Κεφάλαιο 4 Εισαγωγή στη στατιστική ανάλυση μετρήσεων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κεφάλαιο 4 Εισαγωγή στη στατιστική ανάλυση μετρήσεων"

Transcript

1 Κεφάλαιο 4 Εισαγωγή στη στατιστική ανάλυση μετρήσεων Σύνοψη Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζονται οι βασικές έννοιες της στατιστικής ανάλυσης των μετρήσεων που υπόκεινται σε τυχαία σφάλματα. Παρουσιάζεται μέσω κατάλληλων παραδειγμάτων ο τρόπος με τον οποίο μπορούμε να απεικονίσουμε τις μετρήσεις ενός μεγέθους με τη μορφή ιστογράμματος. Εισάγεται η έννοια της οριακής κατανομής και στη συνέχεια περιγράφεται η κανονική κατανομή ή κατανομή Gauss ως η πιο αντιπροσωπευτική κατανομή που χρησιμοποιείται σε μετρήσεις φυσικών μεγεθών. Προαπαιτούμενη γνώση Βασικές έννοιες ολοκληρωτικού λογισμού Τυχαία και συστηματικά σφάλματα Στο πρώτο κεφάλαιο είδαμε ότι στις μετρήσεις ενός φυσικού μεγέθους υπεισέρχονται συστηματικά και τυχαία σφάλματα τα οποία θα πρέπει να αποτιμηθούν ώστε να εκτιμηθεί η αβεβαιότητα των μετρήσεων μας. Ο τρόπος ωστόσο με τον οποίο διαχειριζόμαστε τις δύο αυτές κατηγορίες σφαλμάτων είναι διαφορετικός. Σε ότι αφορά τα συστηματικά σφάλματα, δεν υπάρχει γενικός κανόνας υπολογισμού τους και θα πρέπει κατά περίπτωση να μπορούμε να τα αναγνωρίσουμε και να τα ποσοτικοποιήσουμε. Το σφάλμα μετάθεσης του μηδενός που υπάρχει σε αρκετά όργανα μετρήσεων, όπως τα μικρόμετρα, τα διαστημόμετρα και τα πολύμετρα, ή το σφάλμα της παράλλαξης κατά την παρατήρηση της κλίμακας ενός οργάνου υπό την ίδια λανθασμένη γωνία παρατήρησης, είναι παραδείγματα συστηματικών σφαλμάτων που απαντώνται συχνά στο φοιτητικό εργαστήριο και πρέπει να είμαστε εξοικειωμένοι με αυτά, ώστε να μπορούμε να τα αποφύγουμε ή να διορθώσουμε κατάλληλα τις μετρήσεις μας (Τρικαλινός, 2014). Από την άλλη πλευρά, τα τυχαία σφάλματα είναι αναπόφευκτα στις πειραματικές μετρήσεις λόγω παραγόντων που δε μπορούμε να γνωρίζουμε ή να ελέγξουμε, όμως με τη βοήθεια της στατιστικής ανάλυσης μπορούμε να υπολογίσουμε την αβεβαιότητα που εισάγουν στις μετρήσεις μας. Κατά τη μέτρηση ενός φυσικού μεγέθους στο εργαστήριο, είδαμε ότι η αβεβαιότητα της μίας μέτρησης μπορεί να οφείλεται στην περιορισμένη διακριτική ικανότητα του οργάνου που χρησιμοποιούμε. Πολλές φορές βέβαια δεν είναι αρκετή μόνον μία μέτρηση και θα πρέπει να λάβουμε αρκετές μετρήσεις προκειμένου να μπορέσουμε να εκτιμήσουμε τόσο την καλύτερη τιμή του μετρούμενου μεγέθους, όσο και την αβεβαιότητα του. Για παράδειγμα, για τη μέτρηση της χρονικής διάρκειας ενός φαινομένου με ένα χρονόμετρο χειρός, θα υπάρχει πάντα ένα τυχαίο σφάλμα που σχετίζεται με το χρόνο αντίδρασης του πειραματιστή, κατά την έναρξη και λήξη λειτουργίας του χρονομέτρου. Θα πρέπει λοιπόν να επαναλάβουμε τη μέτρηση αρκετές φορές και στη συνέχεια με τη χρήση της στατιστικής ανάλυσης να υπολογίσουμε την καλύτερη τιμή, όπως επίσης και την αβεβαιότητά της. Για το σκοπό αυτό, εισάγαμε στο Κεφάλαιο 3 τις έννοιες της μέσης τιμής και της τυπικής απόκλισης, με τις οποίες είναι δυνατό να υπολογίσουμε την πιθανότερη τιμή ενός μετρούμενου μεγέθους και την αβεβαιότητά του. Στις επόμενες ενότητες θα ασχοληθούμε αναλυτικά με τον τρόπο παρουσίασης των πειραματικών μετρήσεων που υπόκεινται σε τυχαία (στατιστικά) σφάλματα και του υπολογισμού των παραμέτρων που συνδέονται με τη στατιστική επεξεργασία τους. Θα πρέπει να επισημάνουμε ότι η στατιστική επεξεργασία των αποτελεσμάτων σε ένα πείραμα απαιτεί τη λήψη όσο το δυνατόν περισσότερων μετρήσεων. Βέβαια στην πράξη, ο διαθέσιμος χρόνος αλλά και οι αλλαγές στις εξωτερικές συνθήκες που μπορεί να επηρεάσουν το πείραμα, περιορίζουν σημαντικά τον αριθμό των μετρήσεων που λαμβάνουμε. Δε νοείται ωστόσο στατιστική ανάλυση με 3 ή 4 μετρήσεις ενός μεγέθους, οπότε θα πρέπει να αποφεύγεται αυτή η πρακτική. Διαφορετικά, πρέπει να αναφέρεται ρητά ότι ο αριθμός τους είναι αρκετά μικρός για την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων. 45

2 4.2.Απεικόνιση μετρήσεων με τη μορφή ραβδογράμματος και ιστογράμματος Έστω ότι μετράμε 12 διαδοχικές φορές τη χρονική διάρκεια ενός φαινομένου με ακρίβεια 0.01 s. Τα αποτελέσματα που λαμβάνουμε αναγράφονται στον Πίνακα 4.1 με τη σειρά που λήφθηκαν οι μετρήσεις. Ο πίνακας αυτός, πέρα από το γεγονός ότι καθιστά διαθέσιμα τα πειραματικά δεδομένα σε οποιονδήποτε άλλο θα ήθελε να τα χρησιμοποιήσει, δε μας παρέχει καμία άλλη πληροφορία για το πώς είναι κατανεμημένες οι μετρήσεις μας. Αντιλαμβάνεται κανείς ότι σε περίπτωση που είχαμε μεγάλο αριθμό μετρήσεων, η αναγραφή των πρωτογενών δεδομένων σε μία αναφορά είναι άσκοπη και συνήθως, εφόσον αυτά ζητούνται, επισυνάπτονται ξεχωριστά ως παράρτημα ή ως ένα αρχείο δεδομένων. Προκειμένου η πληροφορία των μετρήσεων να είναι καλύτερα αξιοποιήσιμη, θα μπορούσαμε να κατατάξουμε τις μετρήσεις σε αύξουσα σειρά και μάλιστα για να αποφύγουμε την αναγραφή των ίδιων αριθμητικών αποτελεσμάτων, να αναφέρουμε τη συχνότητα εμφάνισης του κάθε αποτελέσματος. Έτσι, μπορεί να προκύψει ο τροποποιημένος Πίνακας 4.2 ο οποίος είναι πιο συνοπτικός και μας παρέχει καλύτερη εικόνα των μετρήσεων που λάβαμε. α/α Τ (x 0.01 s) Πίνακας 4.1 Πίνακας μετρήσεων της χρονικής διάρκειας ενός φυσικού φαινομένου. Τα αριθμητικά αποτελέσματα αναγράφονται ως εκατοστά του δευτερολέπτου. Μετρήσεις με διαφορετικό αποτέλεσμα, i Διαφορετικές τιμές, Τ i (x 0.01 s) συχνότητα εμφάνισης, f i Πίνακας 4.2 Τροποποιημένος πίνακας μετρήσεων όπου αναγράφονται μόνον τα διαφορετικά αποτελέσματα καθώς και η συχνότητα εμφάνισης του καθενός από αυτά. Η εκτίμηση της καλύτερης τιμής των μετρήσεων μας ως γνωστό (βλ. σχέση 3.1), ισούται με τη μέση τιμή και είναι x 0.01 s Διαφορετικά, αν λάβουμε υπόψη τη συχνότητα εμφάνισης της κάθε τιμής, μπορούμε να καταλήξουμε στο ίδιο αποτέλεσμα, 47 49x3 51x2 53x5 57 x 0.01 s x όπου αντί να αθροίσουμε όλες τις πειραματικές τιμές, αθροίσαμε μόνον τα διαφορετικά αποτελέσματα, αφού όμως τα πολλαπλασιάσαμε με τη συχνότητα που εμφανίζεται το καθένα από αυτά. Γενικά, κατά την επανάληψη της μέτρησης ενός μεγέθους x, Ν το πλήθος φορές, η καλύτερη εκτίμηση της αληθινής τιμής δίνεται εναλλακτικά από την ακόλουθη σχέση 46

3 4.1 Το άθροισμα στη σχέση 4.1 ονομάζεται σταθμισμένο άθροισμα και μας παρέχει έναν πιο εύχρηστο τρόπο υπολογισμού της μέσης τιμής ενός μεγέθους. Ορίζοντας την κλασματική συχνότητα εμφάνισης των μετρήσεων, /, η σχέση 4.1 μπορεί να πάρει τη μορφή 4.2 Αφού /, θα ισχύει γενικά που αποτελεί τη λεγόμενη συνθήκη κανονικοποίησης. Ο προηγούμενος τρόπος με τον οποίο κατανείμαμε τις μετρήσεις του πειράματος μπορεί να απεικονιστεί σε ένα γράφημα που ονομάζεται ραβδόγραμμα των μετρήσεων (Σχήμα 4.1). Στο ραβδόγραμμα του Σχήματος 4.1, για κάθε ένα από τα διαφορετικά πειραματικά αποτελέσματα που πήραμε, αντιστοιχούμε μία στήλη με ύψος ίσο με τη συχνότητα εμφάνισης της τιμής αυτής, ή εναλλακτικά, με την κλασματική συχνότητα της (βλ. δεξί άξονα του σχήματος 4.1). Το διάγραμμα αυτό επομένως, μας παρέχει μία εικόνα της κατανομής των αποτελεσμάτων του πειράματος. Σχήμα 4.1 Ραβδόγραμμα μετρήσεων για τις τιμές του Πίνακα 4.2. Ο κατακόρυφος αριστερός άξονας αναπαριστά τη συχνότητα εμφάνισης των αποτελεσμάτων. Εναλλακτικά, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την κλασματική συχνότητα εμφάνισης (δεξιός άξονας). Η κατανομή των αποτελεσμάτων των μετρήσεων υπό τη μορφή ενός ραβδογράμματος είναι κατάλληλη στην περίπτωση που μετράμε μεγέθη που λαμβάνουν διακριτές τιμές (Taylor, 1997). Για παράδειγμα, με τη χρήση ενός ραβδογράμματος μπορούμε να απεικονίσουμε τις βαθμολογίες των μαθητών σε ένα μάθημα όπου οι πιθανές τιμές είναι ακέραιο αριθμοί σε μία κλίμακα από το 1 έως το 10. Βέβαια, για τα περισσότερα φυσικά μεγέθη κάτι τέτοιο δεν ισχύει, αφού μπορούν να λάβουν οποιαδήποτε τιμή μέσα σε ένα συνεχές διάστημα τιμών. Έτσι, η χρήση ενός ραβδογράμματος στην περίπτωση που όλες οι τιμές διαφέρουν μεταξύ τους θα ήταν ανώφελη, αφού θα μας απεικόνιζε ένα πλήθος στηλών όσων και οι μετρήσεις 47

4 μας και ύψους ίσου με τη μονάδα. Γι αυτόν το λόγο, χρησιμοποιούμε για την απεικόνιση της κατανομής των μετρήσεων το λεγόμενο ιστόγραμμα των μετρήσεων, όπως παρουσιάζεται στο επόμενο παράδειγμα. Έστω ότι πραγματοποιούμε 30 μετρήσεις του μήκους ενός εξαρτήματος μίας μηχανολογικής κατασκευής. Τα αποτελέσματα δίνονται στον Πίνακα 4.3. Δεδομένης της διακριτικής ικανότητας του οργάνου μέτρησης που στην περίπτωση μας είναι 0.01 cm, το μήκος μπορεί να λάβει οποιαδήποτε τιμή με ακρίβεια εκατοστού του cm και τα πιθανά αποτελέσματα βρίσκονται στο διάστημα [8.06, 8.24]. Η παρουσίαση της κατανομής των μετρήσεων αυτών με τη μορφή ενός ραβδογράμματος, όπως στο Σχήμα 4.1, δε θα μας δώσει κάποια ουσιαστική πληροφορία, αφού οι μισές τουλάχιστον από τις μετρήσεις δίνουν διαφορετικό αποτέλεσμα. Αντί αυτού, ομαδοποιούμε τις μετρήσεις σε ένα μικρό πλήθος ομάδων που ονομάζονται κλάσεις ή τάξεις. Με άλλα λόγια, διαιρούμε το διάστημα τιμών που λαμβάνει το μετρούμενο μέγεθος σε έναν κατάλληλο αριθμό διαστημάτων ίδιου εύρους και υπολογίζουμε τον αριθμό των μετρήσεων που βρίσκονται μέσα σε καθένα από τα διαστήματα αυτά. Το πλάτος r όλων των κλάσεων είναι το ίδιο και καθορίζεται από το εύρος R των μετρήσεων μας και το πλήθος των κλάσεων κ, σύμφωνα με την ακόλουθη σχέση 4.4 α/α L L L α/α α/α (cm) (cm) (cm) Πίνακας 4.3 Πίνακας 30 μετρήσεων του μήκους ενός εξαρτήματος. Η επιλογή του πλήθους των κλάσεων είναι σημαντική ώστε να μην χάνετε η απαραίτητη πληροφορία που εμπεριέχει η κατανομή των μετρήσεων μας. Το πλήθος των διαστημάτων αυτών μπορεί να καθοριστεί βάσει του κανόνα του Sturges,σύμφωνα με τον οποίο το κ υπολογίζεται από τη σχέση log 4.5 όπου Ν είναι το πλήθος των μετρήσεών μας (Μαθιουλάκης, 2004). Έτσι, στην περίπτωση των 30 μετρήσεων του παραδείγματος, έχουμε κ 6. Οι κλάσεις είναι ημι-ανοικτά διαστήματα της μορφής (α, β] ή [α, β) ώστε τυχόν μετρήσεις που συμπίπτουν με κάποιο άκρο ενός διαστήματος να μη συμπεριληφθούν και στο επόμενο διάστημα. Με τον τρόπο αυτό, οι 30 μετρήσεις κατανέμονται σε 6 κλάσεις, όπως φαίνεται στον Πίνακα 4.4. Διαστήματα (cm) [8.04, 8.08) [8.08, 8.12) [8.12, 8.16) [8.16, 8.20) [8.20, 8.24) [8.24, 8.28) Αριθμός μετρήσεων σε κάθε διάστημα Ποσοστό (2/30)x100= μετρήσεων(%) Πίνακας 4.4 Πίνακας κατανομής των 30 μετρήσεων σε 6 κλάσεις. 48

5 Σχήμα 4.2 Ιστόγραμμα μετρήσεων για τις τιμές του Πίνακα 4.3. Το ιστόγραμμα κατανομής των μετρήσεων κατασκευάζεται αν στην τιμή που αντιστοιχεί στο κέντρο του κάθε διαστήματος (κλάσης) αντιστοιχίσουμε μία στήλη με ύψος ίσο με τον αριθμό των μετρήσεων ή εναλλακτικά, με το επί τοις εκατό ποσοστό τους (Σχήμα 4.2). Έτσι, στο πρώτο διάστημα του παραδείγματος μας, [8.04, 8.08) με κέντρο την τιμή 8.06, αντιστοιχεί μία στήλη ύψους 2, αφού στο διάστημα αυτό περιέχονται μόνο δύο μετρήσεις, οι 8.06 και 8.07, ενώ η μέτρηση 8.08 δεν συμπεριλαμβάνεται, αφού το διάστημα είναι ανοικτό από τα δεξιά. Από το ιστόγραμμα του σχήματος 4.2 έχουμε μία σαφή εικόνα του εύρους των μετρήσεων καθώς και μία πρόχειρη εκτίμηση της πραγματικής τιμής που πρέπει να βρίσκεται στην περιοχή όπου έχουμε τα αποτελέσματα με τη μεγαλύτερη συχνότητα εμφάνισης Η αβεβαιότητα στις μετρήσεις Εκτός από την εκτίμηση της πραγματικής τιμής ενός φυσικού μεγέθους μέσω της σχέσης 4.1 που αποτελεί ένα γενικευμένο ορισμό της μέσης τιμής, μας ενδιαφέρει επιπλέον να εκτιμήσουμε την αβεβαιότητα των μετρήσεων μας. Θα μπορούσαμε εύλογα να θεωρήσουμε ως έναν εκτιμητή της αβεβαιότητας, τις αποκλίσεις των μετρήσεων από τη μέση τιμή τους, που είναι γνωστές και ως υπόλοιπα (residuals). Πράγματι, εάν οι αποκλίσεις των μετρήσεων από τη μέση τιμή είναι μικρές, οι μετρήσεις παρουσιάζουν μικρή διασπορά και πιθανώς έχουν υψηλή ακρίβεια. Αντίθετα, μεγάλες αποκλίσεις αντιστοιχούν σε μετρήσεις μικρής ακρίβειας. Προκειμένου να υπολογίσουμε τη μέση αβεβαιότητα των μετρήσεων πρέπει προφανώς να πάρουμε τη μέση τιμή των αποκλίσεων, αθροίζοντας όλες τις τιμές τους και διαιρώντας με το πλήθος των μετρήσεων. Ωστόσο, επειδή οι αποκλίσεις λαμβάνουν θετικές και αρνητικές τιμές, όταν αθροίζονται μας δίνουν πάντα μηδενικό αποτέλεσμα. Πράγματι, όπως φαίνεται παρακάτω, 1 οπότε η μέση τιμή των αποκλίσεων δε μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εκτιμητής της αβεβαιότητας των μετρήσεων ενός μεγέθους. Αν ωστόσο υψώσουμε τις αποκλίσεις στο τετράγωνο, θα έχουμε μόνον θετικές τιμές και μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για την εκτίμηση της αβεβαιότητας τη μέση τιμή των τετραγώνων των αποκλίσεων που δίνεται από την ακόλουθη σχέση 0 49

6 1 4.6 Η ύπαρξη της τετραγωνικής ρίζας στη σχέση 4.6 διασφαλίζει ότι το αποτέλεσμα θα έχει τις ίδιες μονάδες με το μετρούμενο μέγεθος. Η ποσότητα σ rms ονομάζεται τετραγωνική ρίζα της μέσης τιμής των τετραγώνων των αποκλίσεων (root mean square) και αποτελεί ένα μέτρο της ακρίβειας των μετρήσεων. Το τετράγωνο της ποσότητας αυτής,, ονομάζεται μεταβλητότητα (variance) των μετρήσεων. Στην πράξη, χρησιμοποιείται μία παραπλήσια σχέση της 4.6 όπου το Ν έχει αντικατασταθεί με το Ν-1 και αποτελεί την τυπική απόκλιση σ x των μετρήσεων ενός μεγέθους Η παραπάνω σχέση 4.7 παρέχει μία καλύτερη εκτίμηση της αβεβαιότητας των μετρήσεων συγκριτικά με τη σχέση 4.6. Ως μία απλοποιημένη απόδειξη αυτού μπορούμε να εξετάσουμε την ακραία περίπτωση της μίας μέτρησης (Μαθιουλάκης, 2004). Για Ν=1, η μέση τιμή θα ταυτίζεται με τη μοναδική μέτρηση και η σχέση 4.6 για την αβεβαιότητα θα μας δώσει μηδενικό αποτέλεσμα, πράγμα ωστόσο που φαντάζει παράλογο για τη μία μόνον μέτρηση που πραγματοποιήσαμε. Αντίθετα, η σχέση 4.7 για Ν=1 καταλήγει σε απροσδιοριστία (σ x =0/0), γεγονός που αντανακλά την άγνοια που έχουμε για τον προσδιορισμό της αβεβαιότητα από τη λήψη μίας και μοναδικής μέτρησης. Η σχέση 4.7 μας παρέχει μία έκφραση για τον υπολογισμό της αβεβαιότητας της κάθε μίας μέτρησης από τις Ν μετρήσεις ενός φυσικού μεγέθους, που έχει μέση τιμή. Αν επαναληφθεί το σύνολο των Ν μετρήσεων του ίδιου μεγέθους, προφανώς θα καταλήξουμε σε διαφορετική μέση τιμή, αφού κάποια αποτελέσματα θα διαφέρουν σίγουρα από τα προηγούμενα. Έτσι λοιπόν, η μέση τιμή δεν παραμένει η ίδια και αποδεικνύεται ότι η αβεβαιότητα της μέσης τιμής εκφράζεται από την ακόλουθη σχέση Ο παράγοντας στον παρανομαστή της σχέσης 4.8 μας υποδηλώνει ότι για να αυξηθεί η ακρίβεια των μετρήσεων, θα πρέπει να πραγματοποιήσουμε περισσότερες μετρήσεις. Βέβαια, αν θέλουμε να αυξήσουμε την ακρίβεια στις μετρήσεις ενός μεγέθους κατά έναν παράγοντα 10, θα πρέπει να αυξήσουμε τον αριθμό των μετρήσεων 100 φορές, γεγονός που στην πράξη καθίσταται αδύνατο να πραγματοποιηθεί. Τελικά θα πρέπει να επισημάνουμε ότι η ορθότητα των μετρήσεων που σχετίζεται με τα συστηματικά σφάλματα δε θα αλλάξει αν αυξήσουμε τον αριθμό των μετρήσεων. Για να λάβουμε ορθότερες μετρήσεις θα πρέπει μάλλον να χρησιμοποιήσουμε μία διαφορετική πειραματική μέθοδο η οποία μας εξασφαλίζει πιστοποιημένα ορθότερα αποτελέσματα Οριακή κατανομή Καθώς ο αριθμός των μετρήσεων σε ένα πείραμα αυξάνεται, η κατανομή των μετρήσεων προσεγγίζει μία ομαλή συνεχή καμπύλη η οποία ονομάζεται οριακή κατανομή και περιγράφεται από τη συνάρτηση f(x) (Taylor, 1997). Έτσι, στα Σχήματα 4.3α και 4.3β αυξάνοντας τον αριθμό των μετρήσεων από Ν=100 σε Ν=1000, η καμπύλη που ενώνει τις κορυφές των στηλών ομαλοποιείται, προσεγγίζοντας την ιδανική περίπτωση μίας ομαλής συμμετρικής καμπύλης, όπως αυτής του Σχήματος 4.3γ που ισχύει για άπειρο θεωρητικά αριθμό μετρήσεων. 50

7 Σχήμα 4.3 Καθώς ο αριθμός των μετρήσεων αυξάνεται, η κατανομή τους προσεγγίζει την οριακή κατανομή. Η σημασία της οριακής κατανομής f(x) ή αλλιώς της συνάρτησης πυκνότητας πιθανότητας (probability density function, pdf) έγκειται στο γεγονός ότι το κλάσμα των μετρήσεων που βρίσκονται στο μικρό διάστημα από x έως x+dx ισούται με το εμβαδόν της γραμμοσκιασμένης στήλης στο Σχήμα 4.4, ή διαφορετικά με f(x)dx. Με άλλα λόγια, η ποσότητα f(x)dx εκφράζει την πιθανότητα μία μέτρηση να δώσει αποτέλεσμα που βρίσκεται μέσα στο διάστημα [x, x+dx]. Αντίστοιχα, η πιθανότητα που υπάρχει μία μέτρηση του μεγέθους να δώσει αποτέλεσμα που βρίσκεται εντός του διαστήματος [α, β] θα ισούται με το εμβαδόν κάτω από τη συνάρτηση f(x), μεταξύ των ορίων α και β του διαστήματος, δηλαδή θα εκφράζεται από το ολοκλήρωμα P, ως ακολούθως 4.9 Σχήμα 4.4 Η καμπύλη παριστάνει μία τυχαία οριακή κατανομή των μετρήσεων ενός φυσικού μεγέθους για θεωρητικά άπειρο πλήθος μετρήσεων. Επειδή το εμβαδόν κάτω από την καμπύλη εκφράζει πιθανότητα η οποία δεν μπορεί να υπερβεί το 100% (ή διαφορετικά τη μονάδα), ισχύει ότι το ολοκλήρωμα της συνάρτησης f(x), όπου το x λαμβάνει όλες τις δυνατές τιμές (θεωρητικά από - έως + ), πρέπει να ισούται με τη μονάδα. Δηλαδή ισχύει

8 Η σχέση 4.10 αποτελεί τη λεγόμενη συνθήκη κανονικοποίησης ενώ η συνάρτηση f(x) που ικανοποιεί τη συνθήκη 4.10 αναφέρεται ως κανονικοποιημένη συνάρτηση. Προσέξτε την αναλογία της σχέσης 4.10 με τη σχέση 4.3 που αφορά μεγέθη τα οποία λαμβάνουν διακριτές τιμές. Στην περίπτωση που έχουμε μεγάλο αριθμό μετρήσεων (θεωρητικά άπειρο), μπορούμε να χωρίσουμε ολόκληρο το εύρος τιμών σε μικρά διαστήματα [x i, x i +dx i ], με αποτέλεσμα το κλάσμα των μετρήσεων σε καθένα από αυτά τα διαστήματα να ισούται με F i =f(x i )dx i. Στο όριο που τα παραπάνω διαστήματα τείνουν στο μηδέν, η μέση τιμή βάσει της σχέσης 4.2, δίνεται από το ολοκλήρωμα 4.11 Παρόμοια, μπορούμε να υπολογίσουμε την τυπική απόκλιση σ x των μετρήσεων, υπολογίζοντας τo τετράγωνο της, κατ αντιστοιχία με τη σχέση Όπως και στην περίπτωση που το μετρούμενο μέγεθος λαμβάνει διακριτές τιμές, μικρή τιμή της τυπικής απόκλισης σημαίνει μικρή διασπορά των αποτελεσμάτων γύρω από τη μέση τιμή, δηλαδή μετρήσεις υψηλής ακρίβειας. Η οριακή κατανομή των μετρήσεων ενός μεγέθους, που πραγματοποιούνται με κάποιο συγκεκριμένο όργανο μέτρησης, μας περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο τα αποτελέσματα κατανέμονται γύρω από μία τιμή, ύστερα από ένα μεγάλο αριθμό μετρήσεων. Γνωρίζοντας επομένως τη συνάρτηση κατανομής f(x), θα μπορούσαμε να υπολογίσουμε τη μέση τιμή των Ν μετρήσεων του μεγέθους, κατά αντιστοιχία με τον υπολογισμό βάσει της σχέσης 4.2 για πεπερασμένο αριθμό μετρήσεων. Συνήθως βέβαια, η συνάρτηση κατανομής των μετρήσεων ενός φυσικού μεγέθους δεν είναι γνωστή, αλλά προσπαθούμε να την προσεγγίσουμε με μία κατανομή από τις παραμέτρους της οποίας υπολογίζουμε την καλύτερη τιμή και την αβεβαιότητα των μετρήσεων μας Κανονική κατανομή (κατανομή Gauss) Η μέτρηση ενός φυσικού μεγέθους υπόκειται πάντα σε τυχαία σφάλματα, αλλά αν τα συστηματικά σφάλματα είναι αμελητέα, τα αποτελέσματα των μετρήσεων θα ακολουθούν μία οριακή κατανομή που θα είναι συμμετρική ως προς την αληθινή τιμή του μετρούμενου μεγέθους, ονομάζεται κανονική κατανομή ή κατανομή Gauss και δίνεται από την ακόλουθη μαθηματική συνάρτηση (Formasini, 2008), 4.13 Οι παράμετροι μ και σ της κατανομής καθορίζουν τη θέση της κορυφής της κατανομής, καθώς και το εύρος της που σχετίζεται με τη διασπορά των μετρήσεων. Εναλλακτικά, αντί της ποσότητας σ, μπορεί να χρησιμοποιηθεί το εύρος της κατανομής μετρημένο στο μισό του ύψους της (Full Width at Half Maximum, FWHM), το οποίο αποδεικνύεται ότι συνδέεται με την παράμετρο σ μέσω της ακόλουθης σχέσης Η συνθήκη κανονικοποίησης 4.10 επιβάλλει την ύπαρξη μίας σταθεράς Κ στη συνάρτηση 4.13 ώστε να ισχύει

9 Από τον υπολογισμό του ολοκληρώματος στη συνθήκη 4.15 προκύπτει τελικά ότι η τιμή της σταθεράς είναι 1 2 και επομένως, η κανονικοποιημένη συνάρτηση της κατανομής Gauss θα δίνεται από την ακόλουθη σχέση, Στο Σχήμα 4.5, οι δύο κατανομές Gauss περιγράφονται από την ίδια μαθηματική συνάρτηση της σχέσης 4.14 με διαφορετικές ωστόσο τιμές των παραμέτρων μ και σ. Η παράμετρος μ καθορίζει τη θέση της κορυφής (άρα και ολόκληρης της καμπάνας) στον οριζόντιο άξονα των τιμών των μετρήσεων, ενώ το εύρος της κατανομής καθορίζεται από την παράμετρο σ. Προσέξτε ότι η μεγαλύτερη τιμή του σ στη δεύτερη κατανομή, έχει ως αποτέλεσμα να μειώνεται το ύψος της, προκειμένου και στις δύο περιπτώσεις, το εμβαδόν κάτω από τις δύο καμπύλες να ισούται με τη μονάδα. Σχήμα 4.5 Κατανομές Gauss για διαφορετικές τιμές των παραμέτρων μ και σ. Σε κάθε περίπτωση οι καμπάνες Gauss περιγράφονται από τη μαθηματική συνάρτηση της σχέσης Ένα παράδειγμα όπου η κατανομή των μετρήσεων ενός μεγέθους προσεγγίζεται με την κατανομή Gauss, δίνεται στο Σχήμα 4.6. Στο Σχήμα 4.6α απεικονίζονται οι 100 μετρήσεις της διαμέτρου d ενός κυλινδρικού εξαρτήματος που μετρήθηκαν με όργανο μεγάλης ακρίβειας και βρίσκονται στο διάστημα από mm έως mm. To ιστόγραμμα των μετρήσεων αυτών έχει σχεδιαστεί στο Σχήμα 4.6β με την συνεχή καμπύλη να αντιστοιχεί στην κανονική κατανομή. Η θέση της κορυφής είναι στην τιμή μ= mm και το σ ισούται με mm. Όπως θα δούμε στη συνέχεια, οι παράμετροι μ και σ αντιστοιχούν στη μέση τιμή και την τυπική απόκλιση των μετρήσεων ενός μεγέθους που ακολουθεί την κανονική κατανομή. Η μέση τιμή των μετρήσεων ενός μεγέθους που ακολουθεί την κανονική κατανομή θα δίνεται από τη σχέση 4.11, όπου η συνάρτηση f(x) της οριακής κατανομής θα είναι η συνάρτηση Gauss της σχέσης Έτσι, θα έχουμε 1,

10 Σχήμα 4.6 (α) 100 μετρήσεις της διαμέτρου ενός εξαρτήματος. (β)το ιστόγραμμα των μετρήσεων προσεγγίζεται πολύ καλά με μία κανονική κατανομή. (Τις μετρήσεις μπορείτε να τις βρείτε εδώ). Για τον υπολογισμό του προηγούμενου ολοκληρώματος κάνουμε αλλαγή μεταβλητής θέτοντας y=x-μ, οπότε θα ισχύει dx=dy και x=y+μ. Με αντικατάσταση των παραπάνω στην 4.17, προκύπτει Το πρώτο ολοκλήρωμα στο άθροισμα της σχέσης 4.18 είναι μηδέν γιατί η συνάρτηση είναι περιττή και η συνεισφορά στο ολοκλήρωμα από οποιοδήποτε σημείο y ακυρώνεται από την αντίστοιχη στο y. Η τιμή του δεύτερου ολοκληρώματος βρίσκεται από πίνακες ότι ισούται με 2. Προκύπτει επομένως από την 4.18 ότι η μέση τιμή των μετρήσεων είναι ίση με την παράμετρο μ της συνάρτησης Gauss. Το αποτέλεσμα βέβαια αυτό ισχύει στην περίπτωση που ο αριθμός των μετρήσεων είναι θεωρητικά άπειρος. Στην πράξη, για μεγάλο αλλά πεπερασμένο αριθμό μετρήσεων, μπορούμε να θεωρήσουμε ότι η μέση τιμή των μετρήσεων βρίσκεται κοντά στο μ. Κατά ανάλογο τρόπο μπορεί να προκύψει η τυπική απόκλιση των μετρήσεων που ακολουθούν την κανονική κατανομή, βάσει της σχέσης 4.12, όπου η συνάρτηση της οριακής κατανομής είναι η,. Πράγματι,, Θέτοντας αυτή τη φορά y=x-μ και y/σ=z,οπότε (x-μ)/σ=z, θα ισχύει dx=dy=σdz και η σχέση 4.19 θα γίνει Το τελευταίο ολοκλήρωμα της 4.20 αποδεικνύεται ότι ισούται με (2π) 1/2, οπότε τελικά προκύπτει από την 4.20 ότι 54

11 Επομένως, η παράμετρος πλάτους σ της κατανομής Gauss ισούται με την τυπική απόκλιση των μετρήσεων σ x, στην περίπτωση βέβαια που το πλήθος τους είναι μεγάλο. Η πιθανότητα μία μέτρηση ενός μεγέθους x που ακολουθεί κανονική κατανομή να βρίσκεται εντός του διαστήματος [α, β] δίνεται βάσει της σχέσης 4.9 από το ακόλουθο ολοκλήρωμα, Το ολοκλήρωμα αυτό όταν α, β ±, δεν είναι δυνατόν να υπολογιστεί αναλυτικά και παρέχονται πίνακες με τις τιμές του ολοκληρώματος σε διάφορες περιπτώσεις. Στην περίπτωση που το διάστημα [α, β] είναι συμμετρικό γύρω από τη μέση τιμή των μετρήσεων, δηλαδή την κορυφή μ της κατανομής, τότε αυτό μπορεί να γραφεί στη μορφή [μ-tσ, μ+tσ], όπου η σταθερά t μπορεί να πάρει οποιαδήποτε θετική τιμή. Πρακτικά, για τιμές του t μεγαλύτερες του 3, το ολοκλήρωμα ισούται με τη μονάδα, δηλαδή το εύρος της κατανομής Gauss είναι 6σ, όπως φαίνεται στο Σχήμα 4.7α. Οι τιμές του ολοκληρώματος 4.21 για διάφορες τιμές του παράγοντα t δίνονται στον Πίνακα Όπως προκύπτει από τον Πίνακα 11.4, για t=1, η αντίστοιχη πιθανότητα είναι 68%. Από τα παραπάνω καταλήγουμε στο σημαντικό συμπέρασμα, ότι κατά τη μέτρηση ενός μεγέθους πολλές το πλήθος φορές, κάνοντας χρήση της ίδιας μεθόδου όπου όλες οι πηγές αβεβαιότητας είναι μικρές και τυχαίες, τα αποτελέσματα θα κατανέμονται ομοιόμορφα γύρω από τη μέση τιμή, σύμφωνα με την κατανομή Gauss και το 68% των αποτελεσμάτων αυτών θα βρίσκεται στην περιοχή εύρους 2σ x εκατέρωθεν της μέσης τιμής. Η πραγματοποίηση μίας επιπλέον μέτρησης θα έχει πιθανότητα 68% να βρεθεί μέσα στο διάστημα αυτό. Σχήμα 4.7 (a) Το εύρος της κατανομής Gauss είναι πρακτικά ίσο με 6σ. (β) Η τυπική κανονική κατανομή G 0,1 (z) με μέση τιμή 0 και τυπική απόκλιση 1. Για τον υπολογισμό του ολοκληρώματος της σχέσης 4.21 όταν το διάστημα [α, β] δεν είναι συμμετρικό καταφεύγουμε στην αλλαγή μεταβλητής που εφαρμόσαμε προηγουμένως για τον υπολογισμό της τυπικής απόκλισης της κατανομής. Θέτοντας στη συνάρτηση Gauss (Σχέση 4.16) z=(x-μ)/σ, προκύπτει η ακόλουθη συνάρτηση, 1 2 /

12 που ονομάζεται τυπική κανονική κατανομή, με μέση τιμή και τυπική απόκλιση 0 και 1, αντίστοιχα (Σχήμα 4.7β). Έτσι, το ολοκλήρωμα της σχέσης 4.21 για την εύρεση της αντίστοιχης πιθανότητας θα γίνει 1 2 / 1 2 / 4.23 όπου τα όρια του ολοκληρώματος α και β με την αλλαγή της μεταβλητής από x σε z έχουν αντικατασταθεί με τα και Από την 4.23 θα έχουμε για την πιθανότητα ότι 1 2 / 1 2 / 1 2 / Η συνάρτηση Φ(z) ονομάζεται συνάρτηση αθροιστικής κατανομής και μας παρέχει το εμβαδόν κάτω από την τυπική κανονική κατανομή από το - έως μία καθορισμένη τιμή z, σύμφωνα με τη σχέση 1 2 / 4.24 Η γραφική παράσταση της συνάρτησης Φ(z) απεικονίζεται στο Σχήμα 4.8. Για z=0, η τιμή της συνάρτησης είναι 0.5, η οποία αντιστοιχεί στο μισό εμβαδόν κάτω από την καμπύλη του Σχήματος 4.7β. Για z>2.5, πρακτικά το εμβαδόν είναι σχεδόν ίσο με τη μονάδα. Οι τιμές της συνάρτησης Φ(z) για διάφορες τιμές του z δίνονται στον Πίνακα Σχήμα 4.8 Η συνάρτηση αθροιστικής κατανομής Φ(z) για τιμές του z από -2.5 έως

13 4.6. Ασκήσεις 1. Στη γραμμή παραγωγής ελατηρίων μας ενδιαφέρει να γνωρίζουμε τη σταθερά κ που είναι ένα μέτρο της σκληρότητας τους. Επειδή ωστόσο είναι δαπανηρό αλλά και χρονοβόρο να εκτελούμε ικανοποιητικό αριθμό μετρήσεων για κάθε ένα από τα ελατήρια ξεχωριστά, επιλέγουμε ένα ελατήριο για το οποίο λαμβάνουμε 10 μετρήσεις της σταθεράς του κ, ενώ όλα τα υπόλοιπα μετρώνται μόνον μία φορά. Οι μετρήσεις που λαμβάνουμε για το πρώτο ελατήριο δίνονται στον Πίνακα 4.5. Ποια είναι η αβεβαιότητα της σταθεράς κ του ελατηρίου αυτού; Τι μπορούμε να αποφανθούμε για την αβεβαιότητα στη σταθερά κ όλων των υπόλοιπων ελατηρίων; Θεωρούμε ότι όλα τα ελατήρια είναι κατασκευαστικά πανομοιότυπα και η μέτρηση της σταθεράς τους κ γίνεται με την ίδια μέθοδο. α/α κ (N/m) Πίνακας 4.5 Πίνακας μετρήσεων της σταθεράς κ ενός ελατηρίου. 2. Η πιο απλή κατανομή μετρήσεων που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για ένα μέγεθος είναι η ορθογώνια κατανομή (Σχήμα 4.9), όπου όλα τα αποτελέσματα έχουν την ίδια πιθανότητα εμφάνισης, μέσα στο διάστημα [-α, α] που το μέγεθος μπορεί να λάβει τιμές. Η συνάρτηση έχει σταθερή τιμή μέσα στο εύρος τιμών των αποτελεσμάτων [-α, α] και μηδενική εκτός αυτού. Υπολογίστε την τιμή c της συνάρτησης για x=0, χρησιμοποιώντας τη συνθήκη κανονικοποίησης. Βρείτε τη μέση τιμή και την τυπική απόκλιση των μετρήσεων που ακολουθούν την ορθογώνια κατανομή. Υπολογίστε την πιθανότητα μία μέτρηση να βρεθεί μέσα στο διάστημα [α/2, α]. (Για όλα τα παραπάνω, δεν είναι απαραίτητο να χρησιμοποιηθούν ολοκληρώματα αφού ο υπολογισμός εμβαδών αφορά απλά γεωμετρικά σχήματα). Σχήμα 4.9 Η ορθογώνια κατανομή μετρήσεων. 3. Ένας αριθμός 40 επαναλαμβανόμενων μετρήσεων της διαμέτρου d ενός κυλίνδρου έδωσε μέση τιμή 7.25 cm και τυπική απόκλιση για την κάθε μέτρηση 0.15 cm. Υπολογίστε την τυπική απόκλιση της μέσης τιμής της διαμέτρου. Θεωρώντας ότι οι μετρήσεις ακολουθούν την κανονική κατανομή, υπολογίστε την πιθανότητα μία μέτρηση της διαμέτρου να βρίσκεται στο διάστημα από 7.05 cm έως 7.45 cm. 57

14 Βιβλιογραφία/Αναφορές Μαθιουλάκης, Μ. (2004). Μέτρηση, Ποιότητα Μέτρησης και Αβεβαιότητα. Αθήνα: Ελληνική Ένωση Εργαστηρίων. Τρικαλινός, Χ. (2014). Εισαγωγή στη θεωρία Σφαλμάτων (σημειώσεις). Αθήνα: Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Formasini, P. (2008). The Uncertainty in Physical Measurements An Introduction to Data Analysis in the Physics Laboratory. New York: Springer. Taylor, J. R. (1997). An Introduction to Error Analysis The Study of Uncertainties in Physical Measurements (2 nd Ed). California: University Science Books. 58

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ο Κεφάλαιο: Στατιστική ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΣΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Πληθυσμός: Λέγεται ένα σύνολο στοιχείων που θέλουμε να εξετάσουμε με ένα ή περισσότερα χαρακτηριστικά. Μεταβλητές X: Ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5 Κριτήρια απόρριψης απόμακρων τιμών

Κεφάλαιο 5 Κριτήρια απόρριψης απόμακρων τιμών Κεφάλαιο 5 Κριτήρια απόρριψης απόμακρων τιμών Σύνοψη Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζονται δύο κριτήρια απόρριψης απομακρυσμένων από τη μέση τιμή πειραματικών μετρήσεων ενός φυσικού μεγέθους και συγκεκριμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ 9 ο ΜΑΘΗΜΑ ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ Πότε κάνουμε ομαδοποίηση των παρατηρήσεων; Όταν το πλήθος των τιμών μιας μεταβλητής είναι αρκετά μεγάλο κάνουμε ομαδοποίηση των παρατηρήσεων. Αυτό συμβαίνει είτε

Διαβάστε περισσότερα

Μια από τις σημαντικότερες δυσκολίες που συναντά ο φυσικός στη διάρκεια ενός πειράματος, είναι τα σφάλματα.

Μια από τις σημαντικότερες δυσκολίες που συναντά ο φυσικός στη διάρκεια ενός πειράματος, είναι τα σφάλματα. Εισαγωγή Μετρήσεις-Σφάλματα Πολλές φορές θα έχει τύχει να ακούσουμε τη λέξη πείραμα, είτε στο μάθημα είτε σε κάποια είδηση που αφορά τη Φυσική, τη Χημεία ή τη Βιολογία. Είναι όμως γενικώς παραδεκτό ότι

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ

2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ 1. Σφάλματα Κάθε μέτρηση ενός φυσικού μεγέθους χαρακτηρίζεται από μία αβεβαιότητα που ονομάζουμε σφάλμα, το οποίο αναγράφεται με τη μορφή Τιμή ± αβεβαιότητα π.χ έστω ότι σε ένα πείραμα

Διαβάστε περισσότερα

1. Πειραματικά Σφάλματα

1. Πειραματικά Σφάλματα . Πειραματικά Σφάλματα Σκοπός της εκτέλεσης ενός πειράματος στη Φυσική είναι ο προσδιορισμός ποσοτικός ή/και ποιοτικός- κάποιων φυσικών μεγεθών που περιγράφουν ένα συγκεκριμένο φαινόμενο. Ο ποιοτικός προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική Περιγραφή Φυσικού Μεγέθους - Πιθανότητες

Στατιστική Περιγραφή Φυσικού Μεγέθους - Πιθανότητες Στατιστική Περιγραφή Φυσικού Μεγέθους - Πιθανότητες Είπαμε ότι γενικά τα συστηματικά σφάλματα που υπεισέρχονται σε μια μέτρηση ενός φυσικού μεγέθους είναι γενικά δύσκολο να επισημανθούν και να διορθωθούν.

Διαβάστε περισσότερα

Σφάλματα Είδη σφαλμάτων

Σφάλματα Είδη σφαλμάτων Σφάλματα Σφάλματα Κάθε μέτρηση ενός φυσικού μεγέθους χαρακτηρίζεται από μία αβεβαιότητα που ονομάζουμε σφάλμα, το οποίο αναγράφεται με τη μορφή Τιμή ± αβεβαιότητα π.χ έστω ότι σε ένα πείραμα μετράμε την

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ. ΓΕΝΙΚΟΙ (περιέχουν όλες τις πληροφορίες που προκύπτουν από μια στατιστική έρευνα) ΕΙΔΙΚΟΙ ( είναι συνοπτικοί και σαφείς )

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ. ΓΕΝΙΚΟΙ (περιέχουν όλες τις πληροφορίες που προκύπτουν από μια στατιστική έρευνα) ΕΙΔΙΚΟΙ ( είναι συνοπτικοί και σαφείς ) Πληθυσμός (populaton) ονομάζεται ένα σύνολο, τα στοιχεία του οποίου εξετάζουμε ως προς τα χαρακτηριστικά τους. Μεταβλητές (varables ) ονομάζονται τα χαρακτηριστικά ως προς τα οποία εξετάζουμε έναν πληθυσμό.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Στατιστική

Εισαγωγή στη Στατιστική Εισαγωγή στη Στατιστική Μετεκπαιδευτικό Σεμινάριο στην ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Δημήτρης Φουσκάκης, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6 Διάδοση αβεβαιοτήτων

Κεφάλαιο 6 Διάδοση αβεβαιοτήτων Κεφάλαιο 6 Διάδοση αβεβαιοτήτων Σύνοψη Στο κεφάλαιο αυτό περιγράφεται ο τρόπος με τον οποίο μπορούμε να υπολογίσουμε την αβεβαιότητα σε μία σύνθετη μέτρηση. Αρχικά δίνονται προσεγγιστικοί τρόποι υπολογισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΨΗΦΙΑ, ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΣΗ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ. 1. Στρογγυλοποίηση Γενικά Κανόνες Στρογγυλοποίησης... 2

ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΨΗΦΙΑ, ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΣΗ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ. 1. Στρογγυλοποίηση Γενικά Κανόνες Στρογγυλοποίησης... 2 ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΨΗΦΙΑ, ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΣΗ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ Περιεχόμενα 1. Στρογγυλοποίηση.... 2 1.1 Γενικά.... 2 1.2 Κανόνες Στρογγυλοποίησης.... 2 2. Σημαντικά ψηφία.... 2 2.1 Γενικά.... 2 2.2 Κανόνες για την

Διαβάστε περισσότερα

!n k. Ιστογράμματα. n k. x = N = x k

!n k. Ιστογράμματα. n k. x = N = x k Ιστογράμματα Τα ιστογράμματα αποτελούν ένα εύχρηστο οπτικό τρόπο για να εξάγουμε την κατανομή που ακολουθούν μια σειρά μετρήσεων ενός μεγέθους αλλά και παράλληλα δίνουν τη δυνατότητα για εύκολη στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

Β Γραφικές παραστάσεις - Πρώτο γράφημα Σχεδιάζοντας το μήκος της σανίδας συναρτήσει των φάσεων της σελήνης μπορείτε να δείτε αν υπάρχει κάποιος συσχετισμός μεταξύ των μεγεθών. Ο συνήθης τρόπος γραφικής

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα της Ενότητας. Συνεχείς Τυχαίες Μεταβλητές. Συνεχείς Κατανομές Πιθανότητας. Συνεχείς Κατανομές Πιθανότητας.

Περιεχόμενα της Ενότητας. Συνεχείς Τυχαίες Μεταβλητές. Συνεχείς Κατανομές Πιθανότητας. Συνεχείς Κατανομές Πιθανότητας. Περιεχόμενα της Ενότητας Στατιστική Ι Ενότητα 5: Συνεχείς Κατανομές Πιθανότητας Δρ. Χρήστος Εμμανουηλίδης Επίκουρος Καθηγητής Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Συνεχείς Τυχαίες Μεταβλητές. Συνεχείς

Διαβάστε περισσότερα

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων Ελλιπή δεδομένα Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 75 ατόμων Εδώ έχουμε δ 75,0 75 5 Ηλικία Συχνότητες f 5-4 70 5-34 50 35-44 30 45-54 465 55-64 335 Δεν δήλωσαν 5 Σύνολο 75 Μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Η αβεβαιότητα στη μέτρηση.

Η αβεβαιότητα στη μέτρηση. Η αβεβαιότητα στη μέτρηση. 1. Εισαγωγή. Κάθε μέτρηση, όσο προσεκτικά και αν έχει γίνει, περικλείει κάποια αβεβαιότητα. Η ανάλυση των σφαλμάτων είναι η μελέτη και ο υπολογισμός αυτής της αβεβαιότητας στη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ. για τα οποία ισχύει y f (x) , δηλαδή το σύνολο, x A, λέγεται γραφική παράσταση της f και συμβολίζεται συνήθως με C

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ. για τα οποία ισχύει y f (x) , δηλαδή το σύνολο, x A, λέγεται γραφική παράσταση της f και συμβολίζεται συνήθως με C Επιμέλεια: Κ Μυλωνάκης ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΡΩΤΗΣΗ Τι ονομάζεται πραγματική συνάρτηση με πεδίο ορισμού το Α; Έστω Α ένα υποσύνολο του R Ονομάζουμε πραγματική συνάρτηση με πεδίο ορισμού το Α μια διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΝΟΜΈΣ. 8.1 Εισαγωγή. 8.2 Κατανομές Συχνοτήτων (Frequency Distributions) ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΚΑΤΑΝΟΜΈΣ. 8.1 Εισαγωγή. 8.2 Κατανομές Συχνοτήτων (Frequency Distributions) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΑΤΑΝΟΜΈΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 81 Εισαγωγή Οι κατανομές διακρίνονται σε κατανομές συχνοτήτων, κατανομές πιθανοτήτων και σε δειγματοληπτικές κατανομές Στη συνέχεια θα γίνει αναλυτική περιγραφή αυτών 82 Κατανομές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Γ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Γ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Γ ΓΕΝΙΚΗΣ 1 ΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ 1. Ένα σηµείο Α(χ, ψ) ανήκει στη γραφική παράσταση της f αν f(ψ)=χ. 2. Αν µια συνάρτηση είναι γνησίως αύξουσα σε ένα διάστηµα A,

Διαβάστε περισσότερα

27-Ιαν-2009 ΗΜΥ 429. 2. (ι) Βασική στατιστική (ιι) Μετατροπές: αναλογικό-σεψηφιακό και ψηφιακό-σε-αναλογικό

27-Ιαν-2009 ΗΜΥ 429. 2. (ι) Βασική στατιστική (ιι) Μετατροπές: αναλογικό-σεψηφιακό και ψηφιακό-σε-αναλογικό ΗΜΥ 429 2. (ι) Βασική στατιστική (ιι) Μετατροπές: αναλογικό-σεψηφιακό και ψηφιακό-σε-αναλογικό 1 (i) Βασική στατιστική 2 Στατιστική Vs Πιθανότητες Στατιστική: επιτρέπει μέτρηση και αναγνώριση θορύβου και

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΤΑΤ Ι Σ Τ Ι Κ Η. Statisticum collegium Iii

Σ ΤΑΤ Ι Σ Τ Ι Κ Η. Statisticum collegium Iii Σ ΤΑΤ Ι Σ Τ Ι Κ Η i Statisticum collegium Iii Η Κανονική Κατανομή Λέμε ότι μία τυχαία μεταβλητή X, ακολουθεί την Κανονική Κατανομή με παραμέτρους και και συμβολίζουμε X N, αν έχει συνάρτηση πυκνότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ - Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ - Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ - Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ A A. Αν οι συναρτήσεις f, g είναι παραγωγίσιμες στο, να αποδείξετε ότι f g f g,. Μονάδες 7 Α. Σε ένα πείραμα με ισοπίθανα αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Μάθημα: Στατιστική II Διάλεξη 1 η : Εισαγωγή-Επανάληψη βασικών εννοιών Εβδομάδα 1 η : ,

Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Μάθημα: Στατιστική II Διάλεξη 1 η : Εισαγωγή-Επανάληψη βασικών εννοιών Εβδομάδα 1 η : , Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Μάθημα: Στατιστική II Διάλεξη 1 η : Εισαγωγή-Επανάληψη βασικών εννοιών Εβδομάδα 1 η :1-0-017, 3-0-017 Διδάσκουσα: Κοντογιάννη Αριστούλα Σκοπός του μαθήματος Η παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΘΕΙΑ... 13 1.1 Οι συντεταγμένες ενός σημείου...13 1.2 Απόλυτη τιμή...14

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΘΕΙΑ... 13 1.1 Οι συντεταγμένες ενός σημείου...13 1.2 Απόλυτη τιμή...14 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΘΕΙΑ... 13 1.1 Οι συντεταγμένες ενός σημείου...13 1.2 Απόλυτη τιμή...14 Κεφάλαιο 2 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΕΝΑ ΕΠΙΠΕΔΟ 20 2.1 Οι συντεταγμένες

Διαβάστε περισσότερα

Παρατηρήσεις για τη χρήση ενός κυκλικού διαγράμματος

Παρατηρήσεις για τη χρήση ενός κυκλικού διαγράμματος Παρατηρήσεις για τη χρήση ενός κυκλικού διαγράμματος Χρησιμοποιείται μόνο όταν οι τιμές της μεταβλητής έχουν ένα σταθερό άθροισμα (συνήθως 100%, όταν μιλάμε για σχετικές συχνότητες) Είναι χρήσιμο μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Χάϊδω Δριτσάκη. MSc Τραπεζική & Χρηματοοικονομική

Δρ. Χάϊδω Δριτσάκη. MSc Τραπεζική & Χρηματοοικονομική Ποσοτικές Μέθοδοι Δρ. Χάϊδω Δριτσάκη MSc Τραπεζική & Χρηματοοικονομική Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Δυτικής Μακεδονίας Western Macedonia University of Applied Sciences Κοίλα Κοζάνης 50100 Kozani GR

Διαβάστε περισσότερα

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 1: Στατιστική Επεξεργασία Μετρήσεων. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε.

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 1: Στατιστική Επεξεργασία Μετρήσεων. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Ενότητα 1: Στατιστική Επεξεργασία Μετρήσεων Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ Όταν το πλήθος των παρατηρήσεων είναι μεγάλο, είναι απαραίτητο οι παρατηρήσεις να ταξινομηθούν σε μικρό πλήθος ομάδων που ονομάζονται κλάσεις (class intervals). Η ομαδοποίηση αυτή γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Σφάλµατα και στατιστική επεξεργασία πειραµατικών µετρήσεων

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Σφάλµατα και στατιστική επεξεργασία πειραµατικών µετρήσεων ΘΕ1 ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Σφάλµατα και στατιστική επεξεργασία πειραµατικών µετρήσεων 1. Σκοπός Πρόκειται για θεωρητική άσκηση που σκοπό έχει την περιληπτική αναφορά σε θεµατολογίες όπως : σφάλµατα, στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

ν ν = 6. όταν είναι πραγµατικός αριθµός.

ν ν = 6. όταν είναι πραγµατικός αριθµός. Συνάρτηση: ΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ λέγεται µια διαδικασία µε την οποία κάθε στοιχείο ενός συνόλου Α αντιστοιχίζεται σε ένα ακριβώς στοιχείο κάποιου άλλου συνόλου Β. Γνησίως αύξουσα: σε ένα διάστηµα του πεδίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ και ΕΠΑΓΩΓΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ και ΕΠΑΓΩΓΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ και ΕΠΑΓΩΓΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Εισήγηση 3Α: Η Κανονική Κατανομή Διδάσκων: Δαφέρμος Βασίλειος ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚO ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΓΕΝΙΚO ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚO ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ Μαρία Κατσικίνη E-mal: katsk@auth.gr Web: users.auth.gr/katsk Τηλ: 0 99800 Γραφείο : Β όροφος, Τομέας Φυσικής Στερεάς Κατάστασης Σειρά των ασκήσεων Θεωρία : Σφάλματα Θεωρία :

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ 9/10/009 ΤΕΙ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Η/Υ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ 3o ΜΑΘΗΜΑ Ι ΑΣΚΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Emal: gasl@math.auth.gr Ιστοσελίδα Μαθήματος: users.auth.gr/gasl

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. Πληθυσμός: Το συνόλου του οποίου τα στοιχεία εξετάζουμε ως προς ένα ή περισσότερα χαρακτηριστικά τους.

Α. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. Πληθυσμός: Το συνόλου του οποίου τα στοιχεία εξετάζουμε ως προς ένα ή περισσότερα χαρακτηριστικά τους. 1 Κεφάλαιο. ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Α. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Στατιστική: ένα σύνολο αρχών και μεθοδολογιών για: το σχεδιασμό της διαδικασίας συλλογής δεδομένων τη συνοπτική και αποτελεσματική παρουσίασή τους την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΥΝΟΡΘΩΣΕΩΝ

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΥΝΟΡΘΩΣΕΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΥΝΟΡΘΩΣΕΩΝ Βασίλης Δ. Ανδριτσάνος Δρ. Αγρονόμος - Τοπογράφος Μηχανικός ΑΠΘ Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΙ Αθήνας 3ο εξάμηνο http://eclass.teiath.gr Παρουσιάσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΥΜΜΕΤΡΙΑ Ας υποθέσουμε, ότι κατά την μελέτη της κατανομής δύο μεταβλητών, καταλήγουμε στα παρακάτω ιστογράμματα.

ΑΣΥΜΜΕΤΡΙΑ Ας υποθέσουμε, ότι κατά την μελέτη της κατανομής δύο μεταβλητών, καταλήγουμε στα παρακάτω ιστογράμματα. ΑΣΥΜΜΕΤΡΙΑ Ας υποθέσουμε, ότι κατά την μελέτη της κατανομής δύο μεταβλητών, καταλήγουμε στα παρακάτω ιστογράμματα. Στα παραπάνω ιστογράμματα, παρατηρούμε, ότι αν και υπάρχει διαφορά στη διασπορά των τιμών

Διαβάστε περισσότερα

Μετρήσεις Αβεβαιότητες Μετρήσεων

Μετρήσεις Αβεβαιότητες Μετρήσεων Μετρήσεις Αβεβαιότητες Μετρήσεων 1. Σκοπός Σκοπός του μαθήματος είναι να εξοικειωθούν οι σπουδαστές με τις βασικές έννοιες που σχετίζονται με τη θεωρία Σφαλμάτων, όπως το σφάλμα, την αβεβαιότητα της μέτρησης

Διαβάστε περισσότερα

Pr(10 X 15) = Pr(15 X 20) = 1/2, (10.2)

Pr(10 X 15) = Pr(15 X 20) = 1/2, (10.2) Κεφάλαιο 10 Συνεχείς τυχαίες μεταβλητές Σε αυτό το κεφάλαιο θα εξετάσουμε τις ιδιότητες που έχουν οι συνεχείς τυχαίες μεταβλητές. Εκείνες οι Τ.Μ. X, δηλαδή, των οποίων το σύνολο τιμών δεν είναι διακριτό,

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία των Επιστημών του Ανθρώπου: Στατιστική

Μεθοδολογία των Επιστημών του Ανθρώπου: Στατιστική Μεθοδολογία των Επιστημών του Ανθρώπου: Στατιστική Ενότητα 1: Βασίλης Γιαλαμάς Σχολή Επιστημών της Αγωγής Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Περιεχόμενα ενότητας Παρουσιάζονται βασικές

Διαβάστε περισσότερα

ν ν = 6. όταν είναι πραγµατικός αριθµός.

ν ν = 6. όταν είναι πραγµατικός αριθµός. Συνάρτηση: ΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ λέγεται µια διαδικασία µε την οποία κάθε στοιχείο ενός συνόλου Α αντιστοιχίζεται σε ένα ακριβώς στοιχείο κάποιου άλλου συνόλου Β. Γνησίως αύξουσα: σε ένα διάστηµα του πεδίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ 1 Τί λέγεται πληθυσμός τι άτομα και τι μεταβλητή ενός πληθυσμού 2. Ποιες μεταβλητές λέγονται ποιοτικές ή κατηγορικές; 3.

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ 1 Τί λέγεται πληθυσμός τι άτομα και τι μεταβλητή ενός πληθυσμού 2. Ποιες μεταβλητές λέγονται ποιοτικές ή κατηγορικές; 3. .. ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ 1 Τί λέγεται πληθυσμός τι άτομα και τι μεταβλητή ενός πληθυσμού 2. Ποιες μεταβλητές λέγονται ποιοτικές ή κατηγορικές; 3. Ποιες μεταβλητές λέγονται ποσοτικές; 4. Πότε μια ποσοτική μεταβλητή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο : ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο : ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο : ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. Ποιες μεταβλητές λέγονται ποσοτικές; (ΓΕΛ 2005) 2. Πότε μια ποσοτική μεταβλητή ονομάζεται διακριτή και πότε συνεχής; (ΓΕΛ 2005,2014) 3. Τι ονοµάζεται απόλυτη

Διαβάστε περισσότερα

Α) Αν η διάμεσος δ του δείγματος Α είναι αρνητική, να βρεθεί το εύρος R του δείγματος.

Α) Αν η διάμεσος δ του δείγματος Α είναι αρνητική, να βρεθεί το εύρος R του δείγματος. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΣΥΛΛΟΓΗ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Άσκηση 1 (Προτάθηκε από Χρήστο Κανάβη) Έστω CV 0.4 όπου CV ο συντελεστής μεταβολής, και η τυπική απόκλιση s = 0. ενός δείγματος που έχει την ίδια

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική Ι. Ενότητα 2: Στατιστικά Μέτρα Διασποράς Ασυμμετρίας - Κυρτώσεως. Δρ. Γεώργιος Κοντέος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Γρεβενών

Στατιστική Ι. Ενότητα 2: Στατιστικά Μέτρα Διασποράς Ασυμμετρίας - Κυρτώσεως. Δρ. Γεώργιος Κοντέος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Γρεβενών Στατιστική Ι Ενότητα 2: Στατιστικά Μέτρα Διασποράς Ασυμμετρίας - Κυρτώσεως Δρ. Γεώργιος Κοντέος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Γρεβενών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

2.5.1 ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΠΟΣΟΣΤΙΑΙΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ ΜΙΑΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ

2.5.1 ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΠΟΣΟΣΤΙΑΙΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ ΜΙΑΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ .5. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΠΟΣΟΣΤΙΑΙΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ ΜΙΑΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ Η μέθοδος κατασκευής διαστήματος εμπιστοσύνης για την πιθανότητα που περιγράφεται στην προηγούμενη ενότητα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή διαστημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Επεξεργασία Δεδομένων - Γραφικές Παραστάσεις

Επεξεργασία Δεδομένων - Γραφικές Παραστάσεις 1. Σκοπός Επεξεργασία Δεδομένων - Γραφικές Παραστάσεις Σκοπός της άσκησης είναι να εξοικειωθούν οι σπουδαστές με τη γραφική απεικόνιση των δεδομένων τους, την χρήση των γραφικών παραστάσεων για την εξαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά. Ενότητα 3: Ολοκληρωτικός Λογισμός Σαριαννίδης Νικόλαος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη)

Μαθηματικά. Ενότητα 3: Ολοκληρωτικός Λογισμός Σαριαννίδης Νικόλαος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Μαθηματικά Ενότητα 3: Ολοκληρωτικός Λογισμός Σαριαννίδης Νικόλαος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1.Έστω ο δειγματικός χώρος Ω = { 1,,, K,10} με ισοπίθανα απλά ενδεχόμενα. Να 4 βρείτε την πιθανότητα ώστε η συνάρτηση f ( x ) = x 4x + λ να

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΣΜΟΥ. Τεστ 1 ο Κατανοµή Συχνοτήτων (50 βαθµοί)

ΤΕΣΤ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΣΜΟΥ. Τεστ 1 ο Κατανοµή Συχνοτήτων (50 βαθµοί) ΤΕΣΤ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΣΜΟΥ Τεστ 1 ο Κατανοµή Συχνοτήτων (50 βαθµοί) Α. Ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών.(11 βαθµοί) (1:3 βαθµοί, 2-9:8 βαθµοί) 1. ίνεται ο πίνακας: Χ

Διαβάστε περισσότερα

1 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ

1 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΑΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΤ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Τ.Ε. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ Σκοπός της άσκησης 1 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Σκοπός αυτής της άσκησης είναι η εξοικείωση των σπουδαστών με τα σφάλματα που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 8. Συνεχείς Κατανομές Πιθανοτήτων

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 8. Συνεχείς Κατανομές Πιθανοτήτων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΤΡΑΣ Εργαστήριο Λήψης Αποφάσεων & Επιχειρησιακού Προγραμματισμού Καθηγητής Ι. Μητρόπουλος ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8 Συνεχείς Κατανομές Πιθανοτήτων

Κεφάλαιο 8 Συνεχείς Κατανομές Πιθανοτήτων Κεφάλαιο 8 Συνεχείς Κατανομές Πιθανοτήτων Copyright 2009 Cengage Learning 8.1 Συναρτήσεις Πυκνότητας Πιθανοτήτων Αντίθετα με τη διακριτή τυχαία μεταβλητή που μελετήσαμε στο Κεφάλαιο 7, μια συνεχής τυχαία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο: ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΘΕΜΑ Α

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο: ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΘΕΜΑ Α ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΘΕΜΑ Α Ερώτηση θεωρίας Τι λέγεται ιστόγραμμα αθροιστικών απολύτων σχετικών συχνοτήτων; Ιστόγραμμα αθροιστικών απολύτων ή σχετικών συχνοτήτων είναι μια σειρά από

Διαβάστε περισσότερα

3. Κατανομές πιθανότητας

3. Κατανομές πιθανότητας 3. Κατανομές πιθανότητας Τυχαία Μεταβλητή Τυχαία μεταβλητή (τ.μ.) (X) είναι μια συνάρτηση που σε κάθε σημείο (ω) ενός δειγματικού χώρου (Ω) αντιστοιχεί έναν πραγματικό αριθμό. Ω ω X (ω ) R Διακριτή τ.μ.

Διαβάστε περισσότερα

Η Κανονική Κατανομή κανονική κατανομή (normal distribution) Κεντρικό Οριακό Θεώρημα (Central Limit Theorem) συνδέει οποιαδήποτε άλλη κατανομή

Η Κανονική Κατανομή κανονική κατανομή (normal distribution) Κεντρικό Οριακό Θεώρημα (Central Limit Theorem) συνδέει οποιαδήποτε άλλη κατανομή Η Κανονική Κατανομή H κανονική κατανομή (ormal dstrbuto) θεωρείται η σπουδαιότερη κατανομή της Θεωρίας Πιθανοτήτων και της Στατιστικής. Οι λόγοι που εξηγούν την εξέχουσα θέση της, είναι βασικά δύο: ) Πολλές

Διαβάστε περισσότερα

Περί σφαλμάτων και γραφικών παραστάσεων

Περί σφαλμάτων και γραφικών παραστάσεων Περί σφαλμάτων και γραφικών παραστάσεων Σφάλμα ανάγνωσης οργάνου Το σφάλμα αυτό αναφέρεται σε αβεβαιότητες στη μέτρηση που προκαλούνται από τις πεπερασμένες ιδιότητες του οργάνου μέτρησης και/ή από τις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΦΑΛΜΑΤΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ. Εισαγωγή Έννοια του σφάλματος...3. Συστηματικά και τυχαία σφάλματα...4

ΣΦΑΛΜΑΤΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ. Εισαγωγή Έννοια του σφάλματος...3. Συστηματικά και τυχαία σφάλματα...4 ΣΦΑΛΜΑΤΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ Εισαγωγή... 2 Έννοια του σφάλματος...3 Συστηματικά και τυχαία σφάλματα...4 Εκτίμηση του σφάλματος κατά την ανάγνωση κλίμακας...8 Πολλαπλές μετρήσεις... 10 Περί του αριθμού των σημαντικών

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός και Ιδιότητες

Ορισμός και Ιδιότητες ΚΑΝΟΝΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ Ορισμός και Ιδιότητες H κανονική κατανομή norml distriution θεωρείται η σπουδαιότερη κατανομή της Θεωρίας Πιθανοτήτων και της Στατιστικής. Οι λόγοι που εξηγούν την εξέχουσα θέση της,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ν 1 + ν ν κ = v (1) Για τη σχετική συχνότητα ισχύουν οι ιδιότητες:

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ν 1 + ν ν κ = v (1) Για τη σχετική συχνότητα ισχύουν οι ιδιότητες: Συχνότητα v i O φυσικός αριθμός που δείχνει πόσες φορές εμφανίζεται η τιμή x i της εξεταζόμενης μεταβλητής Χ στο σύνολο των παρατηρήσεων. Είναι φανερό ότι το άθροισμα όλων των συχνοτήτων είναι ίσο με το

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα Α. Θέμα Β. ~ 1/9 ~ Πέτρος Μάρκου. % σχεδιάζουμε το πολύγωνο αθροιστικών σχετικών συχνοτήτων τοις

Θέμα Α. Θέμα Β. ~ 1/9 ~ Πέτρος Μάρκου. % σχεδιάζουμε το πολύγωνο αθροιστικών σχετικών συχνοτήτων τοις 01 Θέμα Α Α1. Θεωρία (απόδειξη), σελίδα 31 σχολικού βιβλίου Α. Θεωρία (ορισμός), σελίδα 18-19 σχολικού βιβλίου Α3. Θεωρία, (ορισμός), σελίδα 96 σχολικού βιβλίου Α. α) Λάθος β) Σωστό γ) Λάθος δ) Σωστό ε)

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμητική Ανάλυση & Εφαρμογές

Αριθμητική Ανάλυση & Εφαρμογές Αριθμητική Ανάλυση & Εφαρμογές Διδάσκων: Δημήτριος Ι. Φωτιάδης Τμήμα Μηχανικών Επιστήμης Υλικών Ιωάννινα 2017-2018 Υπολογισμοί και Σφάλματα Παράσταση Πραγματικών Αριθμών Συστήματα Αριθμών Παράσταση Ακέραιου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΠΡΟΛΟΓΟΣ... vii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... ix ΓΕΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... xv. Κεφάλαιο 1 ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΠΡΟΛΟΓΟΣ... vii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... ix ΓΕΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... xv. Κεφάλαιο 1 ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... vii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... ix ΓΕΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... xv Κεφάλαιο 1 ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ 1.1 Πίνακες, κατανομές, ιστογράμματα... 1 1.2 Πυκνότητα πιθανότητας, καμπύλη συχνοτήτων... 5 1.3

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9. Έλεγχοι υποθέσεων

Κεφάλαιο 9. Έλεγχοι υποθέσεων Κεφάλαιο 9 Έλεγχοι υποθέσεων 9.1 Εισαγωγή Όταν παίρνουμε ένα ή περισσότερα τυχαία δείγμα από κανονικούς πληθυσμούς έχουμε τη δυνατότητα να υπολογίζουμε στατιστικά, όπως μέσους όρους, δειγματικές διασπορές

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9. Έλεγχοι υποθέσεων

Κεφάλαιο 9. Έλεγχοι υποθέσεων Κεφάλαιο 9 Έλεγχοι υποθέσεων 9.1 Εισαγωγή Όταν παίρνουμε ένα ή περισσότερα τυχαία δείγμα από κανονικούς πληθυσμούς έχουμε τη δυνατότητα να υπολογίζουμε στατιστικά, όπως μέσους όρους, δειγματικές διασπορές

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά. Ενότητα 2: Διαφορικός Λογισμός. Σαριαννίδης Νικόλαος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη)

Μαθηματικά. Ενότητα 2: Διαφορικός Λογισμός. Σαριαννίδης Νικόλαος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Μαθηματικά Ενότητα 2: Διαφορικός Λογισμός Σαριαννίδης Νικόλαος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Το Συμπτωτικό Πολυώνυμο

Κεφάλαιο 5. Το Συμπτωτικό Πολυώνυμο Κεφάλαιο 5. Το Συμπτωτικό Πολυώνυμο Σύνοψη Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζεται η ιδέα του συμπτωτικού πολυωνύμου, του πολυωνύμου, δηλαδή, που είναι του μικρότερου δυνατού βαθμού και που, για συγκεκριμένες,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ. Ενότητα 2: ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ (2/4). Επίκ. Καθηγητής Κοντέος Γεώργιος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά)

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ. Ενότητα 2: ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ (2/4). Επίκ. Καθηγητής Κοντέος Γεώργιος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ Ενότητα 2: ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ (2/4). Επίκ. Καθηγητής Κοντέος Γεώργιος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση διακύμανσης (Μέρος 1 ο ) 17/3/2017

Ανάλυση διακύμανσης (Μέρος 1 ο ) 17/3/2017 Ανάλυση διακύμανσης (Μέρος 1 ο ) 17/3/2017 2 Γιατί ανάλυση διακύμανσης; (1) Ας θεωρήσουμε k πληθυσμούς με μέσες τιμές μ 1, μ 2,, μ k, αντίστοιχα Πως μπορούμε να συγκρίνουμε τις μέσες τιμές k πληθυσμών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2012 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2012 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ Α Α. Αν οι συναρτήσεις f, g είναι παραγωγίσιμες στο R, να αποδείξετε ότι (f() + g() )=f ()+g (), R Μονάδες 7 Α. Σε

Διαβάστε περισσότερα

Ξέρουμε ότι: Συνάρτηση-απεικόνιση με πεδίο ορισμού ένα σύνολο Α και πεδίο τιμών ένα σύνολο Β είναι κάθε μονοσήμαντη απεικόνιση f του Α στο Β.

Ξέρουμε ότι: Συνάρτηση-απεικόνιση με πεδίο ορισμού ένα σύνολο Α και πεδίο τιμών ένα σύνολο Β είναι κάθε μονοσήμαντη απεικόνιση f του Α στο Β. Η έννοια της ακολουθίας Ξέρουμε ότι: Συνάρτηση-απεικόνιση με πεδίο ορισμού ένα σύνολο Α και πεδίο τιμών ένα σύνολο Β είναι κάθε μονοσήμαντη απεικόνιση f του Α στο Β. Δηλαδή: f : A B Η ακολουθία είναι συνάρτηση.

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Διασποράς Ανάλυση Διασποράς διακύμανση κατά παράγοντες διακύμανση σφάλματος Παράδειγμα 1: Ισομεγέθη δείγματα

Ανάλυση Διασποράς Ανάλυση Διασποράς διακύμανση κατά παράγοντες διακύμανση σφάλματος Παράδειγμα 1: Ισομεγέθη δείγματα Ανάλυση Διασποράς Έστω ότι μας δίνονται δείγματα που προέρχονται από άγνωστους πληθυσμούς. Πόσο διαφέρουν οι μέσες τιμές τους; Με άλλα λόγια: πόσο πιθανό είναι να προέρχονται από πληθυσμούς με την ίδια

Διαβάστε περισσότερα

Για το Θέμα 1 στα Μαθηματικά Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου

Για το Θέμα 1 στα Μαθηματικά Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου Για το Θέμα 1 στα Μαθηματικά Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου Διαφορικός Λογισμός 1. Ισχύει f (g())) ) f ( = f (g())g () όπου f,g παραγωγίσιµες συναρτήσεις 2. Αν µια συνάρτηση f είναι παραγωγίσιµη σε ένα διάστηµα

Διαβάστε περισσότερα

Όργανα μέτρησης διαστάσεων-μάζας. Υπολογισμός πυκνότητας μεταλλικών σωμάτων

Όργανα μέτρησης διαστάσεων-μάζας. Υπολογισμός πυκνότητας μεταλλικών σωμάτων Όργανα μέτρησης διαστάσεων-μάζας. Υπολογισμός πυκνότητας μεταλλικών σωμάτων Συγγραφείς:. Τμήμα, Σχολή Εφαρμοσμένων Επιστημών, ΤΕΙ Κρήτης Περίληψη Στην παρούσα εργαστηριακή άσκηση μετρήσαμε τη διάμετρο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με μεταβλητές (γράμματα) και αριθμούς καλείται αλγεβρική, όπως για παράδειγμα η : 2x+3y-8

ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με μεταβλητές (γράμματα) και αριθμούς καλείται αλγεβρική, όπως για παράδειγμα η : 2x+3y-8 ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Άλγεβρα 1 ο Κεφάλαιο 1. Τι ονομάζουμε αριθμητική και τι αλγεβρική παράσταση; Να δώσετε από ένα παράδειγμα. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με αριθμούς, καλείται αριθμητική παράσταση,

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος υποθέσεων και διαστήματα εμπιστοσύνης

Έλεγχος υποθέσεων και διαστήματα εμπιστοσύνης 1 Έλεγχος υποθέσεων και διαστήματα εμπιστοσύνης Όπως γνωρίζουμε από προηγούμενα κεφάλαια, στόχος των περισσότερων στατιστικών αναλύσεων, είναι η έγκυρη γενίκευση των συμπερασμάτων, που προέρχονται από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Ι Κ.Μ. 436

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Ι Κ.Μ. 436 ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Ι Κ.Μ. 436 Χειμερινό εξάμηνο 2009-2010 Περιγραφική Στατιστική Ι users.att.sch.gr/abouras abouras@sch.gr sch.gr abouras@uth.gr ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Χειμερινό Εξάμηνο 2009-2010 Μέτρα

Διαβάστε περισσότερα

Α. Έστω δύο σύνολα Α και Β. Ποιά διαδικασία ονομάζεται συνάρτηση με πεδίο ορισμού το Α και πεδίο τιμών το Β;

Α. Έστω δύο σύνολα Α και Β. Ποιά διαδικασία ονομάζεται συνάρτηση με πεδίο ορισμού το Α και πεδίο τιμών το Β; σελ 1 από 5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Α. Έστω δύο σύνολα Α και Β. Ποιά διαδικασία ονομάζεται συνάρτηση με πεδίο ορισμού το Α και πεδίο τιμών το Β; 1. Σ-Λ Η σχέση με:, είναι συνάρτηση. 2. Σ-Λ Η σχέση είναι συνάρτηση.

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 4.4 Διαστήματα Εμπιστοσύνης. Τιμές που Επίπεδο εμπιστοσύνης. Διάστημα εμπιστοσύνης

Πίνακας 4.4 Διαστήματα Εμπιστοσύνης. Τιμές που Επίπεδο εμπιστοσύνης. Διάστημα εμπιστοσύνης Σφάλματα Μετρήσεων 4.45 Πίνακας 4.4 Διαστήματα Εμπιστοσύνης. Τιμές που Επίπεδο εμπιστοσύνης Διάστημα εμπιστοσύνης βρίσκονται εκτός του Διαστήματος Εμπιστοσύνης 0.500 X 0.674σ 1 στις 0.800 X 1.8σ 1 στις

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική Ι. Ενότητα 8: Επαγωγική Στατιστική. Δρ. Γεώργιος Κοντέος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Γρεβενών

Στατιστική Ι. Ενότητα 8: Επαγωγική Στατιστική. Δρ. Γεώργιος Κοντέος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Γρεβενών Στατιστική Ι Ενότητα 8: Επαγωγική Στατιστική. Δρ. Γεώργιος Κοντέος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Γρεβενών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Διαστήματα εμπιστοσύνης. Δρ. Αθανάσιος Δαγούμας, Επ. Καθηγητής Οικονομικής της Ενέργειας & των Φυσικών Πόρων, Πανεπιστήμιο Πειραιώς

Διαστήματα εμπιστοσύνης. Δρ. Αθανάσιος Δαγούμας, Επ. Καθηγητής Οικονομικής της Ενέργειας & των Φυσικών Πόρων, Πανεπιστήμιο Πειραιώς Διαστήματα εμπιστοσύνης Δρ. Αθανάσιος Δαγούμας, Επ. Καθηγητής Οικονομικής της Ενέργειας & των Φυσικών Πόρων, Πανεπιστήμιο Πειραιώς Διαστήματα εμπιστοσύνης Το διάστημα εμπιστοσύνης είναι ένα διάστημα αριθμών

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική Ι. Ενότητα 7: Κανονική Κατανομή. Δρ. Γεώργιος Κοντέος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Γρεβενών

Στατιστική Ι. Ενότητα 7: Κανονική Κατανομή. Δρ. Γεώργιος Κοντέος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Γρεβενών Στατιστική Ι Ενότητα 7: Κανονική Κατανομή Δρ. Γεώργιος Κοντέος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Γρεβενών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Διαστήματα εμπιστοσύνης, εκτίμηση ακρίβειας μέσης τιμής

Διαστήματα εμπιστοσύνης, εκτίμηση ακρίβειας μέσης τιμής Ενότητα 2 Διαστήματα εμπιστοσύνης, εκτίμηση ακρίβειας μέσης τιμής Ένας από τους βασικούς σκοπούς της Στατιστικής είναι η εκτίμηση των χαρακτηριστικών ενός πληθυσμού βάσει της πληροφορίας από ένα δείγμα.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι Β ΜΕΡΟΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι Β ΜΕΡΟΣ ΤΕΙ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι Περιληπτικές Σημειώσεις-Ασκήσεις Β ΜΕΡΟΣ ΦΩΤΟΥΛΑ ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ KAΘ. ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΔΕΟ Msc. Θεωρητικά Μαθηματικά ΚΑΛΑΜΑΤΑ 2016 0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ. Ερωτήσεις του τύπου «Σωστό - Λάθος» 1. Το χρώμα κάθε αυτοκινήτου είναι ποιοτική μεταβλητή. Σ Λ

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ. Ερωτήσεις του τύπου «Σωστό - Λάθος» 1. Το χρώμα κάθε αυτοκινήτου είναι ποιοτική μεταβλητή. Σ Λ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Ερωτήσεις του τύπου «Σωστό - Λάθος» 1. Το χρώμα κάθε αυτοκινήτου είναι ποιοτική μεταβλητή. Σ Λ 2. Ο αριθμός των ανθρώπων που παρακολουθούν μια συγκεκριμένη τηλεοπτική εκπομπή είναι διακριτή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ. (Power of a Test) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21

Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ. (Power of a Test) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21 Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ (Power of a Test) Όπως είδαμε προηγουμένως, στον Στατιστικό Έλεγχο Υποθέσεων, ορίζουμε δύο είδη πιθανών λαθών (κινδύνων) που μπορεί να συμβούν όταν παίρνουμε αποφάσεις

Διαβάστε περισσότερα

04_Κανονική Τυπική κατανομή εύρεση εμβαδού. Γούργουλης Βασίλειος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Σ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

04_Κανονική Τυπική κατανομή εύρεση εμβαδού. Γούργουλης Βασίλειος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Σ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. Ν161_(262)_Στατιστική στη Φυσική Αγωγή 04_Κανονική Τυπική κατανομή εύρεση εμβαδού Γούργουλης Βασίλειος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Σ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 1 Κατανομές Κάθε κατανομή συχνότητας (λίστα από ζεύγη X i,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 0 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α. Αν οι συναρτήσεις f, g είναι παραγωγίσιµες στο, να αποδείξετε ότι (f() + g ()) f () + g (),. Μονάδες 7 Α. Σε ένα πείραµα µε ισοπίθανα

Διαβάστε περισσότερα

x 2,, x Ν τον οποίον το αποτέλεσμα επηρεάζεται από

x 2,, x Ν τον οποίον το αποτέλεσμα επηρεάζεται από Στη θεωρία, θεωρία και πείραμα είναι τα ΘΕΩΡΙΑ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ... υπό ισχυρή συμπίεση ίδια αλλά στο πείραμα είναι διαφορετικά, A.Ensten Οι παρακάτω σημειώσεις περιέχουν τα βασικά σημεία που πρέπει να γνωρίζει

Διαβάστε περισσότερα

iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος

iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος xi 1 Αντικείμενα των Πιθανοτήτων και της Στατιστικής 1 1.1 Πιθανοτικά Πρότυπα και Αντικείμενο των Πιθανοτήτων, 1 1.2 Αντικείμενο της Στατιστικής, 3 1.3 Ο Ρόλος των Πιθανοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με το Σχολικό Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών

Γνωριμία με το Σχολικό Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών Φυσική Α Γενικού Λυκείου Γνωριμία με το Σχολικό Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών (Μετρήσεις, αβεβαιότητα, επεξεργασία δεδομένων) Υποστηρικτικό υλικό 20 Οκτωβρίου 2016 Μαρίνα Στέλλα, Υπεύθυνη ΕΚΦΕ Σχολικό Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Nα χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακλουθούν γράφοντας στο τετράδιο σας την ένδειξη Σωστό ή Λάθος δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογισμός της σταθεράς του ελατηρίου

Υπολογισμός της σταθεράς του ελατηρίου Άσκηση 5 Υπολογισμός της σταθεράς του ελατηρίου Σκοπός: Ο υπολογισμός της σταθεράς ενός ελατηρίου. Αυτό θα γίνει με δύο τρόπους: 1. Από την κλίση μιας πειραματικής καμπύλης 2. Από τον τύπο της περιόδου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ( ΘΕΡΙΝΑ )

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ( ΘΕΡΙΝΑ ) 5 1 1 1η σειρά ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ( ΘΕΡΙΝΑ ) ΘΕΜΑ 1 Α. Ας υποθέσουμε ότι x 1,x,...,x κ είναι οι τιμές μιας μεταβλητής X, που αφορά τα άτομα ενός δείγματος μεγέθους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ 3

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ 3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ 3 Ηλίας Αθανασιάδης Αναπληρωτής καθηγητής Π.Τ..Ε. Παν. Αιγαίου 1.8. Αθροιστική κα τα νο μή Σε ορισμένες κατανομές παρουσιάζει ενδιαφέρον να παρακολουθούμε πώς

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 3 Υπολογισμός του μέτρου της ταχύτητας και της επιτάχυνσης

Άσκηση 3 Υπολογισμός του μέτρου της ταχύτητας και της επιτάχυνσης Άσκηση 3 Υπολογισμός του μέτρου της ταχύτητας και της επιτάχυνσης Σύνοψη Σκοπός της συγκεκριμένης άσκησης είναι ο υπολογισμός του μέτρου της στιγμιαίας ταχύτητας και της επιτάχυνσης ενός υλικού σημείου

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός του κεφαλαίου είναι η κατανόηση των βασικών στοιχείων μιας στατιστικής έρευνας.

Σκοπός του κεφαλαίου είναι η κατανόηση των βασικών στοιχείων μιας στατιστικής έρευνας. 7 ο ΜΑΘΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Σκοπός Σκοπός του κεφαλαίου είναι η κατανόηση των βασικών στοιχείων μιας στατιστικής έρευνας. Προσδοκώμενα αποτελέσματα Όταν θα έχετε ολοκληρώσει τη μελέτη αυτού του κεφαλαίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Εργαστηριακό Μέρος Ενότητα 1: Στατιστική Επεξεργασία Μετρήσεων Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Μ.Ν. Ντυκέν, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Μ.Χ.Π.Π.Α. Ε. Αναστασίου, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Μ.Χ.Π.Π.Α. ΔΙΑΛΕΞΗ 03 ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Βόλος, 2016-2017 1 1. Περιγραφική Ανάλυση Παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα