Κεφάλαιο 7 Ορμόνες και καρκίνος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κεφάλαιο 7 Ορμόνες και καρκίνος"

Transcript

1 Κεφάλαιο 7 Ορμόνες και καρκίνος Σ. Τσαγκαράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ορμονοεξαρτώμενη καρκινογένεση αφορά την πρόκληση νεοπλασματικών εξεργασιών στους ενδοκρινείς αδένες και ιστούς στόχους των ορμονών από ενδογενώς παραγόμενες ή εξωγενώς χορηγούμενες ορμόνες. Τα χαρακτηριστικά της ορμονοεξαρτώμενης καρκινογένεσης είναι: η προσβολή ορισμένων ιστών το μεγάλο χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ της έναρξης δράσης του ορμονικού ερεθίσματος και της πρόκλησης της νεοπλασίας η ανάγκη ύπαρξης υψηλών επιπέδων του ορμονικού παράγοντα και η παρατεταμένη δράση του ο αυξημένος κυτταρικός πολλαπλασιασμός και η υπερδιέγερση του ιστού στόχου λόγω της έκθεσης στο ορμονικό ερέθισμα η παραγωγή δυνητικά μεταβολικά ε νεργών παραγώγων των ορμονών. Μια πρώτη υπόθεση για την ερμηνεία της ορμονοεξαρτώμενης καρκινογένεσης αφορά την ρυθμιστική δράση των ορμονών στους ιστούς στόχους τους. Έτσι οι διάφοροι παράγοντες που ενέχονται στην καρκινογένεση όπως ιοί, χημικές ουσίες, ακτινοβολία είναι υπεύθυνοι για την έναρξη μιας σειράς γεγονότων. Στη συνέχεια οι ορμόνες δρουν σε μία ή περισσότερες φάσεις των γεγονότων που θα ακολουθήσουν, με διάφορους τρόπους: 1) προάγοντας την καρκινογένεση που έχει ήδη ξεκινήσει ή δρώντας 89 σε συνεργασία με άλλη καρκινογόνο ουσία, 2) τροποποιώντας το ανοσοποιητικό σύστημα, 3) ενεργοποιώντας ιούς, 4) τροποποιώντας τους υποδοχείς των καρκινογόνων, 5) ενεργοποιώντας προκαρκινογόνους παράγοντες, και 6) ρυθμίζοντας την αύξηση των νεοπλασματικών κυττάρων. Σύμφωνα με μία δεύτερη υπόθεση οι ορμόνες διαδραματίζουν έναν διπλό ρόλο στην καρκινογένεση που προκαλείται από άλλους παράγοντες. Αρχικά είναι απαραίτητες για την σύνθεση του DNA και τις πρώτες μιτωτικές διαιρέσεις των νεοπλασματικών κυττάρων, που εξασφαλίζουν αύξηση του αριθμού τους και ανάπτυξη νεοπλασίας. Στη συνέχεια προκαλώντας αύξηση του ρυθμού του κυτταρικού πολλαπλασιασμού οδηγούν σε σταδιακή μείωση της αναλογίας των φυσιολογικών κυττάρων σε σχέση με τα νεοπλασματικά. Η τρίτη υπόθεση υποστηρίζει ότι οι ορμόνες αποτελούν τον πρώτο παράγοντα στην έναρξη της καρκινογένεσης. Έτσι μπορεί να δρουν ως μεταλλαξιογόνοι παράγοντες οδηγώντας στην μετατροπή φυσιολογικών κυττάρων σε νεοπλασματικά. Παράλληλα αυξάνοντας το ρυθμό του κυτταρικού πολλαπλασιασμού στους ιστούς στόχους, αυξάνουν την πιθανότητα λάθους κατά την αντιγραφή του DNA και μειώνουν το διαθέσιμο χρόνο για επιδιόρθωση των σφαλμάτων. Επίσης μπορεί να προάγουν τη δημιουργία χρωμοσωμικών ανωμαλιών και την παραγωγή μεταβολιτών με με

2 ταλλαξιογόνο δράση. Συμπερασματικά πολλοί παράγοντες μπορεί να ενέχονται στην καρκινογένεση συμμετέχοντας στην έναρξη ή την προαγωγή αυτής (εικόνα 1) (initiators, promoters, co carcinogens). Είναι πιθανό ότι οι ορμόνες παίζουν πολλούς διαφορετικούς ρόλους στην ανάπτυξη της νεοπλασίας. Πάντως η διαταραχή της ι σορροπίας του ορμονικού περιβάλλοντος, αποτελεί σταθερό εύρημα που ο δηγεί αρχικά στην υπερπλασία και στη συνέχεια στην ορμονοεξαρτώμενη νεοπλασία Εικόνα 1: Μηχανισμοί επίδρασης των ορμονών στην ογκογένεση Oι στεροειδικές ορμόνες του φύλου είναι αυτές που ενδιαφέρουν περισσότερο, επειδή σχετίζονται με τη νεοπλασματική νόσο στους ιστούς στόχους των οιστρογόνων και των ανδρογόνων. Ετσι δίνεται η δυνατότητα παρεμβαίνοντας στις μεταβολικές οδούς τους να προκύψουν διαφορετικές θεραπευτικές δυνατότητες. Δεν είναι όμως οι μόνες ορμόνες που μελετάται η σχέση τους με την ανάπτυξη νεοπλασίας. Έχουν γίνει προσπάθειες να κατανοηθεί η δράση και της αυξητικής ορμόνης στην καρκινογένεση, λαμβάνοντας υπόψη τις άμεσες δράσεις της καθώς και τη δράση των αυξημένων επιπέδων IGF 1 και IGFBP3 που προκαλεί. Υπάρχουν αρκετά πειραματικά δεδομένα για το ρόλο του IGF 1 ουσιαστικά σε όλα τα στάδια της καρκινογένεσης. Έτσι ο IGF 1 προάγει τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό (μέσω της οδού της MAP kinase) ενώ ταυτόχρονα έχει ισχυρή αντιαποπτωτική δράση (μέσω της ο δού της PI 3 kinase) προκαλώντας διαταραχή της φυσιολογικής ισορροπίας πολλαπλασιασμού απόπτωσης με αποτέλεσμα υπερπλασία των κυττάρων αλλά και αυξημένη επιβίωσή τους. Ευνοείται έτσι και η επιβίωση προγονικών κυττάρων που έχουν ήδη υποστεί ένα πρώιμο γενετικό «hit» και είναι ως εκ τούτου διαθέσιμα για επιπρόσθετες γενετικές βλάβες. Η δράση αυτή του IGF 1 σε μεγάλο α ριθμό κυττάρων και για μακρύ χρονικό διάστημα αν και δεν ευθύνεται από μόνη της για την έναρξη της καρκινογένεσης, μπορεί να συμβάλλει στη διατήρηση και επιτάχυνσή της. Επιπλέον αυτών, ο IGF 1 φαίνεται πως έχει σημαντικό ρόλο και σε άλλα στάδια της καρκινογένεσης όπως στη νεοαγγείωση, στην α νάπτυξη μεταστάσεων και στην ανάπτυξη αντίστασης στη χημειοθεραπεία 5. Αντίθετα, η IGFBP3 (μία από τις δεσμευτικές πρωτεϊνες του IGF1) προάγει την κυτταρική απόπτωση. Συνεπώς μπορεί να θεωρηθεί ότι η αύξηση των επιπέδων της αυξητικής ορμόνης που συνεπάγεται αύξηση τόσο του IGF1, όσο και της IGFBP3 οδηγεί σε μια δυναμική ισορροπία της κυτταρικής αύξησης και της κυτταρικής απόπτωσης με μη απόλυτα προβλέψιμες συνέπειες. Από τις μέχρι στιγμής υπάρχουσες μελέτες δεν μπορεί να στηριχτεί σαφής συσχέτιση των αυξημένων επιπέδων αυξητικής ορμόνης με de novo καρκινογένεση, αν και ο ρόλος του άξονα GH IGF1 στην φυσιολογική κυτταρική αύξηση εί

3 ναι επιβεβαιωμένος 6. ΜΟΡΦΕΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΜΕ ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΕΞΑΡΤΗΣΗ ΜΑΣΤΟΣ Οιστρογονοεξαρτώμενη και μη καρκινογένεση Τα οιστρογόνα φαίνεται πως συμμετέχουν σε όλα τα στάδια της καρκινογένεσης (έναρξη, ευόδωση, εξέλιξη) μέσω δύο κυρίως οδών: (α) μέσω δράσης στον υποδοχέα τους (ER) και (β) μέσω παραγωγής μεταλλαξιογόνων μεταβολιτών τους 7. Σήμερα είναι γνωστοί δύο τύποι οιστρογονικών υποδοχέων (ERα και ERβ) με διαφορετική συγγένεια για διάφορους συνδέτες και διαφορετική μεταγραφική ειδικότητα. Μέσω αυτών τα οιστρογόνα αυξάνουν το ρυθμό πολλαπλασιασμού και αναστέλλουν την απόπτωση των κυττάρων στο μαστό. Με την αύξηση του αριθμού των μιτωτικών διαιρέσεων αυξάνει παράλληλα και η συχνότητα των νέων μεταλλάξεων κάποιες από τις οποίες θα οδηγήσουν στη δημιουργία νεοπλάσματος. Επίσης η αύξηση της ταχύτητας διαίρεσης των κυττάρων, μειώνει το διαθέσιμο χρόνο για επιδιόρθωση των σφαλμάτων μεταλλάξεων του DNA. Οι τρόποι δράσης των οιστρογόνων είναι πολλαπλοί. Εκτός από τις κλασσικές δράσεις των οιστρογόνων στον πυρήνα (γενομικές δράσεις) έχουν δειχθεί και σημαντικές μη γενομικές δράσεις (μέσω μεμβρανικών ER) αλλά και στα μιτοχόνδρια. Επιπλέον, οι οιστρογονικοί υποδοχείς μπορούν να ενεργοποιηθούν και απουσία οιστρογόνων από άλλους υποδοχείς τυροσινικής κινάσης (π.χ. EGF, IGF 1) αλλά και από μεταβολίτες των οιστρογόνων όπως τα 2 υδρόξυκατεχολ και 4 91 υδρόξυκατεχολ οιστρογόνα. Κατά το μεταβολισμό των οιστρογόνων παράγονται ουσίες που ενοχοποιούνται για άμεση μεταλλαξιογόνο δράση (όπως η 3,4 estradiol quinone που συνδέεται με τις βάσεις γουανίνη και αδενίνη της έλικας του DNA, ενεργοποιεί μία γλυκοσιδάση και οδηγεί σε σημειακές μεταλλάξεις) καθώς και ρίζες οξυγόνου που προκαλούν οξειδωτική βλάβη στο DNA 7,8. Αν και υπάρχουν ενδείξεις ότι οι μεταβολίτες αυτοί έχουν ρόλο στην έναρξη αλλά και διατήρηση της νεοπλασματικής διεργασίας, δεν έ χει ακόμα αποδειχθεί η συμμετοχή τους στην ανάπτυξη καρκίνου του μαστού στον άνθρωπο. Έτσι, η δράση των οιστρογόνων στα κύτταρα μπορεί να οδηγήσει σε δημιουργία νέων μεταλλάξεων αλλά και αναπαραγωγή αυτών. Για την έκφραση όμως αυτής της καρκινογενετικής δράσης φαίνεται να είναι σημαντικοί και άλλοι παράγοντες, τοπικοί (π.χ. δραστηριότητα αρωματάσης στο μαστό), δράση άλλων ορμονών (π.χ. προγεστερόνης) ή αυξητικών παραγόντων (π.χ. EGF, IGF 1), γενετικοί (π.χ. πολυμορφισμοί των γονιδίων ενζύμων που ενέχονται στη σύνθεση και μεταβολισμό των οιστρογόνων) και περιβαλλοντικοί (π.χ. διατροφή). Εκτός από την ευοδωτική δράση της οιστραδιόλης στην πρόκληση καρκίνου του μαστού, μια σειρά από γενετικούς παράγοντες συσχετίζονται με αυξημένη επίπτωση του (27% των περιπτώσεων καρκίνου του μαστού όπως προκύπτει από μελέτες σε διδύμους) 9. Οι πιο συχνές μεταλλάξεις αφορούν τα γονίδια BRCA1 και BRCΑ2 (περίπου 5% των περιπτώσεων). Σπανιότερα γενετικά σύνδρομα που σχετίζονται με

4 92 ανάπτυξη καρκίνου μαστού είναι τα: Li Fraumeni syndrome (μετάλλαξη του γονιδίου p53),cowden syndrome (μετάλλαξη του γονιδίου PTEN), Muir Torre syndrome (μετάλλαξη του γονιδίου MLH1 και MSH2), Peutz Jeghers syndrome (μετάλλαξη του γονιδίου STK11). Τα προγεστερινοειδή επίσης αυξάνουν τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων στο μαστό, αν και η δράση τους δεν έχει διευκρινιστεί πλήρως. Πιθανά ο ρόλος τους στην καρκινογένεση είναι σημαντικότερος στο μετεμμηνοπαυσιακό μαστό ιδίως όταν χορηγούνται εξωγενώς για μακρύ χρονικό διάστημα. Ορμονικοί παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του μαστού Ο κίνδυνος ανάπτυξης καρκίνου του μαστού είναι ανάλογος με τα επίπεδα των κυκλοφορούντων οιστρογόνων και το χρονικό διάστημα έκθεσης σε αυτά. Συνεπώς παράγοντες που έμμεσα υποδηλώνουν αυξημένα επίπεδα οιστρογόνων και παρατεταμένη έκθεση σε αυτά αποτελούν παράγοντες κινδύνου. Έτσι η πρόωρη εμμηναρχή και η καθυστερημένη εμμηνόπαυση αυξάνουν τον κίνδυνο για καρκίνο του μαστού. Αντίθετα στις περιπτώσεις αμφοτερόπλευρης ωοθηκεκτομής πριν την ηλικία των 35 ετών η επίπτωση της νόσου είναι πολύ μικρή. Επίσης η υψηλή οστική πυκνότητα συσχετίζεται με αυξημένη επίπτωση της νόσου. Η παχυσαρκία, η αύξηση του σωματικού βάρους, ο αυξημένος λόγος W/H, αποτελούν παράγοντες αυξημένου κινδύνου, πιθανότατα ως συνέπεια της αυξημένης δραστηριότητας της α ρωματάσης στον λιπώδη ιστό, που οδηγεί σε αύξηση της παραγωγής των οιστρογόνων. Αυξημένη έκθεση σε οιστραδιόλη κατά την ενδομήτρια ζωή σχεδόν διπλασιάζει τον κίνδυνο της νόσου. Η πυκνότητα του μαστού όπως αναδεικνύεται από τον μαστογραφικό έλεγχο αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου: η υψηλή πυκνότητα υποδηλώνει αυξημένα επίπεδα οιστρογόνων ή αυξημένη ευαισθησία του αδένα σε αυτά. Η θεραπεία υποκατάστασης με οιστρογόνα αυξάνει την πυκνότητα του αδένα, ενώ αντίθετα τα αντιοιστρογόνα την μειώνουν. Η αύξηση της πυκνότητας του μαστού κατά την HRT οδηγεί σε μεγάλη αύξηση του κινδύνου πρόκλησης καρκίνου του μαστού με μεγαλύτερη αύξηση στις γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας. Η μεγάλη ηλικία της γυναίκας κατά τον πρώτο τοκετό σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο πιθανώς λόγω της καθυστερημένης διαφοροποίησης των λοβίων του μαστού που προκύπτει κατά την κύηση και την γαλουχία. Κατά αναλογία η πρώτη κύηση σε νεαρή ηλικία και ο θηλασμός για μεγάλο χρονικό διάστημα ελαττώνουν τον κίνδυνο. Στις πολύτοκες γυναίκες ο κίνδυνος της νόσου μει ώνεται σημαντικά, ενώ οι άτεκνες γυναίκες έχουν σχεδόν τον ίδιο κίνδυνο με τις γυναίκες που απέκτησαν το πρώτο τους παιδί μετά την ηλικία των 30 ε τών 10. Διαιτητικοί παράγοντες φαίνεται επίσης ότι διαδραματίζουν κάποιο ρόλο, αφού η κατανάλωση αλκοόλ συσχετίζεται με αύξηση της επίπτωσης του καρκίνου του μαστού σε αρκετές αλλά όχι σε όλες τις μελέτες, πιθανώς λόγω μειωμένης κάθαρσης της οιστραδιόλης. Παράλληλα η 4πλάσια επίπτωση της νόσου στις γυναίκες των Ηνωμένων Πολιτειών σε σχέση με τις γυναίκες της Ιαπωνίας, διαφορά που μειώνεται δραματικά στις γυναίκες που μεταναστεύ

5 ουν από την Ιαπωνία στις ΗΠΑ, πιθανώς συσχετίζεται με τη δίαιτα υψηλής περιεκτικότητας σε λίπος και την πρόκληση παχυσαρκίας 11,12. Το ιστορικό καρκίνου μαστού σε συγγενή πρώτου βαθμού αυξάνει τον κίνδυνο μιας γυναίκας να παρουσιάσει τη νόσο κατά δύο ως πέντε φορές 13. Όσο αφορά τις καλοήθεις παθήσεις του μαστού, κάποιες από αυτές συνδυάζονται με αύξηση του κινδύνου για καρκίνο του μαστού, όπως η υπερπλασία των πόρων ενώ αυτό δεν συμβαίνει με άλλες, όπως η ινοκυστική μαστοπάθεια 14. Η ύπαρξη in situ λοβιακού ή πορώδους καρκινώματος 10πλασιάζει τον κίνδυνο ανάπτυξης διηθητικού καρκίνου του μαστού. Εξωγενής χορήγηση οιστρογόνων και κίνδυνος για καρκίνο του μαστού Σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες που λαμβάνουν αντισυλληπτικά δισκία ο σχετικός κίνδυνος για ανάπτυξη καρκίνου του μαστού αυξάνει κατά περίπου 10%, όμως λόγω της χαμηλής επίπτωσης της νόσου στην ηλικιακή ομάδα που λαμβάνει αντισυλληπτικά δισκία, αυτό επηρεάζει πολύ μικρό αριθμό γυναικών. Στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες που λαμβάνουν θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης τα αποτελέσματα των μελετών είναι αντικρουόμενα. Υπάρχουν στοιχεία που υποστηρίζουν την άποψη ότι η προσθήκη προγεσταγόνου στην θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης προκειμένου να προστατευθεί το ενδομήτριο από τη μιτογόνο δράση των οιστρογόνων, οδηγεί σε αύξηση του κινδύνου ανάπτυξης καρκίνου του μαστού. Σ αυτό το συμπέρασμα οδηγούν τα αποτελέσματα μιας πρόσφατης μεγάλης προοπτικής τυχαιοποιημένης placebo controlled μελέτης WHI (Women s Health Initiative study). Περίπου μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με μέσο όρο ηλικίας τα 63 έτη έλαβαν placebo ή συζευγμένα οιστρογόνα και οξεική μεδροξυπρογεστερόνη (HRT) 15. Γυναίκες που είχαν υποβληθεί σε υστερεκτομή ( γυναίκες, ετών) έλαβαν μόνο συζευγμένα οιστρογόνα (ERT) ή placebo 16. Η μελέτη τερματίστηκε νωρίς (στα πέντε έτη) λόγω αύξησης του σχετικού κινδύνου για καρκίνο του μαστού (κατά 5,5% ανά έτος), αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, στεφανιαία νόσο και πνευμονική εμβολή στην ομάδα της HRT και αύξηση του κινδύνου για αγγειακό ε γκεφαλικό επεισόδιο και πνευμονική εμβολή αλλά όχι για καρκίνο του μαστού στην ομάδα της ERT. Παρόμοια αποτελέσματα με αύξηση του κινδύνου για καρκίνο μαστού μόνο στην ομάδα της HRT και όχι στην ERT ανακοινώθηκαν και στη μελέτη EPIC ( γυναίκες) 17. Εντούτοις μία μεγάλη μεταανάλυση (Collaborative group) 18 και η μελέτη Million Women 19 έδειξαν αυξημένο κίνδυνο τόσο με την προσθήκη όσο και χωρίς προγεσταγόνο. Γενικά οι περισσότερες μελέτες υποστηρίζουν το ρόλο των οιστρογόνων στην εμφάνιση καρκίνου του μαστού, μία δράση που φαίνεται να είναι αναστρέψιμη καθώς ο σχετικός κίνδυνος μειώνεται κάποια χρόνια μετά τη διακοπή της χορήγησής τους. Όσον αφορά στη συμμετοχή των προγεσταγόνων στην καρκινογένεση στο μαστό μέχρι στιγμής υπάρχουν ενδείξεις ότι κάποια προγεσταγόνα δεν οδηγούν σε αύξηση του κινδύνου για τη νόσο, όμως απαιτούνται περαιτέρω μελέτες προκειμένου να επιβεβαιωθούν. Πρόληψη χειρισμοί ανάλογα με τον κίνδυνο για καρκίνο του μαστού

6 94 Η γνώση του πιθανού κινδύνου για ανάπτυξη καρκίνου του μαστού μπορεί να επηρεάσει τις θεραπευτικές εναλλακτικές που προτείνονται σε μια γυναίκα. Έτσι είναι πιθανότερο μια γυναίκα με υψηλό κίνδυνο να λάβει διφωσφονικά άλατα για την οστεοπόρωση, ενώ μια γυναίκα με ενδιάμεσο κίνδυνο μπορεί να επιλέξει SERMs ή ΗRT με τακτική παρακολούθηση. Επίσης είναι πιθανό γυναίκες με υψηλό κίνδυνο για ανάπτυξη της νόσου να επιθυμούν να λάβουν SERMs( Selective Estrogen Modulators: έχουν οιστρογονική δράση στα οστά, στο ενδομήτριο, στο ήπαρ και αντιοιστρογονική στο μαστό) ταμοξιφαίνη ή ραλοξιφαίνη ως προληπτική θεραπεία. Η ταμοξιφαίνη μειώνει την επίπτωση του καρκίνου του μαστού σε γυναίκες υψηλού κινδύνου. Ως θεραπεία στον καρκίνο του μαστού θεωρείται ασφαλής και καλώς ανεκτή, όμως τα δεδομένα αυτά αλλάζουν όταν πρόκειται για πρόληψη, όπου οι ανεπιθύμητες ενέργειες και η τοξικότητα αποκτούν μεγαλύτερη σημασία. Οι κίνδυνοι από τη χορήγηση της ταμοξιφαίνης αφορούν την οιστρογονική δράση της στο ενδομήτριο, τον κίνδυνο θρομβοεμβολικής νόσου και του καταρράκτη. Έτσι υποψήφιες για προληπτική θεραπεία με ταμοξιφαίνη είναι οι προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού στα επόμενα 5 χρόνια μεγαλύτερο από 1,67%, εκτός αν έχουν αυξημένο κίνδυνο θρομβοεμβολικής νόσου και οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με τον ίδιο κίνδυνο και εφόσον έχουν υποβληθεί σε υστερεκτομή και δεν έχουν αυξημένο κίνδυνο θρομβοεμβολικής νόσου. Η χρήση της ραλοξιφαίνης ως προληπτική αγωγή για τον καρκίνο του μαστού δεν συνιστάται προς το παρόν. ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟ Η πλειοψηφία των καρκινωμάτων του ενδομητρίου αναπτύσσονται σε έδαφος υπερπλασίας αυτού, έχουν καλή ή μέτρια διαφοροποίηση, σχετικά καλή πρόγνωση, χαρακτηρίζονται ως τύπου 1 και σχετίζονται με αυξημένη έκθεση σε υ ψηλά επίπεδα οιστρογόνων ενδογενών ή εξωγενώς χορηγούμενων 20. Η υπερπλασία του ενδομητρίου είναι το πρώτο στάδιο, ενώ η μη τυπική αδενωματώδης υ περπλασία του ενδομητρίου, που είναι μια προκαρκινωματώδης κατάσταση, ακολουθεί και σε ποσοστό περίπου 30% οδηγεί σε καρκίνο του ενδομητρίου. Όπως συμβαίνει και στον μαστό έτσι και στο ενδομήτριο η δράση των οιστρογόνων είναι ευοδωτική για την δημιουργία και την αναπαραγωγή μεταλλάξεων που οδηγούν σε ανάπτυξη νεοπλάσματος. Αντίθετα τα προγεσταγόνα αποτελούν προστατευτικό παράγοντα του ενδομητρίου, μέσω της μείωσης του κυτταρικού πολλαπλασιασμού. Έτσι η συνεχής διέγερση του ενδομητρίου από τα οιστρογόνα χωρίς παράλληλα να υπάρχει η προστατευτική δράση της προγεστερόνης οδηγεί σε αύξηση του κυτταρικού πολλαπλασιασμού και άθροιση μεταλλάξεων που δεν επιδιορθώνονται και οδηγούν τελικά σε νεοπλασία. Μία από αυτές τις μεταλλάξεις αφορά στο PTEN ογκοκατασταλτικό γονίδιο που εκφράζεται σε περιβάλλον υψηλής συγκέντρωσης σε οιστρογόνα. Τα προγεσταγόνα επηρεάζουν την έκφραση αυτού του γονιδίου και προκαλούν υποστροφή των κυττάρων του ενδομητρίου που έχουν υποστεί μετάλλαξη στο PTEN 20. Όοσν αφορά τον τύπου 2 καρκίνο του ενδομητρίου (10%) δεν είναι οιστρογονο

7 εξαρτώμενος, αναπτύσσεται σε έδαφος ατροφίας του ενδομητρίου και είναι πιο επιθετικός. Καταστάσεις που οδηγούν σε αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του ενδομητρίου Το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών σχετίζεται με αυξημένα επίπεδα οιστρόνης χωρίς παράλληλη κυκλική αύξηση της προγεστερόνης λόγω της ανωοθυλακιορρηξίας. Επίσης συσχετίζεται με μειωμένα επίπεδα SHBG (sex hormone binding globulin), αυξημένα ε πίπεδα ελεύθερης οιστραδιόλης και αυξημένη μετατροπή ανδρογόνων σε οιστρογόνα στην περιφέρεια μέσω της δράσης της αρωματάσης. Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων οδηγεί σε αύξηση του κινδύνου πρόκλησης καρκίνου του ενδομητρίου. Οι ωοθηκικοί και οι επινεφριδιακοί όγκοι που παράγουν οιστρογόνα αποτελούν επίσης περιπτώσεις οιστρογονικής διέγερσης του ενδομητρίου χωρίς την παράλληλη προστατευτική δράση της προγεστερόνης και συνεπώς αυξάνουν τον κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου. Η παχυσαρκία έχει ως συνέπεια την αύξηση της αρωματάσης, ενζύμου που μετατρέπει τα ανδρογόνα σε οιστρογόνα στον λιπώδη ιστό. Έτσι με φυσιολογικά επίπεδα ανδρογόνων, τα οποία η αρωματάση χρησιμοποιεί ως υπόστρωμα αυξάνονται τα οιστρογόνα σε βαθμό ανάλογο με την παχυσαρκία. Δεν είναι γνωστό αν τα αυξημένα επίπεδα της αρωματάσης οφείλονται στην αύξηση του αριθμού ή του μεγέθους των κυττάρων του λιπώδους ιστού. Άλλοι παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη της νόσου είναι ο σακχαρώδης διαβήτης, η αρτηριακή υπέρταση, η ακτινοθεραπεία της ελάσσονος πυέλου. Επίσης οι άτεκνες γυναίκες, καθώς και 95 αυτές με καθυστέρηση της εμμηνόπαυσης βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο για ανάπτυξη καρκίνου του ενδομητρίου 21. Όσον αφορά την εξωγενή χορήγηση οιστρογόνων, η θεραπεία υποκατάστασης με οιστρογόνα χωρίς παράλληλη χορήγηση προγεσταγόνου αυξάνει τον σχετικό κίνδυνο για καρκίνο ενδομητρίου από 2 έως 8 φορές στις διάφορες μελέτες 22,23. Ο κίνδυνος αυξάνει όσο μεγαλύτερο είναι το χρονικό διάστημα χορήγησης και όσο μεγαλύτερες είναι οι χορηγούμενες δόσεις. Τα στοιχεία αυτά αφορούν όλες τις μορφές οιστρογόνων που μελετήθηκαν συζευγμένα, αιθυνυλοιστραδιόλη, διαιθυλστιλβεστρόλη. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος για τις πρώιμες μορφές καρκίνου, αν και ο κίνδυνος είναι διπλάσιος έως τριπλάσιος και για τις πιο προχωρημένες μορφές της νόσου. Αν και ο κίνδυνος μειώνεται σταδιακά μετά τη διακοπή του χορηγούμενου οιστρογόνου, ακόμα και δέκα χρόνια μετά είναι μεγαλύτερος από αυτόν των γυναικών που δεν έλαβαν ποτέ ανάλογη θεραπεία. Η κυκλική θεραπεία με συνδυασμό οιστρογόνου με προγεσταγόνο οδηγεί σε υπερπλασία του ενδομητρίου και καρκίνο σε μικρότερη συχνότητα σε σχέση με τη θεραπεία μόνο με οιστρογόνο. Όσον αφορά τη χορήγηση συνδυασμού οιστρογόνου με προγεσταγόνο σε σχέση με τη μη χορήγηση θεραπείας υποκατάστασης πρόσφατα η μελέτη Million Women έδειξε μειωμένο κίνδυνο σε γυναίκες που έλαβαν σταθερό συνδυασμό οιστρογόνου προγεσταγόνου και αμετάβλητο κίνδυνο σε αυτές που έλαβαν κυκλική αγωγή. Η χορήγηση τιμπολόνης συνδιάστηκε με αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του ενδομητρίου 24.

8 ΠΡΟΣΤΑΤΗΣ Ο καρκίνος του προστάτη είναι ο πιο συχνός ορμονοεξαρτώμενος τύπος καρκίνου. Υπάρχουν νεοπλασματικά κύτταρα στον καρκίνο του προστάτη που απαιτούν την παρουσία ορμονών προκειμένου να διατηρήσουν την ικανότητα τους για αύξηση και πολλαπλασιασμό. Έτσι η μείωση των επιπέδων των ορμονών οδηγεί αν όχι στη θεραπεία σίγουρα στον περιορισμό των κλινικών σημείων και συμπτωμάτων 25. Κατά τη διάγνωση της νόσου το νεόπλασμα συνήθως αποτελείται από ετερογενείς υποπληθυσμούς νεοπλασματικών κυττάρων. Κάποια από αυτά είναι απολύτως ορμονοεξαρτώμενα με αποτέλεσμα να οδηγούνται στον θάνατο όταν βρεθούν σε περιβάλλον χωρίς ανδρογόνα. Άλλα είναι ορμονοευαίσθητα, δηλαδή αναπτύσσονται γρηγορότερα υπό την επίδραση των ανδρογόνων, ενώ όταν δεν υπάρχουν ανδρογόνα γίνονται ανενεργά και εισέρχονται στη φάση G0 του κυτταρικού κύκλου χωρίς όμως να πεθαίνουν. Τέλος υπάρχουν κύτταρα που αναπτύσσονται ανεξάρτητα από την ανδρογονική διέγερση. Ανάλογα με το ποιος κυτταρικός πληθυσμός υπερισχύει σε μια νεοπλασματική εξεργασία του προστάτη η στέρηση των ανδρογόνων μπορεί να οδηγήσει σε αντικειμενική υποχώρηση του όγκου, σε σταθεροποίηση ή σε σταθερή εξέλιξη της. Έτσι 40% των ανδρών με καρκίνο του προστάτη παρουσιάζουν σημαντική μείωση του ό γκου, 40% παρουσιάζουν σταθεροποίηση της νόσου 26,27 ενώ στο υπόλοιπο 10% με 20% η νόσος συνεχίζει να εξελίσσεται όταν πάψει να υφίσταται το ανδρογονικό περιβάλλον. Η αρχική αναλογία των διαφόρων 96 κυτταρικών υποπληθυσμών διαφοροποιείται σταδιακά με τη χορήγηση της ορμονικής θεραπείας. Τα κύτταρα που αναπτύσσονται ανεξάρτητα από το ορμονικό περιβάλλον πολλαπλασιάζονται με αποτέλεσμα να αποτελούν τον μοναδικό κυτταρικό πληθυσμό στα τελικά στάδια της νόσου. Ο καρκίνος του προστάτη σε μικρό ποσοστό μπορεί να είναι και οιστρογονοεξαρτώμενος 28 Έτσι βελτίωση της νόσου έχει παρατηρηθεί σε <10% των α σθενών μετά τη χορήγηση του αντιοιστρογόνου ταμοξιφαίνη 29. Σύμφωνα με πειραματικά δεδομένα τα οιστρογόνα μπορεί να οδηγούν σε αύξηση των ανδρογονικών υποδοχέων. Επίσης η προλακτίνη ενισχύει τη δράση των εξωγενώς χορηγούμενων ανδρογόνων σε πειραματικά δεδομένα, όμως οι αναστολείς της έκκρισης της προλακτίνης (βρωμοκρυπτίνη) δεν ήταν αποτελεσματικοί σε ασθενείς με καρκίνο του προστάτη. Τέλος αυξητικοί παράγοντες φαίνεται να παίζουν ρόλο στην εξέλιξη της νόσου. Η IGFBP 2 έχει βρεθεί αυξημένη στον ορό ασθενών με καρκίνο του προστάτη και μάλιστα συσχετίζεται θετικά με τα επίπεδα του PSA και το στάδιο της νόσου 30. Τελευταία συζητείται κατά πόσο τα αυξημένα επίπεδα PSA είναι α πλώς αποτέλεσμα ή έχουν αιτιολογική συσχέτιση με τον καρκίνο του προστάτη καθώς έχει δράση πρωτεάσης που απελευθερώνει τον IGF 1 από την IGFBP 3, αυξάνοντας τοπικά τα επίπεδα του IGF 1 5. Κατά την εξέλιξη του ο μεταστατικός καρκίνος του προστάτη χάνει την εξάρτησή του απο τα ανδρογόνα. Σ ένα ποσοστό αυτών των περιπτώσεων παρατηρείται αύξηση του αριθμού των υποδο

9 χέων των ανδρογόνων που όμως έχουν υποστεί μεταλλάξεις και παραμένουν ενεργοποιημένοι και απουσία του φυσικού συνδέτη τους (gain of function mutation) 31. Εκτός από τους ορμονικούς παράγοντες που παίζουν ρόλο στην ανάπτυξη της νόσου και γενετικοί παράγοντες ε νέχονται σε αυτήν. Η επίπτωση της α νάμεσα σε μέλη της ίδιας οικογένειας είναι μεγαλύτερη από την αναμενόμενη. Επίσης η συχνότητα της είναι μεγαλύτερη στους μαύρους Αμερικανούς σε σχέση με τους λευκούς. Βέβαια είναι πιθανό να συμμετέχουν και περιβαλλοντικοί παράγοντες σε αυτή τη διαφορά, αφού η συχνότητα της νόσου είναι κατά 6 φορές μικρότερη στους Νιγηριανούς από αυτήν στους μαύρους Αμερικανούς. Μελέτες σε διδύμους ανέδειξαν γενετικό υπόβαθρο σε 44% των ασθενών με καρκίνο του προστάτη. Ο σχετικός κίνδυνος για τη νόσο είναι διπλάσιος σε άνδρες που έχουν έναν συγγενή πρώτου βαθμού που πάσχει από τη νόσο. Το γονίδιο BRCA2 πιθανώς είναι υπεύθυνο για ένα μικρό ποσοστό της νόσου. Επίσης ένα άλλο γονίδιο που μπορεί να συσχετίζεται είναι το ELAC2 στο χρωμόσωμα 17p. Σε 10% των ασθενών διαπιστώθηκε μια αύξηση των γλουταμινικών επαναλήψεων στην περιοχή των ανδρογονικών υποδοχέων. Όσο αφορά τους περιβαλλοντικούς παράγοντες έχουν ενοχοποιηθεί διαιτητικοί παράγοντες, έκθεση σε χημικά καθώς και λοιμώδεις παράγοντες. Πρωτεϊνικά παράγωγα του c ras ογκογονιδίου έχουν ανιχνευθεί σε νεοπλασματικό ι στό, όμως το πιθανότερο είναι να πρόκειται για δευτερογενή ενεργοποίηση ογκογονιδίων παρά για πρωτογενή προσβολή από ρετροιό. 97 ΩΟΘΗΚΗ Όσο αφορά τον καρκίνο των ωοθηκών, έχουν ταυτοποιηθεί πολύ λιγότεροι παράγοντες κινδύνου για την πρόκληση του σε σχέση με τα προαναφερθέντα όργανα. Όμως τα υπάρχοντα δεδομένα είναι αρκετά για τη στήριξη της αιτιολογικής συσχέτισης αυτής της κακοήθειας με τις ορμόνες. Έτσι οι άτεκνες γυναίκες παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο σε σχέση με τις γυναίκες που έχουν τεκνοποιήσει 70% μείωση του κινδύνου σε γυναίκες με 3 ή περισσότερα παιδιά. Επίσης οι γυναίκες που έχουν υποβληθεί σε θεραπεία προκειμένου να τεκνοποιήσουν έχουν 3 έως 5 φορές υψηλότερο κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου. Η εξωγενής χορήγηση οιστρογόνων ως θεραπεία υποκατάστασης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες δεν φαίνεται από τις περισσότερες υπάρχουσες μελέτες να σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο ωοθηκών (μόνο σε μία, σε γυναίκες που έλαβαν συζευγμένα οιστρογόνα και διαιθυλστιλβεστρόλη διαπιστώθηκε αύξηση του κινδύνου) 32. Αντίθετα η λήψη αντισυλληπτικών δισκίων φαίνεται ότι έχει προστατευτική δράση, που είναι α νάλογη με το χρονικό διάστημα που λαμβάνονται μείωση του κινδύνου κατά 50 70% σε γυναίκες που λαμβάνουν αντισυλληπτικά δισκία για πάνω από 5 χρόνια. Με βάση αυτά τα δεδομένα φαίνεται ότι ο παθογενετικός μηχανισμός πρόκλησης της νόσου σχετίζεται με τη διέγερση των ωοθηκών από τις γοναδοτροφίνες 33. ΤΡΑΧΗΛΟΣ ΜΗΤΡΑΣ Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας συσχετίζεται με βάση κλινικά, εργαστηριακά και επιδημιολογικά δεδομένα με την προσβολή του από τους ιούς ΗPV 34.

10 Οι δύο κύριοι παράγοντες κινδύνου είναι ο μεγάλος αριθμός συντρόφων και η μικρή ηλικία της πρώτης σεξουαλικής ε παφής. Η πολύ ισχυρή συσχέτιση αυτής της νόσου με τους προαναφερθέντες λοιμώδεις και κοινωνικούς παράγοντες επισκιάζει άλλους πιθανούς παράγοντες κινδύνου, όπως για παράδειγμα το κάπνισμα η ανεύρεση μεταβολιτών του καπνού στον βλεννογόνο του τραχήλου υποδεικνύει έναν πιθανό μηχανισμό συσχέτισης. Ο τράχηλος είναι όργανο στόχος ορμονών και συνεπώς διάφοροι ορμονικοί παράγοντες μπορούν να μεταβάλλουν τον κίνδυνο πρόκλησης καρκίνου. Έχει αποδειχθεί ότι ο μεγάλος αριθμός τοκετών και η χρήση αντισυλληπτικών δισκίων αποτελούν παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη αυτής της νεοπλασίας (αφού έχουν ληφθεί υπόψη παράγοντες όπως οι ιογενείς λοιμώξεις και η σεξουαλική συμπεριφορά) 35. Επίσης η παρακολούθηση γυναικών που εκτέθηκαν σε διαιθυλστιλβεστρόλη κατά την ενδομήτρια ζωή αποκάλυψε αυξημένη επίπτωση ανάπτυξης ενδοεπιθηλιακής νεοπλασίας του τραχήλου της μήτρας σε σχέση με τις άλλες γυναίκες 36. Τα στοιχεία αυτά χρειάζονται επιβεβαίωση, αλλά αποτελούν ένδειξη ότι ο τράχηλος της μήτρας δέχεται την επίδραση ορμονών, με αποτέλεσμα ορμονικοί παράγοντες να μπορούν να τροποποιήσουν την επίπτωση της καρκινογένεσης στο όργανο αυτό. ΑΛΛΟΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΟΙ ΚΑΡΚΙΝΟΙ Η αιτιολογική σχέση της έκθεσης σε διαιθυλστιλβεστρόλης (DES) κατά την ενδομήτρια ζωή και της ανάπτυξης διαυγοκυτταρικού καρκινώματος κόλπου και τραχήλου είναι τεκμηριωμένη 37. Υ 98 πάρχουν στοιχεία ότι όσο νωρίτερα κατά τη διάρκεια της κύησης ξεκίνησε η θεραπεία με DES τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος για ανάπτυξη της νεοπλασίας. Ενδιαφέρον είναι ότι η έναρξη της νόσου σε μεγάλο ποσοστό συμβαίνει μεταξύ των 11 και 20 ετών, στοιχείο που θέτει την υποψία ότι η εφηβεία με την αύξηση των επιπέδων των ενδογενών ορμονών αποτελεί απαραίτητο παράγοντα για την ολοκλήρωση της δράσης της DES. ΌΡΧΕΙΣ Μελέτες καρκίνου όρχεων σε σχετικά νέους άνδρες, θέτουν την υπόνοια ότι υψηλά επίπεδα κυκλοφορούντων οιστρογόνων ενδογενούς ή εξωγενούς προέλευσης σε εγκύους που κυοφορούν άρρεν έμβρυο, οδηγούν σε αυξημένο κίνδυνο κρυψορχίας και καρκίνου των όρχεων 38. ΉΠΑΡ Οι ορμόνες έχουν συσχετισθεί με νεοπλασματικές εξεργασίες του ήπατος τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες. ΑΝΔΡΟΓΟΝΑ ΑΝΑΒΟΛΙΚΑ ΣΤΕΡΟ ΕΙΔΗ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΗΠΑΤΟΣ Τα παράγωγα της μεθυλτεστοστερόνης και της οξυμεθολόνης έχουν συνδεθεί με ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα σε περιπτώσεις ασθενών που βρίσκονταν σε χρόνια θεραπεία λόγω απλαστικής αναιμίας 39. Επίσης περιπτώσεις νεοπλασιών ήπατος παρατηρήθηκαν σε χρόνια θεραπεία με ανδρογόνα για άλλους λόγους η διακοπή της αγωγής οδήγησε σε αρκετές περιπτώσεις σε υποχώρηση της εξεργασίας. Τα στοιχεία αυτά δεν είναι δυνατόν να εκτιμηθούν γιατί άλλοι παράγοντες κινδύνου όπως η ηπατίτιδα Β δεν έχουν ληφθεί υπόψη σε αυτές τις μελέτες.

11 99 ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΝΕΟΠΛΑΣΙΕΣ ΤΟΥ ΗΠΑΤΟΣ Ο κίνδυνος ανάπτυξης καλοηθών νεοπλασιών του ήπατος είναι αυξημένος σε γυναίκες που λαμβάνουν αντισυλληπτικά δισκία και είναι ανάλογος με το χρονικό διάστημα λήψης και την περιεκτικότητα τους σε δραστικές ουσίες. Έ τσι για χρήση από 3 έως 5 έτη ο κίνδυνος αυξάνει κατά 100 φορές σε σχέση με τον κίνδυνο που έχουν οι γυναίκες οι οποίες δεν έχουν λάβει ποτέ αντισυλληπτικά, ενώ στις περιπτώσεις λήψης για πάνω από 7 έτη ο κίνδυνος αυξάνει κατά 500 φορές 40,41. Όσο αφορά τη συσχέτιση με την ανάπτυξη ηπατοκυτταρικού καρκινώματος, οι μελέτες που έγιναν με μικρό αριθμό περιστατικών, σε χώρες με μικρή επίπτωση της νόσου, έδειξαν επίπτωση 9 φορές μεγαλύτερη σε χρόνια λήψη αντισυλληπτικών 42. Αντίθετα σε δύο μελέτες που έγιναν σε χώρες με αυξημένη επίπτωση της νόσου δεν έδειξαν αύξηση του κινδύνου με τη χρήση των αντισυλληπτικών δισκίων 43,44. ΑΛΛΟΙ ΚΑΡΚΙΝΟΙ Κατά καιρούς έχουν εκφρασθεί απόψεις υπέρ της συμμετοχής ορμονών και κυρίως των οιστρογόνων σε περιπτώσεις κακοηθών νεοπλασμάτων όπως το κακόηθες μελάνωμα, ο καρκίνος του θυρεοειδούς, του νεφρού, του παχέος εντέρου, της χοληδόχου κύστεως, του πνεύμονα. Όσον αφορά στον καρκίνο του παχέος εντέρου οι περισσότερες μελέτες συμφωνούν ότι υπάρχει αυξημένος κίνδυνος στους ασθενείς με μεγαλακρία και αυξημένα επίπεδα GH και IGF 1, αν και η σπανιότητα της νόσου καθιστά δυσχερή την ακριβή εκτίμηση του βαθμού αύξησης του κινδύνου 5. Συσχέτιση της μεγαλακρίας και με άλλους καρκίνους όπως του μαστού έχει επίσης αναφερθεί χωρίς να υπάρχουν επαρκή όμως δεδομένα. Επιπλέον, επιδημιολογικές μελέτες συσχετίζουν επίπεδα IGF 1 στα ανώτερα φυσιολογικά όρια με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου μαστού, προστάτη και παχέως εντέρου 5. Η μελέτη WHI έ δειξε μείωση στον αριθμό καρκίνων του παχέος εντέρου με τη χορήγηση HRT, εντούτοις διαγνώστηκαν σε πιο προχωρημένο στάδιο 45. Δεν υπήρξε διαφορά στις γυναίκες που έλαβαν μόνο ERT. Οι παρατηρήσεις αυτές όμως παραμένουν υποθετικές και απαιτούνται περαιτέρω μελέτες προκειμένου να προκύψουν τεκμηριωμένα στοιχεία. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Purdy RH. Carcinogenic potential of estrogensin some mammalian model systems. Prog Cancer Res Ther 1984;31: Li JJ, Li SA. Estrogen carcinogenesis in hamster tissues: a critical review. Endocr Rev 1990;11: Haaf H, Metzler M, Li JJ. Influence of a napthoflavone on the metabolism and binding of ethinylestradiol in male Syrian hamster liver microsomes: possible role in hepatocarcinogenesis. Cancer Res 1988;48: Metzler M. Metabolism of stilbene estrogens and steroidal estrogens in relation to carcinogenicity. Arch Toxicol 1984;55: Jenkins P, Mukherjee A and Shalet S. Does growth hormone cause cancer? Clinical Endocrinology 2006; 64: Melmed S. Acromegaly and cancer: Not a problem? J Clin Endocr Metab 2001;86: Yager J and Davidson N. Estrogen Carcinogenesis in Breast Cancer. N Engl J Med 2006;354: Sekowski JW, Malkas LH, Schnaper L, et al. Human breast cancer cells contain an error prone DNA replication apparatus.

12 Cancer Res 1998:4: man D, Van Limbergen E, Vergote I. Endometrial 9. Armstrong K, Eisen A, Weber B Assesing the risk of breast cancer. N Eng J Med 2000;342; cancer. Lancet 2005;366: MacMahon B. Risk factors for endometrial cancer. Gynecol Oncol 1974;2: Tulunius H, Day NE, Johannesson G, et al. Reproductive factors and risk for breast cancer in Iceland. Int J Cancer 1978;21: Kinlen LJ. Meat and fat consumption and cancer mortality Lancet 1982;1: Willet WC, Stampfer M T, Colditz GA et al. Dietary fat and the risk of breast cancer. N Engl J Med 1987;316: MacMahon B, Cole P, Brown J. Etiology of human breast cancer: a review. J Natl Cancer Inst 1973;50: Dupont WD, Page DL. Risk factors for breast cancer in women with proliferative breast disease. N Engl J Med 1985;312: Rossouw JE, Anderson GL, Prentice RL, et 22. Brinton LA, Hoover RN, et al. Estrogen replacement therapy and endometrial cancer risk;unresolved issues. Obstet Gynecol 1993;81; Shapiro S, Kaufman DW, Slone D, et al. Recent and past use of conjugated estrogens in relation to adenocarcinoma of the endometrium. N Engl J Med 1980;303; Hormones and endometrial cancer new data from the Million Women Study Vol 365 April 30, 2005; Isaacs JT, Coffey DS. Adaptation versus selection as the mechanism responsible for the relapse of prostatic cancer to androgen ablation therapy as studied in the Dunning al. Risks and benefits of estrogen plus progestin R3327H adenocarcinoma. Cancer Res in healthy postmenopausal women: principal results from the Women s Health 1981;41: The Leuprolide Study Group. Leuprolide Initiative randomized controlled trial. vs diethylstilbestrol for metastatic prostatic JAMA 2002;288: Anderson GL, Limacher M, Assaf AR, et al. Effects of conjugated equine estrogen in postmenopausal women with hysterectomy: the Women s Health Initiative randomized controlled trial. JAMA 2004;291: Fournier A, Berrino F, Riboli E, Avenel V, Clavel Chapelon F. Breast cancer risk in relation to different types of hormone replacement therapy in the E3N EPIC cohort. Int J Cancer 2005;114: Breast cancer and hormone replacement therapy: collaborative reanalysis of data from 51 epidemiological studies of 52,705 women with breast cancer and 108,411 women without breast cancer: Collaborative Group on Hormonal Factors in Breast Cancer. Lancet 1997;350: [Erratum, Lancet 1997;350:1484.] 19. Breast cancer and hormone replacement therapy in the Million Women Study. Lancet 2003;362: [Erratum, Lancet 2003; 362:1160.] 20. Amant F, Moerman P, Neven P, Timmer cancer. N Engl J Med 1984;311: Parmar H, Phillips RH, Lightman SL, et al. Randomized controlled studyof orchidectomy vs. long acting D Trp 6 LHRH microcapsules in advanced prostatic cancer. Lancet 1985;2: Wolf RM, Schneider SL, Pontes JE, et al. Estrogen and progestin receptorsin human prostatic carcinoma. Cancer 1985;55: Glick JH, Wein A, Padavic K, et al. Phase II trial of tamoxifen in Metastatic carcinoma of the prostate. Cancer 1982;49: Cohen P, Peehl DM, Stamey TA, et al. Elevated levels of insulin like growth factorbinding protein 2 in the serum of prostate cancer patients. J Clin Endocrinol Metab 1993;76: Nelson W, De Marzo A, Isaacs W. Prostate Cancer. N Engl J Med 2003;349: Hoover R, Gray LA Sr, Fraumeni JF Jr. DES and the risk of ovarian cancer. Lancet 1977;1; Wtittemore AS, Harris R, Itnyre J, et al. Characteristics relating to ovarian cancer risk; collaborative analysis of 12US case 100

13 control studies. Am I Epidemiol 1992;136; Schiffman MH, Bauer HM, Hoover RN, et al. Epidemiologic evidence showing that HPV infection causes most cervical intraepithelial neoplasia. J Natl Cancer Inst 1993;85; WHO Collaborative Study of Neoplasia and Steroid Contraceptives. Invasive cervical cancer and combined oral contraceptives. Br Med J 1985;290; Robboy SJ, Noller KL, O Brien P, et al. Increased incidence of cervical and vaginal dysplasia in 3980 DES exposed women JAMA 1984;252; Herbst AL. Clear cell adenocarcinoma and the current status of DES exposed females. Cancer 1981;48: Depue RH. Maternal and gestational fators affecting the risk of cryptorchidism and inguinal hernia. Int J Epidemiol 1984;13: Hoover R, Fraumeni JF Jr. Drug induced cancer. Cancer 1981;47: Edmondson HA, Henderson B, Benton B. Liver cell adenomas associated with the use of oral contraceptives. N Engl J Med 1976;294: Rooks JB, Ory HW, Ishak KG, et al. Epidemiology of hepatocellular adenoma:the role of oral contraceptive use. JAMA 1979;242: Prentice RL. Epidemiologic data on exogenous hormones and hepatocellular carcinoma and selected other cancers. Prev Med 1991;20: WHO Collaborative study of Neoplasia and Steroid contraceptives. Combined oral contraceptives and liver cancer. Int J Cancer 1989;43: Kew MC, Song E, Mohammed A, Hodkinson J. Contraceptive steroids as a risk factor for hepatocellular carcinoma: a case/ control study in South African black women. Hepatology 1990;11: Chlebowski R, Wactawski WendeJ, Ritenbaugh C et al. Estrogen plus Progestin and Colorectal Cancer in Postmenopausal Women. N Engl J Med 2004;350:

Κεφάλαιο 57 Εκλεκτικοί τροποποιητές των ορμονικών υποδοχέων

Κεφάλαιο 57 Εκλεκτικοί τροποποιητές των ορμονικών υποδοχέων Κεφάλαιο 57 Εκλεκτικοί τροποποιητές των ορμονικών υποδοχέων Ε. Ξυδάκης ΟΙΣΤΡΟΓΟΝΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Ως γνωστόν, τα οιστρογόνα αποτελούν σημαντικότατους για τη φυσιολογία του οργανισμού παράγοντες.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 11 Επιδημιολογία του καρκίνου

Κεφάλαιο 11 Επιδημιολογία του καρκίνου Κεφάλαιο 11 Επιδημιολογία του καρκίνου Μ. Παπαδάκου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι ανθρώπινες απώλειες που προκαλεί ο καρκίνος είναι τεράστιες. Παραμένει η κυριότερη αιτία θανάτου μετά τις καρδιαγγειακές παθήσεις. Σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Αποδεικτικές Διαδικασίες και Μαθηματική Επαγωγή.

Αποδεικτικές Διαδικασίες και Μαθηματική Επαγωγή. Αποδεικτικές Διαδικασίες και Μαθηματική Επαγωγή. Mαθηματικό σύστημα Ένα μαθηματικό σύστημα αποτελείται από αξιώματα, ορισμούς, μη καθορισμένες έννοιες και θεωρήματα. Η Ευκλείδειος γεωμετρία αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 40 Ένταση και πυκνότητα χορήγησης χημειοθεραπείας

Κεφάλαιο 40 Ένταση και πυκνότητα χορήγησης χημειοθεραπείας Κεφάλαιο 40 Ένταση και πυκνότητα χορήγησης χημειοθεραπείας Χ. Ζουμπλιός ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο ιδανικός στόχος κάθε θεραπευτικής αγωγής είναι η ίαση. Στην κλινική πράξη όμως, για πάρα πολλά νοσήματα ό λων των ειδικοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 53 Η θέση της χημειοπροφυλάξεως στα κακοήθη συμπαγή νεοπλάσματα

Κεφάλαιο 53 Η θέση της χημειοπροφυλάξεως στα κακοήθη συμπαγή νεοπλάσματα Κεφάλαιο 53 Η θέση της χημειοπροφυλάξεως στα κακοήθη συμπαγή νεοπλάσματα Μ. Μ. Βασλαματζής 863 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Παρά τις προσπάθειες για την βελτίωση των θεραπειών σε κακοήθη συμπαγή νεοπλάσματα προχωρημένων σταδίων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Aποτελεσματικότητα της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής σε μια ανοικτή οικονομία

ΘΕΜΑ: Aποτελεσματικότητα της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής σε μια ανοικτή οικονομία ΘΕΜΑ: ποτελεσματικότητα της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής σε μια ανοικτή οικονομία Σύνταξη: Μπαντούλας Κων/νος, Οικονομολόγος, Ms Χρηματοοικονομικών 1 Η πρώτη θεωρία σχετικά με τον αυτόματο

Διαβάστε περισσότερα

Έννοια. Η αποδοχή της κληρονομίας αποτελεί δικαίωμα του κληρονόμου, άρα δεν

Έννοια. Η αποδοχή της κληρονομίας αποτελεί δικαίωμα του κληρονόμου, άρα δεν 1 1. Αποδοχή κληρονομίας Έννοια. Η αποδοχή της κληρονομίας αποτελεί δικαίωμα του κληρονόμου, άρα δεν μπορεί να ασκηθεί από τους δανειστές του κληρονόμου, τον εκτελεστή της διαθήκης, τον κηδεμόνα ή εκκαθαριστή

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Παράγοντες του τρόπου ζωής και καρκίνος

Κεφάλαιο 4 Παράγοντες του τρόπου ζωής και καρκίνος Κεφάλαιο 4 Παράγοντες του τρόπου ζωής και καρκίνος Α. Αρδαβάνης Δ. Τρυφωνόπουλος 60 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο εικοστός αιώνας θα μπορούσε να ονομαστεί από τους ιστορικούς ως ο αι ώνας του καπνίσματος και του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 29 Βασικές αρχές ακτινοβιολογίας

Κεφάλαιο 29 Βασικές αρχές ακτινοβιολογίας Κεφάλαιο 29 Βασικές αρχές ακτινοβιολογίας Θ. Αντωνάδου Ν. Θρουβάλας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η σημασία της ακτινοβιολογίας στην ακτινοθεραπεία Ο ρόλος της ακτινοθεραπείας στην αντιμετώπιση του καρκίνου Η ακτινοθεραπεία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους για τον επικείμενο διαγωνισμό του Υπουργείου Οικονομικών, με κορυφαίο επιτελείο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 59 Ο ρόλος των μονοκλωνικών αντισωμάτων στην αντιμετώπιση συμπαγών όγκων

Κεφάλαιο 59 Ο ρόλος των μονοκλωνικών αντισωμάτων στην αντιμετώπιση συμπαγών όγκων Κεφάλαιο 59 Ο ρόλος των μονοκλωνικών αντισωμάτων στην αντιμετώπιση συμπαγών όγκων Χ. Π. Καλόφωνος Π. Δ. Γρίβας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η κατανόηση των μοριακών μηχανισμών που διέπουν την πορεία της κακο ήθους εξαλλαγής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους για τον επικείμενο διαγωνισμό του Υπουργείου Οικονομικών, με κορυφαίο επιτελείο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2 Ιική καρκινογένεση

Κεφάλαιο 2 Ιική καρκινογένεση Κεφάλαιο 2 Ιική καρκινογένεση Σ. Δ. Κοτταρίδης ΕΙΣΑΓΩΓΗ H επιστήμη της ιολογίας συμπεριλαμβάνει μελέτες που στοχεύουν το μηχανισμό με τον οποίο οι ιοί προκαλούν νόσους καθώς επίσης τη χρήση των ιών ως

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 52 Ανακάλυψη και ανάπτυξη νέων. νέων αντινεοπλασματικών φαρμάκων

Κεφάλαιο 52 Ανακάλυψη και ανάπτυξη νέων. νέων αντινεοπλασματικών φαρμάκων Κεφάλαιο 52 Ανακάλυψη και ανάπτυξη νέων αντινεοπλασματικών φαρμάκων Α. Γ. Πάλλης Α. Καλυκάκη Β. Γεωργούλιας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στον ανεπτυγμένο κόσμο περίπου ένα στα τρία άτομα θα προσβληθεί κάποια στιγμή της ζωής

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 55 Θεραπεία ναυτίας και εμέτου από χημειοθεραπεία

Κεφάλαιο 55 Θεραπεία ναυτίας και εμέτου από χημειοθεραπεία Κεφάλαιο 55 Θεραπεία ναυτίας και εμέτου από χημειοθεραπεία Β. Μπαρμπούνης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ναυτία και ο έμετος που προκαλούνται από τη χορήγηση χημειοθεραπευτικών φαρμάκων είναι μεταξύ των πλέον δυσάρεστων εμπειριών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 Χημική καρκινογένεση

Κεφάλαιο 3 Χημική καρκινογένεση Κεφάλαιο 3 Χημική καρκινογένεση Μ. Μπόνιος Ε. Ρεπάσος Μ. Πούλου Χ. Μελεξοπούλου Μ. Παπαδάκου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι πρώτες παρατηρήσεις ότι χημικές ουσίες μπορεί να σχετίζονται με τη δημιουργία νεοπλασμάτων τοποθετούνται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 18 Δείκτες ορού επί κακοήθων συμπαγών νεοπλασμάτων

Κεφάλαιο 18 Δείκτες ορού επί κακοήθων συμπαγών νεοπλασμάτων Κεφάλαιο 18 Δείκτες ορού επί κακοήθων συμπαγών νεοπλασμάτων Λ. Κυρίου Μάλλη Μ. Μ. Βασλαματζής ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ιστορία προσδιορισμού νεοπλασματικών δεικτών ξεκινά το 1848 με την α νακάλυψη της μυελωματικής πρωτεΐνης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 60 Οι αυξητικοί παράγοντες της ερυθράς σειράς

Κεφάλαιο 60 Οι αυξητικοί παράγοντες της ερυθράς σειράς Κεφάλαιο 60 Οι αυξητικοί παράγοντες της ερυθράς σειράς Κ. Κανδύλης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αναιμία είναι μία από τις συχνότερες επιπλοκές του καρκίνου και συμβαίνει σε ένα μεγάλο ποσοστό ασθενών. Η ακριβής συχνότητά

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 Ο κυτταρικός κύκλος

Κεφάλαιο 9 Ο κυτταρικός κύκλος Κεφάλαιο 9 Ο κυτταρικός κύκλος Γ. Ρήγας Α. Αθανασίου 127 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κάθε ζωντανός οργανισμός αποτελείται από μονάδες που ονομάζονται κύτταρα, τα οποία συγκροτούν ομάδες, τα όργανα, που με την σειρά τους

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΡΜΙΣΗΣ, ΠΑΡΑΒΟΛΗΣ, ΠΡΥΜΝΟΔΕΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΛΛΙΜΕΝΙΣΜΟΥ ΣΚΑΦΩΝ ΣΕ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ. (ΛΙΜΑΝΙΑ κ.λπ.) ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΛΙΜΕΝΙΚΩΝ

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΡΜΙΣΗΣ, ΠΑΡΑΒΟΛΗΣ, ΠΡΥΜΝΟΔΕΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΛΛΙΜΕΝΙΣΜΟΥ ΣΚΑΦΩΝ ΣΕ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ. (ΛΙΜΑΝΙΑ κ.λπ.) ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΛΙΜΕΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΡΜΙΣΗΣ, ΠΑΡΑΒΟΛΗΣ, ΠΡΥΜΝΟΔΕΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΛΛΙΜΕΝΙΣΜΟΥ ΣΚΑΦΩΝ ΣΕ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ (ΛΙΜΑΝΙΑ κ.λπ.) ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΛΙΜΕΝΙΚΩΝ ΤΑΜΕΙΩΝ ΚΑΙ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΩΝ ΤΑΜΕΙΩΝ Επιμέλεια Άγγελου Αργυρακόπουλου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ. Μορφές δημόσιου δανεισμού. Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ. Μορφές δημόσιου δανεισμού. Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ Μορφές δημόσιου δανεισμού Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate 1 Ανάλογα με την πηγή προελεύσεως των πόρων Με βάση το κριτήριο αυτό, ο δανεισμός διακρίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 5 1.2.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον παρακάτω πίνακα σωστά συµπληρωµένο.

Μονάδες 5 1.2.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον παρακάτω πίνακα σωστά συµπληρωµένο. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate Κατηγορίες οφέλους και κόστους που προέρχονται από τις δημόσιες δαπάνες Για την αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 10 Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια

Κεφάλαιο 10 Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια Κεφάλαιο 10 Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια Α. Πανανή Η γενετική των νεοπλασματικών νοσημάτων τα τελευταία χρόνια παρουσίασε μία αλματώδη εξέλιξη. Είναι ενδιαφέρον ότι ο Γερμανός παθολογοανατόμος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Με την πιστοποίηση του έχει πρόσβαση στο περιβάλλον του φαρμακείου που παρέχει η εφαρμογή.

ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Με την πιστοποίηση του έχει πρόσβαση στο περιβάλλον του φαρμακείου που παρέχει η εφαρμογή. ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ Ο ασθενής έχοντας μαζί του το βιβλιάριο υγείας του και την τυπωμένη συνταγή από τον ιατρό, η οποία αναγράφει τον μοναδικό κωδικό της, πάει στο φαρμακείο. Το φαρμακείο αφού ταυτοποιήσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΙΖΩΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ. Από τι προκαλείται η κατάθλιψη?

ΜΕΙΖΩΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ. Από τι προκαλείται η κατάθλιψη? Η μείζων κατάθλιψη ανήκει σε μια κατηγορία ψυχικών διαταραχών που ονομάζονται διαταραχές της διάθεσης. Η κατάθλιψη είναι αρκετά συχνή. Υπολογίζεται ότι 15 στους 100 ανθρώπους θα πάθουν κατάθλιψη κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 50 Η χημειοθεραπεία σαν μέρος της αρχικής αντιμετώπισης του καρκίνου

Κεφάλαιο 50 Η χημειοθεραπεία σαν μέρος της αρχικής αντιμετώπισης του καρκίνου Κεφάλαιο 50 Η χημειοθεραπεία σαν μέρος της αρχικής αντιμετώπισης του καρκίνου Ν. Α. Μαλάμος Σ. Κ. Ρηγάτος ΟΡΙΣΜΟΣ Ως προεγχειρητική χημειοθεραπεία ορίζεται η πρώτη συστηματική θεραπεία που χορηγείται αμέσως

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Διαφορές εσωτερικού εξωτερικού δανεισμού. Η διαχρονική κατανομή του βάρους από το δημόσιο δανεισμό.

ΘΕΜΑ: Διαφορές εσωτερικού εξωτερικού δανεισμού. Η διαχρονική κατανομή του βάρους από το δημόσιο δανεισμό. 1 ΘΕΜΑ: Διαφορές εσωτερικού εξωτερικού δανεισμού. Η διαχρονική κατανομή του βάρους από το δημόσιο δανεισμό. Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate, εισηγητής Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ Αίτια πριν τη γέννηση

ΑΙΤΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ Αίτια πριν τη γέννηση ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ Ο ορισμός που δίνεται από το DSM IV και το ICD 10 ορίζει τη νοητική υστέρηση ως την ύπαρξη νοητικού πηλίκου μικρότερου από 70, όπως αυτό ορίζεται από τα ψυχομετρικά τεστ. Πρέπει επίσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΕΠΩΝΥΜΟ: ΟΝΟΜΑ: ΟΜΑΔΑ Α Για τις προτάσεις Α1 μέχρι και Α6 να

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους για τον επικείμενο διαγωνισμό του Υπουργείου Οικονομικών, με κορυφαίο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 26 Χειρουργική των μεταστάσεων

Κεφάλαιο 26 Χειρουργική των μεταστάσεων Κεφάλαιο 26 Χειρουργική των μεταστάσεων Γ. Σαββανής 414 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα από τα χαρακτηριστικά των κακοήθων όγκων είναι η ικανότητά τους να δημιουργούν μεταστάσεις οι οποίες αποτελούν την κύρια αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 38 Κυτταρικός κύκλος, φαρμακευτική αντίσταση και ογκοκατασταλτικό γονίδιο p53

Κεφάλαιο 38 Κυτταρικός κύκλος, φαρμακευτική αντίσταση και ογκοκατασταλτικό γονίδιο p53 Κεφάλαιο 38 Κυτταρικός κύκλος, φαρμακευτική αντίσταση και ογκοκατασταλτικό γονίδιο p53 Δ. Μουρατίδου Α. Μπούτης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ανάμεσα σε όλα τα φαινόμενα που σχετίζονται με τη διατήρηση ενός κυτταρικού πληθυσμού,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΟΥΣΙΩΝ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΟΥΣΙΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΟΥΣΙΩΝ Σύμφωνα με τα διεθνή συστήματα ταξινόμησης ICD 10 και DSM IV υπάρχουν 2 κατηγορίες διαταραχών που σχετίζονται με ουσίες. Στην πρώτη κατηγορία εντάσσονται οι διαταραχές που σχετίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Αθλητική Τριάδα Female Athlete Triad

Αθλητική Τριάδα Female Athlete Triad Αθλητική Τριάδα Αθλητική Τριάδα Female Athlete Triad Διαταραχή διατροφής Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας schroni@pe.uth.gr Αμηνόρροια (Otis, Drinkwater, Johnson, et al. 1997) Οστεοπόρωση Διαταραχή διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 63 Μη στερινοειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα στην ογκολογία

Κεφάλαιο 63 Μη στερινοειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα στην ογκολογία Κεφάλαιο 63 Μη στερινοειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα στην ογκολογία Μ. Σαμάρκος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (Non steroidal anti inflammatory drugs, NSAID ΜΣΑΦ) είναι μια κατηγορία φαρμάκων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΓΚΛΗΜΑΤΩΝ. ΟΜΙΛΗΤΗΣ Υπαστυνόμος Α ΡΑΓΚΟΣ Κωνσταντίνος

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΓΚΛΗΜΑΤΩΝ. ΟΜΙΛΗΤΗΣ Υπαστυνόμος Α ΡΑΓΚΟΣ Κωνσταντίνος ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΓΚΛΗΜΑΤΩΝ ΟΜΙΛΗΤΗΣ Υπαστυνόμος Α ΡΑΓΚΟΣ Κωνσταντίνος ΑΠΑΤΗ Αδίκημα διαχρονικό. Εξελίσσεται και μετασχηματίζεται. Η δημιουργία εκτεταμένου ηλεκτρονικού δικτύου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 58 Ορμονικοί χειρισμοί

Κεφάλαιο 58 Ορμονικοί χειρισμοί Κεφάλαιο 58 Ορμονικοί χειρισμοί Α. Ποταμιάνου 1020 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ορμονοθεραπεία στην αντιμετώπιση του καρκίνου και δη του καρκίνου του μαστού έχει χρησιμοποιηθεί για πρώτη φορά πριν από 100 χρόνια. Όλες οι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Διδάσκων : Πομπιέρη Βασιλεία, Δικηγόρος, LLM UCL Πτωχευτικό Δίκαιο Σημαντικότερες ρυθμίσεις σε προπτωχευτικό στάδιο. Εισαγωγή της διαδικασίας συνδιαλλαγής Σκοπός Η διάσωση και εξυγίανση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 43 Αλκαλοειδή της βίνκα ρόζεα

Κεφάλαιο 43 Αλκαλοειδή της βίνκα ρόζεα Κεφάλαιο 43 Αλκαλοειδή της βίνκα ρόζεα Ε. Ξυδάκης Γ. Μαρκάτος 732 ΓΕΝΙΚΑ ΧΗΜΙΚΗ ΔΟΜΗ Τα αλκαλοειδή της βίνκα (vinca alkaloids) είναι μεταξύ των πρώτων κυτταροτοξικών φαρμάκων που αποκαλύφθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία

Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία Κλασικός Αθλητισμός Δρόμοι : Μεσαίες και μεγάλες αποστάσεις Ταχύτητες Σκυταλοδρομίες Δρόμοι με εμπόδια Δρόμοι Μεσαίων και Μεγάλων αποστάσεων Στην αρχαία εποχή ο δρόμος που είχε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 48 Ανοσοτρποποιητικά αντινεοπλασματικά φάρμακα, αναστολείς της τυροσινικής κινάσης, και αναστολείς του πρωτεοσωματίου

Κεφάλαιο 48 Ανοσοτρποποιητικά αντινεοπλασματικά φάρμακα, αναστολείς της τυροσινικής κινάσης, και αναστολείς του πρωτεοσωματίου Κεφάλαιο 48 Ανοσοτρποποιητικά αντινεοπλασματικά φάρμακα, αναστολείς της τυροσινικής κινάσης, και αναστολείς του πρωτεοσωματίου Γ. Πανάγος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο κεφάλαιο αυτό θα αναφερθούμε σε νεότερα φάρμακα που

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6 Καρκινογένεση εξ ακτινοθεραπείας και σύνδρομα ραδιοευαισθητοποίησης

Κεφάλαιο 6 Καρκινογένεση εξ ακτινοθεραπείας και σύνδρομα ραδιοευαισθητοποίησης Κεφάλαιο 6 Καρκινογένεση εξ ακτινοθεραπείας και σύνδρομα ραδιοευαισθητοποίησης Β. Τάραντο ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η καρκινογένεση οφείλεται στην επίδραση επάνω στο κύτταρο και ιδιαίτερα στο DNA αυτού τριών βλαπτικών

Διαβάστε περισσότερα

{ i f i == 0 and p > 0

{ i f i == 0 and p > 0 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Σχεδίαση και Ανάλυση Αλγορίθμων Διδάσκων: Ε. Μαρκάκης, Φθινοπωρινό εξάμηνο 014-015 Λύσεις 1ης Σειράς Ασκήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 51 Συνδυασμένη ακτινο χημειοθεραπεία

Κεφάλαιο 51 Συνδυασμένη ακτινο χημειοθεραπεία Κεφάλαιο 51 Συνδυασμένη ακτινο χημειοθεραπεία Γ. Α. Πλατανιώτης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην προσπάθεια για αύξηση της κυτταροκτόνου δράσης της ακτινοβολίας στα νεοπλασματικά κύτταρα, έχουν χρησιμοποιηθεί διάφοροι παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 56 Αντίδοτα και φάρμακα διάσωσης από την τοξικότητα της θεραπείας και τις επιπλοκές

Κεφάλαιο 56 Αντίδοτα και φάρμακα διάσωσης από την τοξικότητα της θεραπείας και τις επιπλοκές Κεφάλαιο 56 Αντίδοτα και φάρμακα διάσωσης από την τοξικότητα της θεραπείας και τις επιπλοκές Γ. Πανάγος 985 ΛΕΥΚΟΒΟΡΙΝΗ Συνώνυμα: Calcium Folinate, Citrovorum factor, Φυλλινικό ασβέστιο, LEUCOVO RIN Vials

Διαβάστε περισσότερα

Οι γέφυρες του ποταμού... Pregel (Konigsberg)

Οι γέφυρες του ποταμού... Pregel (Konigsberg) Οι γέφυρες του ποταμού... Pregel (Konigsberg) Β Δ Β Δ Γ Γ Κύκλος του Euler (Euler cycle) είναι κύκλος σε γράφημα Γ που περιέχει κάθε κορυφή του γραφήματος, και κάθε ακμή αυτού ακριβώς μία φορά. Για γράφημα

Διαβάστε περισσότερα

Ταξινόμηση των μοντέλων διασποράς ατμοσφαιρικών ρύπων βασισμένη σε μαθηματικά κριτήρια.

Ταξινόμηση των μοντέλων διασποράς ατμοσφαιρικών ρύπων βασισμένη σε μαθηματικά κριτήρια. ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ Ταξινόμηη των μοντέλων διαποράς ατμοφαιρικών ρύπων βαιμένη ε μαθηματικά κριτήρια. Μοντέλο Ελεριανά μοντέλα (Elerian) Λαγκρατζιανά μοντέλα (Lagrangian) Επιπρόθετος διαχωριμός Μοντέλα

Διαβάστε περισσότερα

Κληρονομικότητα. Σήμερα! Κλάση Βάσης Παράγωγη κλάση Απλή κληρονομικότητα Protected δεδομένα Constructors & Destructors overloading

Κληρονομικότητα. Σήμερα! Κλάση Βάσης Παράγωγη κλάση Απλή κληρονομικότητα Protected δεδομένα Constructors & Destructors overloading Κληρονομικότητα Σήμερα! Κλάση Βάσης Παράγωγη κλάση Απλή κληρονομικότητα Protected δεδομένα Constructors & Destructors overloading 2 1 Κλάση Βάση/Παράγωγη Τα διάφορα αντικείμενα μπορούν να έχουν μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

1. Σε περίπτωση κατά την οποία η τιμή ενός αγαθού μειωθεί κατά 2% και η ζητούμενη

1. Σε περίπτωση κατά την οποία η τιμή ενός αγαθού μειωθεί κατά 2% και η ζητούμενη Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους για τον επικείμενο διαγωνισμό του Υ- πουργείου Οικονομικών και στοχεύοντας στην όσο το δυνατό πληρέστερη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Πραγματοποιούν Χειμερινό Σχολείο με Θέμα: «Υποστήριξη ασθενών με καρκίνο και των φροντιστών τους»

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Πραγματοποιούν Χειμερινό Σχολείο με Θέμα: «Υποστήριξη ασθενών με καρκίνο και των φροντιστών τους» ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Το Τμήμα του, το ΓΟΝ «Άγιοι, το ΠΜΣ «ΜΕΘ και Επείγουσα Νοσηλευτική» και η Ελληνική Εταιρεία Έρευνας και Εκπαίδευσης (ΕΕΝΕΕ) Πραγματοποιούν Χειμερινό Σχολείο με Θέμα: «Υποστήριξη ασθενών με καρκίνο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 41 Γενικές παράμετροι τελικού ελέγχου αξιολόγησης της ανταπόκρισης στη θεραπεία

Κεφάλαιο 41 Γενικές παράμετροι τελικού ελέγχου αξιολόγησης της ανταπόκρισης στη θεραπεία Κεφάλαιο 41 Γενικές παράμετροι τελικού ελέγχου αξιολόγησης της ανταπόκρισης στη θεραπεία Χ. Κουρούσης Λ. Χέλης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εκτίμηση της ανταπόκρισης στην αντινεοπλασματική θεραπεία αποτελεί συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 42 Αλκυλιούντες παράγοντες και αντινεοπλασματικά αντιβιοτικά

Κεφάλαιο 42 Αλκυλιούντες παράγοντες και αντινεοπλασματικά αντιβιοτικά Κεφάλαιο 42 Αλκυλιούντες παράγοντες και αντινεοπλασματικά αντιβιοτικά Σ. Ντρουφάκου ΑΛΚΥΛΙΟΥΝΤΕΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι αλκυλιούντες παράγοντες στοχεύουν το DNA και είναι κυτταροτοξικές, μεταλλαξιογόνες

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώσες Βιώσιμης Ανάπτυξης

Συνιστώσες Βιώσιμης Ανάπτυξης ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ Συνιστώσες Βιώσιμης Ανάπτυξης 1 Η στρατηγική ανάπτυξης των αστικών κέντρων αναπτύσσεται ως συνδυασμός τεσσάρων στοιχείων. Πολυκεντρικότητα Δικτύωση Βελτίωση και ανάπτυξη των υποδομών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΔΟΣ: ΠΕ11 ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΚΛΑΔΟΣ: ΠΕ11 ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΛΑΔΟΣ: ΠΕ11 ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Μάθημα: Ενόργανη Γυμναστική Χρήσιμα θεωρία στο κεφάλαιο της ενόργανης γυμναστικής για το γνωστικό αντικείμενο ΠΕ11 της Φυσικής Αγωγής από τα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια Κολλίντζα.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 22 Πολυσυστηματική πολυπαραγοντική προσέγγιση του καρκίνου

Κεφάλαιο 22 Πολυσυστηματική πολυπαραγοντική προσέγγιση του καρκίνου Κεφάλαιο 22 Πολυσυστηματική πολυπαραγοντική προσέγγιση του καρκίνου Κ. Σ. Γεννατάς ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αρχική αντιμετώπιση ενός ασθενούς με καρκίνο διαιρείται σε τρία στάδια: α) τη διάγνωση, β) τη σταδιοποίηση,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΕΠ 2000 ΑΣΕΠ 2000 Εμπορική Τράπεζα 1983 Υπουργείο Κοιν. Υπηρ. 1983

ΑΣΕΠ 2000 ΑΣΕΠ 2000 Εμπορική Τράπεζα 1983 Υπουργείο Κοιν. Υπηρ. 1983 20 Φεβρουαρίου 2010 ΑΣΕΠ 2000 1. Η δεξαμενή βενζίνης ενός πρατηρίου υγρών καυσίμων είναι γεμάτη κατά τα 8/9. Κατά τη διάρκεια μιας εβδομάδας το πρατήριο διέθεσε τα 3/4 της βενζίνης αυτής και έμειναν 4000

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 12 Είδη κακοήθων νεοπλασμάτων, ιστολογική ταυτοποίηση, ταξινόμηση των όγκων, ιστολογικός βαθμός κακοήθειας

Κεφάλαιο 12 Είδη κακοήθων νεοπλασμάτων, ιστολογική ταυτοποίηση, ταξινόμηση των όγκων, ιστολογικός βαθμός κακοήθειας Κεφάλαιο 12 Είδη κακοήθων νεοπλασμάτων, ιστολογική ταυτοποίηση, ταξινόμηση των όγκων, ιστολογικός βαθμός κακοήθειας Κ. Πετράκη 185 ΟΡΙΣΜΟΙ Ο όρος όγκος χρησιμοποιήθηκε αρχικώς για να προσδιορίσει μια φλεγμονώδους

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΑΧΝΟΕΙΔΗΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑ : «ΚΕΡΑΥΝΟΣ ΕΝ ΑΙΘΡΙΑ» Του Δρος Χρήστου Γεωργόπουλου

ΥΠΑΡΑΧΝΟΕΙΔΗΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑ : «ΚΕΡΑΥΝΟΣ ΕΝ ΑΙΘΡΙΑ» Του Δρος Χρήστου Γεωργόπουλου ΥΠΑΡΑΧΝΟΕΙΔΗΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑ : «ΚΕΡΑΥΝΟΣ ΕΝ ΑΙΘΡΙΑ» Του Δρος Χρήστου Γεωργόπουλου Τι είναι Υπαραχνοειδής αιμορραγία είναι ένας ιδιαίτερος τύπος εγκεφαλικής αιμορραγίας που συνήθως εκδηλώνεται αιφνιδιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

«Διεργασίες μεταφοράς και διασποράς της αέριας ρύπανσης

«Διεργασίες μεταφοράς και διασποράς της αέριας ρύπανσης ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ «Διεργασίες μεταφοράς και διασποράς της αέριας ρύπανσης 1 Ατμοσφαιρικός κύκλος της ρύπανσης Ως γνωστόν, οι ανθρωπογενείς εκπομπές ρύπων είναι υπεύθυνες για τα υψηλά επίπεδα ρύπανσης

Διαβάστε περισσότερα

Μητροπολιτικά Οπτικά Δίκτυα. 11.1. Εισαγωγή

Μητροπολιτικά Οπτικά Δίκτυα. 11.1. Εισαγωγή Μητροπολιτικά Οπτικά Δίκτυα 11.1. Εισαγωγή Τα τηλεπικοινωνιακά δίκτυα είναι διαιρεμένα σε μια ιεραρχία τριών επιπέδων: Στα δίκτυα πρόσβασης, τα μητροπολιτικά δίκτυα και τα δίκτυα κορμού. Τα δίκτυα κορμού

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 27 Χειρουργική θεραπεία και αντιμετώπιση των πνευμονικών μεταστάσεων

Κεφάλαιο 27 Χειρουργική θεραπεία και αντιμετώπιση των πνευμονικών μεταστάσεων Κεφάλαιο 27 Χειρουργική θεραπεία και αντιμετώπιση των πνευμονικών μεταστάσεων Ι. Τούμπουλης Ί. Μπελένης 452 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μετά το ήπαρ, οι πνεύμονες αποτελούν το δεύτερο συχνότερο όργανο ε ντόπισης μεταστάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιαιτερότητες παιδικού άσθματος

Ιδιαιτερότητες παιδικού άσθματος Ιδιαιτερότητες παιδικού άσθματος Νίκος Παπαδόπουλος Αλλεργιολογικό τμήμα Β ΠΠΚ Εισαγωγή Το παιδί δεν είναι ένας ενήλικας σε μικρογραφία Δυναμική ανάπτυξη οργάνων Πνεύμονες Ανοσιακό σύστημα Δυναμική ειδικοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 25 Γενικές αρχές παρηγορητικής και θεραπευτικής χειρουργικής στην ογκολογία

Κεφάλαιο 25 Γενικές αρχές παρηγορητικής και θεραπευτικής χειρουργικής στην ογκολογία Κεφάλαιο 25 Γενικές αρχές παρηγορητικής και θεραπευτικής χειρουργικής στην ογκολογία Γ. Πλατανιώτης 407 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο χειρουργός ογκολόγος είναι υπεύθυνος πολλές φορές για την αρχική διάγνωση, την σταδιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Ημέρα 4 η (α) Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης. (β) Η απόλυτη υπεραξία. Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης

Ημέρα 4 η (α) Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης. (β) Η απόλυτη υπεραξία. Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης Ημέρα 4 η (α) Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης (β) Η απόλυτη υπεραξία Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης Στο κεφάλαιο για την αγορά και την πώληση της εργατικής δύναμης (ελληνική έκδοση: τόμος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 28 Η σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση των μεταστάσεων του κεντρικού νευρικού συστήματος

Κεφάλαιο 28 Η σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση των μεταστάσεων του κεντρικού νευρικού συστήματος Κεφάλαιο 28 Η σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση των μεταστάσεων του κεντρικού νευρικού συστήματος Ν. Ι. Κορδιολής Δ. Καζαντζής ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όπως διαπιστώνεται, οι μεταστάσεις στον εγκέφαλο την σπονδυλική στήλη

Διαβάστε περισσότερα

1. Ας υποθέσουμε ότι η εισοδηματική ελαστικότητα ζήτησης για όσπρια είναι ίση με το μηδέν. Αυτό σημαίνει ότι:

1. Ας υποθέσουμε ότι η εισοδηματική ελαστικότητα ζήτησης για όσπρια είναι ίση με το μηδέν. Αυτό σημαίνει ότι: 1. Ας υποθέσουμε ότι η εισοδηματική ελαστικότητα ζήτησης για όσπρια είναι ίση με το μηδέν. Αυτό σημαίνει ότι: α) Ανεξάρτητα από το ύψος της τιμής των οσπρίων, ο καταναλωτής θα δαπανά πάντα ένα σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

Ημέρα 3 η. (α) Aπό την εργασιακή διαδικασία στη διαδικασία παραγωγής (β) Αξία του προϊόντος και αξία της εργασιακής δύναμης

Ημέρα 3 η. (α) Aπό την εργασιακή διαδικασία στη διαδικασία παραγωγής (β) Αξία του προϊόντος και αξία της εργασιακής δύναμης Ημέρα 3 η. (α) Aπό την εργασιακή διαδικασία στη διαδικασία παραγωγής (β) Αξία του προϊόντος και αξία της εργασιακής δύναμης Η εργασιακή διαδικασία και τα στοιχεία της. Η κοινωνική επικύρωση των ιδιωτικών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 62 Ιντερφερόνες

Κεφάλαιο 62 Ιντερφερόνες Κεφάλαιο 62 Ιντερφερόνες Π. Β. Γκινόπουλος Κ. Α. Λέτσας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην δεκαετία του 1970 1980 1,2,3,88, η χρωματογραφική ανάλυση (HPLC) δειγμάτων ορού ασθενών με ιογενή λοίμωξη κατέδειξε τρεις αιχμές (α,β,γ)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ 1

ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ 1 ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ 1 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Περίληψη. Στο κείμενο τονίζεται η σημασία της ανθρώπινης επικοινωνίας και η ανάγκη της πραγμάτωσής της σε εναρμόνιση με το φυσικό περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόμενα θέματα στο μάθημα. Αρχές Οικονομικής Θεωρίας ΟΜΑΔΑ Α. Στις προτάσεις από Α.1. μέχρι και Α10 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της

Προτεινόμενα θέματα στο μάθημα. Αρχές Οικονομικής Θεωρίας ΟΜΑΔΑ Α. Στις προτάσεις από Α.1. μέχρι και Α10 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της Προτεινόμενα θέματα στο μάθημα Αρχές Οικονομικής Θεωρίας ΟΜΑΔΑ Α Στις προτάσεις από Α.1. μέχρι και Α10 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα σε κάθε αριθμό την ένδειξη Σωστό, αν

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 54 Διφωσφονικά

Κεφάλαιο 54 Διφωσφονικά Κεφάλαιο 54 Διφωσφονικά Ν. Μυλωνάκης 944 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι οστικές μεταστάσεις είναι συνήθεις σε ασθενείς με καρκίνο του μαστού, του προστάτη, του πνεύμονα, πολλαπλούν μυέλωμα κλπ. Στους συμπαγείς όγκους η εμφάνιση

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗ ΚΡΗΤΗ

ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗ ΚΡΗΤΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗ ΚΡΗΤΗ ΑΝΤΙΟΠΗ ΓΙΓΑΝΤΙ ΟΥ Τοµεάρχης Λειτουργίας Κέντρων Ελέγχου Συστηµάτων Μεταφοράς ιεύθυνσης ιαχείρισης Νησιών ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΡΗΤΗΣ 2009 Εγκατεστηµένη Ισχύς (Ατµοµονάδες, Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8 Τεχνικές μοριακής ιστοπαθολογίας στην Ογκολογία

Κεφάλαιο 8 Τεχνικές μοριακής ιστοπαθολογίας στην Ογκολογία Κεφάλαιο 8 Τεχνικές μοριακής ιστοπαθολογίας στην Ογκολογία Ν. Καπράνος Δ. Ροντογιάννη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η σύγχρονη ιατρική είναι άρρηκτα δεμένη με την επαναστατική εξέλιξη της μοριακής βιολογίας. Με την εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

23/2/07 Sleep out Πλατεία Κλαυθμώνος

23/2/07 Sleep out Πλατεία Κλαυθμώνος 23/2/07 Sleep out Πλατεία Κλαυθμώνος Μια βραδιά στο λούκι με τους αστέγους «Έχετε ποτέ σκεφτεί να κοιμηθείτε μια χειμωνιάτικη νύχτα στο δρόμο;» Με αυτό το ερώτημα απευθύναμε και φέτος την πρόσκληση στους

Διαβάστε περισσότερα

Εξαναγκασμένες ταλαντώσεις, Ιδιοτιμές με πολλαπλότητα, Εκθετικά πινάκων. 9 Απριλίου 2013, Βόλος

Εξαναγκασμένες ταλαντώσεις, Ιδιοτιμές με πολλαπλότητα, Εκθετικά πινάκων. 9 Απριλίου 2013, Βόλος ιαφορικές Εξισώσεις Εξαναγκασμένες ταλαντώσεις, Ιδιοτιμές με πολλαπλότητα, Ατελείς ιδιοτιμές Εκθετικά πινάκων Μανόλης Βάβαλης Τμήμα Μηχανικών Η/Υ Τηλεπικοινωνιών και ικτύων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 9 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Ταξάνες Χ. Πανόπουλος ΠΑΚΛΙΤΑΞΕΛΗ (TAXOL) ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ταξάνες Χ. Πανόπουλος ΠΑΚΛΙΤΑΞΕΛΗ (TAXOL) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κεφάλαιο 46 Ταξάνες Χ. Πανόπουλος 756 Τα κύτταρα υποστηρίζονται από ένα κυτταροσκελετό που αποτελείται από πρωτεϊνικές ίνες. Ένας αστεροειδής σχηματισμός από μικροσωληνίσκους, εκτείνεται από το κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 66 Ραδιοϊσοτοπική συστηματική θεραπεία του πόνου από οστικές μεταστάσεις

Κεφάλαιο 66 Ραδιοϊσοτοπική συστηματική θεραπεία του πόνου από οστικές μεταστάσεις Κεφάλαιο 66 Ραδιοϊσοτοπική συστηματική θεραπεία του πόνου από οστικές μεταστάσεις Χ. Γιαννοπούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι οστικές μεταστάσεις αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των ασθενών με καρκίνο του προστάτη,

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση Προτύπων. Σημερινό Μάθημα

Αναγνώριση Προτύπων. Σημερινό Μάθημα Αναγνώριση Προτύπων Σημερινό Μάθημα Η κατάρα της διαστατικότητας Μείωση διαστάσεων εξαγωγή χαρακτηριστικών επιλογή χαρακτηριστικών Αναπαράσταση έναντι Κατηγοριοποίησης Ανάλυση Κυρίων Συνιστωσών PCA Γραμμική

Διαβάστε περισσότερα

21/11/2005 Διακριτά Μαθηματικά. Γραφήματα ΒΑΣΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ : ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΚΑΙ ΚΥΚΛΟΙ Δ Ι. Γεώργιος Βούρος Πανεπιστήμιο Αιγαίου

21/11/2005 Διακριτά Μαθηματικά. Γραφήματα ΒΑΣΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ : ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΚΑΙ ΚΥΚΛΟΙ Δ Ι. Γεώργιος Βούρος Πανεπιστήμιο Αιγαίου Γραφήματα ΒΑΣΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ : ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΚΑΙ ΚΥΚΛΟΙ A Ε B Ζ Η Γ K Θ Δ Ι Ορισμός Ένα (μη κατευθυνόμενο) γράφημα (non directed graph) Γ, είναι μία δυάδα από σύνολα Ε και V και συμβολίζεται με Γ=(Ε,V). Το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Ι. Πασσάς. Γλώσσα. Οι λειτουργίες της γλώσσας Η γλωσσική 4εταβολή και ο δανεισ4ός

Γιάννης Ι. Πασσάς. Γλώσσα. Οι λειτουργίες της γλώσσας Η γλωσσική 4εταβολή και ο δανεισ4ός Γιάννης Ι. Πασσάς Γλώσσα Οι λειτουργίες της γλώσσας Η γλωσσική 4εταβολή και ο δανεισ4ός Αρχή πάντων ορισµός εστί Γλώσσα: Κώδικας ση4είων ορισ4ένης 4ορφής (γλωσσικής), 4ε τα ο

Διαβάστε περισσότερα

Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία

Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία Κινητική Μάθηση Μέρος Πρώτο : Ανθρώπινη απόδοση εκτέλεση 1. Εισαγωγή «Η ικανότητα που έχει κάποιος, να πετυχαίνει ένα τελικό αποτέλεσμα με την μεγαλύτερη δυνατή σιγουριά και τη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 61 Οι αυξητικοί παράγοντες της λευκής σειράς

Κεφάλαιο 61 Οι αυξητικοί παράγοντες της λευκής σειράς Κεφάλαιο 61 Οι αυξητικοί παράγοντες της λευκής σειράς Ε. Δεμίρη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η μυελοκαταστολή αποτελεί συχνή παρενέργεια πολλών χημειοθεραπευτικών σχημάτων και αυτό περιορίζει την χορήγησή τους. 1 Επιπλέον

Διαβάστε περισσότερα

Number of Postmenopausal Women in the US Is Continually Increasing

Number of Postmenopausal Women in the US Is Continually Increasing ΚΑΡΚΙΝΟΣ και ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Number of Postmenopausal Women in the US Is Continually Increasing Population 100,000 90,000 80,000 70,000 60,000 50,000 40,000 30,000 20,000 10,000 0 65 years 60-64

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακή Εικόνα. Σημερινό μάθημα!

Ψηφιακή Εικόνα. Σημερινό μάθημα! Ψηφιακή Εικόνα Σημερινό μάθημα! Ψηφιακή Εικόνα Αναλογική εικόνα Ψηφιοποίηση (digitalization) Δειγματοληψία Κβαντισμός Δυαδικές δ έ (Binary) εικόνες Ψηφιακή εικόνα & οθόνη Η/Υ 1 Ψηφιακή Εικόνα Μια ακίνητη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2.6: Η Διαδικασία Εντοπισμού Επιχειρηματικών Ευκαιριών. Το έκτο κεφάλαιο πραγματεύεται την ευρύτερη έννοια της

Κεφάλαιο 2.6: Η Διαδικασία Εντοπισμού Επιχειρηματικών Ευκαιριών. Το έκτο κεφάλαιο πραγματεύεται την ευρύτερη έννοια της Κεφάλαιο 2.6: Η Διαδικασία Εντοπισμού Επιχειρηματικών Ευκαιριών Περίληψη Κεφαλαίου: Το έκτο κεφάλαιο πραγματεύεται την ευρύτερη έννοια της Επιχειρηματικής Ευκαιρίας, τα στάδια εντοπισμού της και τους γενικότερους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 47 Αντιμεταβολίτες

Κεφάλαιο 47 Αντιμεταβολίτες Κεφάλαιο 47 Αντιμεταβολίτες Χ. Πανόπουλος 763 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι αντιμεταβολίτες είναι φάρμακα με δομή όμοια με φυσικές ουσίες, που α παιτούνται για την ομαλή λειτουργία του κυττάρου. Η δομική αυτή ομοιότητα

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ποιοι κερδίζουν από το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών; Γιατί η άμεση ανταλλαγή αγαθών, ορισμένες φορές, είναι δύσκολο να

- 1 - Ποιοι κερδίζουν από το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών; Γιατί η άμεση ανταλλαγή αγαθών, ορισμένες φορές, είναι δύσκολο να - 1 - Ο παράξενος πραματευτής Ανθολόγιο Ε & Στ τάξης: 277-279 Οικονομικές έννοιες Ανταλλαγή Αντιπραγματισμός Εμπόριο Ερωτήσεις Ποιοι κερδίζουν από το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών; Γιατί η άμεση ανταλλαγή

Διαβάστε περισσότερα

Αικ. Κωνσταντοπούλου Παιδίατρος

Αικ. Κωνσταντοπούλου Παιδίατρος H πρόληψη στην Υγεία στην Ελλάδα Δημοσιεύθηκε: 13 Saturday November @ GTB Standard Time Θεματική Ενότητα: Υγεία Η πρόληψη αποσκοπεί στην ελάττωση του κινδύνου εμφάνισης ή εξελικτικής επιδείνωσης νόσου,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 Καρκίνος και περιβαλλοντικοί παράγοντες

Κεφάλαιο 1 Καρκίνος και περιβαλλοντικοί παράγοντες Κεφάλαιο 1 Καρκίνος και περιβαλλοντικοί παράγοντες Ε. Πετρίδου Θ. Σπυριδόπουλος Α. Σκαλίδου 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκίνος αποτελεί σημαντικό πρόβλημα της Δημόσιας Υγείας, τόσο στις αναπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3.2. Γυναικεία Απασχόληση. Στη δεύτερη ενότητα αναλύεται διεξοδικά η σημασία της γυναικείας

Ενότητα 3.2. Γυναικεία Απασχόληση. Στη δεύτερη ενότητα αναλύεται διεξοδικά η σημασία της γυναικείας Ενότητα 3.2. Γυναικεία Απασχόληση Περίληψη Ενότητας: Στη δεύτερη ενότητα αναλύεται διεξοδικά η σημασία τ γυναικείας απασχόλησ και επιχειρηματικότητας στη σύγχρονη κοινωνία. Επιπρόσθετα, αναλύονται προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 13 Χειρισμός χειρουργικού παρασκευάσματος ταχεία βιοψία

Κεφάλαιο 13 Χειρισμός χειρουργικού παρασκευάσματος ταχεία βιοψία Κεφάλαιο 13 Χειρισμός χειρουργικού παρασκευάσματος ταχεία βιοψία Ε. Μπαϊρακτάρη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εργασία ρουτίνας που συνοδεύει ένα χειρουργικό παρασκεύασμα περιλαμβάνει τη μακροσκοπική και μικροσκοπική εξέταση.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 49 Αντινεοπλασματικά φάρμακα με περιορισμένες ενδείξεις και αμφισβητούμενης κατάταξης αντινεοπλασματικά χημειοθεραπευτικά φάρμακα

Κεφάλαιο 49 Αντινεοπλασματικά φάρμακα με περιορισμένες ενδείξεις και αμφισβητούμενης κατάταξης αντινεοπλασματικά χημειοθεραπευτικά φάρμακα Κεφάλαιο 49 Αντινεοπλασματικά φάρμακα με περιορισμένες ενδείξεις και αμφισβητούμενης κατάταξης αντινεοπλασματικά χημειοθεραπευτικά φάρμακα Γ. Πανάγος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο κεφάλαιο αυτό περιελάβαμε κυρίως παλαιότερα

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΙΑΚΡΙΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ»

«ΔΙΑΚΡΙΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ» HY 118α «ΔΙΚΡΙΤ ΜΘΗΜΤΙΚ» ΣΚΗΣΕΙΣ ΠΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΙΣΤΩΝ εώργιος Φρ. εωργακόπουλος ΜΕΡΟΣ (1) ασικά στοιχεία της θεωρίας συνόλων. Π. ΚΡΗΤΗΣ ΤΜ. ΕΠ. ΥΠΟΛΟΙΣΤΩΝ «ΔΙΚΡΙΤ ΜΘΗΜΤΙΚ». Φ. εωργακόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 34 Βραχυθεραπεία

Κεφάλαιο 34 Βραχυθεραπεία Κεφάλαιο 34 Βραχυθεραπεία Μ. Ι. Μπαλαφούτα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Υπάρχουν δύο τύποι ακτινοθεραπείας, η εξωτερικής δέσμης (Ε ΑΚΘ) ή τηλεθεραπεία και η εσωτερική η οποία υποδιαιρείται στην των κλειστών ραδιενεργών πηγών

Διαβάστε περισσότερα

Συντάκτης: Παναγιώτης Βεργούρος, Οικονομολόγος Συγγραφέας βιβλίων, Μικρο μακροοικονομίας διαγωνισμών ΑΣΕΠ

Συντάκτης: Παναγιώτης Βεργούρος, Οικονομολόγος Συγγραφέας βιβλίων, Μικρο μακροοικονομίας διαγωνισμών ΑΣΕΠ Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους για τον επικείμενο διαγωνισμό του Υ- πουργείου Οικονομικών και στοχεύοντας στην όσο το δυνατό πληρέστερη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 35 Εισαγωγική προεγχειρητική ακτινοθεραπεία

Κεφάλαιο 35 Εισαγωγική προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Κεφάλαιο 35 Εισαγωγική προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Γ. Σαρρής Ν. Μπουντούρογλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Ακτινοθεραπεία στην θεραπεία των κακοήθων όγκων μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνη με σκοπό την ίαση αποκλειστική

Διαβάστε περισσότερα

Συγκέντρωση Κίνησης. 6.1. Εισαγωγή. 6.2. Στατική Συγκέντρωση Κίνησης

Συγκέντρωση Κίνησης. 6.1. Εισαγωγή. 6.2. Στατική Συγκέντρωση Κίνησης Συγκέντρωση Κίνησης 6.1. Εισαγωγή Σε ένα οπτικό WDM δίκτυο, οι κόμβοι κορμού επικοινωνούν μεταξύ τους και ανταλλάσουν πληροφορία μέσω των lightpaths. Ένα WDM δίκτυο κορμού είναι υπεύθυνο για την εγκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Βελτίωση Εικόνας. Σήμερα!

Βελτίωση Εικόνας. Σήμερα! Βελτίωση Εικόνας Σήμερα! Υποβάθμιση εικόνας Τεχνικές Βελτίωσης Restoration (Αποκατάσταση) Τροποποίηση ιστογράμματος Ολίσθηση ιστογράμματος Διάταση (stretching) Ισοστάθμιση του ιστογράμματος (histogram

Διαβάστε περισσότερα