Κεφάλαιο 42 Αλκυλιούντες παράγοντες και αντινεοπλασματικά αντιβιοτικά

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κεφάλαιο 42 Αλκυλιούντες παράγοντες και αντινεοπλασματικά αντιβιοτικά"

Transcript

1 Κεφάλαιο 42 Αλκυλιούντες παράγοντες και αντινεοπλασματικά αντιβιοτικά Σ. Ντρουφάκου ΑΛΚΥΛΙΟΥΝΤΕΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι αλκυλιούντες παράγοντες στοχεύουν το DNA και είναι κυτταροτοξικές, μεταλλαξιογόνες και καρκινογόνες ουσίες. Προκαλούν βλάβη στη λειτουργία του κυττάρου μεταφέροντας ομάδες αλκυλίων σε αμινομάδες, καρβοξυλομάδες, σουλφυδρυλικές ή φωσφορικές ο μάδες βιολογικά σημαντικών μορίων όπως είναι τα νουκλεïνικά οξέα (DNA και RNA) και οι πρωτείνες. Έτσι, δημιουργούνται ρωγμές καθώς και διασταυρούμενη σύνδεση (cross linking) μεταξύ των αλύσεων των νουκλεïνικών οξέων και αυτό έχει ως αποτέλεσμα να γίνονται λάθη στις αλληλουχίες των νουκλεοτιδίων που κωδικοποιούν για το DNA και το RNA, (δηλαδή λάθη στη μεταγραφή και μετάφραση του γενετικού υλικού) και ως εκ τούτου παραγωγή παθολογικών πρωτεïνών. Πρόκειται για φάρμακα που δρουν κατά τη διάρκεια του κυτταρικού κύκλου, αλλά όχι σε μια συγκεκριμένη φάση του κύκλου (cell cycle specific but not phase specific). Έχουν επομένως μια γραμμική καμπύλη δόσης ανταπόκρισης: όσο μεγαλύτερη η δόση του φαρμάκου, τόσο μεγαλύτερο το ποσοστό των κυττάρων που καταστρέφονται. Οι ομάδες φαρμάκων που ανήκουν στους αλκυλιούντες παράγοντες είναι αυτές που αναφέρονται στον πίνακα 1. Πίνακας 1. Oμάδες φαρμάκων που ανήκουν στους αλκυλιούντες παράγοντες Alkyl sulfonate Βουσουλφάνη Παράγωγα ethylenimine Θειοτέπα Άλατα μετάλων Πλατίνα, καρμποπλατίνα, οξαλιπλατίνα Παράγωγα μουστάρδας (nitrogen mustard) Χλωραμβουκίλη, κυκλοφωσφαμίδη, ιφωσφαμίδη, εστραμουστίνη, μεχλωραιθαμίνη, μελφαλάνη Νιτροζουρίες Καρμουστίνη, λομουστίνη, στρεπτοζοτοκίνη Τριαζένια Ντακαρβαζίνη, προκαρβαζίνη, τεμοζολαμίδη Η συχνότητα των παρενεργειών όπως περιγράφεται παρακάτω, έχει ως εξής: Καθολική: παρατηρείται στο 100% των ασθενών. Συνήθης: παρατηρείται στο 15% έως 90% των ασθενών. Σποραδική: παρατηρείται στο 5% έως 15% των ασθενών. Ασυνήθης: παρατηρείται στο 1% έως 5% των ασθενών. Σπάνια: παρατηρείται σε ποσοστό <1% των ασθενών. ΒΟΥΣΟΥΛΦΑΝΗ (Myleran) Ενδείξεις: Χρονία μυελογενής λευχαιμία. Μεγαθεραπεία και μεταμόσχευση μυελού των οστών. Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: Δρα μέσω αλκυλίωσης (βλέπε εισαγωγή). Καταβολίζεται σε ανενεργή προïόντα που αποβάλλονται με τα ούρα. 714

2 1) Μυελοκαταστολή: Δοσοπεριοριστική τοξικότητα. Η πτώση στον αριθμό των λευκοκυττάρων συνήθως αρχίζει 2 ε βδομάδες από την έναρξη της θεραπείας και συνεχίζεται για 2 εβδομάδες μετά το πέρας της θεραπείας. Η αποκατάσταση της λειτουργίας του μυελού των οστών παρατηρείται 3 με 6 εβδομάδες μετά την διακοπή του φαρμάκου. 2) Γαστρεντερικό: Σπανίως ναυτία και έμετος. 3) Δέρμα βλεννογόνοι: Σποραδικά παρατηρείται υπέρχρωση στους βλεννογόνους και στο δέρμα, ειδικά στις πτυχές. 4) Αναπνευστικό: Σπανίως διάμεση πνευμονική ίνωση και είναι ένδειξη για διακοπή του φαρμάκου. Σ αυτήν την περίπτωση, τα κορτικοειδή μπορεί να βελτιώσουν τα συμπτώματα και να μειώσουν τις πιθανότητες μόνιμης βλάβης του πνεύμονα. 5) Μεταβολικές διαταραχές: Σπανίως, επινεφριδιακή ανεπάρκεια. Συχνά, ωοθηκική ανεπάρκεια και αμμηνόροια. 6) Διάφορα: Πιθανή η εμφάνιση δευτεροπαθών νεοπλασιών. Σποραδικά, όταν χρησιμοποιείται το φάρμακο στα πλαίσια μεγαθεραπείας μπορεί να παρουσιασθούν επιληπτικές κρίσεις καθώς και θανατηφόρος απόφραξη των ηπατικών φλεβών. 2mg έως 8mg από το στόμα, ημερησίως. Όσον αφορά τη μεγαθεραπεία υπάρχουν ειδικά πρωτόκολλα. ΧΛΩΡΑΜΒΟΥΚΙΛΗ (Leukeran) Ενδείξεις: Χρονία λεμφοκυτταρική λευχαιμία, χαμηλής κακοήθειας μη Hodgkin λέμφωμα, μακροσφαιριναιμία Waldenström. Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: Δρα Υδρολύεται σε ανενεργή και ενεργή προϊόντα, κάποιο ποσοστό δε μεταβολίζεται στο ήπαρ. Το φάρμακο και τα παράγωγά του αποβάλλονται από τα ούρα. 1) Μυελοκαταστολή: Δοσοπεριοριστική και μπορεί να είναι παρατεταμένη. 2) Γαστρεντερικό: Ναυτία, εμετός και άλλες εκδηλώσεις από το γαστρεντερικό παρατηρούνται με μεγαλύτερες δόσεις αλλά είναι ασυνήθεις. 3) Διάφορα: Συχνά παρατηρούνται αμηνόρροια και αζωοσπερμία, ενώ σπανίως, διαταραχές της ηπατικής λειτουργίας και πνευμονική ίνωση. Δευτεροπαθή νεοπλάσματα είναι πιθανό να παρατηρηθούν καθώς και νευρολογικές διαταραχές (επιληπτικές κρίσεις και κώμα με πολύ αυξημένες δόσεις.) Χρησιμοποιoύνται διάφορα δοσολογικά σχήματα για παράδειγμα 0,05 έως 0,15 mg/kgr ημερησίως από το στόμα για 3 με 6 ε βδομάδες και ακολούθως δόση συντήρησης. Υπάρχει κίνδυνος για αυξημένη τοξικότητα του φαρμάκου όταν έχει προηγηθεί χρήση βαρβιτουρικών. ΚΥΚΛΟΦΩΣΦΑΜΙΔΗ (Endoxan, Cytoxan) Ενδείξεις: Καρκίνος μαστού, πνεύμονος, ωοθηκών, ουροδόχου κύστεως, οστεοσαρκώματα, σαρκώματα μαλακών μορίων, νόσος του Hodgkin και μη Hodgkin λεμφώματα, οξείες και χρόνιες λεμφοκυτταρικές λευχαιμίες, μακροσφαιριναιμία Waldenström, τροφοβλαστική νόσος της κύησης και πολλαπλούν μυέλωμα. Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: Δρα μέσω αλκυλίωσης (βλέπε εισαγωγή). Επίσης αναστέλλει την σύνθεση του DNA. Το φάρμακο ενεργοποιείται από μέσω αλκυλίωσης (βλέπε εισαγωγή). το σύστημα μικροσωμιακών ενζύμων 715

3 του ήπατος με αποτέλεσμα τον σχηματισμό μιας αλδεΰδης η οποία αποσυντίθεται στο πλάσμα και στους περιφερικούς ιστούς και παράγεται ακρολεϊνη και ένας αλκυλιωτικός μεταβολίτης. Τα προϊόντα αυτά μεταβολίζονται στο ή παρ. Φάρμακα που επάγουν τα μικροσωμιακά ένζυμα μπορεί να αυξήσουν την τοξικότητα ενώ η ηπατική βλάβη μπορεί να την μειώσει. Οι ενεργείς και ανενεργείς μεταβολίτες απεκκρίνονται με τα ούρα. 1) Μυελοκαταστολή: δοσοπεριοριστική τοξικότητα. Κυρίως λευκοπενία, τα αιμοπετάλια δεν επηρεάζονται πολύ. Το ναδίρ συμβαίνει περίπου την 10 η έως την 14 η ημέρα μετά την ενδοφλέβια χορήγηση, με αποκατάσταση την 21 η ημέρα. 2) Γαστρεντερικό: ναυτία και έμετος παρατηρούνται συχνά μετά από ενδοφλέβια χορήγηση και λιγότερο συχνά μετά από χορήγηση από το στόμα 3) Δέρμα βλεννογόνοι: αναστρέψιμη α λωπεκία είναι συχνή και συνήθως αρχίζει 2 με 3 εβδομάδες μετά την χορήγηση του φαρμάκου. Το δέρμα και τα νύχια μπορεί να παρουσιάσουν υπέρχρωση. 4) Κυστικές διαταραχές: δοσοπεριοριστική τοξικότης. Σε ποσοστό 10% των α σθενών μπορεί να εμφανισθεί κυστίτις (αιμορραγική ή μη αιμορραγική). Είναι συνήθως αναστρέψιμη αλλά μπορεί και να επιμείνει με αποτέλεσμα ίνωση ή α κόμα και θάνατο. Η πιθανότητα εμφάνισης της ελαττώνεται με άφθονη χορήγηση υγρών και πρωινή χορήγηση του φαρμάκου. Η Mesna επίσης έχει προφυλακτική δράση. 5) Διάφορα: Παροδική εμφάνιση του συνδρόμου απρόσφορης έκκρισης αντιδιουρητικής ορμόνης (SIADH), ιδιαίτερα ό ταν χρησιμοποιείται σε μεγάλες δόσεις. Σπάνια, μπορεί να εμφανισθεί διάμεση πνευμονική ίνωσηδ. Επίσης, έχουν παρατηρηθεί δευτεροπαθείς νεοπλασίες (οξεία λευχαιμία και καρκίνος ουροδόχου κύστεως). Οξεία και πιθανώς θανατηφόρα καρδιοτοξικότητα μπορεί να συμβεί σε χορήγηση μεγάλων δόσεων του φαρμάκου στα πλαίσια μεγαθεραπείας (οξεία μυοπερικαρδίτιδα) ανάλογα με το θεραπευτικό πρωτόκολλο στο οποίο αναφερόμαστε. Χρειάζεται τροποποίηση της δόσεως εάν υπάρχει ηπατική ή νεφρική δυσλειτουργία. Όπως προαναφέρθηκε το φάρμακο πρέπει να χορηγείται πρωί, με άφθονα υγρά και η ουροδόχος κύστη να αδειάζει πολλές φορές ημερησίως ώστε να μειωθεί η πιθανότητα εμφάνισης κυστίτιδας. Με βαρφαρίνη παρατείνεται ο χρόνος προθρομβίνης, ενώ με σουκινυλχολίνη αυξάνεται ο νευρομυϊκός αποκλεισμός. ΙΦΩΣΦΑΣΜΙΔΗ (Holoxan) Ενδείξεις: λεμφώματα, σαρκώματασ και καρκίνος όρχεος. Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: Δρα μέσω αλκυλίωσης (βλέπε εισαγωγή). Οι μεταβολίτες του φαρμάκου είναι παρόμοιοι με αυτούς της κυκλοφωσφαμίδης, αλλά δεν υπάρχει διασταυρούμενη α ντίσταση. Όπως και η κυκλοφωσφαμίδη, το φάρμακο ενεργοποιείται από τα μικροσωμιακά ένζυμα του ήπατος σε έναν τύπο αλδεΰδης, ο οποίος αποσυντίθεται στο πλάσμα και στους περιφερικούς ι στούς για να παράγει ακρολεΐνη και έ ναν αλκυλιούντα μεταβολίτη. Η ακρολεΐνη είναι πολύ τοξική στον βλεννογόνο της ουροδόχου κύστεως. Ο μεταβολίτης χλωροακεταλδεΰδη ίσως να είναι υπεύθυνος για τα φαινόμενα νεφροτοξικότητας ιδιαίτερα στους ασθενείς με νεφρική δυσλειτουργία. Το φάρμακο και οι μετα 716

4 βολίτες του απεκκρίνονται με τα ούρα. 1) Μυελοκαταστολή: Δοσοπεριοριστική τοξικότητα. Το ναδίρ της λευκοπενίας παρατηρείται συνήθως την 10 η με 14 η ημέρα, με αποκατάσταση την 21 η ημέρα. Με υψηλές δόσεις μπορεί να παρατηρηθεί και θρομβοπενία. 2) Γαστρεντερικό: Ναυτία και έμετος είναι συχνές παρενέργειες. 3) Δέρμα βλεννογόνοι: η αλωπεκία είναι συχνή. Σπανίως παρατηρείται βλεννογονίτιδαβ σε συμβατικές δόσεις. 4) Αιμορραγική κυστίτιδα: συχνή και δοσοπεριοριστική τοξικότης, εκτός εάν χρησιμοποιηθεί προστατευτικά Mesna όπως περιγράφηκε πιο πάνω. Με την Mesna η επίπτωση της αιμορραγικής κυστίτιδας είναι 5 με 10% και σοβαρή αιματουρία είναι ασυνήθης. 5) Διάφορα: α) Σποραδικά παρατηρείται τοξικότητα στο ΚΝΣ (όπως σύγχυση, κατάθλιψη Κ, παραισθήσειςπ, διαταραχή προσανατολισμού, και σπανίως επιληπτικές κρίσεις, δυσλειτουργία εγκεφαλικών συζυγιών ή κώμα) ειδικά όταν χρησιμοποιούνται μεγαλύτερες δόσεις του φαρμάκου. β) Συχνά παρατηρείται στειρότητα και σε άνδρες και σε γυναίκες, όπως και με τους άλλους αλκυλιούντες παράγοντες. γ) Σποραδικά, νεφρική βλάβη, σύνδρομο Fanconi και οξέωση (ανάλογα με τη δόση) με mg/m 2 ενδοφλεβίως σε 30 για 5 ημέρες κάθε 3 έως 4 εβδομάδες mg/m 2 ενδοφλεβίως ημερησίως σε τετράωρη έγχυση για δύο συνεχείς ημέρες, σε συνδυασμό με άλλα χημειοθεραπευτικά. Πριν από την χορήγηση του φαρμάκου χρειάζεται έλεγχος της νεφρικής λειτουργίας. Επίσης χρειάζεται έντονη ενυδάτωση (2 4 λίτρα ημερησίως) και η προφυλακτική χορήγηση Mesna για να μειωθεί η πιθανότητα εμφάνισης αιμορραγικής κυστίτιδας. Η Mesna και οι μεταβολίτες της δεν επηρεάζουν την αντινεοπλασματική δράση της ιφωσφαμίδης. Το δισουλφίδιο της Mesna μετατρέπεται στο νεφρό σε μια ελεύθερη θειόλη η οποία αλληλεπιδρά χημικά με τους μεταβολίτες της ιφωσφαμίδης που είναι τοξικοί στο ουροθήλιο και τους αδρανοποιεί. Η συνολική δόση της Mesna είναι το 60% της δόσης της ιφωσφαμίδης. Το 20% δίδεται πριν και ακολούθως 4 και 8 ώρες ετά την ιφωσφαμίδη. Όταν δίδονται σε συνεχή έγχυση, η Mesna και η ιφωσφαμίδη μπορούν να αναμιχθούν σε ίσες δόσεις, ενώ πρέπει να προηγηθεί μια δόση φόρτισης με Mesna, ίση περίπου με το 10% της δόσης της ιφωσφαμίδης. ΜΕΛΦΑΛΑΝΗ (Alkeran) Ενδείξεις: Πολλαπλούν μυέλωμα, καρκίνος ωοθηκών. Η ενδοφλέβια χορήγηση χρησιμοποιείται σε μεταμοσχεύσεις μυελού των οστών. Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: Δρα μέσω αλκυλίωσης (βλέπε εισαγωγή). Το 90% του φαρμάκου συνδέεται με τις πρωτεϊνες του πλάσματος του πλάσματος και υφίσταται υδρόλυση σε ανενεργή προϊόντα. Η μελφαλάνη και οι μεταβολίτες της απεκκρίνονται με τα ούρα. 1) Μυελοκαταστολή: Δοσοπεριοστική και αθροιστική τοξικότης. Το ναδίρ των λευκών παρατηρείται από την 14 η έως την 21 η ημέρα. 2) Γαστρεντερικό: Ναυτία, διάρροια και εμετοί είναι σπάνιες παρενέργειες σε συμβατικές δόσεις, αλλά συχνές σε δόσεις μεγαθεραπείας. 3) Δέρμα βλεννογόνοι: Αλωπεκία και η 717

5 στοματίτιδασ παρατηρούνται σπανίως σε συμβατικές δόσεις, αλλά συχνά σε υψηλές. 4) Διάφορα: Σπανίως, μπορεί να παρατηρηθεί πνευμονική ίνωση, οξεία μη λεμφοκυτταρική λευχαιμίαο και η μυελοδυσπλασίαμ. Χρειάζεται προσοχή εάν υπάρχει αύξηση της κρεατινίνης του ορού. Εάν μετά από την του στόματος χορήγηση δεν παρατηρείται μυελοκαταστολή, πρέπει να υποψιαζόμαστε μειωμένη απορρόφηση. Η σιμετιδίνη μπορεί να μειώσει τα επίπεδα μελφαλάνης στον ορό. Υπάρχουν διάφορα δοσολογικά σχήματα: α) 10mg/m 2 ημερησίως από το στόμα για 4 ημέρες κάθε 4 6 εβδομάδες. β) 3 4mg/m 2 από το στόμα ημερησίως για 2 με 3 εβδομάδες και ακολούθως 1 2mg/m 2 ημερησίως ως δόση συντήρησης. γ) Σε πρωτόκολλα μεταμόσχευσης μυελού των οστών έχουν χρησιμοποιηθεί mg/m 2 ενδοφλεβίως. ΜΕΧΛΩΡΑΙΘΑΜΙΝΗ (nitrogen mustard) Ενδείξεις: Λέμφωμα Hodgkin, δερματικό T λέμφωμα (τοπικά). Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: γρήγορη αλκυλίωση του DNA, του RNA και των πρωτεϊνών. Το φάρμακο είναι πολύ δραστικό και αδρανοποιείται γρήγορα κατά την είσοδό του στην κυκλοφορία με υδρόλυση. Ο χρόνος ημισείας ζωής είναι 15. Οι μεταβολίτες του κυρίως εκκρίνονται στα ούρα. 1) Μυελοκαταστολή: Δοσοπεριοριστική τοξικότης. Το ναδίρ συμβαίνει περίπου την 1 η εβδομάδα και η αποκατάσταση στις 3 εβδομάδες. 2) Γαστρεντερικό: Πολύ έντονη ναυτία ασθενείς. Συνήθως αρχίζει τις πρώτες 3 ώρες και διαρκεί 4 με 8 ώρες. 3) Διάφορα: Αμηνόρροια και αζωοσπερμία. Υπερουριχαιμία λόγω της ταχείας λύσης του όγκου. Μεταλλική γεύση. Δευτεροπαθή νεοπλάσματα. 6mg/m 2 η μέρα 1 και 8 (MOPP). Χρειάζεται προετοιμασία με ισχυρά αντιεμετικά. Το φάρμακο χορηγείται αυστηρά ενδοφλεβίως με μεγάλη προσοχή να μην εξαγγειωθεί και με σύγχρονη χορήγηση υ γρών από την ίδια φλέβα. Κατά την διάρκεια της προετοιμασίας του θα πρέπει να χρησιμοποιούνται γυαλιά και γάντια. Επίσης, θα πρέπει να χρησιμοποιείται μέσα σε 15 αφού ετοιμασθεί και να μην αναμιγνύεται με κανένα άλλο φάρμακο στην ίδια σύριγγα. Η εξαγγείωση προκαλεί πολύ σοβαρή και επώδυνη φλεγμονή και νέκρωση του δέρματοςή σοβαρή και επώδυνη φλεγμονή μετά. Χρειάζεται ξέπλυμα με νερό για περίπου 15 λεπτά και ακολούθως τοπική χορήγηση διαλύματος sodium thiosulfate 2% για να αδρανοποιηθεί το φάρμακο καθώς και τοποθέτηση παγοκύστης για 6 με 12 ώρες. Στην φλέβα που χρησιμοποιήθηκε για την χορήγηση του φαρμάκου, μπορεί να παρατηρηθούν φλεβίτιδα, θρόμβωση ή και τα δύο. ΝΙΤΡΟΖΟΥΡΙΕΣ ΚΑΡΜΟΥΣΤΙΝΗ (BCNU), ΛΟΜΟΥΣΤΙ ΝΗ (CCNU), ΚΑΙ ΣΤΡΕΠΤΟΖΟΤΟΚΙΝΗ Ενδείξεις: καρκίνος εγκεφάλου, λεμφώματα, πολλαπλούν μυέλωμα, μελάνωμα. Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: Αλκυλίωση του DNA και του RNA. Αναστολή της δράσης της DNA πολυμεράσης, της επιδιόρθωσης του DNA και της σύνθεσης του RNA. Πρόκειται για πολύ λιπο και έμετος παρατηρείται σε όλους τους διαλυτά φάρμακα που περνούν τον αι 718

6 ματοεγκεφαλικό φραγμό. Αποσυντίθενται γρήγορα σε ενεργά και μη προϊόντα. Τα φάρμακα και οι μεταβολίτες τους εκκρίνονται στα ούρα. Μερικά προϊόντα έχουν εντεροηπατικό κύκλο. 1) Μυελοκαταστολή: Δοσοπεριοριστική τοξικότητα. Είναι παρατεταμένη, αθροιστική και μπορεί να επιδεινωθεί σημαντικά από σύγχρονη χορήγηση ακτινοθεραπείας. 2) Γαστρεντερικό: Συχνά παρατηρούνται ναυτία και εμετός που μπορεί να διαρκέσουν από 8 έως 24 ώρες. Το BCNU προκαλεί τοπικό πόνο κατά τη διάρκεια της έγχυσης, καθώς και υπόταση αν χορηγηθεί πολύ γρήγορα. 3) Διάφορα: Λιγότερο συχνά μπορεί να παρατηρηθεί στοματίτιδα, οισοφαγίτιδα, διάρροιαδ, ανωμαλίες ηπατικών ενζύμωνα, αλωπεκίαα, πνευμονική ίνωσηπ (με παρατεταμένη θεραπεία και υψηλότερες δόσεις), ζάλη, οπτική νευρίτιδαο, αταξίαα, νεφρική ανεπάρκεια. χρειάζεται τροποποίηση της δόσης εάν υπάρχει νεφρική δυσλειτουργία. Η σιμετιδίνη μειώνει τον μεταβολισμό των νιτροζουριών οδηγώντας σε εντονότερη μυελοκαταστολή. BCNU: mg/m 2 i.v. κάθε 6 με 8 εβδομάδες. CCNU: mg/m 2 από το στόμα κάθε 6 με 8 εβδομάδες. ΣΤΡΕΠΤΟΖΟΤΟΚΙΝΗ Το φάρμακο ανήκει στις νιτροζουρίες όπως αναφέρθηκε ανωτέρω. Ενδείξεις: καρκίνος νησιδίων του παγκρέατος (σε συνδυασμό με 5 φθοριοουρακίλη), καρκινοειδές σύνδρομο. Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: αναστέλλει τη σύνθεση του DNA, καθώς και το ένζυμο επιδιόρθωσης του DNA gua ήθεις πλευριτικές, περικαρδιακές ή πε 719 nin O 6 methyltransferase. Επηρεάζει τον μεταβολισμό των πυριμιδινών και αναστέλλει ένζυμα που εμπλέκονται στη νεογλυκογέννεση. Μεταβολίζεται εκτενώς και έχει μικρό χρόνο ημισείας ζωής. Διαπερνά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και απεκκρίνεται από τα ούρα. 1) Νεφροτοξικότητα: Δοσοπεριοριστική τοξικότητα. Αρχικά εμφανίζεται πρωτεϊνουρία και ακολούθως γλυκοζουρία, αμινοξυουρία, εγγύς σωληναριακή οξέωση, και νεφρική ανεπάρκεια αν συνεχισθεί η χορήγηση του φαρμάκου. Η καλή ενυδάτωση μπορεί να βοηθήσει, σαν προληπτικό μέτρο. 2) Διάφορα: Αρκετά συχνά μπορεί να εμφανισθεί ναυτίαν και έμετοςέ, μυελοκαταστολή (ήπια, αλλά αθροιστική) και υπογλυκαιμίαυ μετά την έγχυση και ερεθισμός της φλέβας. Σπανίως μπορεί να παρατηρηθεί διάρροιαδ, κοιλιακές κράμπες και ανωμαλίες των ηπατικών ενζύμων. 1gr/m 2 ενδοφλεβίως εβδομαδιαία, ή 0,5 gr/m 2 ενδοφλεβίως ημερησίως για 5 ημέρες κάθε 3 ή 4 εβδομάδες. Πριν από την χορήγηση πρέπει να ε λέγχεται η γενική ούρων και τα επίπεδα κρεατινίνης του ορού. Χορηγείται ισχυρή αντιεμετική αγωγή. Η διάρκεια έγχυσης είναι λεπτά. Προσοχή για τυχόν εξαγγείωση. Να υπάρχει έτοιμο διάλυμα γλυκόζης 50% για να χορηγηθεί σε περίπτωση υπογλυκαιμίας. Εάν παρατηρηθεί πρωτεϊνουρία ή αύξηση της κρεατινίνης του ορού, το φάρμακο διακόπτεται έως την αποκατάσταση των τιμών. ΘΕΙΟΤΕΠΑ Ενδείξεις: Σε καρκίνο του μαστού και των ωοθηκών. Ενδοκοιλοτικά, σε κακο

7 ριτοναϊκές συλλογές. Ενδοκυστικά, σε επιφανειακά καρκινώματα της ουροδόχου κύστεως. Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: Δρα μέσω αλκυλίωσης (βλέπε εισαγωγή). Αποσυντίθεται γρήγορα στο πλάσμα και αποβάλλεται με τα ούρα. 1) Μυελοκαταστολήτοξικότητα:: είναι δοσοπεριοριστική τοξικότης. Την ενδοφλέβια ή ενδοκοιλοτική χορήγηση του φαρμάκου μπορεί να ακολουθήσει πανκυτταροπενία. Το ναδίρ παρατηρείται περίπου σε μία με δύο εβδομάδες και η αποκατάσταση της αιματολογικής εικόνας σε τέσσερις εβδομάδες. 2) Γαστρεντερικό: ναυτίαν, έμετοςέ και λοιπή τοξικότητα από το γαστρεντερικό είναι ασυνήθεις παρενέργειες. 3) Διάφορα: Σε υψηλές δόσεις μπορεί να παρατηρηθεί υπέρχρωση του δέρματοςυ, αμμηνόροιαα και αζωοσπερμίαα καθώς και συμπτώματα από το κεντρικό νευρικό σύστημα. Η θειοτέπα έχει χορηγηθεί ενδοφλέβια, ενδομυϊκά, ενδοκυστικά, ενδοραχιαία, ενδοϋπεζωκοτικά, ενδοπερικαρδιακά, ενδοπεριτοναϊκά και σαν οφθαλμικό κολλύριο. Σε ασθενείς που λαμβάνουν σουκιλυλχολίνη μπορεί να προκληθεί άπνοια. ΠΛΑΤΙΝΑ (cis diaminedichloroplatinum, CDDP, Platinol) Ενδείξεις: 1) Καρκίνος όρχεος, ωοθηκών, ενδομητρίου, τραχήλου μήτρας, ουροδόχου κύστεως, κεφαλής και τραχήλου, πνεύμονος, μαστού, γαστρεντερικού. 2) Σαρκώματα μαλακών μορίων και ο στεοσάρκωμα, 3) Μη Hodgkin λεμφώματα. Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: Ανήκει στα βαρέα μέταλλα και συνήθως χρησιαυ, υπασβεστιαιμίαυ και υποκαλιαιμίαυ 720 μοποιείται σε συνδυασμούς. Δρα όπως οι αλκυλιούντες παράγοντες προκαλώντας συνένωση και διασταυρούμενη σύνδεση των αλύσεων του DNA. Με καλή κατανομή σε όλους τους ιστούς εκτός από το ΚΝΣ. Έχει μακρόν χρόνο ημισείας ζωής (έως τρεις ημέρες). Μπορεί να παραμένει συνδεδεμένη στους ιστούς για μήνες. Το φάρμακο αυτούσιο (30%) και οι μεταβολίτες του εκκρίνονται στα ούρα. Η απέκκριση μέσω της χολής γίνεται σε ποσοστό μικρότερο από 10%. 1) Μυελοκαταστολή: Ελαφρά προς μέτρια, εξαρτάται από την δόση. Συχνά προκαλείται αναιμία η οποία συνήθως ανταποκρίνεται στη χορήγηση ερυθροποιητίνης. 2) Γαστρεντερικό: Πρόκειται για ισχυρά εμετογόνο φάρμακο. Η ναυτίαν και ο έμετος αρχίζουν περίπου μία ώρα μετά την έναρξη της πλατίνας και διαρκούν οκτώ με δώδεκα ώρες, ίσως και περισσότερο. 3) Νεφροτοξικότητα: Μπορεί να συμβεί οξεία, αναστρέψιμη και σποραδικά μη αναστρέψιμη βλάβη των νεφρικών σωληναρίων, ειδικά αν δεν δοθεί προσοχή στην επαρκή ενυδάτωση και διούρηση. Τα νεφροτοξικά αντιβιοτικά όπως οι α μινογλυκοσίδες καθώς και η μεθοτρεξάτη, αυξάνουν τον κίνδυνο οξείας νεφρικής βλάβης. 4) Ωτοτοξικότητα με εμβοές και απώλεια ακοής στις υψηλές συχνότητες, συμβαίνει στο 5% των ασθενών. Η ωτοτοξικότητα είναι πιο συχνή σε ασθενείς που λαμβάνουν δόση μεγαλύτερη από 100 mg/m 2 σε γρήγορη έγχυση, ή υψηλές συνολικές δόσεις. 5) Σοβαρές ηλεκτρολυτικές διαταραχές όπως υπονατριαιμίαυ, υπομαγνησαιμί

8 μπορεί να παρατηρηθούν ακόμα και αρκετές ημέρες μετά τη θεραπεία. 6) Περιφερική νευροπάθεια αισθητικού τύπου παρουσιάζεται μετά την χορήγηση 200mg/m 2 και μπορεί να γίνει δοσοπεριοριστική η τοξικότητα όταν η συνολική δόση πλατίνας ξεπεράσει τα 400 mg/m 2. Τα συμπτώματα είναι δυνατόν να χειροτερεύουν ακόμα και μετά την διακοπή της χορήγησης του φαρμάκου και συμπεριλαμβάνουν απώλεια της ι διοδεκτικής αφήςα και παλαισθησίας, μείωση των τενοντίων αντανακλαστικώνμ και σύνδρομο Lhermitte. Η αποδρομή τους μπορεί να επέλθει μετά την πάροδο αρκετών μηνών. 7) Υπερουριχαιμία: είναι ασυνήθης και συνοδεύει την εμφάνιση νεφρικής ανεπάρκειας. 8) Σποραδικά μπορεί να παρουσιαστεί δυσλειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος με ορθοστατική υπότασηο. 40 έως 120mg/m 2 ενδοφλεβίως κάθε 3 με 4 εβδομάδες, ή 20 έως 40mg/m 2 ενδοφλεβίως ημερησίως για 3 έως 5 ημέρες κάθε 3 με 4 εβδομάδες. Πριν από την χορήγηση του φαρμάκου χρειάζεται λεπτομερής εκτίμηση της νεφρικής λειτουργίας (κάθαρση κρετινίνης >60 ml/min), καθώς και έντονη ενυδάτωση και διούρηση (ποσό ούρων 100 έως 150ml/ώρα το δίωρο πριν από την χορήγηση της πλατίνας). Αναλόγως των αναγκών χρησιμοποιείται φουροσεμίδη και μαννιτόλη. Χρειάζεται καθημερινή παρακολούθηση των ηλεκτρολυτών ορού, του μαγνησίου και του ασβεστίου καθώς και αντιεμετική αγωγή για ισχυρά εμετογόνα σχήματα. Η μείωση της ακοής είναι σχετική α ντένδειξη για να δοθεί το φάρμακο. 721 CARBOPLATIN (Paraplatin, CBDC) Ενδείξεις: Καρκίνος ωοθηκών, ενδομητρίου και πνεύμονος, καθώς και άλλοι τύποι καρκίνου στους οποίους είναι δραστική η πλατίνα. Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: Πρόκειται για βαρύ μέταλλο με μηχανισμό δράσης παρόμοιο με αυτόν της πλατίνας, αλλά με διαφορετικό προφίλ τοξικότητας. Συνδέεται με ομοιοπολικούς δεσμούς με το DNA και προκαλεί διασταυρούμενη σύνδεση (cross links) μεταξύ των αλυσίδων, δράση που είναι ανεξάρτητη του κυτταρικού κύκλου (cell cycle non specific). Παρουσιάζει επίσης σημαντικού βαθμού διασταυρούμενη αντίσταση με την πλατίνα. Ο χρόνος η μισείας ζωής στο πλάσμα είναι μόνο 2 με 3 ώρες και απεκκρίνεται στα ούρα σε ποσοστό 70%. 1) Μυελοκαταστολή (αναιμία, λευκοπενία και θρομβοπενία), με μέσο χρόνο ναδίρ τις 21 ημέρες. Είναι πιο έντονη σε ασθενείς που έχουν μειωμένη κάθαρση κρεατινίνης ή που έχουν λάβει χημειοθεραπεία στο παρελθόν. Η αναιμία συνήθως ανταποκρίνεται στη χορήγηση ερυθροποιητίνης. 2) Γαστρεντερικό: Ναυτία και εμετός παρατηρούνται, αλλά δεν είναι τόσο έ ντονα όσο στην πλατίνα. Αρκετά συχνά μπορεί να παρουσιασθεί αύξηση των ηπατικών ενζύμων. 3) Νεφροτοξικότητα: Σποραδικά μπορεί να παρατηρηθεί αύξηση της ουρίας και της κρεατινίνης ορού. Πιο συχνή είναι η απώλεια ηλεκτρολυτών με τα ούρα, με μείωση του νατρίου ορού, του καλίου, του ασβεστίου και του μαγνησίου. 4) Διάφορα: η αλωπεκία, η περιφερική νευροπάθειαπ και η τοξικότητα από το ΚΝΣΤ είναι ασυνήθεις παρενέργειες,

9 ενώ σπανίως μπορεί να παρατηρηθεί βλεννογονίτιδαβ, αλλεργικές αντιδράσεις και αιμολυτικό ουραιμικό σύνδρομοα. Πρόκειται για λιγότερο νεφροτοξικό φάρμακο σε σχέση με την πλατίνα και έτσι δεν χρειάζεται προενυδάτωση και μετενυδάτωση. Εάν κάθαρση κρεατινίνης 60 ml/min, δόση καρμποπλατίνας 360mg/m 2. Εάν κάθαρση κρεατινίνης είναι μεταξύ 41 και 59 ml/min, δόση καρμποπλατίνας 250mg/m 2. Εάν κάθαρση κρεατινίνης είναι μεταξύ 16 και 40ml/min, δόση καρμποπλατίνας 200mg/m 2. Εάν χρησιμοποιηθεί η φόρμουλα Calvert, η δόση της καρμποπλατίνας υ πολογίζεται ως εξής: Συνολική δόση (σε mgr) = επιθυμητός βαθμός AUC x (GFR + 25 ). Σε προθεραπευμένους ασθενείς, χρησιμοποιούμε βαθμό AUC 4 έως 6. Σε μη προθεραπευμένους ασθενείς χρησιμοποιούμε βαθμό AUC 5 έως 7,5. Η διάρκεια χορήγησης του φαρμάκου είναι μία ώρα και επαναλαμβάνεται κάθε 3 με 4 εβδομάδες (AUC = area under the curve, GFR = glomerular filtration rate). ΟΞΑΛΙΠΛΑΤΙΝΑ (diaminocyclohexane platinum, Eloxatin) Ενδείξεις: καρκίνος παχέος εντέρου (μεταστατική νόσος και επικουρική θεραπεία). Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: Προκαλεί διασταυρούμενη σύνδεση μεταξύ των ελίκων και των απλών αλύσεων του DNA και μ αυτόν τον τρόπο αναστέλλει την μεταγραφή και τον αναδιπλασιασμό του. Περισσότερο από το 50% του φαρμάκου αποβάλλεται από τους νεφρούς Νευρικό σύστημα α. Συχνή παρενέργεια είναι η νευροτοξικότηταν (δοσοπεριοριστική τοξικότητα), η οποία μπορεί να εμφανισθεί οξέως με την χορήγηση του φαρμάκου και να διαρκέσει περίπου μία εβδομάδα. Εκφράζεται κλινικά με παραισθησίεςπ και δυσαισθησίες εκλυόμενες κυρίως από το κρύο, με την κατανομή γαντιού και κάλτσας. Χρόνια νευροπάθεια αισθητικού τύπου, λεπτές κινητικές διαταραχέςλ και αταξία εμφανίζονται λιγότερο συχνά και είναι αθροιστικού τύπου παρενέργειες. β. Λαρυγγόσπασμος μπορεί να αναπτυχθεί οξέως εντός των δύο πρώτων ωρών από την έγχυση και να διαρκέσει περίπου πέντε ημέρες. Προδιαθεσικοί παράγοντες μπορεί να είναι ο κρύος αέρας και τα κρύα ροφήματα και φαγητά, ενώ αντιθέτως μπορεί να μειωθεί η πιθανότητα εμφάνισης του με ζεστά ροφήματα και ζεστές κομπρέσες. 2. Μυελοκαταστολή: Μετρίου βαθμού. Η πιθανότητα εμφάνισης αναιμίας, θρομβοπενίας ή ουδετεροπενίας βαθμού 3 και 4 είναι 5%. Σπανίως μπορεί να παρατηρηθεί αιμολυτική αναιμία. 3. Γαστρεντερικό: Ναυτία, έμετοςέ και διάρροιαδ είναι συχνά, αλλά όχι έντονα. 4. Διάφορα: Συνήθεις παρενέργειες είναι η ωτοξικότηταω, η νεφροτοξικότηταν, η αλωπεκίαα και οι αναφυλακτικές αντιδράσειςα. Η στοματίτιδασ είναι συχνότερη όταν το φάρμακο συνδυάζεται με 5 φθοριοουρακίλη. Η οξαλιπλατίνα χορηγείται σε διάλυμα δεξτρόζης 5%. Ως μονοθεραπεία 130 mg/m 2 σε δίωρη έγχυση κάθε 3 εβδομάδες ή 85mg/m 2 σε 3ωρη έγχυση κάθε 2 εβδομάδες. Σε συνδυασμένη θεραπεία

10 85 έως 100mg/m 2 σε δίωρη έγχυση κάθε 2 εβδομάδες σε συνδυασμό με φθοριοουρακίλη και λευκοβορίνη (σχήμα FOL FOX). ΝΤΑΚΑΡΒΑΖΙΝΗ (Dimethyltriazenoimidazolecarboxamide, DTIC) Ενδείξεις: Λέμφωμα Hodgkin, κακόηθες μελάνωμα, σαρκώματα μαλακών μορίων. Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: αναστέλλει την σύνθεση των πουρινών, του RNA και των πρωτεϊνών. Επίσης προκαλεί μεθυλίωση του DNA καθώς και απ ευθείας βλάβη στο DNA. Το αρχικό φάρμακο είναι ανενεργό και χρειάζεται να ενεργοποιηθεί μέσω οξειδωτικής Νμεθυλίωσης στο ήπαρ. Απεκκρίνεται κυρίως από τα ούρα και πολύ λίγο από το ήπαρ και τους πνεύμονες. 1) Μυελοκαταστολή: είναι δοσοπεριοριστική τοξικότητα. Το ναδίρ συμβαίνει δύο με τέσσερις εβδομάδες μετά την θεραπεία. 2) Γαστρεντερικό: Πρόκειται για ισχυρά εμετογόνο φάρμακο, με έναρξη των συμπτωμάτων 1 3 ώρες μετά τη χορήγηση και διάρκεια περίπου 12 ώρες. 3) Διάφορα: αλωπεκίαα, ηπατοτοξικότηταη, εξάνθημαε ή ουρτικάριαο και συνδρομήγριππώδης που μοιάζει με γρίπη (κόπωση, μυαλγίες, ρίγη, πυρετός που παρουσιάζεται μία εβδομάδα μετά τη θεραπεία και διαρκεί μία έως τρεις ε βδομάδες). Οι παρενέργειες που προαναφέρθηκαν είναι ασυνήθεις. 150 έως 250 mg/m 2 ενδοφλεβίως τις ημέρες 1 έως 5 κάθε τρεις με τέσσερις εβδομάδες. 400 έως 500 mg/m 2 ενδοφλεβίως τις ημέρες 1 και 2 κάθε τρεις με τέσσερις εβδομάδες. 200mg/m 2 ενδοφλεβίως ημερησίως, σαν συνεχής ενδοφλέβια έγχυση 96 ωρών. Χρειάζεται τροποποίηση της δόσης σε ασθενείς με επηρεασμένη ηπατική ή νεφρική λειτουργία, ή ανεπαρκείς εφεδρείες όσον αφορά τον μυελό των ο στών. Η χορήγηση του φαρμάκου πρέπει να γίνεται πολύ προσεκτικά και αυστηρά ενδοφλέβια, διότι σε περίπτωση ε ξαγγείωσης προκαλείται σοβαρή καταστροφή των γύρω ιστών. Ο πόνος κατά μήκος της φλέβας μέσω της οποίας χορηγείται το φάρμακο, μπορεί να μειωθεί εάν διαλυθεί η ντακαρβαζίνη σε 100 με 200ml διαλύματος γλυκόζης 5% και χορηγηθεί σε έγχυση διάρκειας μισής ώ ρας. Επίσης η τοπική εφαρμογή πάγου μπορεί να μειώσει τον πόνο. ΤΕΜΟΖΟΛΑΜΙΔΗ (Temodal) Ενδείξεις: Αναπλαστικό αστροκύττωμα στην πρώτη υποτροπή, μεταστατικό μελάνωμα, εγκεφαλικές μεταστάσεις. Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: Το φάρμακο μετατρέπεται γρήγορα στον ενεργό μεταβολίτη MTIC ο οποίος έχει αλκυλιωτική δράση (προκαλεί μεθυλίωση του DNA στις θέσεις Ο 6 και Ν 7 της γουανίνης). Αποβάλλεται κυρίως από τα νεφρικά σωληνάρια. 1) Μυελοκαταστολή η οποία σποραδικά μπορεί να είναι σοβαρού βαθμού. Δοσοπεριοριστική τοξικότητα. 2) Γαστρεντερικό: Η ναυτίαν, ο έμετοςέ και η δυσκοιλιότηταδ είναι συχνές παρενέργειες, ενώ σποραδικά μπορεί να παρατηρηθούν ανορεξίαα, κοιλιακός πόνοςκ και ήπια άνοδος των τρανσαμινασών. 3) Διάφορα: συχνά μπορεί να παρατηρηθούν κεφαλαλγίακ, καταβολήκ, κόπωσηκ και πυρετόςπ (20 με 65%). Σποραδική είναι η εμφάνιση εξανθήματοςε, 723

11 κνησμούκ, αγχώδους συνδρομήςα, περιφερικού οιδήματοςπ και κατάθλιψηςκ. 150 έως 200mg/m 2 από το στόμα με άδειο στομάχι, καθημερινά για 5 ημέρες κάθε 28 ημέρες. 75mg/m 2 από του στόματος με άδειο στομάχι, κατά την διάρκεια ακτινοθεραπείας για 7 περίπου εβδομάδες. Χρειάζεται τροποποίηση της δόσης όταν υπάρχει μέτρια έως σοβαρή ηπατική ή νεφρική δυσλειτουργία. Αντενδείκνυται σε ασθενείς με υπερευαισθησία στην ντακαρβαζίνη (DTIC), διότι και τα δύο φάρμακα μεταβολίζονται σε MTIC. ΠΡΟΚΑΡΒΑΖΙΝΗ (Natulan, N methylhydrazine) Ενδείξεις: Νόσος του Hodgkin και μη Hodgkin λεμφώματα, μελάνωμα, καρκίνος εγκεφάλου. Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: το φάρμακο προκαλεί αλκυλίωση του DNA και μεθυλίωση των νουκλεϊνικών οξέων. Αναστέλλει την σύνθεση του DNA, του RNA και των πρωτεϊνών. Μετά τη χορήγησή του, χρειάζεται να μεταβολισθεί σε ενεργό προϊόν. Διαπερνά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και αποδομείται στο ήπαρ σε ανενεργή προϊόντα, τα οποία αποβάλλονται με τα ούρα. 1) Μυελοκαταστολή: Η πανκυτταροπενία είναι δοσοπεριοριστική τοξικότης και η αιματολογική αποκατάσταση μπορεί να είναι καθυστερημένη. 2) Γαστρεντερικό: Ναυτία και έμετοςέ παρατηρούνται συχνά, ιδιαίτερα κατά τις πρώτες ημέρες της θεραπείας. Η διάρροιαδ δεν είναι συνηθισμένη, αλλά όταν συμβεί είναι σοβαρού βαθμού. 3) Δέρμα βλεννογόνοι: Στοματίτιδα, α λωπεκίαα, κνησμόςκ και φαρμακευτικό 724 εξάνθημαε είναι ασυνήθεις παρενέργειες. 4) Νευρολογικές διαταραχές: η προκαρβαζίνη προκαλεί διαταραχές από το ΚΝΣ και ήπια περιφερική νευροπάθειαπ σε περίπου 10% των περιπτώσεων. Έ χουν αναφερθεί κεφαλαλγίακ, ζάληζ, αϋπνίαα, νυχτερινοί εφιάλτεςν, καταστολήκ, κατάθλιψηκ, ψυχωσική συνδρομήψ, επιληπτικές κρίσειςε, μειωμένα εν τω βάθει αντανακλαστικάμ, παραισθησίεςπ, μυαλγίεςμ και αταξίαα. 5) Διάφορα: Έχουν αναφερθεί δευτεροπαθείς νεοπλασίες όπως οξεία λευχαιμία και καρκίνος του πνεύμοναδ. Ο κίνδυνος για καρκίνο του πνεύμονα αυξάνεται στους καπνιστές. Σπανίως μπορεί να παρατηρηθούν διαταραχές όρασηςδ, ορθοστατική υπότασηο και αντιδράσεις υπερευαισθησίαςα. 100 mg/m 2 από το στόμα ημερησίως, για 10 έως 14 ημέρες σε συνδυασμένα χημειοθεραπευτικά σχήματα. Η προκαρβαζίνη είναι αναστολέας της μονοαμινικής οξειδάσης και ως εκ τούτου αλληλεπιδρά με διάφορες ουσίες. Αυτές οι ουσίες θα πρέπει να αποφεύγονται για 2 εβδομάδες μετά το πέρας της θεραπείας. Πιθανές αντιδράσεις που μπορεί να προκαλέσει το φάρμακο (σε διάφορους συνδυασμούς), είναι οι εξής: α) Σύνδρομο δισουλφιράμης με αλκοόλ. β) Σοβαρή υπέρταση με συμπαθομιμητικές αμίνες, λεβοντόπα, μεθυλντόπα, κοκαϊνη, ναρκωτικά, βουσπιρόνη, καφεϊνη, μεθυλβενιδάτη (Ritalin). Επίσης φαγητά και ποτά που περιέχουν αμίνες (π.χ. τυρί που έχει υποστεί ζύμωση, μπύρα και κρασί, κρέας πουλερικό ή ψάρι καπνιστό ή σε μορφή πίκλας, και οποιοδήποτε υπερώριμο φρούτο).

12 γ) Υπόταση με αντιϋπερτασικά φάρμακα, ενδοραχιαία αναισθησία. δ) Καταστολή του ΚΝΣ και αντιχολινεργική δράση με αντιϊσταμικά, φαινοθειαζίνες, βαρβιτουρικά και άλλα κατασταλτικά του ΚΝΣ. ε) Υπερπυρεξία, σπασμούς και θάνατο με τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά, αναστολείς της μονοαμινικής οξειδάσης, φλουοξετίνη, συμπαθομιμητικές αμίνες. Η μεπεριδίνη και άλλα ναρκωτικά επίσης, μπορεί να προκαλέσουν υπόταση, αναπνευστική καταστολή και κώμα. στ) Άλλα: Υπογλυκαιμία με ινσουλίνη ή σουλφονυλουρίες. Αυξημένη αντιπηκτική δράση με κουμαρινικά παράγωγα. Ρίγη, υπεραερισμό καi σύγχυση με τρυπτοφάνη. ΑΝΤΙΒΙΟΤΙΚΑ ΑΝΤΙΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΙ ΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ Τα αντιβιοτικά αντινεοπλασματικά είναι φάρμακα τα οποία προέρχονται από μικροοργανισμούς. Πρόκειται για ουσίες που δρουν σε μη ειδική φάση του κυτταρικού κύκλου (cell cycle non specific) και είναι ιδιαίτερα χρήσιμες σε αργά αναπτυσσόμενους όγκους, με χαμηλό κλάσμα πολλαπλασιασμού των κυττάρων. Έχουν διάφορους μηχανισμούς δράσης. Αρκετά από αυτά τα φάρμακα αλληλεπιδρούν με το DNA μέσω παρεμβολής (intercalation), μια αντίδραση όπου το φάρμακο εισέρχεται ανάμεσα στα ζεύγη των βάσεων του DNA, δημιουργεί ελεύθερες ρίζες, μεταβάλλει την μεμβράνη του κυττάρου και επάγει την ε ξαρτώμενη από την τοποϊσομεράση ΙΙ βλάβη του DNA. Η παρεμβολή αυτή δεν επιτρέπει τον αναδιπλασιασμό του, ούτε την παραγωγή αγγελιοφόρου RNA. Ακτινομυκίνη D (Dactinomycin, 725 Cosmegen) Ενδείξεις: Τροφοβλαστική νόσος της κυήσεως, σαρκώματα, καρκίνος όρχεος, όγκος Wilm s. Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: παρεμβάλλεται ανάμεσα στα ζεύγη βάσεων του DNA και δεν επιτρέπει τη σύνθεση του αγγελιοφόρου RNA. Αναστέλλει την τοποϊσομεράση ΙΙ. Το φάρμακο συνδέεται εκτενώς με τους ιστούς και έχει μακρό χρόνο ημισείας ζωής. Εκκρίνεται αμετάβλητο στη χολή και στα ούρα. 1) Μυελοκαταστολή: αποτελεί σοβαρή δοσοπεριοριστική τοξικότητα. Αρχίζει την πρώτη εβδομάδα της θεραπείας με πιθανό ναδίρ τις 21 ημέρες. 2) Γαστρεντερικό: ναυτίαν και έμετοςέ που μπορεί να είναι σοβαρού βαθμού. Συνήθως συμβαίνουν κατά την διάρκεια των πρώτων ωρών μετά τη χορήγηση του φαρμάκου και διαρκούν έως 24 ώρες. 3) Δέρμα βλεννογόνοι: ερύθημαε, υπέρχρωση και αποφολίδωση του δέρματοςυα, με επίταση των συμπτωμάτων εάν έχει προηγηθεί ή δίδεται συγχρόνως ακτινοθεραπεία. Επίσης μπορεί να επιταθεί η ύπαρξη βλεννογονίτιδας στην περιοχή του οροφάρυγγα, εάν έχει προηγηθεί ή εάν χορηγείται συγχρόνως ακτινοθεραπεία. Συχνά παρατηρείται αλωπεκία. Το φάρμακο προκαλεί νέκρωση των ιστών εάν εξαγγειωθεί. 4) Διάφορα: ανταγωνισμός της βιταμίνης ΚΑ. Θρόμβωση των ηπατικών φλεβών, ιδιαίτερα αν χρησιμοποιούνται μεγαλύτερες δόσεις σε μικρότερο χρόνο όπως π.χ. μία μόνο δόση 2,5mg σε σχέση με 0,5 mg ημερησίως για 5 ημέρες. 0,4 έως 0,45mg/m 2 ενδοφλεβίως, τις ημέρες 1 έως 5 κάθε 2 με 3 εβδομάδες.

13 0,5mg/m 2 ημερησίως για 5 ημέρες, κάθε 3 με 4 εβδομάδες. Το φάρμακο χορηγείται με αργή ενδοφλέβια έγχυση και σύγχρονη χορήγηση από την ίδια φλέβα υγρών, με μεγάλη προσοχή για να αποφευχθεί εξαγγείωση. Πρέπει να προηγείται ισχυρή αντιεμετική αγωγή. Εάν υπάρχει ηπατική ή νεφρική βλάβη, χρειάζεται μείωση της δόσης κατά 50%. ΜΠΛΕΟΜΥΚΙΝΗ Ενδείξεις: λεμφώματα, καρκίνος εκ πλακώδους επιθηλίου, καρκίνος όρχεος, πλευριτικές συλλογές κακοήθους αιτιολογίας (χρησιμοποιείται για να γίνει πλευροδεσία). Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: ενώνεται με το DNA προκαλώντας ρωγμές στην διπλή έλικα και αναστέλλοντας με αυτόν τον τρόπο την περαιτέρω σύνθεση του DNA, του RNA και των πρωτεϊνών. Δρα κυρίως στη φάση G2 του κυτταρικού κύκλου αλλά και επίσης στις φάσεις S και M. Το ελεύθερο φάρμακο καθώς και τα προϊόντα μεταβολισμού του απεκκρίνονται με τα ούρα. 1) Μυελοκαταστολή: ΔΕΝ προκαλεί σοβαρή μυελοκαταστολή και γι αυτό μπορεί να χορηγηθεί σε πλήρεις δόσεις σε συνδυασμό με μυελοκατασταλτικά φάρμακα. 2) Δέρμα βλεννογόνοι: αλωπεκίατοξικότητα:α, στοματίτις, πάχυνση ευαισθησία ή και απώλεια των νυχιώνπ, υ πέρχρωση και αποφολίδωση του δέρματοςυ, είναι συχνές παρενέργειες. 3) Αναπνευστικό: σε ασθενείς με λεμφώματα παρατηρούνται σποραδικά οξείες αναφυλακτικές αντιδράσειςα ή κλινικό σύνδρομο που μοιάζει με πνευμονικό οίδημαπ. 4) Πυρετός: είναι συχνή παρενέργεια. 726 Σποραδικά μπορεί να συμβεί σοβαρή υπερπυρεξία, εφίδρωση, αφυδάτωση και υπόταση που να καταλήξει σε νεφρική ανεπάρκεια και θάνατο. 10 έως 20 μονάδες/ m 2 ενδοφλεβίως ή ενδομυϊκώς, μία με δύο φορές την εβδομάδα. 30 μονάδες ενδοφλεβίως για 9 με 12 ε βδομάδες (σε συνδυασμό με άλλα φάρμακα στον καρκίνο του όρχεος). 60 μονάδες σε 100 ml φυσιολογικού ορού χορηγούνται ενδοϋπεζωκοτικά (στις περιπτώσεις που επιθυμούμε πλευροδεσία). Σε ασθενείς με λέμφωμα, λόγω του ότι υπάρχει πιθανότητα οξείας αναφυλακτικής αντίδρασης, οξείας πνευμονικής τοξικότητας ή σοβαρής υπερπυρεξίας, χορηγούμε πριν από την πρώτη δόση της μπλεομυκίνης δοκιμαστική δόση μιας ή δύο μονάδων, ενδομυϊκά. Αν μετά την πάροδο τεσσάρων ωρών δεν συμβεί κάποια αντίδραση, μπορεί να γίνει η πλήρης χορήγηση του φαρμάκου. Η συνολικά χορηγούμενη δόση της μπλεομυκίνης δεν θα πρέπει να ξεπερνάει τις 400 μονάδες, διότι υπάρχει συσχέτιση μεταξύ της δόσης και εμφάνισης σοβαρή πνευμονικής ίνωσηςπ. Το όριο αυτό είναι μικρότερο σε ηλικιωμένους ασθενείς, καθώς και σε ασθενείς με προϋπάρχοντα προβλήματα από το αναπνευστικό. Συνιστάται να γίνεται συχνή εκτίμηση της αναπνευστικής λειτουργίας των α σθενών, με έλεγχο για συμπτώματα όπως βήχας ή δύσπνοια, ακρόαση των πνευμόνων για παθολογικά ευρήματα, έλεγχος της ακτινογραφία θώρακος για διηθήσεις καθώς και λειτουργικός έλεγχος της αναπνοής. Τέλος, θα πρέπει να αποφεύγεται η χορήγηση οξυγόνου σε υψηλή πυκνότητα διότι μπορεί να προ

14 καλέσει επιδείνωση της βλάβης των πνευμόνων. Σε νεφρική ανεπάρκεια χρειάζεται μείωση της δόσης του φαρμάκου ως ε ξής: Κρεατινίνη ορού mg/dl % ποσοστό της πλήρους δόσης 2, , ,0 10,0 10 ΔΟΞΟΡΟΥΒΙΚΙΝΗ (Adriamycin) Ενδείξεις: 1) Καρκίνος μαστού, ουροδόχου κύστεως, ήπατος, πνεύμονος, προστάτου, στομάχου και θυρεοειδούς. 2) Σαρκώματα οστών και μαλακών μορίων. 3) Νόσος του Hodgkin και μη Hodgkin λεμφώματα. 4) Πολλαπλούν μυέλωμα. 5) Οξεία λεμφοκυτταρική και μη λεμφοκυτταρική λευχαιμία. 6)Όγκος Wilm s, νευροβλάστωμα και ραβδομυοσάρκωμα της παιδικής ηλικίας. Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: Το φάρμακο παρεμβάλλεται στα ζεύγη βάσεων του DNA, αλληλεπιδρά με την τοποϊσομεράση ΙΙ, αναστέλλει την DNA πολυμεράση και μ αυτόν τον τρόπο προκαλεί ρωγμές στην διπλή έλικα του DNA. Δρα σε μη ειδική φάση του κυτταρικού κύκλου. Το 70% περίπου του φαρμάκου ενώνεται με πρωτεϊνες του πλάσματος και μεταβολίζεται γρήγορα από το ήπαρ. Τα επίπεδα του φαρμάκου και των μεταβολιτών του στο πλάσμα είναι σχετικά παρατεταμένα και ένα μεγάλο ποσοστό τους απεκκρίνεται μέσω της χολής. Κάποιες χρωστικές απεκκρίνονται και μέσω του νεφρού, δίνοντας έτσι κόκκινο χρώμα στα ούρα ) Μυελοκαταστολή: Δοσοπεριοριστική τοξικότητα. Το ναδίρ της λευκοπενίας και της θρομβοπενίας παρατηρείται περίπου την 10 η με 14 η ημέρα με αποκατάσταση την 21 η ημέρα. 2) Γαστρεντερικό: ισχυρά εμετογόνο φάρμακο. 3) Δέρμα βλεννογόνοι: στοματίτιδασ, αναστρέψιμη αλωπεκίαα η οποία αρχίζει περίπου 2 με 5 εβδομάδες μετά την έναρξη της θεραπείας, αναμνηστική α ντίδραση του δέρματος (ερύθημαε και αποφολίδωση) σε περιοχές όπου έχει προηγηθεί ακτινοθεραπεία και χημική φλεβίτιδα και υπέρχρωση του δέρματος πάνω από τις φλέβες όπου έγινε η χορήγηση του φαρμάκου. Η εξαγγείωση προκαλεί πολύ σοβαρή καταστροφή των γύρω ιστών (εξέλκωση και νέκρωση). 4) Κυκλοφοριακό: μπορεί να προηγηθεί δυνητικά μη αναστρέψιμη συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια, οφειλόμενη σε καρδιομυοπάθεια. Η επίπτωσή της ε ξαρτάται από την συνολικά χορηγούμενη δόση η οποία δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τα 550mg/m 2. Το όριο αυτό είναι χαμηλότερο (450mg/m 2 ) εάν ο ασθενής έχει λάβει στο παρελθόν ακτινοθεραπεία στο μεσοθωράκιο ή λαμβάνει συγχρόνως κυκλοφωσφαμίδη. Η εβδομαδιαία χορήγηση και η συνεχής ενδοφλέβια χορήγηση για 96 ώρες είναι λιγώτερο καρδιοτοξικές. Για την προφύλαξη των ασθενών από την συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια, πρέπει να γίνονται (ανά 2 με 3 κύκλους χημειοθεραπείας) διαδοχικές μετρήσεις του κλάσματος εξώθησης της αριστεράς κοιλίας με ροδιοϊσοτοπική κοιλιογραφία ή triplex καρδιάς. Η χορήγηση πρέπει να διακόπτεται εάν υπάρχει κλινική εικόνα καρδιακής ανεπάρκειας ή εάν το κλάσμα εξώθησης:

15 α. Μειωθεί κάτω από 45%. β. Μειωθεί κάτω από 50%, εάν η μείωση είναι 10% ή περισσότερο από την τελευταία μέτρηση (π.χ. εάν υπάρχει μείωση από 59% σε 49%). Στο ηλεκροκαρδιογράφημα μπορεί να παρατηρηθούν παροδικές μεταβολές όπως μείωση των δυναμικών, αρρυθμίες και μεταβολές στα κύματα ST και T. Η δεξτραζοξάνη είναι ένας καρδιοπροστατευτικός παράγων τον οποίο θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί όταν η συνολική δόση της αδριαμυκίνης ξεπερνά τα 300mg/m 2. 5) Διάφορα: συχνά παρατηρείται κόκκινη χρώση των ούρων, ενώ σπανίως μπορεί να παρατηρηθούν πυρετός, ρίγη και α ναφυλακτική αντίδραση. 60 έως 75mg/m 2 ενδοφλεβίως κάθε 3 εβδομάδες (η σε συνεχή 96ωρη έγχυση). 30mg/m 2 ενδοφλεβίως τις ημέρες 1 και 8, κάθε 4 εβδομάδες (σε συνδυασμό με άλλα φάρμακα). Η δοξορουβικίνη θα πρέπει να χορηγείται αυστηρά ενδοφλεβίως, (με σύγχρονη χορήγηση υγρών από την ίδια φλέβα), η ως 96ωρη χορήγηση μέσω κεντρικής φλεβικής γραμμής. Θα πρέπει να λαμβάνονται όλες οι προφυλάξεις για να αποφευχθεί εξαγγείωση. Να ΜΗΝ χορηγείται εάν το κλάσμα εξώθησης είναι κάτω από 45% ή εάν υπάρχει στηθάγχη, καρδιακή αρρυθμία ή πρόσφατο έμφραγμα μυοκαρδίου. Τέλος, σε επηρεασμένη ηπατική λειτουργία χρειάζεται τροποποίηση της δόσης ως εξής: εάν χολερυθρίνη ορού 1,2 3mg/dl χορηγούμε το 50% της δόσης ενώ εάν η χολερυθρίνη ορού είναι 3 5mg/dl χορηγούμε το 25% της αρχικής δόσης. ΔΑΟΥΝΟΡΟΥΒΙΚΙΝΗ (Daunomycin) Ενδείξεις: οξείες λευχαιμίες. Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: όπως αυτός της δοξορουβικίνης. Ενεργός μεταβολίτης είναι η δαουνομυσινόλη. όπως στη δοξορουβικίνη. Η δαουνορουβικίνη μπορεί να προκαλέσει οξεία θανατηφόρο καρδιομυοπάθεια, μήνες αφ ότου η θεραπεία έχει σταματήσει. Η συνολικά χορηγηθείσα δόση δεν θα πρέπει να ξεπερνά τα mg/m με 60mg/m 2 ενδοφλεβίως τις ημέρες 1,2 και 3 κάθε δύο εβδομάδες σαν θεραπεία εφόδου για έναν με δύο κύκλους σε συνδυασμό με άλλα φάρμακα. 45mg/m 2 ενδοφλεβίως τις ημέρες 1 και 2 κάθε τέσσερις εβδομάδες σαν θεραπεία σταθεροποίησης, για έναν με δύο κύκλους σε συνδυασμό με άλλα φάρμακα. Χρειάζεται προσοχή, να μην γίνει ε ξαγγείωση της δαουνορουβικίνης, διότι είναι πολύ τοξική στους ιστούς. Ολες οι άλλες προφυλάξεις κατά την χορήγηση, καθώς και οι τροποποιήσεις δόσεων είναι ίδιες όπως και στην δοξορουβικίνη. ΛΙΠΟΣΩΜΙΑΚΗ ΔΟΞΟΡΟΥΒΙΚΙΝΗ (Caelyx) Ενδείξεις: Σάρκωμα Kaposi, πολλαπλούν μυέλωμα, καρκίνος ωοθηκών. Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: πρόκειται για δοξορουβικίνη η οποία έχει ενσωματωθεί σε λιποσώματα (σωματίδια τα οποία αποτελούνται από διπλή μεμβράνη φωσφολιπιδίων).έτσι το φάρμακο έχει μακρόν χρόνο ημισείας ζωής (διότι δεν απομακρύνεται μέσω του δικτυοενδοθηλιακού συστήματος), διεισδύει στους ιστούς και εκεί απελευθερώνει την ενεργό ουσία που είναι η δοξορουβικίνη. 1) Μυελοτοξικότητα: Συχνή και εξαρτώμενη από τη δόση. Ενίοτε μπορεί να εί 728

16 ναι σοβαρού βαθμού. 2) Γαστρεντερικό: ναυτία και έμετος είναι συχνά, ειδικά με υψηλότερες δόσεις. Σποραδικά μπορεί να προκληθούν διάρροια, δυσκοιλιότητα και ανορεξία. 3) Δέρμα βλεννογόνοι: η ερυθροδυσαισθησία παλαμών και πελμάτων είναι συνήθης παρενέργεια. Συχνά επίσης μπορεί να παρατηρηθεί στοματίτιδα και εξάνθημα. Η αλωπεκία είναι σποραδική παρενέργεια. 4) Διάφορα: α) Συμβάματα από την καρδιά (συμπεριλαμβανομένης καρδιομυοπάθειας ή συμφορητιικής καρδιακής ανεπάρκειας) παρατηρούνται στο 5% με 10% των ασθενών. Πρόκειται για δοσοεξαρτώμενη παρενέργεια, η οποία φαίνεται να είναι λιγώτερο συχνή σε σχέση με την κλασσική δοξορουβικίνη. β) Σε ποσοστό 7% μπορεί να παρατηρηθούν ο ξείες αντιδράσεις σχετιζόμενες με την έγχυση του φαρμάκου, οι οποίες εκδηλώνονται με ερυθρότητα και οίδημα του προσώπου, δύσπνοια, κεφαλαλγία, ρίγη, πόνο στη μέση, «σφίξιμο» στον θώρακα και υπόταση. Συνήθως παρατηρούνται κατά την διάρκεια της πρώτης έγχυσης και αν δεν συμβούν στην αρχή, είναι πολύ σπάνιο να συμβούν αργότερα. Οι αντιδράσεις αυτές αποδράμουν συνήθως εντός ολίγων ωρών (το πολύ ένα 24ωρο). γ) Σποραδικά επίσης μπορεί να παρατηρηθούν εξασθένιση, καταβολή δυνάμεων, πυρετός και πόνος στο σημείο της έγχυσης αν εξαγγειωθεί. 20mg/m 2 ενδοφλέβια έγχυση σε ρυθμό 1 mg/min για την πρώτη δόση και σε έγχυση 30 για τις υπόλοιπες κάθε 2 με 3 εβδομάδες, σε σάρκωμα Kaposi mg/m 2 ενδοφλέβια έγχυση κάθε τέσσερις εβδομάδες, σε καρκίνο ωοθηκών mg/m 2 ενδοφλέβια έγχυση κάθε τέσσερις εβδομάδες μαζί με βινκριστίνη και δεξαμεθαζόνη σε πολλαπλούν μυέλωμα. Η λιποσωμιακή δοξορουβικίνη πρέπει να διαλύεται σε 250ml διαλύματος γλυκόζης 5%. Εάν εξαγγειωθεί, δεν προκαλεί νέκρωση των πέριξ ιστών, αλλά προκαλεί φλεγμονή και πόνο (irritant drug). Οι πρώτες δόσεις θα πρέπει να χορηγούνται με ρυθμό 1mg/min για να αποφευχθούν αντιδράσεις υπερευαισθησίας. ΕΠΙΡΟΥΒΙΚΙΝΗ (4ʹ Epi doxorubicin) Πρόκειται για επιμερές της δοξορουβικίνης και ημισυνθετικό παράγωγο της δαουνοροβικίνης. Ενδείξεις: καρκίνος του μαστού Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: όπως στην δοξορουβικίνη. όπως στην δοξορουβικίνη, αλλά προκαλεί εντονώτερη ναυτία και έμετο. Ο κίνδυνος ανάπτυξης καρδιομυοπάθειας αυξάνει σημαντικά μετά από συνολικά χορηγούμενη δόση 900 mg/m mg/m 2 ενδοφλεβίως κάθε τρείς εβδομάδες σε συνδυασμό με άλλα χημειοθεραπευτικά φάρμακα. Πρέπει να λαμβάνονται προφυλάξεις ώστε να αποφευχθεί η εξαγγείωση του φαρμάκου. Η σιμετιδίνη φαίνεται ότι αυξάνει τα επίπεδα του φαρμάκου στο πλάσμα. ΙΔΑΡΟΥΒΙΚΙΝΗ (4 demethoxydaunorubicin, Idamycin) Ενδείξεις: οξεία λευχαιμία Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: πλέον λιπόφιλο και με καλύτερη πρόσληψη από τα κύτταρα σε σχέση με τα άλλα αντιβιοτικά αντινεοπλασματικά που ανήκουν στην ομάδα των ανθρακυκλι

17 φυλάξεις ώστε να αποφευχθεί εξαγγεί η οξεία διάμεση πνευμονίτιδα (η οποία 730 ωση του φαρμάκου. Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή σε νεφρική και ηπατική δυσλειτουργία. 0,025mg/kgr κάθε 3 με 7 η μέρες. ΜΙΤΟΜΥΚΙΝΗ (Mitocin C) Ενδείξεις: καρκίνος ουροδόχου κύστεως (ενδοκυστικά), καρκίνος οισοφάγου, στομάχου, παγκρέατος και πρωκτού. Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: το φάρμακο μετά από ενδοκυττάρια ενεργοποίηση λειτουργεί σαν αλκυλιούντας παράγοντας υπεισερχόμενο στη δομή και τη λειτουργία του DNA. Μεταβολίζεται κυρίως στο ήπαρ. Περίπου 25% του ελεύθερου φαρμάκου και των μεταβολιτών του εκκρίνεται στα ούρα, αλλά η νεφρική δυσλειτουργία δεν επηρεάζει σημαντικά την απομάκρυνση του φαρμάκου. 1) Μυελοτοξικότητα: πρόκειται για σοβαρή αθροιστική και δοσοπεριοριστική τοξικότητα (ειδικότερα θρομβοπενία). Το ναδίρ παρατηρείται συνήθως την τέταρτη εβδομάδα, αλλά μπορεί να καθυστερήσει ακόμη περισσότερο. Ο μυελός χρειάζεται αρκετές εβδομάδες για να ανακάμψει και ορισμένες φορές η κυτταροπενία δεν αποκαθίσταται ποτέ. 2) Γαστρεντερικό: ήπια έως μέτρια ναυτία και έμετος, παρατηρούνται συχνά σε υψηλότερες δόσεις. 3) Δέρμα βλεννογόνοι: Συχνά παρατηρούνται στοματίτιδα και αλωπεκία. Το φάρμακο εάν εξαγγειωθεί προκαλεί νέκρωση. Ερύθημα και νέκρωση του δέρματος μπορεί να συμβεί έως και μήνες μετά τη χορήγηση και μπορεί να εμφανισθεί σε απομεμακρυσμένο σημείο από τη φλεβοκέντηση. 4) Διάφορα: ασυνήθης παρενέργειες είναι η νεφρική τοξικότητα, ο πυρετός και νών. Παρόμοιος τρόπος δράσης και μεταβολισμός με αυτόν της δοξορουβικίνης. Ο ενεργός μεταβολίτης είναι η 13 epirubicinol. Παρόμοια με της δοξορουβικίνης. Παρ όλο που η ιδαρουβικίνη είναι λιγώτερο καρδιοτοξική από τη δοξορουβικίνη και την δαουνορουβικίνη, χρησιμοποιούμε τα ίδια κριτήρια για την παρακολούθηση των ασθενών. Συνολική δόση πάνω από 150mg/m 2 συσχετίζεται με μειωμένο κλάσμα εξώθησης. 12 με 13mg/m 2 ενδοφλεβίως ημερησίως για τρεις ημέρες, κατά τη διάρκεια της θεραπείας εφόδου. Χρησιμοποιούνται οι ίδια προφυλάξεις όπως και στις υπόλοιπες ανθρακυκλίνες, για να αποφευχθεί εξαγγείωση του φαρμάκου. ΜΙΘΡΑΜΥΚΙΝΗ (Mithracin) Ενδείξεις: Υπερασβεστιαιμία. Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: αναστέλλει την δράση των οστεοκλαστών μέσω παρεμβολής στο DNA. Απομακρύνεται από τους νεφρούς σε ποσοστό 40%. μπορεί να παρατηρηθούν θρομβοπενία ή διαταραχές πηκτικότητας (δοσοπεριοριστική τοξικότητα). Συχνές παρενέργειες είναι ναυτία, έμετος, υποασβεστιαιμία, υποφωσφαταιμία, υποκαλιαιμία, υπομαγνησιαιμία, αύξηση των ηπατικών ενζύμων, αζωταιμία και νέκρωση του δέρματος και των πέριξ ιστών αν εξεγγειωθεί. Σποραδικά μπορεί να παρατηρηθούν λευκοπενία, αναιμία, στοματίτιδα, διάρροια, ακνεϊκό ε ξάνθημα και κεφαλαλγία. Τέλος, σπάνιες παρενέργειες είναι η τοξική επιδερμική νεκρόλυση, πυρετός και λήθαργο. ενδοφλέβια, με σύγχρονη χορήγηση υγρών και προ

18 παρατηρείται κυρίως όταν το φάρμακο δίδεται με βινμπλαστίνη και μπορεί να είναι σοβαρού βαθμού). Επίσης μπορεί να παρατηρηθούν δευτεροπαθείς νεοπλασίες και σπανίως αιμολυτικό ουραιμικό σύνδρομο. Σαν μονοθεραπεία, 10 20mg/m 2 ενδοφλεβίως κάθε 6 με 8 εβδομάδες. Σε συνδυασμούς, 5 10mg/m 2 κάθε 5 εβδομάδες. Το φάρμακο θα πρέπει να συγχορηγείται με υγρά από την ίδια φλέβα και να λαμβάνονται προφυλάξεις ώστε να αποφευχθεί τυχόν εξαγγείωση. Χρειάζεται μείωση της δόσης κατά 50 έως 75%, σε ασθενείς οι ο ποίοι προηγουμένως είχαν λάβει ακτινοθεραπεία σε εκτεταμένα πεδία. ΜΙΤOΞΑΝΔΡΟΝΗ (Novantron, Dihydroxyanthracenedione) Ενδείξεις: οξεία λευχαιμία, καρκίνος προστάτου, μαστού, ωοθηκών, Hodgkin και Non Hodgkin λέμφωμα. Τρόπος δράσης και μεταβολισμός: η μιτοξανδρόνη ανήκει στις ανθρακενδιόνες, οι οποίες είναι ανάλογα των ανθρακυκλινών. Ο τρόπος δράσης τους είναι παρεμβολή (intercalation) στο DNA, ρωγμές στη μονή και διπλή άλυσο του DNA και αναστολή της τοποϊσομεράσης ΙΙ. Μεταβολίζεται στο ήπαρ και οι μεταβολίτες του καθώς και ποσοστό αυτούσιου φαρμάκου απεκκρίνονται με τη χολή και τα ουρα. 1) Μυελοτοξικότητα: καθολική και δοσοπεριοριστική τοξικότητα. 2) Γαστρεντερικό: ναυτία και εμετός παρατηρούνται, αλλά με μικρότερη συχνότητα και ένταση σε σχέση με την αδριαμυκίνη. 3) Δέρμα βλεννογόνοι: η αλωπεκία είναι συχνή αλλά επίσης μικρότερου βαθμού σε σχέση με την αδριαμυκινη. Βλεννογονίτιδα παρατηρείται σποραδικά. 4) Καρδιοτοξικότητα: πιθανότατα μικρότερου βαθμού σε σχέση με την αδριαμυκίνη. Δεν είναι ξεκάθαρο το όριο της μεγαλύτερη ανεκτής δόσης, αλλά ο κίνδυνος φαίνεται να μεγαλώνει πάνω από συνολικά χορηγούμενη δόση 125mg/m 2. 5) Διάφορα: η εξαγγείωση προκαλεί τοπικό ερύθημα και οίδημα καθώς και παροδική μπλέ απόχρωση του δέρματος, αλλά σπάνια σοβαρή βλάβη και νέκρωση. Επίσης μπορεί να παρατηρηθεί μπλε χρωματισμός των ούρων, κνησμός, αύξηση των ηπατικών ενζύμων, αλλεργικές αντιδράσεις και σπανίως ίκτερος, ε πιληπτικές κρίσεις και πνευμονική τοξικότητα mg/m 2 ενδοφλεβίως σε έγχυση 30 κάθε 3 εβδομάδες (στη θεραπεία συμπαγών όγκων). ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. DeVita V.T. Cancer Principles and Practice of Oncology, 7th Edition 2005, Lippincott Williams and Wilkins 2. Skeel R. T. Handbook of Cancer Chemotherapy, 6th Edition 2003, Lippincott Williams and Wilkins 3. Casciato D. A. Manual of Clinical Oncology, 5th Edition 2004, Lippincott Williams and Wilkins 4. στο link cancer drug manual

Κεφάλαιο 49 Αντινεοπλασματικά φάρμακα με περιορισμένες ενδείξεις και αμφισβητούμενης κατάταξης αντινεοπλασματικά χημειοθεραπευτικά φάρμακα

Κεφάλαιο 49 Αντινεοπλασματικά φάρμακα με περιορισμένες ενδείξεις και αμφισβητούμενης κατάταξης αντινεοπλασματικά χημειοθεραπευτικά φάρμακα Κεφάλαιο 49 Αντινεοπλασματικά φάρμακα με περιορισμένες ενδείξεις και αμφισβητούμενης κατάταξης αντινεοπλασματικά χημειοθεραπευτικά φάρμακα Γ. Πανάγος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο κεφάλαιο αυτό περιελάβαμε κυρίως παλαιότερα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 47 Αντιμεταβολίτες

Κεφάλαιο 47 Αντιμεταβολίτες Κεφάλαιο 47 Αντιμεταβολίτες Χ. Πανόπουλος 763 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι αντιμεταβολίτες είναι φάρμακα με δομή όμοια με φυσικές ουσίες, που α παιτούνται για την ομαλή λειτουργία του κυττάρου. Η δομική αυτή ομοιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 56 Αντίδοτα και φάρμακα διάσωσης από την τοξικότητα της θεραπείας και τις επιπλοκές

Κεφάλαιο 56 Αντίδοτα και φάρμακα διάσωσης από την τοξικότητα της θεραπείας και τις επιπλοκές Κεφάλαιο 56 Αντίδοτα και φάρμακα διάσωσης από την τοξικότητα της θεραπείας και τις επιπλοκές Γ. Πανάγος 985 ΛΕΥΚΟΒΟΡΙΝΗ Συνώνυμα: Calcium Folinate, Citrovorum factor, Φυλλινικό ασβέστιο, LEUCOVO RIN Vials

Διαβάστε περισσότερα

Ταξάνες Χ. Πανόπουλος ΠΑΚΛΙΤΑΞΕΛΗ (TAXOL) ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ταξάνες Χ. Πανόπουλος ΠΑΚΛΙΤΑΞΕΛΗ (TAXOL) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κεφάλαιο 46 Ταξάνες Χ. Πανόπουλος 756 Τα κύτταρα υποστηρίζονται από ένα κυτταροσκελετό που αποτελείται από πρωτεϊνικές ίνες. Ένας αστεροειδής σχηματισμός από μικροσωληνίσκους, εκτείνεται από το κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 43 Αλκαλοειδή της βίνκα ρόζεα

Κεφάλαιο 43 Αλκαλοειδή της βίνκα ρόζεα Κεφάλαιο 43 Αλκαλοειδή της βίνκα ρόζεα Ε. Ξυδάκης Γ. Μαρκάτος 732 ΓΕΝΙΚΑ ΧΗΜΙΚΗ ΔΟΜΗ Τα αλκαλοειδή της βίνκα (vinca alkaloids) είναι μεταξύ των πρώτων κυτταροτοξικών φαρμάκων που αποκαλύφθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΟΥΣΙΩΝ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΟΥΣΙΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΟΥΣΙΩΝ Σύμφωνα με τα διεθνή συστήματα ταξινόμησης ICD 10 και DSM IV υπάρχουν 2 κατηγορίες διαταραχών που σχετίζονται με ουσίες. Στην πρώτη κατηγορία εντάσσονται οι διαταραχές που σχετίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 5 1.2.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον παρακάτω πίνακα σωστά συµπληρωµένο.

Μονάδες 5 1.2.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον παρακάτω πίνακα σωστά συµπληρωµένο. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 48 Ανοσοτρποποιητικά αντινεοπλασματικά φάρμακα, αναστολείς της τυροσινικής κινάσης, και αναστολείς του πρωτεοσωματίου

Κεφάλαιο 48 Ανοσοτρποποιητικά αντινεοπλασματικά φάρμακα, αναστολείς της τυροσινικής κινάσης, και αναστολείς του πρωτεοσωματίου Κεφάλαιο 48 Ανοσοτρποποιητικά αντινεοπλασματικά φάρμακα, αναστολείς της τυροσινικής κινάσης, και αναστολείς του πρωτεοσωματίου Γ. Πανάγος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο κεφάλαιο αυτό θα αναφερθούμε σε νεότερα φάρμακα που

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 55 Θεραπεία ναυτίας και εμέτου από χημειοθεραπεία

Κεφάλαιο 55 Θεραπεία ναυτίας και εμέτου από χημειοθεραπεία Κεφάλαιο 55 Θεραπεία ναυτίας και εμέτου από χημειοθεραπεία Β. Μπαρμπούνης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ναυτία και ο έμετος που προκαλούνται από τη χορήγηση χημειοθεραπευτικών φαρμάκων είναι μεταξύ των πλέον δυσάρεστων εμπειριών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 44 Αναστολείς τοποϊσομερασών

Κεφάλαιο 44 Αναστολείς τοποϊσομερασών Κεφάλαιο 44 Αναστολείς τοποϊσομερασών Χ. Πανόπουλος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι τοποϊσομεράσες του DNA, αποτελούν μία ομάδα ενζύμων, τα οποία υ πάρχουν τόσο στα ευκαριωτικά όσο και στα προκαριωτικά κύτταρα, όπου δρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΙΖΩΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ. Από τι προκαλείται η κατάθλιψη?

ΜΕΙΖΩΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ. Από τι προκαλείται η κατάθλιψη? Η μείζων κατάθλιψη ανήκει σε μια κατηγορία ψυχικών διαταραχών που ονομάζονται διαταραχές της διάθεσης. Η κατάθλιψη είναι αρκετά συχνή. Υπολογίζεται ότι 15 στους 100 ανθρώπους θα πάθουν κατάθλιψη κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 57 Εκλεκτικοί τροποποιητές των ορμονικών υποδοχέων

Κεφάλαιο 57 Εκλεκτικοί τροποποιητές των ορμονικών υποδοχέων Κεφάλαιο 57 Εκλεκτικοί τροποποιητές των ορμονικών υποδοχέων Ε. Ξυδάκης ΟΙΣΤΡΟΓΟΝΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Ως γνωστόν, τα οιστρογόνα αποτελούν σημαντικότατους για τη φυσιολογία του οργανισμού παράγοντες.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 63 Μη στερινοειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα στην ογκολογία

Κεφάλαιο 63 Μη στερινοειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα στην ογκολογία Κεφάλαιο 63 Μη στερινοειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα στην ογκολογία Μ. Σαμάρκος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (Non steroidal anti inflammatory drugs, NSAID ΜΣΑΦ) είναι μια κατηγορία φαρμάκων

Διαβάστε περισσότερα

21/11/2005 Διακριτά Μαθηματικά. Γραφήματα ΒΑΣΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ : ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΚΑΙ ΚΥΚΛΟΙ Δ Ι. Γεώργιος Βούρος Πανεπιστήμιο Αιγαίου

21/11/2005 Διακριτά Μαθηματικά. Γραφήματα ΒΑΣΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ : ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΚΑΙ ΚΥΚΛΟΙ Δ Ι. Γεώργιος Βούρος Πανεπιστήμιο Αιγαίου Γραφήματα ΒΑΣΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ : ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΚΑΙ ΚΥΚΛΟΙ A Ε B Ζ Η Γ K Θ Δ Ι Ορισμός Ένα (μη κατευθυνόμενο) γράφημα (non directed graph) Γ, είναι μία δυάδα από σύνολα Ε και V και συμβολίζεται με Γ=(Ε,V). Το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους για τον επικείμενο διαγωνισμό του Υπουργείου Οικονομικών, με κορυφαίο επιτελείο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 64 Τα οπιοειδή στην αναλγησία του χρόνιου καρκινικού πόνου

Κεφάλαιο 64 Τα οπιοειδή στην αναλγησία του χρόνιου καρκινικού πόνου Κεφάλαιο 64 Τα οπιοειδή στην αναλγησία του χρόνιου καρκινικού πόνου Χ. Μπούκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκινικός πόνος είναι κυρίως χρόνιος πόνος, η διάρκεια του είναι μεγαλύτερη των 3 μηνών, εμφανίζεται σχεδόν καθημερινά,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 60 Οι αυξητικοί παράγοντες της ερυθράς σειράς

Κεφάλαιο 60 Οι αυξητικοί παράγοντες της ερυθράς σειράς Κεφάλαιο 60 Οι αυξητικοί παράγοντες της ερυθράς σειράς Κ. Κανδύλης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αναιμία είναι μία από τις συχνότερες επιπλοκές του καρκίνου και συμβαίνει σε ένα μεγάλο ποσοστό ασθενών. Η ακριβής συχνότητά

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 22 Πολυσυστηματική πολυπαραγοντική προσέγγιση του καρκίνου

Κεφάλαιο 22 Πολυσυστηματική πολυπαραγοντική προσέγγιση του καρκίνου Κεφάλαιο 22 Πολυσυστηματική πολυπαραγοντική προσέγγιση του καρκίνου Κ. Σ. Γεννατάς ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αρχική αντιμετώπιση ενός ασθενούς με καρκίνο διαιρείται σε τρία στάδια: α) τη διάγνωση, β) τη σταδιοποίηση,

Διαβάστε περισσότερα

Έννοια. Η αποδοχή της κληρονομίας αποτελεί δικαίωμα του κληρονόμου, άρα δεν

Έννοια. Η αποδοχή της κληρονομίας αποτελεί δικαίωμα του κληρονόμου, άρα δεν 1 1. Αποδοχή κληρονομίας Έννοια. Η αποδοχή της κληρονομίας αποτελεί δικαίωμα του κληρονόμου, άρα δεν μπορεί να ασκηθεί από τους δανειστές του κληρονόμου, τον εκτελεστή της διαθήκης, τον κηδεμόνα ή εκκαθαριστή

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 52 Ανακάλυψη και ανάπτυξη νέων. νέων αντινεοπλασματικών φαρμάκων

Κεφάλαιο 52 Ανακάλυψη και ανάπτυξη νέων. νέων αντινεοπλασματικών φαρμάκων Κεφάλαιο 52 Ανακάλυψη και ανάπτυξη νέων αντινεοπλασματικών φαρμάκων Α. Γ. Πάλλης Α. Καλυκάκη Β. Γεωργούλιας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στον ανεπτυγμένο κόσμο περίπου ένα στα τρία άτομα θα προσβληθεί κάποια στιγμή της ζωής

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Άσκηση Θερμομόρφωση (Thermoforming)

Εργαστηριακή Άσκηση Θερμομόρφωση (Thermoforming) Σελίδα 1 Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Μηχανικών Μηχανολογίας και Κατασκευαστικής ΜΜΚ 452: Μηχανικές Ιδιότητες και Κατεργασία Πολυμερών Εργαστηριακή Άσκηση Θερμομόρφωση (Thermoforming) Σελίδα 2 Εισαγωγή: Η

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΑΧΝΟΕΙΔΗΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑ : «ΚΕΡΑΥΝΟΣ ΕΝ ΑΙΘΡΙΑ» Του Δρος Χρήστου Γεωργόπουλου

ΥΠΑΡΑΧΝΟΕΙΔΗΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑ : «ΚΕΡΑΥΝΟΣ ΕΝ ΑΙΘΡΙΑ» Του Δρος Χρήστου Γεωργόπουλου ΥΠΑΡΑΧΝΟΕΙΔΗΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑ : «ΚΕΡΑΥΝΟΣ ΕΝ ΑΙΘΡΙΑ» Του Δρος Χρήστου Γεωργόπουλου Τι είναι Υπαραχνοειδής αιμορραγία είναι ένας ιδιαίτερος τύπος εγκεφαλικής αιμορραγίας που συνήθως εκδηλώνεται αιφνιδιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 29 Βασικές αρχές ακτινοβιολογίας

Κεφάλαιο 29 Βασικές αρχές ακτινοβιολογίας Κεφάλαιο 29 Βασικές αρχές ακτινοβιολογίας Θ. Αντωνάδου Ν. Θρουβάλας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η σημασία της ακτινοβιολογίας στην ακτινοθεραπεία Ο ρόλος της ακτινοθεραπείας στην αντιμετώπιση του καρκίνου Η ακτινοθεραπεία

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 59 Ο ρόλος των μονοκλωνικών αντισωμάτων στην αντιμετώπιση συμπαγών όγκων

Κεφάλαιο 59 Ο ρόλος των μονοκλωνικών αντισωμάτων στην αντιμετώπιση συμπαγών όγκων Κεφάλαιο 59 Ο ρόλος των μονοκλωνικών αντισωμάτων στην αντιμετώπιση συμπαγών όγκων Χ. Π. Καλόφωνος Π. Δ. Γρίβας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η κατανόηση των μοριακών μηχανισμών που διέπουν την πορεία της κακο ήθους εξαλλαγής

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 11 Επιδημιολογία του καρκίνου

Κεφάλαιο 11 Επιδημιολογία του καρκίνου Κεφάλαιο 11 Επιδημιολογία του καρκίνου Μ. Παπαδάκου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι ανθρώπινες απώλειες που προκαλεί ο καρκίνος είναι τεράστιες. Παραμένει η κυριότερη αιτία θανάτου μετά τις καρδιαγγειακές παθήσεις. Σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Αποδεικτικές Διαδικασίες και Μαθηματική Επαγωγή.

Αποδεικτικές Διαδικασίες και Μαθηματική Επαγωγή. Αποδεικτικές Διαδικασίες και Μαθηματική Επαγωγή. Mαθηματικό σύστημα Ένα μαθηματικό σύστημα αποτελείται από αξιώματα, ορισμούς, μη καθορισμένες έννοιες και θεωρήματα. Η Ευκλείδειος γεωμετρία αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 Ορμόνες και καρκίνος

Κεφάλαιο 7 Ορμόνες και καρκίνος Κεφάλαιο 7 Ορμόνες και καρκίνος Σ. Τσαγκαράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ορμονοεξαρτώμενη καρκινογένεση αφορά την πρόκληση νεοπλασματικών εξεργασιών στους ενδοκρινείς αδένες και ιστούς στόχους των ορμονών από ενδογενώς

Διαβάστε περισσότερα

Οι γέφυρες του ποταμού... Pregel (Konigsberg)

Οι γέφυρες του ποταμού... Pregel (Konigsberg) Οι γέφυρες του ποταμού... Pregel (Konigsberg) Β Δ Β Δ Γ Γ Κύκλος του Euler (Euler cycle) είναι κύκλος σε γράφημα Γ που περιέχει κάθε κορυφή του γραφήματος, και κάθε ακμή αυτού ακριβώς μία φορά. Για γράφημα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 40 Ένταση και πυκνότητα χορήγησης χημειοθεραπείας

Κεφάλαιο 40 Ένταση και πυκνότητα χορήγησης χημειοθεραπείας Κεφάλαιο 40 Ένταση και πυκνότητα χορήγησης χημειοθεραπείας Χ. Ζουμπλιός ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο ιδανικός στόχος κάθε θεραπευτικής αγωγής είναι η ίαση. Στην κλινική πράξη όμως, για πάρα πολλά νοσήματα ό λων των ειδικοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Aποτελεσματικότητα της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής σε μια ανοικτή οικονομία

ΘΕΜΑ: Aποτελεσματικότητα της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής σε μια ανοικτή οικονομία ΘΕΜΑ: ποτελεσματικότητα της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής σε μια ανοικτή οικονομία Σύνταξη: Μπαντούλας Κων/νος, Οικονομολόγος, Ms Χρηματοοικονομικών 1 Η πρώτη θεωρία σχετικά με τον αυτόματο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΕΠ 2000 ΑΣΕΠ 2000 Εμπορική Τράπεζα 1983 Υπουργείο Κοιν. Υπηρ. 1983

ΑΣΕΠ 2000 ΑΣΕΠ 2000 Εμπορική Τράπεζα 1983 Υπουργείο Κοιν. Υπηρ. 1983 20 Φεβρουαρίου 2010 ΑΣΕΠ 2000 1. Η δεξαμενή βενζίνης ενός πρατηρίου υγρών καυσίμων είναι γεμάτη κατά τα 8/9. Κατά τη διάρκεια μιας εβδομάδας το πρατήριο διέθεσε τα 3/4 της βενζίνης αυτής και έμειναν 4000

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 53 Η θέση της χημειοπροφυλάξεως στα κακοήθη συμπαγή νεοπλάσματα

Κεφάλαιο 53 Η θέση της χημειοπροφυλάξεως στα κακοήθη συμπαγή νεοπλάσματα Κεφάλαιο 53 Η θέση της χημειοπροφυλάξεως στα κακοήθη συμπαγή νεοπλάσματα Μ. Μ. Βασλαματζής 863 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Παρά τις προσπάθειες για την βελτίωση των θεραπειών σε κακοήθη συμπαγή νεοπλάσματα προχωρημένων σταδίων

Διαβάστε περισσότερα

1. Ας υποθέσουμε ότι η εισοδηματική ελαστικότητα ζήτησης για όσπρια είναι ίση με το μηδέν. Αυτό σημαίνει ότι:

1. Ας υποθέσουμε ότι η εισοδηματική ελαστικότητα ζήτησης για όσπρια είναι ίση με το μηδέν. Αυτό σημαίνει ότι: 1. Ας υποθέσουμε ότι η εισοδηματική ελαστικότητα ζήτησης για όσπρια είναι ίση με το μηδέν. Αυτό σημαίνει ότι: α) Ανεξάρτητα από το ύψος της τιμής των οσπρίων, ο καταναλωτής θα δαπανά πάντα ένα σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΡΜΙΣΗΣ, ΠΑΡΑΒΟΛΗΣ, ΠΡΥΜΝΟΔΕΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΛΛΙΜΕΝΙΣΜΟΥ ΣΚΑΦΩΝ ΣΕ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ. (ΛΙΜΑΝΙΑ κ.λπ.) ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΛΙΜΕΝΙΚΩΝ

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΡΜΙΣΗΣ, ΠΑΡΑΒΟΛΗΣ, ΠΡΥΜΝΟΔΕΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΛΛΙΜΕΝΙΣΜΟΥ ΣΚΑΦΩΝ ΣΕ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ. (ΛΙΜΑΝΙΑ κ.λπ.) ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΛΙΜΕΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΡΜΙΣΗΣ, ΠΑΡΑΒΟΛΗΣ, ΠΡΥΜΝΟΔΕΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΛΛΙΜΕΝΙΣΜΟΥ ΣΚΑΦΩΝ ΣΕ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ (ΛΙΜΑΝΙΑ κ.λπ.) ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΛΙΜΕΝΙΚΩΝ ΤΑΜΕΙΩΝ ΚΑΙ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΩΝ ΤΑΜΕΙΩΝ Επιμέλεια Άγγελου Αργυρακόπουλου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Με την πιστοποίηση του έχει πρόσβαση στο περιβάλλον του φαρμακείου που παρέχει η εφαρμογή.

ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Με την πιστοποίηση του έχει πρόσβαση στο περιβάλλον του φαρμακείου που παρέχει η εφαρμογή. ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ Ο ασθενής έχοντας μαζί του το βιβλιάριο υγείας του και την τυπωμένη συνταγή από τον ιατρό, η οποία αναγράφει τον μοναδικό κωδικό της, πάει στο φαρμακείο. Το φαρμακείο αφού ταυτοποιήσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate Κατηγορίες οφέλους και κόστους που προέρχονται από τις δημόσιες δαπάνες Για την αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 51 Συνδυασμένη ακτινο χημειοθεραπεία

Κεφάλαιο 51 Συνδυασμένη ακτινο χημειοθεραπεία Κεφάλαιο 51 Συνδυασμένη ακτινο χημειοθεραπεία Γ. Α. Πλατανιώτης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην προσπάθεια για αύξηση της κυτταροκτόνου δράσης της ακτινοβολίας στα νεοπλασματικά κύτταρα, έχουν χρησιμοποιηθεί διάφοροι παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 34 Βραχυθεραπεία

Κεφάλαιο 34 Βραχυθεραπεία Κεφάλαιο 34 Βραχυθεραπεία Μ. Ι. Μπαλαφούτα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Υπάρχουν δύο τύποι ακτινοθεραπείας, η εξωτερικής δέσμης (Ε ΑΚΘ) ή τηλεθεραπεία και η εσωτερική η οποία υποδιαιρείται στην των κλειστών ραδιενεργών πηγών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ Αίτια πριν τη γέννηση

ΑΙΤΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ Αίτια πριν τη γέννηση ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ Ο ορισμός που δίνεται από το DSM IV και το ICD 10 ορίζει τη νοητική υστέρηση ως την ύπαρξη νοητικού πηλίκου μικρότερου από 70, όπως αυτό ορίζεται από τα ψυχομετρικά τεστ. Πρέπει επίσης

Διαβάστε περισσότερα

2. Κατάθεσε κάποιος στην Εθνική Τράπεζα 4800 με επιτόκιο 3%. Μετά από πόσο χρόνο θα πάρει τόκο 60 ; α) 90 ημέρες β) 1,5 έτη γ) 5 μήνες δ) 24 μήνες

2. Κατάθεσε κάποιος στην Εθνική Τράπεζα 4800 με επιτόκιο 3%. Μετά από πόσο χρόνο θα πάρει τόκο 60 ; α) 90 ημέρες β) 1,5 έτη γ) 5 μήνες δ) 24 μήνες 20 Φεβρουαρίου 2010 1. Ένας έμπορος αγόρασε 720 κιλά κρασί προς 2 το κιλό. Πρόσθεσε νερό, το πούλησε προς 2,5 το κιλό και κέρδισε 500. Το νερό που πρόσθεσε ήταν σε κιλά: α) 88 β) 56 γ) 60 δ) 65 2. Κατάθεσε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ. Μορφές δημόσιου δανεισμού. Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ. Μορφές δημόσιου δανεισμού. Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ Μορφές δημόσιου δανεισμού Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate 1 Ανάλογα με την πηγή προελεύσεως των πόρων Με βάση το κριτήριο αυτό, ο δανεισμός διακρίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 30 Γενικές αρχές ακτινοθεραπείας

Κεφάλαιο 30 Γενικές αρχές ακτινοθεραπείας Κεφάλαιο 30 Γενικές αρχές ακτινοθεραπείας Ι. Ρ. Κούβαρης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ακτινοθεραπεία είναι η κλινική ογκολογική ειδικότητα αντιμετώπισης του καρκίνου με τη χρήση της ιοντίζουσας ακτινοβολίας. H εξάσκησή της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΕΠΩΝΥΜΟ: ΟΝΟΜΑ: ΟΜΑΔΑ Α Για τις προτάσεις Α1 μέχρι και Α6 να

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗ ΚΡΗΤΗ

ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗ ΚΡΗΤΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗ ΚΡΗΤΗ ΑΝΤΙΟΠΗ ΓΙΓΑΝΤΙ ΟΥ Τοµεάρχης Λειτουργίας Κέντρων Ελέγχου Συστηµάτων Μεταφοράς ιεύθυνσης ιαχείρισης Νησιών ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΡΗΤΗΣ 2009 Εγκατεστηµένη Ισχύς (Ατµοµονάδες, Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Ταξινόμηση των μοντέλων διασποράς ατμοσφαιρικών ρύπων βασισμένη σε μαθηματικά κριτήρια.

Ταξινόμηση των μοντέλων διασποράς ατμοσφαιρικών ρύπων βασισμένη σε μαθηματικά κριτήρια. ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ Ταξινόμηη των μοντέλων διαποράς ατμοφαιρικών ρύπων βαιμένη ε μαθηματικά κριτήρια. Μοντέλο Ελεριανά μοντέλα (Elerian) Λαγκρατζιανά μοντέλα (Lagrangian) Επιπρόθετος διαχωριμός Μοντέλα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 28 Η σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση των μεταστάσεων του κεντρικού νευρικού συστήματος

Κεφάλαιο 28 Η σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση των μεταστάσεων του κεντρικού νευρικού συστήματος Κεφάλαιο 28 Η σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση των μεταστάσεων του κεντρικού νευρικού συστήματος Ν. Ι. Κορδιολής Δ. Καζαντζής ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όπως διαπιστώνεται, οι μεταστάσεις στον εγκέφαλο την σπονδυλική στήλη

Διαβάστε περισσότερα

Ημέρα 4 η (α) Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης. (β) Η απόλυτη υπεραξία. Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης

Ημέρα 4 η (α) Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης. (β) Η απόλυτη υπεραξία. Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης Ημέρα 4 η (α) Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης (β) Η απόλυτη υπεραξία Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης Στο κεφάλαιο για την αγορά και την πώληση της εργατικής δύναμης (ελληνική έκδοση: τόμος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 35 Εισαγωγική προεγχειρητική ακτινοθεραπεία

Κεφάλαιο 35 Εισαγωγική προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Κεφάλαιο 35 Εισαγωγική προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Γ. Σαρρής Ν. Μπουντούρογλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Ακτινοθεραπεία στην θεραπεία των κακοήθων όγκων μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνη με σκοπό την ίαση αποκλειστική

Διαβάστε περισσότερα

Μητροπολιτικά Οπτικά Δίκτυα. 11.1. Εισαγωγή

Μητροπολιτικά Οπτικά Δίκτυα. 11.1. Εισαγωγή Μητροπολιτικά Οπτικά Δίκτυα 11.1. Εισαγωγή Τα τηλεπικοινωνιακά δίκτυα είναι διαιρεμένα σε μια ιεραρχία τριών επιπέδων: Στα δίκτυα πρόσβασης, τα μητροπολιτικά δίκτυα και τα δίκτυα κορμού. Τα δίκτυα κορμού

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 36 Μοριακή στοχευμένη θεραπεία με ραδιοϊσότοπα

Κεφάλαιο 36 Μοριακή στοχευμένη θεραπεία με ραδιοϊσότοπα Κεφάλαιο 36 Μοριακή στοχευμένη θεραπεία με ραδιοϊσότοπα Σ. Σαράντη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο όρος ραδιοϊσοτοπική μοριακή στόχευση μπορεί να καθορισθεί σαν η ειδική συγκέντρωση ενός διαγνωστικού ή θεραπευτικού ραδιοϊσοτόπου

Διαβάστε περισσότερα

1. Σε περίπτωση κατά την οποία η τιμή ενός αγαθού μειωθεί κατά 2% και η ζητούμενη

1. Σε περίπτωση κατά την οποία η τιμή ενός αγαθού μειωθεί κατά 2% και η ζητούμενη Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους για τον επικείμενο διαγωνισμό του Υ- πουργείου Οικονομικών και στοχεύοντας στην όσο το δυνατό πληρέστερη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 66 Ραδιοϊσοτοπική συστηματική θεραπεία του πόνου από οστικές μεταστάσεις

Κεφάλαιο 66 Ραδιοϊσοτοπική συστηματική θεραπεία του πόνου από οστικές μεταστάσεις Κεφάλαιο 66 Ραδιοϊσοτοπική συστηματική θεραπεία του πόνου από οστικές μεταστάσεις Χ. Γιαννοπούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι οστικές μεταστάσεις αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των ασθενών με καρκίνο του προστάτη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους για τον επικείμενο διαγωνισμό του Υπουργείου Οικονομικών, με κορυφαίο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 16 Η κλασική ακτινοδιαγνωστική στην σταδιοποίηση του καρκίνου

Κεφάλαιο 16 Η κλασική ακτινοδιαγνωστική στην σταδιοποίηση του καρκίνου Κεφάλαιο 16 Η κλασική ακτινοδιαγνωστική στην σταδιοποίηση του καρκίνου Α. Μαλαγάρη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η κλασική Ακτινολογία κατά κύριο λόγο συμβάλει στην αρχική αναγνώριση ή επιβεβαίωση του νεοπλασματικού νοσήματος.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 18 Δείκτες ορού επί κακοήθων συμπαγών νεοπλασμάτων

Κεφάλαιο 18 Δείκτες ορού επί κακοήθων συμπαγών νεοπλασμάτων Κεφάλαιο 18 Δείκτες ορού επί κακοήθων συμπαγών νεοπλασμάτων Λ. Κυρίου Μάλλη Μ. Μ. Βασλαματζής ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ιστορία προσδιορισμού νεοπλασματικών δεικτών ξεκινά το 1848 με την α νακάλυψη της μυελωματικής πρωτεΐνης

Διαβάστε περισσότερα

HY 280. θεμελιακές έννοιες της επιστήμης του υπολογισμού ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Γεώργιος Φρ.

HY 280. θεμελιακές έννοιες της επιστήμης του υπολογισμού ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Γεώργιος Φρ. HY 280 «ΘΕΩΡΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ» θεμελικές έννοιες της επιστήμης του υπολογισμού ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Γεώργιος Φρ. Γεωργκόπουλος μέρος Α Εισγωγή, κι η σική θεωρί των πεπερσμένων

Διαβάστε περισσότερα

α) Το έλλειμμα ή το πλεόνασμα του εμπορικού ισοζυγίου δεν μεταβάλλεται

α) Το έλλειμμα ή το πλεόνασμα του εμπορικού ισοζυγίου δεν μεταβάλλεται 1. Ο πληθωρισμός ορίζεται ως εξής: (Δ= μεταβολή, Ρ= επίπεδο τιμών, Ρ e = προσδοκώμενο επίπεδο τιμών): α) Δ Ρ e /Ρ β) Ρ e / Ρ γ) Δ Ρ/Ρ δ) (Ρ Ρ e )/Ρ 2. Όταν οι εξαγωγές αυξάνονται: α) Το έλλειμμα ή το πλεόνασμα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 38 Κυτταρικός κύκλος, φαρμακευτική αντίσταση και ογκοκατασταλτικό γονίδιο p53

Κεφάλαιο 38 Κυτταρικός κύκλος, φαρμακευτική αντίσταση και ογκοκατασταλτικό γονίδιο p53 Κεφάλαιο 38 Κυτταρικός κύκλος, φαρμακευτική αντίσταση και ογκοκατασταλτικό γονίδιο p53 Δ. Μουρατίδου Α. Μπούτης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ανάμεσα σε όλα τα φαινόμενα που σχετίζονται με τη διατήρηση ενός κυτταρικού πληθυσμού,

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακή Εικόνα. Σημερινό μάθημα!

Ψηφιακή Εικόνα. Σημερινό μάθημα! Ψηφιακή Εικόνα Σημερινό μάθημα! Ψηφιακή Εικόνα Αναλογική εικόνα Ψηφιοποίηση (digitalization) Δειγματοληψία Κβαντισμός Δυαδικές δ έ (Binary) εικόνες Ψηφιακή εικόνα & οθόνη Η/Υ 1 Ψηφιακή Εικόνα Μια ακίνητη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους για τον επικείμενο διαγωνισμό του Υπουργείου Οικονομικών, με κορυφαίο επιτελείο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΔΟΣ: ΠΕ11 ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΚΛΑΔΟΣ: ΠΕ11 ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΛΑΔΟΣ: ΠΕ11 ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Μάθημα: Ενόργανη Γυμναστική Χρήσιμα θεωρία στο κεφάλαιο της ενόργανης γυμναστικής για το γνωστικό αντικείμενο ΠΕ11 της Φυσικής Αγωγής από τα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια Κολλίντζα.

Διαβάστε περισσότερα

Συντάκτης: Παναγιώτης Βεργούρος, Οικονομολόγος Συγγραφέας βιβλίων, Μικρο μακροοικονομίας διαγωνισμών ΑΣΕΠ

Συντάκτης: Παναγιώτης Βεργούρος, Οικονομολόγος Συγγραφέας βιβλίων, Μικρο μακροοικονομίας διαγωνισμών ΑΣΕΠ Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους για τον επικείμενο διαγωνισμό του Υ- πουργείου Οικονομικών και στοχεύοντας στην όσο το δυνατό πληρέστερη

Διαβάστε περισσότερα

Βελτίωση Εικόνας. Σήμερα!

Βελτίωση Εικόνας. Σήμερα! Βελτίωση Εικόνας Σήμερα! Υποβάθμιση εικόνας Τεχνικές Βελτίωσης Restoration (Αποκατάσταση) Τροποποίηση ιστογράμματος Ολίσθηση ιστογράμματος Διάταση (stretching) Ισοστάθμιση του ιστογράμματος (histogram

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΓΚΛΗΜΑΤΩΝ. ΟΜΙΛΗΤΗΣ Υπαστυνόμος Α ΡΑΓΚΟΣ Κωνσταντίνος

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΓΚΛΗΜΑΤΩΝ. ΟΜΙΛΗΤΗΣ Υπαστυνόμος Α ΡΑΓΚΟΣ Κωνσταντίνος ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΓΚΛΗΜΑΤΩΝ ΟΜΙΛΗΤΗΣ Υπαστυνόμος Α ΡΑΓΚΟΣ Κωνσταντίνος ΑΠΑΤΗ Αδίκημα διαχρονικό. Εξελίσσεται και μετασχηματίζεται. Η δημιουργία εκτεταμένου ηλεκτρονικού δικτύου

Διαβάστε περισσότερα

Ποια έντομα είναι εχθροί των φυτών και πώς θα τα αντιμετωπίσετε

Ποια έντομα είναι εχθροί των φυτών και πώς θα τα αντιμετωπίσετε Ποια έντομα είναι εχθροί των φυτών και πώς θα τα αντιμετωπίσετε Δυστυχώς είναι μια πραγματικότητα της ζωής ότι αν διατηρείτε στο σπίτι σας φυτά, υπάρχει πάντα η πιθανότητα να υποστούν ζημίες από βλαβερούς

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 Ο κυτταρικός κύκλος

Κεφάλαιο 9 Ο κυτταρικός κύκλος Κεφάλαιο 9 Ο κυτταρικός κύκλος Γ. Ρήγας Α. Αθανασίου 127 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κάθε ζωντανός οργανισμός αποτελείται από μονάδες που ονομάζονται κύτταρα, τα οποία συγκροτούν ομάδες, τα όργανα, που με την σειρά τους

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Διαφορές εσωτερικού εξωτερικού δανεισμού. Η διαχρονική κατανομή του βάρους από το δημόσιο δανεισμό.

ΘΕΜΑ: Διαφορές εσωτερικού εξωτερικού δανεισμού. Η διαχρονική κατανομή του βάρους από το δημόσιο δανεισμό. 1 ΘΕΜΑ: Διαφορές εσωτερικού εξωτερικού δανεισμού. Η διαχρονική κατανομή του βάρους από το δημόσιο δανεισμό. Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate, εισηγητής Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 50 Η χημειοθεραπεία σαν μέρος της αρχικής αντιμετώπισης του καρκίνου

Κεφάλαιο 50 Η χημειοθεραπεία σαν μέρος της αρχικής αντιμετώπισης του καρκίνου Κεφάλαιο 50 Η χημειοθεραπεία σαν μέρος της αρχικής αντιμετώπισης του καρκίνου Ν. Α. Μαλάμος Σ. Κ. Ρηγάτος ΟΡΙΣΜΟΣ Ως προεγχειρητική χημειοθεραπεία ορίζεται η πρώτη συστηματική θεραπεία που χορηγείται αμέσως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Πραγματοποιούν Χειμερινό Σχολείο με Θέμα: «Υποστήριξη ασθενών με καρκίνο και των φροντιστών τους»

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Πραγματοποιούν Χειμερινό Σχολείο με Θέμα: «Υποστήριξη ασθενών με καρκίνο και των φροντιστών τους» ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Το Τμήμα του, το ΓΟΝ «Άγιοι, το ΠΜΣ «ΜΕΘ και Επείγουσα Νοσηλευτική» και η Ελληνική Εταιρεία Έρευνας και Εκπαίδευσης (ΕΕΝΕΕ) Πραγματοποιούν Χειμερινό Σχολείο με Θέμα: «Υποστήριξη ασθενών με καρκίνο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 Χημική καρκινογένεση

Κεφάλαιο 3 Χημική καρκινογένεση Κεφάλαιο 3 Χημική καρκινογένεση Μ. Μπόνιος Ε. Ρεπάσος Μ. Πούλου Χ. Μελεξοπούλου Μ. Παπαδάκου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι πρώτες παρατηρήσεις ότι χημικές ουσίες μπορεί να σχετίζονται με τη δημιουργία νεοπλασμάτων τοποθετούνται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 61 Οι αυξητικοί παράγοντες της λευκής σειράς

Κεφάλαιο 61 Οι αυξητικοί παράγοντες της λευκής σειράς Κεφάλαιο 61 Οι αυξητικοί παράγοντες της λευκής σειράς Ε. Δεμίρη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η μυελοκαταστολή αποτελεί συχνή παρενέργεια πολλών χημειοθεραπευτικών σχημάτων και αυτό περιορίζει την χορήγησή τους. 1 Επιπλέον

Διαβάστε περισσότερα

23/2/07 Sleep out Πλατεία Κλαυθμώνος

23/2/07 Sleep out Πλατεία Κλαυθμώνος 23/2/07 Sleep out Πλατεία Κλαυθμώνος Μια βραδιά στο λούκι με τους αστέγους «Έχετε ποτέ σκεφτεί να κοιμηθείτε μια χειμωνιάτικη νύχτα στο δρόμο;» Με αυτό το ερώτημα απευθύναμε και φέτος την πρόσκληση στους

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 33 Στερεοτακτική ακτινοχειρουργική

Κεφάλαιο 33 Στερεοτακτική ακτινοχειρουργική Κεφάλαιο 33 Στερεοτακτική ακτινοχειρουργική Γ. Ι. Πισσάκας Π. Γεωργοπούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η θεραπευτική μέθοδος της στερεοτακτικής ακτινοχειρουργικής (stereotactic radiosurgery, SRS), υλοποιεί στο μέγιστο την

Διαβάστε περισσότερα

17 Μαρτίου 2013, Βόλος

17 Μαρτίου 2013, Βόλος Συνήθεις ιαφορικές Εξισώσεις 1ης Τάξης Σ Ε 1ης τάξης, Πεδία κατευθύνσεων, Υπαρξη και μοναδικότητα, ιαχωρίσιμες εξισώσεις, Ολοκληρωτικοί παράγοντες, Αντικαταστάσεις, Αυτόνομες εξισώσεις Μανόλης Βάβαλης

Διαβάστε περισσότερα

Εξαναγκασμένες ταλαντώσεις, Ιδιοτιμές με πολλαπλότητα, Εκθετικά πινάκων. 9 Απριλίου 2013, Βόλος

Εξαναγκασμένες ταλαντώσεις, Ιδιοτιμές με πολλαπλότητα, Εκθετικά πινάκων. 9 Απριλίου 2013, Βόλος ιαφορικές Εξισώσεις Εξαναγκασμένες ταλαντώσεις, Ιδιοτιμές με πολλαπλότητα, Ατελείς ιδιοτιμές Εκθετικά πινάκων Μανόλης Βάβαλης Τμήμα Μηχανικών Η/Υ Τηλεπικοινωνιών και ικτύων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 9 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 32 Ακτινοθεραπεία με ηλεκτρόνια

Κεφάλαιο 32 Ακτινοθεραπεία με ηλεκτρόνια Κεφάλαιο 32 Ακτινοθεραπεία με ηλεκτρόνια Μ. Τρίχας Α. Πανουσάκη 549 ΦΥΣΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Η δέσμη ταχέων ηλεκτρονίων έχει χρησιμοποιηθεί στην ακτινοθεραπεία από το 1950, αρχικά από

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 41 Γενικές παράμετροι τελικού ελέγχου αξιολόγησης της ανταπόκρισης στη θεραπεία

Κεφάλαιο 41 Γενικές παράμετροι τελικού ελέγχου αξιολόγησης της ανταπόκρισης στη θεραπεία Κεφάλαιο 41 Γενικές παράμετροι τελικού ελέγχου αξιολόγησης της ανταπόκρισης στη θεραπεία Χ. Κουρούσης Λ. Χέλης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εκτίμηση της ανταπόκρισης στην αντινεοπλασματική θεραπεία αποτελεί συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 26 Χειρουργική των μεταστάσεων

Κεφάλαιο 26 Χειρουργική των μεταστάσεων Κεφάλαιο 26 Χειρουργική των μεταστάσεων Γ. Σαββανής 414 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα από τα χαρακτηριστικά των κακοήθων όγκων είναι η ικανότητά τους να δημιουργούν μεταστάσεις οι οποίες αποτελούν την κύρια αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

Το εγχειρίδιο του καλού κηπουρού

Το εγχειρίδιο του καλού κηπουρού Το εγχειρίδιο του καλού κηπουρού 1. Φροντίδα των φυτών Αφού αποφάσισες να φυτέψεις πρέπει να είσαι έτοιμος να ασχοληθείς με τα φυτά σου και να παρακολουθείς τις ανάγκες τους. Θα πρέπει να ποτίζεις όποτε

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόμενα θέματα στο μάθημα. Αρχές Οικονομικής Θεωρίας ΟΜΑΔΑ Α. Στις προτάσεις από Α.1. μέχρι και Α10 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της

Προτεινόμενα θέματα στο μάθημα. Αρχές Οικονομικής Θεωρίας ΟΜΑΔΑ Α. Στις προτάσεις από Α.1. μέχρι και Α10 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της Προτεινόμενα θέματα στο μάθημα Αρχές Οικονομικής Θεωρίας ΟΜΑΔΑ Α Στις προτάσεις από Α.1. μέχρι και Α10 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα σε κάθε αριθμό την ένδειξη Σωστό, αν

Διαβάστε περισσότερα

( ιμερείς) ΙΜΕΛΕΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Α Β «απεικονίσεις»

( ιμερείς) ΙΜΕΛΕΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Α Β «απεικονίσεις» ( ιμερείς) ΙΜΕΛΕΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Α Β «πεικονίσεις» 1. ΣΧΕΣΕΙΣ: το σκεπτικό κι ο ορισμός. Τ σύνολ νπριστούν ιδιότητες μεμονωμένων στοιχείων: δεδομένου συνόλου S, κι ενός στοιχείου σ, είνι δυντόν είτε σ S είτε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6 Καρκινογένεση εξ ακτινοθεραπείας και σύνδρομα ραδιοευαισθητοποίησης

Κεφάλαιο 6 Καρκινογένεση εξ ακτινοθεραπείας και σύνδρομα ραδιοευαισθητοποίησης Κεφάλαιο 6 Καρκινογένεση εξ ακτινοθεραπείας και σύνδρομα ραδιοευαισθητοποίησης Β. Τάραντο ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η καρκινογένεση οφείλεται στην επίδραση επάνω στο κύτταρο και ιδιαίτερα στο DNA αυτού τριών βλαπτικών

Διαβάστε περισσότερα

2 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

2 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 2 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Απριλίου, 2006 Ώρα: 10:30-13:00 Οδηγίες: 1) Το δοκίµιο αποτελείται από τρία (3) µέρη µε σύνολο δώδεκα (12) θέµατα. 2) Επιτρέπεται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 12 Είδη κακοήθων νεοπλασμάτων, ιστολογική ταυτοποίηση, ταξινόμηση των όγκων, ιστολογικός βαθμός κακοήθειας

Κεφάλαιο 12 Είδη κακοήθων νεοπλασμάτων, ιστολογική ταυτοποίηση, ταξινόμηση των όγκων, ιστολογικός βαθμός κακοήθειας Κεφάλαιο 12 Είδη κακοήθων νεοπλασμάτων, ιστολογική ταυτοποίηση, ταξινόμηση των όγκων, ιστολογικός βαθμός κακοήθειας Κ. Πετράκη 185 ΟΡΙΣΜΟΙ Ο όρος όγκος χρησιμοποιήθηκε αρχικώς για να προσδιορίσει μια φλεγμονώδους

Διαβάστε περισσότερα

«Διεργασίες μεταφοράς και διασποράς της αέριας ρύπανσης

«Διεργασίες μεταφοράς και διασποράς της αέριας ρύπανσης ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ «Διεργασίες μεταφοράς και διασποράς της αέριας ρύπανσης 1 Ατμοσφαιρικός κύκλος της ρύπανσης Ως γνωστόν, οι ανθρωπογενείς εκπομπές ρύπων είναι υπεύθυνες για τα υψηλά επίπεδα ρύπανσης

Διαβάστε περισσότερα

{ i f i == 0 and p > 0

{ i f i == 0 and p > 0 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Σχεδίαση και Ανάλυση Αλγορίθμων Διδάσκων: Ε. Μαρκάκης, Φθινοπωρινό εξάμηνο 014-015 Λύσεις 1ης Σειράς Ασκήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ημέρα 3 η. (α) Aπό την εργασιακή διαδικασία στη διαδικασία παραγωγής (β) Αξία του προϊόντος και αξία της εργασιακής δύναμης

Ημέρα 3 η. (α) Aπό την εργασιακή διαδικασία στη διαδικασία παραγωγής (β) Αξία του προϊόντος και αξία της εργασιακής δύναμης Ημέρα 3 η. (α) Aπό την εργασιακή διαδικασία στη διαδικασία παραγωγής (β) Αξία του προϊόντος και αξία της εργασιακής δύναμης Η εργασιακή διαδικασία και τα στοιχεία της. Η κοινωνική επικύρωση των ιδιωτικών

Διαβάστε περισσότερα

Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία

Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία Κινητική Μάθηση Μέρος Πρώτο : Ανθρώπινη απόδοση εκτέλεση 1. Εισαγωγή «Η ικανότητα που έχει κάποιος, να πετυχαίνει ένα τελικό αποτέλεσμα με την μεγαλύτερη δυνατή σιγουριά και τη

Διαβάστε περισσότερα

Αθλητική Τριάδα Female Athlete Triad

Αθλητική Τριάδα Female Athlete Triad Αθλητική Τριάδα Αθλητική Τριάδα Female Athlete Triad Διαταραχή διατροφής Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας schroni@pe.uth.gr Αμηνόρροια (Otis, Drinkwater, Johnson, et al. 1997) Οστεοπόρωση Διαταραχή διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 25 Γενικές αρχές παρηγορητικής και θεραπευτικής χειρουργικής στην ογκολογία

Κεφάλαιο 25 Γενικές αρχές παρηγορητικής και θεραπευτικής χειρουργικής στην ογκολογία Κεφάλαιο 25 Γενικές αρχές παρηγορητικής και θεραπευτικής χειρουργικής στην ογκολογία Γ. Πλατανιώτης 407 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο χειρουργός ογκολόγος είναι υπεύθυνος πολλές φορές για την αρχική διάγνωση, την σταδιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2 Ιική καρκινογένεση

Κεφάλαιο 2 Ιική καρκινογένεση Κεφάλαιο 2 Ιική καρκινογένεση Σ. Δ. Κοτταρίδης ΕΙΣΑΓΩΓΗ H επιστήμη της ιολογίας συμπεριλαμβάνει μελέτες που στοχεύουν το μηχανισμό με τον οποίο οι ιοί προκαλούν νόσους καθώς επίσης τη χρήση των ιών ως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ Δρ Φασουλάς Χαράλαμπος Συντονιστής, Υπεύθυνος του Τμήματος Γεωποικιλότητας του Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ Δρ Φασουλάς Χαράλαμπος Συντονιστής, Υπεύθυνος του Τμήματος Γεωποικιλότητας του Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης 2 ιά ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ Δρ Φασουλάς Χαράλαμπος Συντονιστής, Υπεύθυνος του Τμήματος Γεωποικιλότητας του Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ Δρ Αμπαρτζάκη Μαρία, Παιδαγωγικό

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιεργήστε φρέσκα μυρωδικά στο μπαλκόνι

Καλλιεργήστε φρέσκα μυρωδικά στο μπαλκόνι Καλλιεργήστε φρέσκα μυρωδικά στο μπαλκόνι Ο άνηθος χρειάζεται βαθιά γλάστρα. Ο μαϊντανός θέλει συχνό πότισμα. Το κάρδαμο σε 40 μέρες από τη σπορά θα το απολαύσετε στη σαλάτα σας. Όλα αυτά συμβαίνουν στο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 58 Ορμονικοί χειρισμοί

Κεφάλαιο 58 Ορμονικοί χειρισμοί Κεφάλαιο 58 Ορμονικοί χειρισμοί Α. Ποταμιάνου 1020 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ορμονοθεραπεία στην αντιμετώπιση του καρκίνου και δη του καρκίνου του μαστού έχει χρησιμοποιηθεί για πρώτη φορά πριν από 100 χρόνια. Όλες οι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΔΙΚΑΣΤΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΔΙΚΑΣΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΔΙΚΑΣΤΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, ΜΔΕ Δημοσίου Δικαίου, Υπ. Διδάκτωρ Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών. ΘΕΜΑΤΙΚΗ : Η αρμοδιότητα των διοικητικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ από τον Κοσμά Γαζέα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ από τον Κοσμά Γαζέα ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ από τον Κοσμά Γαζέα Πραγματοποιήθηκε με επιτυχία το προγραμματισμένο Εργαστήρι Χαρτογράφησης της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας από τις 26 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Υπουργείο Εσωτερικών Γενική Δ/νση Αναπτυξιακών Προγραμμάτων Δ/νση Μηχανοργάνωσης & Η.Ε.Σ.

Υπουργείο Εσωτερικών Γενική Δ/νση Αναπτυξιακών Προγραμμάτων Δ/νση Μηχανοργάνωσης & Η.Ε.Σ. Υπουργείο Εσωτερικών Γενική Δ/νση Αναπτυξιακών Προγραμμάτων Δ/νση Μηχανοργάνωσης & Η.Ε.Σ. Απρίλιος 2012 ΥΠΕΣ-ΔΜΗΕΣ Β' κ Γ' ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ 2009 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΒΑΣΙΚΟΙ ΕΚΛΟΓΙΚΟΙ ΚΑΤΑΛΟΓΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ 1 Εκλογείς

Διαβάστε περισσότερα

1. Η Μακροοικονομική ασχολείται με τη λειτουργία και τα προβλήματα: α) των δημοσίων επιχειρήσεων και των οργανισμών. β) των ιδιωτικών επιχειρήσεων

1. Η Μακροοικονομική ασχολείται με τη λειτουργία και τα προβλήματα: α) των δημοσίων επιχειρήσεων και των οργανισμών. β) των ιδιωτικών επιχειρήσεων 1. Η Μακροοικονομική ασχολείται με τη λειτουργία και τα προβλήματα: α) των δημοσίων επιχειρήσεων και των οργανισμών. β) των ιδιωτικών επιχειρήσεων γ) του στενού δημόσιου τομέα. δ) της συμπεριφοράς ολόκληρης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ HMEΡΟΜΗΝΙΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ: 4 ΑΠΡΙΛΙΟΥ: ΩΡΑ 10μ.μ Τα παρακάτω θέματα δημοσιεύονται αποκλειστικά και μόνο για όσους υποψήφιους του φροντιστηρίου μας δεν κατάφεραν να προσέλθουν στα επαναληπτικά μαθήματα που

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Παράγοντες του τρόπου ζωής και καρκίνος

Κεφάλαιο 4 Παράγοντες του τρόπου ζωής και καρκίνος Κεφάλαιο 4 Παράγοντες του τρόπου ζωής και καρκίνος Α. Αρδαβάνης Δ. Τρυφωνόπουλος 60 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο εικοστός αιώνας θα μπορούσε να ονομαστεί από τους ιστορικούς ως ο αι ώνας του καπνίσματος και του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα