είξτε ότι

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Αλγεβρικές Δομές Ι Ενότητα: Υποοµάδες και το Θεώρηµα του Lagrange Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 210 2. Υποοµάδες και το Θεώρηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι Είδαµε στο κύριο θεώρηµα του προηγούµενου κεφαλαίου ότι κάθε δακτύλιος διαίρεσης έχει την ιδιότητα κάθε πρότυπο είναι ευθύ άθροισµα απλών προτύπων. Εδώ θα χαρακτηρίσουµε όλους

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Βαθµίδα Πίνακα. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Βαθµίδα Πίνακα. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Βαθµίδα Πίνακα Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 8 Βαθµιδα Πινακα Στο παρόν Κεφάλαιο ϑα µελετήσουµε την ϐαθµίδα ενός πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ Συγγραφική Οµάδα : ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΑΡΣΟΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΕΡΙΖΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΙΧΑΗΛ ΜΑΛΙΑΚΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΜΕΛΑΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΤΑΛΕΛΛΗ 2 Πρόλογος Το ϐιβλίο αυτό στοχεύει στη διδασκαλία ενός

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Ελάχιστο Πολυώνυµο Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 20 4. Ελάχιστο Πολυώνυµο Στην παρούσα παράγραφο

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτηµα Α. Στοιχεία θεωρίας µέτρου και ολοκλήρωσης.

Παράρτηµα Α. Στοιχεία θεωρίας µέτρου και ολοκλήρωσης. Παράρτηµα Α Στοιχεία θεωρίας µέτρου και ολοκλήρωσης Α Χώροι µέτρου Πέραν της «διαισθητικής» περιγραφής του µέτρου «σχετικά απλών» συνόλων στο από το µήκος τους (όπως πχ είναι τα διαστήµατα, ενώσεις/τοµές

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµική Αλγεβρα Ι. Ενότητα: Εισαγωγικές Εννοιες. Ευάγγελος Ράπτης. Τµήµα Μαθηµατικών

Γραµµική Αλγεβρα Ι. Ενότητα: Εισαγωγικές Εννοιες. Ευάγγελος Ράπτης. Τµήµα Μαθηµατικών Ενότητα: Εισαγωγικές Εννοιες Ευάγγελος Ράπτης Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

τη µέθοδο της µαθηµατικής επαγωγής για να αποδείξουµε τη Ϲητούµενη ισότητα.

τη µέθοδο της µαθηµατικής επαγωγής για να αποδείξουµε τη Ϲητούµενη ισότητα. Αριστοτελειο Πανεπιστηµιο Θεσσαλονικης Τµηµα Μαθηµατικων Εισαγωγή στην Αλγεβρα Τελική Εξέταση 15 Φεβρουαρίου 2017 1. (Οµάδα Α) Εστω η ακολουθία Fibonacci F 1 = 1, F 2 = 1 και F n = F n 1 + F n 2, για n

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Η Κανονική Μορφή Jordan - I Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 35 7 Η Κανονική Μορφή Jordan - I Στην

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2. Παραγοντοποίηση σε Ακέραιες Περιοχές

Κεφάλαιο 2. Παραγοντοποίηση σε Ακέραιες Περιοχές Κεφάλαιο Παραγοντοποίηση σε Ακέραιες Περιοχές Γνωρίζουµε ότι στο Ÿ κάθε στοιχείο εκτός από το 0 και τα ± γράφεται ως γινόµενο πρώτων αριθµών κατά τρόπο ουσιαστικά µοναδικό Από τη Βασική Άλγεβρα ξέρουµε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Τοπολογία

Εισαγωγή στην Τοπολογία Ενότητα: Συνεκτικότητα Γεώργιος Κουµουλλής Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. { 1,2,3,..., n,...

KΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. { 1,2,3,..., n,... KΕΦΑΛΑΙΟ ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Βασικές έννοιες διαιρετότητας Θα συµβολίζουµε µε, τα σύνολα των φυσικών αριθµών και των ακεραίων αντιστοίχως: {,,3,,, } { 0,,,,, } = = ± ± ± Ορισµός Ένας φυσικός αριθµός

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµική Αλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµικές απεικονίσεις. Ευάγγελος Ράπτης. Τµήµα Μαθηµατικών

Γραµµική Αλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµικές απεικονίσεις. Ευάγγελος Ράπτης. Τµήµα Μαθηµατικών Ενότητα: Γραµµικές απεικονίσεις Ευάγγελος Ράπτης Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

«Έννοια της διάταξης ΟΡΙΣΜΟΣ α > β α β > 0.»

«Έννοια της διάταξης ΟΡΙΣΜΟΣ α > β α β > 0.» 1 Η σχέση της διάταξης στο IR ρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος πρώην Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ03 e-mail@p-theodoropoulos.gr Η εργασία αυτή αποτελείται από δύο µέρη. Στο πρώτο µέρος ορίζεται η έννοια των θετικών

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµική Αλγεβρα. Ενότητα 3 : ιανυσµατικοί Χώροι και Υπόχωροι. Ευστράτιος Γαλλόπουλος Τµήµα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής

Γραµµική Αλγεβρα. Ενότητα 3 : ιανυσµατικοί Χώροι και Υπόχωροι. Ευστράτιος Γαλλόπουλος Τµήµα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Γραµµική Αλγεβρα Ενότητα 3 : και Υπόχωροι Ευστράτιος Γαλλόπουλος Τµήµα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6. Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Z 4 = 1 και Z 2 Z 2.

Κεφάλαιο 6. Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Z 4 = 1 και Z 2 Z 2. Κεφάλαιο 6 Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες Στο κεφάλαιο αυτό ϑα ταξινοµήσουµε τις πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Αυτές οι οµάδες είναι από τις λίγες περιπτώσεις οµάδων µε µία συγκεκριµένη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt016/nt016.html Πέµπτη 13 Οκτωβρίου 016 Ασκηση 1. είξτε ότι

Διαβάστε περισσότερα

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x.

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x. Κεφάλαιο 4 Μήκη και ορθές γωνίες Μήκος διανύσµατος Στο επίπεδο, R 2, ϐρίσκουµε το µήκος ενός διανύσµατος x = (x 1, x 2 ) χρησιµοποιώντας το Πυθαγόρειο ϑεώρηµα : x 2 = x 2 1 + x 2 2. Στο χώρο R 3, εφαρµόζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Τοπολογία

Εισαγωγή στην Τοπολογία Ενότητα: Κατασκευή νέων τοπολογικών χώρων Γεώργιος Κουµουλλής Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Ασκησεις - Φυλλαδιο 9

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι. Ασκησεις - Φυλλαδιο 9 ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΟΜΕΣ Ι Τµηµα Β Ασκησεις - Φυλλαδιο 9 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi2016/asi2016.html Πέµπτη 12 Μαίου 2016 Ασκηση 1. Εστω

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 2

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 2 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt014/nt014.html https://sites.google.com/site/maths4edu/home/14

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα ΙΙ Ασκησεις - Φυλλαδιο 10

Γραµµικη Αλγεβρα ΙΙ Ασκησεις - Φυλλαδιο 10 Γραµµικη Αλγεβρα ΙΙ Ασκησεις - Φυλλαδιο 0 Επαναληπτικες Ασκησεις ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθοι Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://usersuoigr/abeligia/linearalgebraii/laiihtml

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 ιανυσµατικοί Χώροι

Κεφάλαιο 4 ιανυσµατικοί Χώροι Κεφάλαιο 4 ιανυσµατικοί Χώροι 4 ιανυσµατικοί χώροι - Βασικοί ορισµοί και ιδιότητες ιανυσµατικοί Χώροι Ένας ιανυσµατικός Χώρος V (δχ) είναι ένα σύνολο από µαθηµατικά αντικείµενα (αριθµούς, διανύσµατα, πίνακες,

Διαβάστε περισσότερα

Α Δ Ι. Παρασκευή 25 Οκτωβρίου Ασκηση 1. Στο σύνολο των πραγματικών αριθμών R ορίζουμε μια σχέση R R R ως εξής:

Α Δ Ι. Παρασκευή 25 Οκτωβρίου Ασκηση 1. Στο σύνολο των πραγματικών αριθμών R ορίζουμε μια σχέση R R R ως εξής: Α Δ Ι Α - Φ 1 Δ : Ν. Μαρμαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ι Μ : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html, https://sites.google.com/site/maths4edu/home/algdom114 Παρασκευή 25 Οκτωβρίου 2013 Ασκηση

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Ι. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ. Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ. Ιδιότητες & Εφαρµογές

Κ. Ι. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ. Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ. Ιδιότητες & Εφαρµογές Κ Ι ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ Ιδιότητες & Εφαρµογές ΠΕΙΡΑΙΑΣ 2013 ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ Έστω 2 2 πίνακας: a b A= c d Όπως γνωρίζουµε, η ορίζουσα του Α είναι ο αριθµός a

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµική Αλγεβρα. Ενότητα 1 : Εισαγωγή στη Γραµµική Αλγεβρα. Ευστράτιος Γαλλόπουλος Τµήµα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής

Γραµµική Αλγεβρα. Ενότητα 1 : Εισαγωγή στη Γραµµική Αλγεβρα. Ευστράτιος Γαλλόπουλος Τµήµα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Γραµµική Αλγεβρα Ενότητα 1 : Εισαγωγή στη Γραµµική Αλγεβρα Ευστράτιος Γαλλόπουλος Τµήµα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

G = a. H = g n. a m = a nq+r = a nq a r = (a n ) q a r = a r = (a n ) q a m. h = a m = a nq = (a n ) q a n

G = a. H = g n. a m = a nq+r = a nq a r = (a n ) q a r = a r = (a n ) q a m. h = a m = a nq = (a n ) q a n 236 5. Ταξινόµηση Κυκλικών Οµάδων και των Υποοµάδων τους Στην παρούσα ενότητα ϑα ταξινοµήσουµε τις κυκλικές οµάδες, τις υποοµάδες τους, και τους γεννήτο- ϱές τους. Οι ταξινοµήσεις αυτές ϑα ϐασιστούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτηµα Β. Στοιχεία Θεωρίας Τελεστών και Συναρτησιακής Ανάλυσης [ ) ( )

Παράρτηµα Β. Στοιχεία Θεωρίας Τελεστών και Συναρτησιακής Ανάλυσης [ ) ( ) Παράρτηµα Β Στοιχεία Θεωρίας Τελεστών και Συναρτησιακής Ανάλυσης Β1 Χώροι Baach Βάσεις Schauder Στο εξής συµβολίζουµε µε Z,, γραµµικούς (διανυσµατικούς) χώρους πάνω απ το ίδιο σώµα K = ή και γράφουµε απλά

Διαβάστε περισσότερα

5.1 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα

5.1 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα Κεφάλαιο 5 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα 5 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα Αν ο A είναι ένας n n πίνακας και το x είναι ένα διάνυσµα στον R n, τότε το Ax είναι και αυτό ένα διάνυσµα στον R n Συνήθως δεν υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt01b/nt01b.html Πέµπτη 1 Οκτωβρίου 01 Ασκηση 1. είξτε ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙ ιαφορικός Λογισµός πολλών µεταβλητών. ιαφόριση συναρτήσεων πολλών µεταβλητών

ΙΙ ιαφορικός Λογισµός πολλών µεταβλητών. ιαφόριση συναρτήσεων πολλών µεταβλητών 54 ΙΙ ιαφορικός Λογισµός πολλών µεταβλητών ιαφόριση συναρτήσεων πολλών µεταβλητών Ένας στέρεος ορισµός της παραγώγισης για συναρτήσεις πολλών µεταβλητών ανάλογος µε τον ορισµό για συναρτήσεις µιας µεταβλητής

Διαβάστε περισσότερα

0 + a = a + 0 = a, a k, a + ( a) = ( a) + a = 0, 1 a = a 1 = a, a k, a a 1 = a 1 a = 1,

0 + a = a + 0 = a, a k, a + ( a) = ( a) + a = 0, 1 a = a 1 = a, a k, a a 1 = a 1 a = 1, I ΠΙΝΑΚΕΣ 11 Σώμα 111 Ορισμός: Ενα σύνολο k εφοδιασμένο με δύο πράξεις + και ονομάζεται σώμα αν ικανοποιούνται οι παρακάτω ιδιότητες: (Α (α (Προσεταιριστική ιδιότητα της πρόσθεσης (a + b + c = a + (b +

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων Μελετάµε εδώ τη συνθήκη της αύξουσας αλυσίδας υποπροτύπων και τη συνθήκη της φθίνουσας αλυσίδας υποπροτύπων. Αυτές συνδέονται µεταξύ τους µε την έννοια της συνθετικής σειράς

Διαβάστε περισσότερα

Απλές επεκτάσεις και Αλγεβρικές Θήκες

Απλές επεκτάσεις και Αλγεβρικές Θήκες Κεφάλαιο 7 Απλές επεκτάσεις και Αλγεβρικές Θήκες Στο κεφάλαιο αυτό εξετάζουµε τις απλές επεκτάσεις σωµάτων και τις συγκρίνουµε µε τις επεκτάσεις Galois. Επίσης εξετάζουµε τις αλγεβρικά κλειστές επεκτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Παραγοντοποιήσεις Πινάκων και Γραµµικών Απεικονίσεων Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 82 13 Παραγοντοποιήσεις

Διαβάστε περισσότερα

1 Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών

1 Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών ΜΑΣ 02. Απειροστικός Λογισµός Ι Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών Ορισµός.. Ονοµάζουµε ακολουθία πραγµατικών αριθµών κάθε απεικόνιση του συνόλου N των ϕυσικών αριθµών, στο σύνολο R των πραγµατικών

Διαβάστε περισσότερα

Ευκλείδειοι Χώροι. Ορίζουµε ως R n, όπου n N, το σύνολο όλων διατεταµένων n -άδων πραγµατικών αριθµών ( x

Ευκλείδειοι Χώροι. Ορίζουµε ως R n, όπου n N, το σύνολο όλων διατεταµένων n -άδων πραγµατικών αριθµών ( x Ευκλείδειοι Χώροι Ορίζουµε ως R, όπου N, το σύνολο όλων διατεταµένων -άδων πραγµατικών αριθµών x, x,, x ) Tο R λέγεται ευκλείδειος -χώρος και τα στοιχεία του λέγονται διανύσµατα ή σηµεία Το x i λέγεται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 9

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 9 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 9 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt2016/nt2016.html Πέµπτη 12 Ιανουαρίου 2017 Ασκηση 1. Εστω

Διαβάστε περισσότερα

( ) = inf { (, Ρ) : Ρ διαµέριση του [, ]}

( ) = inf { (, Ρ) : Ρ διαµέριση του [, ]} 7 ΙΙΙ Ολοκληρωτικός Λογισµός πολλών µεταβλητών Βασικές έννοιες στη µια µεταβλητή Έστω f :[ ] φραγµένη συνάρτηση ( Ρ = { t = < < t = } είναι διαµέριση του [ ] 0 ( Ρ ) = Μ ( ) όπου sup f ( t) : t [ t t]

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ. ρ Χρήστου Νικολαϊδη

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ. ρ Χρήστου Νικολαϊδη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ ρ Χρήστου Νικολαϊδη Δεκέμβριος Περιεχόμενα Κεφάλαιο : σελ. Τι είναι ένας πίνακας. Απλές πράξεις πινάκων. Πολλαπλασιασμός πινάκων.

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 8

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 8 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 8 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Πέµπτη 27 εκεµβρίου 2012 Ασκηση 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ

ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ ΕΝΝΟΙ ΤΟΥ ΙΝΥΣΜΤΟΣ Όπως είναι γνωστό από τη φυσική, τα διάφορα µεγέθη διακρίνονται σε βαθµωτά και διανυσµατικά. αθµωτά είναι τα µεγέθη τα οποία χαρακτηρίζονται µόνο από το µέτρο τους. Τέτοια µεγέθη είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ( , c Ε. Γαλλόπουλος) ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ. Ε. Γαλλόπουλος. ΤΜΗΥΠ Πανεπιστήµιο Πατρών. ιαφάνειες διαλέξεων 28/2/12

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ( , c Ε. Γαλλόπουλος) ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ. Ε. Γαλλόπουλος. ΤΜΗΥΠ Πανεπιστήµιο Πατρών. ιαφάνειες διαλέξεων 28/2/12 ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ Ε. Γαλλόπουλος ΤΜΗΥΠ Πανεπιστήµιο Πατρών ιαφάνειες διαλέξεων 28/2/12 Μαθηµατική Οµάδα Οµάδα είναι ένα σύνολο F µαζί µε µία πράξη + : F F F έτσι ώστε (Α1) α + (β + γ) = (α + β) + γ για

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Η Κανονική Μορφή Jordan - II Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 52 9 Η Κανονική Μορφή Jordan - II

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119)

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΙΩΑΝΝΗΣ Α. ΤΣΑΓΡΑΚΗΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119) ΜΕΡΟΣ 5: ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ ΒΑΣΕΙΣ & ΔΙΑΣΤΑΣΗ Δ.Χ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ Θα ξεκινήσουµε την παρουσίαση των γραµµικών συστηµάτων µε ένα απλό παράδειγµα από τη Γεωµετρία, το οποίο ϑα µας ϐοηθήσει στην κατανόηση των συστηµάτων αυτών και των συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Διανυσματικοί Χώροι Ιωάννης Λυχναρόπουλος Μαθηματικός, MSc, PhD Διανυσματικός Χώρος επί του F Αλγεβρική δομή που αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Διανυσματικοί Χώροι Ιωάννης Λυχναρόπουλος Μαθηματικός, MSc, PhD Διανυσματικός Χώρος επί του F Αλγεβρική δομή που αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5 Οι χώροι. Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος. 5.3 Ο Χώρος C Βάσεις Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο Ασκήσεις

Κεφάλαιο 5 Οι χώροι. Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος. 5.3 Ο Χώρος C Βάσεις Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο Ασκήσεις Σελίδα 1 από 6 Κεφάλαιο 5 Οι χώροι R και C Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος R Πράξεις Βάσεις Επεξεργασµένα Παραδείγµατα Ασκήσεις 5. Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο στο Ορισµοί Ιδιότητες Επεξεργασµένα Παραδείγµατα

Διαβάστε περισσότερα

f I X i I f i X, για κάθεi I.

f I X i I f i X, για κάθεi I. 47 2 Πράξεις σε τοπολογικούς χώρους 2. Η τοπολογία γινόμενο Σε προηγούμενη παράγραφο ορίσαμε την τοπολογία γινόμενο στο καρτεσιανό γινόμενο Y δύο τοπολογικών χώρων Y, ( παράδειγμα.33 () ). Στην παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτηµα Α Εισαγωγή Οµάδες. (x y) z= x (y z).

Παράρτηµα Α Εισαγωγή Οµάδες. (x y) z= x (y z). Παράρτηµα Α 11.1 Εισαγωγή Οπως έχει αναφερθεί ήδη προοδευτικά στο δεύτερο µέρος του παρόντος συγγράµµατος χρησιµοποιούνται ϐασικές έννοιες άλγεβρας. Θεωρούµε ότι οι έννοιες αυτές είναι ήδη γνωστές από

Διαβάστε περισσότερα

Η ιδέα της χρήσης διατεταγµένων Ϲευγών πραγµατικών αριθµών για την περιγραφή

Η ιδέα της χρήσης διατεταγµένων Ϲευγών πραγµατικών αριθµών για την περιγραφή Κεφάλαιο 4 Ευκλείδιοι Χώροι 4 Ευκλείδιοι Χώροι Η ιδέα της χρήσης διατεταγµένων Ϲευγών πραγµατικών αριθµών για την περιγραφή των σηµείων στο επίπεδο και διατεταγµένων τριάδων πραγµατικών αριθµών για την

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουµε την έννοια του τανυστικού γινοµένου προτύπων. Θα είµαστε συνοπτικοί καθώς αναπτύσσουµε µόνο εκείνες τις στοιχειώδεις προτάσεις που θα βρουν εφαρµογές

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 Πρότυπα. Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουμε την έννοια του προτύπου πάνω από δακτύλιο.

Κεφάλαιο 1 Πρότυπα. Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουμε την έννοια του προτύπου πάνω από δακτύλιο. Κεφάλαιο Πρότυπα Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουμε την έννοια του προτύπου πάνω από δακτύλιο Ορισμοί και Παραδείγματα Παραδοχές Στo βιβλίο αυτό θα κάνουμε τις εξής παραδοχές Χρησιμοποιούμε προσθετικό συμβολισμό

Διαβάστε περισσότερα

Οι πραγµατικοί αριθµοί

Οι πραγµατικοί αριθµοί Οι πραγµατικοί αριθµοί Προλεγόµενα Η ανάγκη απαρίθµησης αντικειµένων, οδήγησε στην εισαγωγή του συνόλου των φυσικών αριθµών Η ανάγκη µέτρησης µεγεθών, οδήγησε στην εισαγωγή του συνόλου των ρητών αριθµών

Διαβάστε περισσότερα

Κανόνες παραγώγισης ( )

Κανόνες παραγώγισης ( ) 66 Κανόνες παραγώγισης Οι κανόνες παραγώγισης που ισχύουν για συναρτήσεις µιας µεταβλητής, ( παραγώγιση, αθροίσµατος, γινοµένου, πηλίκου και σύνθετων συναρτήσεων ) γενικεύονται και για συναρτήσεις πολλών

Διαβάστε περισσότερα

Αρµονική Ανάλυση. Ενότητα: Το ϑεώρηµα παρεµβολής του Riesz και η ανισότητα Hausdorff-Young. Απόστολος Γιαννόπουλος.

Αρµονική Ανάλυση. Ενότητα: Το ϑεώρηµα παρεµβολής του Riesz και η ανισότητα Hausdorff-Young. Απόστολος Γιαννόπουλος. Ενότητα: Το ϑεώρηµα παρεµβολής του Riesz και η ανισότητα Hausdorff-Young Απόστολος Γιαννόπουλος Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Σταθµητοί Χώροι και Ευκλείδειοι Χώροι Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 59 Μέρος 2. Ευκλείδειοι

Διαβάστε περισσότερα

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή KΕΦΑΛΑΙΟ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ιατεταγµένα σώµατα-αξίωµα πληρότητας Ένα σύνολο Σ καλείται διατεταγµένο σώµα όταν στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ακρότατα υπό συνθήκη και οι πολλαπλασιαστές του Lagrange

Ακρότατα υπό συνθήκη και οι πολλαπλασιαστές του Lagrange 64 Ακρότατα υπό συνθήκη και οι πολλαπλασιαστές του Lagrage Ας υποθέσουµε ότι ένας δεδοµένος χώρος θερµαίνεται και η θερµοκρασία στο σηµείο,, Τ, y, z Ας υποθέσουµε ότι ( y z ) αυτού του χώρου δίδεται από

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Παρασκευή 16 & Τετάρτη 21 Νοεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ 9ο Σετ Ασκήσεων (Λύσεις) Διανυσματικοί Χώροι

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ 9ο Σετ Ασκήσεων (Λύσεις) Διανυσματικοί Χώροι Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ 9ο Σετ Ασκήσεων (Λύσεις) Διανυσματικοί Χώροι Επιμέλεια: Ι. Λυχναρόπουλος. Δείξτε ότι ο V R εφοδιασμένος με τις ακόλουθες πράξεις (, a b) + (, d) ( a+, b+ d) και k ( ab, ) ( kakb,

Διαβάστε περισσότερα

Συνεκτικά σύνολα. R είναι συνεκτικά σύνολα.

Συνεκτικά σύνολα. R είναι συνεκτικά σύνολα. 4 Συνεκτικά σύνολα Έστω, Ι διάστηµα και f : Ι συνεχής, τότε η f έχει την ιδιότητα της ενδιαµέσου τιµής, δηλαδή, η f παίρνει κάθε τιµή µεταξύ δύο οποιονδήποτε διαφορετικών τιµών της, συνεπώς το f ( Ι )

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Burnside

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Burnside ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Bursde Θα αποδείξουµε εδώ ότι κάθε οµάδα τάξης a q b (, q πρώτοι) είναι επιλύσιµη. Το θεώρηµα αυτό αποδείχτηκε από τον Bursde το 904 ο οποίος χρησιµοποίησε τη νέα τότε

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Αλγεβρικές Δομές Ι Ενότητα: Ταξινόµηση Κυκλικών Οµάδων και των Υποοµάδων τους Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 236 5. Ταξινόµηση

Διαβάστε περισσότερα

Ασκησεις Βασικης Αλγεβρας

Ασκησεις Βασικης Αλγεβρας Ασκησεις Βασικης Αλγεβρας Αποστολος Μπεληγιαννης Απόστολος Μπεληγιάννης Καθηγητής Τµήµα Μαθηµατικών Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Ασκήσεις Βασικής Αλγεβρας Ιωαννινα εκεµβριος 2015 Ασκήσεις Βασικής Αλγεβρας Συγγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις για το µάθηµα «Ανάλυση Ι και Εφαρµογές» (ε) Κάθε συγκλίνουσα ακολουθία άρρητων αριθµών συγκλίνει σε άρρητο αριθµό.

Ασκήσεις για το µάθηµα «Ανάλυση Ι και Εφαρµογές» (ε) Κάθε συγκλίνουσα ακολουθία άρρητων αριθµών συγκλίνει σε άρρητο αριθµό. Ασκήσεις για το µάθηµα «Ανάλυση Ι και Εφαρµογές» Κεφάλαιο : Ακολουθίες πραγµατικών αριθµών Α Οµάδα Εξετάστε αν οι παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς ή ψευδείς αιτιολογήστε πλήρως την απάντησή σας α Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Τελεστών. Ενότητα: Το ϕασµατικό ϑεώρηµα για αυτοσυζυγείς τελεστές. Αριστείδης Κατάβολος. Τµήµα Μαθηµατικών

Θεωρία Τελεστών. Ενότητα: Το ϕασµατικό ϑεώρηµα για αυτοσυζυγείς τελεστές. Αριστείδης Κατάβολος. Τµήµα Μαθηµατικών Ενότητα: Το ϕασµατικό ϑεώρηµα για αυτοσυζυγείς τελεστές Αριστείδης Κατάβολος Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creatve Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

7 Μάθημα Πορεία μελέτης Ακόμη μία Άσκηση

7 Μάθημα Πορεία μελέτης Ακόμη μία Άσκηση Περιεχόμενα I Εναρξη μαθήματος 3 II Αρχικά μαθήματα 5 1 Μάθημα 1 5 1.1 Εισαγωγή............................... 5 1.2 Πορεία μελέτης............................ 5 1.3 Γραμμικά συστήματα.........................

Διαβάστε περισσότερα

1 Το ϑεώρηµα του Rademacher

1 Το ϑεώρηµα του Rademacher Το ϑεώρηµα του Rademacher Νικόλαος Μουρδουκούτας Περίληψη Σε αυτήν την εργασία ϑα αποδείξουµε το ϑεώρηµα του Rademacher, σύµφωνα µε το οποίο κάθε Lipschiz συνάρτηση f : R m είναι διαφορίσιµη σχεδόν παντού.

Διαβάστε περισσότερα

2 Ο ΓΕΛ ΣΤΑΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΧΑΛΑΤΖΙΑΝ ΠΑΥΛΟΣ

2 Ο ΓΕΛ ΣΤΑΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΧΑΛΑΤΖΙΑΝ ΠΑΥΛΟΣ Ο ΓΕΛ ΣΤΑΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 016-017 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΧΑΛΑΤΖΙΑΝ ΠΑΥΛΟΣ ΟΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ ΡΗΤΟΙ λέγονται οι αριθµοί : ΟΙ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΙ αριθµοί είναι :. ΑΡΡΗΤΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµική Αλγεβρα. Ενότητα 1 : Εισαγωγή στη Γραµµική Αλγεβρα. Ευστράτιος Γαλλόπουλος Τµήµα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής

Γραµµική Αλγεβρα. Ενότητα 1 : Εισαγωγή στη Γραµµική Αλγεβρα. Ευστράτιος Γαλλόπουλος Τµήµα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Γραµµική Αλγεβρα Ενότητα 1 : Εισαγωγή στη Γραµµική Αλγεβρα Ευστράτιος Γαλλόπουλος Τµήµα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ. 2.1 Συνάρτηση

Κεφάλαιο 2 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ. 2.1 Συνάρτηση Κεφάλαιο 2 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ 2.1 Συνάρτηση Η έννοια της συνάρτησης είναι ϐασική σ όλους τους κλάδους των µαθη- µατικών, αλλά και πολλών άλλων επιστηµών. Ο λόγος είναι, ότι µορφοποιεί τη σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογισµός διπλών ολοκληρωµάτων µε διαδοχική ολοκλήρωση

Υπολογισµός διπλών ολοκληρωµάτων µε διαδοχική ολοκλήρωση 8 Υπολογισµός διπλών ολοκληρωµάτων µε διαδοχική ολοκλήρωση Υπάρχουν δύο θεµελιώδη αποτελέσµατα που µας βοηθούν να υπολογίζουµε πολλαπλά ολοκληρώµατα Το πρώτο αποτέλεσµα σχετίζεται µε τον υπολογισµό ενός

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι Κεφάλαιο Διανυσματικοί Χώροι Διανυσματικοί χώροι - Βασικοί ορισμοί και ιδιότητες Θεωρούμε τρία διαφορετικά σύνολα: Διανυσματικοί Χώροι α) Το σύνολο διανυσμάτων (πινάκων με μία στήλη) με στοιχεία το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Ισοµετρίες Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 78 12 Ισοµετρίες 121 Χαρακτηρισµός Ισοµετριών Εστω

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Το Θεώρηµα των Cayley-Hamilton Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 15 3. Το Θεώρηµα των Cayley-Hamilton

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτά και κλειστά σύνολα

Ανοικτά και κλειστά σύνολα 5 Ανοικτά και κλειστά σύνολα Στην παράγραφο αυτή αναπτύσσεται ο µηχανισµός που θα µας επιτρέψει να µελετήσουµε τις αναλυτικές ιδιότητες των συναρτήσεων πολλών µεταβλητών. Θα χρειαστούµε τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

Kεφάλαιο 4. Συστήµατα διαφορικών εξισώσεων

Kεφάλαιο 4. Συστήµατα διαφορικών εξισώσεων 4 Εισαγωγή Kεφάλαιο 4 Συστήµατα διαφορικών εξισώσεων Εστω διανυσµατικό πεδίο F: : F=F( r), όπου r = ( x, ) και Fr είναι η ταχύτητα στο σηµείο r πχ ενός ρευστού στο επίπεδο Εστω ότι ψάχνουµε τις τροχιές

Διαβάστε περισσότερα