Μαθηµατικές Μέθοδοι Βελτιστοποίησης Πϱοβληµάτων Μεγάλης Κλίµακας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μαθηµατικές Μέθοδοι Βελτιστοποίησης Πϱοβληµάτων Μεγάλης Κλίµακας"

Transcript

1 Πανεπιστήµιο Πατρών Σχολή Θετικών Επιστηµών Τµήµα Μαθηµατικών Μαθηµατικές Μέθοδοι Βελτιστοποίησης Πϱοβληµάτων Μεγάλης Κλίµακας ιδακτορική ιατριβή Μαριάννα Σ. Αποστολοπούλου Μάρτιος, 2011

2 c 2011 Μαριάννα Σ. Αποστολοπούλου Πανεπιστήµιο Πατρών, Τµήµα Μαθηµατικών Πανεπιστηµιούπολη, Ρίο , Πάτρα

3 Στο σύζυγό µου ηµήτρη, στους γονείς µου Σωτήρη & Γωγώ, µε αγάπη και εκτίµηση

4

5 Ευχαριστίες Ολοκληρώνοντας τη διδακτορική µου διατριβή ϑα ήθελα να ευχαριστήσω όλους όσους µε στήριξαν κατά την περίοδο των µεταπτυχιακών µου σπουδών, καθηγητές, συναδέλφους, συγγενείς και ϕίλους. Ιδιαίτερες ευχαριστίες οφείλω στον επιβλέποντα καθηγητή µου, κ. Παναγιώτη Πιντέλα, για την ειλικρινή και ανιδιοτελή υποστήριξή του και για την αµέριστη συµπαράστασή του καθόλη τη διάρκεια των ερευνητικών µου δραστηριοτήτων. Επίσης, ευχαριστώ ϑερµά τον κ. Χαράλαµπο Μπότσαρη, Καθηγητή του Τµήµατος Περιφερειακής Οικονοµικής Ανάπτυξης του Πανεπιστηµίου Στερεάς Ελλάδας και µέλος της Τριµελούς Συµβουλευτικής Επιτροπής, του οποίου η καθοδήγηση και οι συµβουλές υπήρξαν πολύτιµες και ουσιαστικές. Η ενθάρρυνση και η υποστήριξη του κ. Μπότσαρη στα πρώτα µου ϐήµατα µε όπλισαν µε αυτοπεποίθηση και κουράγιο να συνεχίσω. Σηµαντική ϐοήθεια και συµπαράσταση είχα από την κα Θεοδούλα Γράψα, Επίκουρη Καθηγήτρια, την οποία ευχαριστώ ϑερµά. Η κα Γράψα, µέλος της Τριµελούς Συµβουλευτικής Επιτροπής, µε στήριξε ηθικά τόσο κατά τη διάρκεια της έρευνάς µου, όσο και στη διάρκεια συγγραφής της διατριβής µου. Οι συµβουλές της υπήρξαν πολύτιµες για τη λογική ϱοή και τη δοµή της διατριβής και µε ϐοήθησαν τα µέγιστα για την τελική παρουσίαση των ερευνητικών αποτελεσµάτων. Επίσης, ϑα ήθελα να ευχαριστήσω τον συνεργάτη µου κ. Ιωάννη Λι- ϐιέρη, υποψήφιο διδάκτορα του Τµήµατος Μαθηµατικών, για την πραγ- µατικά ευχάριστη και επιτυχή συνεργασία που είχαµε. Τέλος, ϑερµά ευχαριστώ τον σύζυγο και συνεργάτη µου ρ. ηµήτρη Σωτηρόπουλο, ο οποίος µε στήριξε τα µέγιστα στην ερευνητική µου πορεία και στα δύσκολα χρόνια των µεταπτυχιακών µου σπουδών. Μαριάννα Αποστολοπούλου Πάτρα, Μάρτιος 2011

6 ii

7 Περίληψη Στην παρούσα διατριβή µελετάµε το πρόβληµα της ϐελτιστοποίησης µη γραµµικών συναρτήσεων πολλών µεταβλητών, min f(x), x D όπου η αντικειµενική συνάρτηση f : R n R είναι συνεχώς διαφορίσιµη σε ένα ανοιχτό σύνολο D R n. Αναπτύσσουµε µαθηµατικές µεθόδους ϐελτιστοποίησης και αποσκοπούµε στην επίλυση προβληµάτων µεγάλης κλίµακας, δηλαδή προβληµάτων των οποίων οι µεταβλητές είναι πολλές χιλιάδες, ακόµα και εκατοµµύρια. Η ϐελτιστοποίηση προβληµάτων µεγάλης κλίµακας, όπως για παράδειγµα η αποκατάσταση εικόνας, ο διαχωρισµός γραφηµάτων ή η πρόβλεψη ασθενειών, αποτελεί σήµερα περιοχή µε µεγάλη ερευνητική δραστηριότητα, όχι µόνο λόγω των νέων αλγοριθµικών εξελίξεων αλλά και της ενδογενούς πολυπλοκότητας των προβληµάτων της σύγχρονης εποχής. Η ϐασική ιδέα των µεθόδων που αναπτύσσουµε, προκειµένου να επιλύσουµε προβλήµατα µεγάλης κλίµακας, έγκειται στη ϑεωρητική µελέτη των χαρακτηριστικών ιδιοτήτων των Quasi-Newton ενηµερώσεων ελάχιστης και µικρής µνήµης. Τα νέα ϑεωρητικά αποτελέσµατα, οδηγούν σε δραστική µείωση της χωρικής πολυπλοκότητας γνωστών αλγορίθµων του µη γραµµικού προγραµµατισµού. Ως αποτέλεσµα, οι νέοι αλγόριθµοι που µπορούν να προκύψουν, έχουν χωρική πολυπλοκότητα Θ(n), όπου n η διάσταση του προβλήµατος και µπορούν πλέον να εφαρµοστούν και για µεγάλης κλίµακας προβλήµατα. Η διατριβή αποτελείται από οκτώ κεφάλαια. Τα πρώτα δύο είναι εισαγωγικού περιεχοµένου, ενώ τα υπόλοιπα έξι περιλαµβάνουν τα ερευνητικά αποτελέσµατα της παρούσας διατριβής. Πιο συγκεκριµένα, στο Κεφάλαιο 1 παραθέτονται ϐασικές έννοιες των µαθηµατικών και της ϐελτιστοποίησης, οι οποίες είναι απαραίτητες για τη µελέτη και παρουσίαση

8 iv των µεθόδων που διαπραγµατεύεται η διατριβή. Αναφέρονται οι συνθήκες ϐελτιστότητας, τόσο στη ϐελτιστοποίηση χωρίς περιορισµούς, όσο και στη ϐελτιστοποίηση µε περιορισµούς. Το Κεφάλαιο 2 αναφέρεται στη ϐασική ιδέα των αλγορίθµων ϐελτιστοποίησης. Παραθέτονται οι πιο γνωστές µέθοδοι ϐελτιστοποίησης, όπως η µέθοδος Newton, οι περιορισµένης µνήµης Quasi-Newton µέθοδοι, οι µέ- ϑοδοι γραµµικής και καµπυλόγραµµης αναζήτησης. Τέλος αναφέρονται οι µέθοδοι περιοχής εµπιστοσύνης και το υποπρόβληµα περιοχής εµπιστοσύνης. Ιδιαίτερη µνεία γίνεται στις Quasi-Newton ενηµερώσεις περιορισµένης µνήµης, στην καµπυλόγραµµη αναζήτηση και στο υποπρόβληµα περιοχής εµπιστοσύνης, καθώς οι συγκεκριµένες µέθοδοι αποτελούν τα ερευνητικά ενδιαφέροντα της παρούσας διατριβής. Το Κεφάλαιο 3 αποτελεί το πρώτο από τα έξι κεφάλαια στα οποία καταγράφονται τα ερευνητικά αποτελέσµατα. Μελετώνται οι χαρακτηριστικές ιδιότητες των ελάχιστης µνήµης Quasi-Newton ενηµερώσεων, δηλαδή των SR1, BFGS, DFP και PSB. ιατυπώνονται ϑεωρήµατα αναφορικά µε το χαρακτηριστικό πολυώνυµο, των αριθµό των διακριτών ιδιοτιµών και των αντίστοιχων ιδιοδιανυσµάτων της γενικής PSB ενηµέρωσης ελάχιστης µνήµης. Μελετώνται διεξοδικά καθεµιά από τις τέσσερις προαναφερθείσες ενηµερώσεις και εξάγονται κλειστοί τύποι για τον υπολογισµό των ανωτέ- ϱω ποσοτήτων, αποφεύγοντας πλήρως τόσο την αποθήκευση, όσο και την παραγοντοποίηση πινάκων. Το Κεφάλαιο 4 αναφέρεται στις ελάχιστης και µικρής µνήµης BFGS ενηµερώσεις, λόγω της σπουδαιότητας που παρουσιάζουν στους αλγορίθ- µους ϐελτιστοποίησης. Μελετάται η περίπτωση όπου ο αρχικός πίνακας είναι ο µοναδιαίος, κλιµακούµενος µε µια συγκεκριµένη παράµετρο. Α- ποδεικνύεται ότι η τιµή της συγκεκριµένης αυτής παραµέτρου µας επιτρέπει να ξέρουµε εκ των προτέρων το πρόσηµο όλων των ιδιοτιµών του πίνακα. Επίσης, τεκµηριώνονται ικανές συνθήκες για τον ακριβή αριθµό των διακριτών ιδιοτιµών της BFGS ενηµέρωσης µικρής µνήµης. Από αυτές τις συνθήκες, υπολογίζεται το αντίστοιχο ιδιοδιάνυσµα χρησιµοποιώντας είτε κλειστό τύπο ή απλές πράξεις. Το Κεφάλαιο 5 αναφέρεται στην εφαρµογή των χαρακτηριστικών ιδιοτήτων των Quasi-Newton ενηµερώσεων ελάχιστης και µικρής µνήµης, για την επίλυση του υποπροβλήµατος περιοχής εµπιστοσύνης µεγάλης κλί- µακας, το οποίο αποτελεί ένα πρόβληµα ϐελτιστοποίησης µε περιορισµό.

9 v Προτείνεται µια µέθοδος η οποία είναι ανέξοδη υπολογιστικά και µπο- ϱεί να εφαρµοστεί για την επίλυση υποπροβληµάτων πολλών µεταβλητών. Ο προτεινόµενος αλγόριθµος επίλυσης του υποπροβλήµατος, εκµεταλλεύεται πλήρως τις ιδιότητες που µελετήθηκαν στα Κεφάλαια 3 και 4. Ο συγκεκριµένος αλγόριθµος αντιµετωπίζει και τις δύο περιπτώσεις που ανακύπτουν στο υποπρόβληµα, την τυπική και τη δύσκολη περίπτωση, χρησιµοποιώντας µόνο εσωτερικά γινόµενα και διανυσµατικά αθροίσµατα. Τέλος, δίνεται το ϑεώρηµα σύγκλισης του προτεινόµενου αλγορίθµου, όταν αυτός εντάσσεται σε ένα πλαίσιο µεθόδων περιοχής εµπιστοσύνης. Στο Κεφάλαιο 6 παρουσιάζονται τα αριθµητικά αποτελέσµατα του αλγορίθµου που προτάθηκε στο Κεφάλαιο 5. Η προτεινόµενη µέθοδος συγκρίνεται µε άλλες τρεις µεθόδους, οι οποίες ϑεωρούνται οι καλύτερες στη διεθνή ϐιβλιογραφία για την επίλυση του υποπροβλήµατος περιοχής εµπιστοσύνης. Για να αξιολογηθεί η αποδοτικότητα του προτεινόµενου αλγορίθµου, χρησιµοποιούνται στατιστικά µέτρα και προφίλ απόδοσης, από τα οποία γίνεται σαφής η υπεροχή της προτεινόµενης µεθόδου έναντι των υπολοίπων. Το Κεφάλαιο 7 αναφέρεται στην καµπυλόγραµµη αναζήτηση, στην ο- ποία ο εσσιανός πίνακας προσεγγίζεται από την BFGS ενηµέρωση ελάχιστης µνήµης. Οι χαρακτηριστικές ιδιότητες της συγκεκριµένης ενηµέρωσης, όπως αυτές µελετήθηκαν στο Κεφάλαιο 3, χρησιµοποιούνται σε έναν αλγόριθµο καµπυλόγραµµης αναζήτησης. Ο προτεινόµενος αλγόριθµος εκµεταλλεύεται την πληροφορία από την καµπυλότητα του προσεγγιστικού εσσιανού πίνακα της αντικειµενικής συνάρτησης. Τεκµηριώνεται ότι ο συγκεκριµένος αλγόριθµος διατηρεί τις καλές ιδιότητες σύγκλισης τόσο της γραµµικής, όσο και της καµπυλόγραµµης αναζήτησης, ενώ η µνήµη που απαιτείται για τον υπολογισµό της πιο αρνητικής ιδιοτιµής και του αντίστοιχου ιδιοδιανύσµατος είναι αµελητέα λόγω των αναλυτικών εκφράσεων που χρησιµοποιούνται. Στο Κεφάλαιο 8 παρουσιάζονται τα αριθµητικά αποτελέσµατα του προτεινόµενου καµπυλόγραµµου αλγορίθµου, στην επίλυση µεγάλης κλίµακας προβληµάτων ϐελτιστοποίησης χωρίς περιορισµούς. Τα αποτελέσµατα αυτά δείχνουν ότι ο προτεινόµενος αλγόριθµος είναι κατάλληλος για προ- ϐλήµατα µε πολλές µεταβλητές. Για το λόγο αυτό, ο καµπυλόγραµµος αλγόριθµος εφαρµόζεται στην εκπαίδευση νευρωνικών δικτύων και στην κατηγοριοποίηση προβληµάτων ϐιοϊατρικής µεγάλης κλίµακας. Τα α-

10 vi ϱιθµητικά αποτελέσµατα δείχνουν ότι ο προτεινόµενος αλγόριθµος είναι γρήγορος και πολύ αποτελεσµατικός. Τέλος, παρατίθεται ένα ευρετήριο των πιο σηµαντικών όρων που χρησιµοποιούνται στην παρούσα ιατριβή.

11 Περιεχόµενα Περίληψη Περιεχόµενα iii vii 1 Εισαγωγή Το πρόβληµα της ϐελτιστοποίησης Μαθηµατικό υπόβαθρο ιανύσµατα και πίνακες Ακολουθίες και ϱυθµοί σύγκλισης Υπόχωροι Ο τύπος των Sherman-Morrison-Woodbury Η κατά Cholesy παραγοντοποίηση πινάκων Ιδιοτιµές και ιδιοδιανύσµατα Η µέθοδος της αντίστροφης δύναµης Η µέθοδος Lanczos Στοιχεία τοπολογίας Παράγωγοι και η κατά Taylor προσέγγιση Κυρτότητα Συνθήκες ϐελτιστότητας Βελτιστοποίηση χωρίς περιορισµούς Βελτιστοποίηση µε περιορισµούς Συνθήκες ϐελτιστότητας πρώτης τάξης Συνθήκες ϐελτιστότητας δεύτερης τάξης Βασικές µέθοδοι µη γραµµικής ϐελτιστοποίησης Η µέθοδος Newton Οι Quasi-Newton µέθοδοι Η γενική Powell-Symmetric-Broyden (PSB) ενηµέρωση Η SR1 συµµετρική ενηµέρωση πρώτης τάξης

12 viii Η DFP συµµετρική ενηµέρωση δεύτερης τάξης Η BFGS συµµετρική ενηµέρωση δεύτερης τάξης Η PSB ενηµέρωση δεύτερης τάξης Η Broyden κλάση Οι Quasi-Newton ενηµερώσεις περιορισµένης µνήµης Οι Quasi-Newton ενηµερώσεις ελάχιστης µνήµης Οι µέθοδοι γραµµικής αναζήτησης Οι µέθοδοι καµπυλόγραµµης αναζήτησης Συνθήκες ϐήµατος δεύτερης τάξης Η µέθοδος McCormic Η µέθοδος Goldfarb Η µέθοδος των Moré & Sorensen Οι µέθοδοι περιοχής εµπιστοσύνης Το Υποπρόβληµα Περιοχής Εµπιστοσύνης Η τυπική περίπτωση Η µέθοδος Newton στην τυπική περίπτωση Η δύσκολη περίπτωση Ο Αλγόριθµος επίλυσης του ΥΠΕ Οι Quasi-Newton ενηµερώσεις ελάχιστης µνήµης Εισαγωγή Το χαρακτηριστικό πολυώνυµο Ο αντίστροφος του πίνακα B + µi Τα ιδιοδιανύσµατα των διακριτών ιδιοτιµών Γραµµικώς εξαρτηµένα διανύσµατα ενηµέρωσης Γραµµικώς ανεξάρτητα διανύσµατα ενηµέρωσης Η SR1 ενηµέρωση ελάχιστης µνήµης Η BFGS ενηµέρωση ελάχιστης µνήµης Η DFP ενηµέρωση ελάχιστης µνήµης Η PSB ενηµέρωση ελάχιστης µνήµης Συµπεράσµατα Η BFGS ενηµέρωση µικρής µνήµης Οι 1BFGS και 2BFGS ενηµερώσεις Η 1BFGS ενηµέρωση Το χαρακτηριστικό πολυώνυµο της 1BFGS ενηµέρωσης

13 4.2.2 Ο πίνακας (B (1) +1 + µi) Τα ιδιοδιανύσµατα των ακραίων ιδιοτιµών Η 2BFGS ενηµέρωση Οι ιδιοτιµές της 2BFGS ενηµέρωσης Ο πίνακας (B (2) +1 + µi) Ιδιοδιανύσµατα διακριτών ιδιοτιµών Συµπεράσµατα Επιλύοντας το Υποπρόβληµα Περιοχής Εµπιστοσύνης Η προτεινόµενη µέθοδος Η τυπική περίπτωση Εφαρµογή της γενικής PSB ενηµέρωσης ελάχιστης µνήµης Η SR1 ενηµέρωση ελάχιστης µνήµης Η BFGS ενηµέρωση ελάχιστης µνήµης Η DFP ενηµέρωση ελάχιστης µνήµης Η PSB ενηµέρωση ελάχιστης µνήµης Η 1BFGS ενηµέρωση στην τυπική περίπτωση Η συνάρτηση ϐήµατος στην 2BFGS ενηµέρωση Η δύσκολη περίπτωση Η γενική PSB ενηµέρωση ελάχιστης µνήµης Η SR1 ενηµέρωση ελάχιστης µνήµης Η BFGS ενηµέρωση ελάχιστης µνήµης Η DFP ενηµέρωση ελάχιστης µνήµης Η PSB ενηµέρωση ελάχιστης µνήµης Η 1BFGS ενηµέρωση στη δύσκολη περίπτωση Η 2BFGS ενηµέρωση στη δύσκολη περίπτωση Ο προτεινόµενος αλγόριθµος επίλυσης του ΥΠΕ Συµπεράσµατα Αριθµητικά αποτελέσµατα του ΥΠΕ Επίλυση τυχαίων στιγµιοτύπων του ΥΠΕ Χρησιµοποιώντας τις Quasi-Newton ενηµερώσεις ε- λάχιστης µνήµης Η τυπική περίπτωση Η δύσκολη περίπτωση ix

14 6.1.2 Συγκριτικά αποτελέσµατα για την BFGS ενηµέρωση ελάχιστης µνήµης Τυχαία στιγµιότυπα στην τυπική περίπτωση Τυχαία στιγµιότυπα στη δύσκολη περίπτωση Συγκριτικά αποτελέσµατα για τις 1BFGS και 2BFGS ενηµερώσεις Ο προτεινόµενος αλγόριθµος ϐελτιστοποίησης Συµπεράσµατα Μια καµπυλόγραµµη αναζήτηση ελάχιστης µνήµης Το Ϲεύγος κατευθύνσεων µείωσης Η περίπτωση του ϑετικά ορισµένου πίνακα Η περίπτωση του αόριστου πίνακα Ο προτεινόµενος αλγόριθµος Συµπεράσµατα Αποτίµηση του αλγορίθµου CMBFGS Βελτιστοποίηση συναρτήσεων της ϐιβλιοθήκης CUTEr Ο CMBFGS στην εκπαίδευση νευρωνικών δικτύων Το πρόβληµα του καρκίνου του µαστού Το πρόβληµα του διαβήτη Σύνολο SPECT δεδοµένων καρδιάς Το πρόβληµα της έγκρισης πίστωσης στην Αυστραλία Το πρόβληµα κολοβακτηριδίων Το πρόβληµα της µαγιάς Εφαρµογή σε ϐιοϊατρικά δεδοµένα Συµπεράσµατα Βιβλιογραφία 289 Ευρετήριο 298 Κατάλογος ηµοσιεύσεων 301

15 Κατάλογος Σχηµάτων 1.1 Παραδείγµατα τοπικού και ολικού ελαχιστοποιητή σε µία διάσταση Συνθήκες ϐήµατος δεύτερης τάξης Λύση του ΥΠΕ για διαφορετικές ακτίνες 1, 2, d(λ) ως συνάρτηση του λ Γράφηµα της d(λ) 2 για ϑετικά ορισµένο πίνακα Γράφηµα της d(λ) 2 για µη ϑετικά ορισµένο πίνακα Η συνάρτηση 1/ d(λ) Η δύσκολη περίπτωση : d(λ) < για λ ( λ 1, ) Γράφηµα της d(λ) 2 στη δύσκολη περίπτωση Τυπική περίπτωση : µέσος αριθµός επαναλήψεων στα επιτυχώς λυµένα στιγµιότυπα Τυπική περίπτωση : µέση ακρίβεια λύσης στα επιτυχώς λυ- µένα στιγµιότυπα Τυπική περίπτωση : µέση σχετική ακρίβεια λύσης στα επιτυχώς λυµένα στιγµιότυπα ύσκολη περίπτωση : µέσος αριθµός επαναλήψεων στα επιτυχώς λυµένα στιγµιότυπα ύσκολη περίπτωση : µέση ακρίβεια λύσης στα επιτυχώς λυµένα στιγµιότυπα ύσκολη περίπτωση : µέση σχετική ακρίβεια λύσης στα επιτυχώς λυµένα στιγµιότυπα Τυπική περίπτωση : Προφίλ απόδοσης για τους MBFGS, GQTPAR και GLTR, σε σύνολο στιγµιοτύπων µεσαίας διάστασης (n = 100, 500 και 1000)

16 6.8 Τυπική περίπτωση : Προφίλ απόδοσης για τους MBFGS και GLTR, σε σύνολο στιγµιοτύπων µεγάλης κλίµακας (n = 10 4, 10 5 και 10 6 ) Τυπική περίπτωση : Προφίλ απόδοσης για τους MBFGS και GLTR, σε σύνολο στιγµιοτύπων πολύ µεγάλης κλίµακας (n = , , ,..., ) ύσκολη περίπτωση : Προφίλ απόδοσης για τους MBFGS και GQTPAR, σε σύνολο 9000 στιγµιοτύπων µεσαίας κλίµακας (n = 100, 500 και 1000) Μέσος όρος επαναλήψεων για µεσαίας διάστασης προβλή- µατα Μέσος όρος επαναλήψεων για µεγάλης διάστασης προβλή- µατα Ολικός CPU χρόνος για µεγάλης διάστασης προβλήµατα Προφίλ απόδοσης των CMBFGS και LBFGS, σε 1000 διαστάσεις Προφίλ απόδοσης των CMBFGS και LBFGS, σε διαστάσεις Προφίλ απόδοσης των CMBFGS και LBFGS, σε διαστάσεις Προφίλ απόδοσης αριθµού συναρτησιακών υπολογισµών και υπολογισµών κλίσεων για το πρόβληµα του καρκίνου του µαστού Προφίλ απόδοσης αριθµού συναρτησιακών υπολογισµών και υπολογισµών κλίσεων για το πρόβληµα του διαβήτη Προφίλ απόδοσης αριθµού συναρτησιακών υπολογισµών και υπολογισµών κλίσεων για το SPECT πρόβληµα καρδιάς Προφίλ απόδοσης αριθµού συναρτησιακών υπολογισµών και υπολογισµών κλίσεων για το πρόβληµα της αυστραλιανής έγκρισης πίστωσης Προφίλ απόδοσης αριθµού συναρτησιακών υπολογισµών και υπολογισµών κλίσεων για το πρόβληµα των κολοβακτηριδίων Προφίλ απόδοσης αριθµού συναρτησιακών υπολογισµών και υπολογισµών κλίσεων για το πρόβληµα της µαγιάς

17 Κατάλογος Αλγορίθµων 1.1 Ο αλγόριθµος της κατά Cholesy παραγοντοποίησης πινάκων Η µέθοδος Newton Μέθοδος γραµµικής αναζήτησης Ο αλγόριθµος καµπυλόγραµµης αναζήτησης του Goldfarb Γενικός Αλγόριθµος περιοχής εµπιστοσύνης Η µέθοδος Newton στην τυπική περίπτωση Ο αλγόριθµος των Moré & Sorensen για την επίλυση του ΥΠΕ Υπολογισµός του δοκιµαστικού ϐήµατος Ο αλγόριθµος CMBFGS

18

19 Κατάλογος Πινάκων 3.1 Απαιτούµενα εσωτερικά γινόµενα Απαιτούµενα διανύσµατα και εσωτερικά γινόµενα για τον υπολογισµό του ιδιοδιανύσµατος στη BFGS ενηµέρωση ε- λάχιστης µνήµης Απαιτούµενα διανύσµατα και εσωτερικά γινόµενα για τον υπολογισµό του ιδιοδιανύσµατος στη DFP ενηµέρωση ελάχιστης µνήµης Απαιτούµενα διανύσµατα και εσωτερικά γινόµενα για τον υπολογισµό του ιδιοδιανύσµατος στην PSB ενηµέρωση ελάχιστης µνήµης Τυπική περίπτωση : επιτυχώς λυµένα στιγµιότυπα Τυπική περίπτωση : λυµένα στιγµιότυπα στην LSTRS Τυπική περίπτωση : λυµένα στιγµιότυπα στην GQTPAR Τυπική περίπτωση : συγκεντρωτικά αποτελέσµατα ως προς τον αριθµό των επαναλήψεων στα επιτυχώς λυµένα στιγµιότυπα Τυπική περίπτωση : αναλυτικά αποτελέσµατα ως προς τον αριθµό των επαναλήψεων στα επιτυχώς λυµένα στιγµιότυπα Τυπική περίπτωση : συγκεντρωτικά αποτελέσµατα ως προς την ακρίβεια λύσης στα επιτυχώς λυµένα στιγµιότυπα Τυπική περίπτωση : αναλυτικά αποτελέσµατα ως προς την ακρίβεια λύσης στα επιτυχώς λυµένα στιγµιότυπα Τυπική περίπτωση : συγκεντρωτικά αποτελέσµατα ως προς τη σχετική ακρίβεια λύσης στα επιτυχώς λυµένα στιγµιότυπα Τυπική περίπτωση : αναλυτικά αποτελέσµατα ως προς τη σχετική ακρίβεια λύσης στα επιτυχώς λυµένα στιγµιότυπα ύσκολη περίπτωση : επιτυχώς λυµένα στιγµιότυπα

20 6.11 ύσκολη περίπτωση : επιτυχώς λυµένα στιγµιότυπα στην LSTRS ύσκολη περίπτωση : συγκεντρωτικά αποτελέσµατα ως προς τον αριθµό των επαναλήψεων στα επιτυχώς λυµένα στιγµιότυπα ύσκολη περίπτωση : αναλυτικά αποτελέσµατα ως προς τον αριθµό των επαναλήψεων στα επιτυχώς λυµένα στιγµιότυπα ύσκολη περίπτωση : συγκεντρωτικά αποτελέσµατα ως προς την ακρίβεια λύσης στα επιτυχώς λυµένα στιγµιότυπα ύσκολη περίπτωση : αναλυτικά αποτελέσµατα ως προς την ακρίβεια λύσης στα επιτυχώς λυµένα στιγµιότυπα ύσκολη περίπτωση : συγκεντρωτικά αποτελέσµατα ως προς τη σχετική ακρίβεια λύσης στα επιτυχώς λυµένα στιγµιότυπα ύσκολη περίπτωση : αναλυτικά αποτελέσµατα ως προς τη σχετική ακρίβεια λύσης στα επιτυχώς λυµένα στιγµιότυπα Τυπική περίπτωση : Συγκριτικά αποτελέσµατα για n = 100 σε 4000 στιγµιότυπα Τυπική περίπτωση : Συγκριτικά αποτελέσµατα για n = 500 σε 4000 στιγµιότυπα Τυπική περίπτωση : Συγκριτικά αποτελέσµατα για n = σε 4000 στιγµιότυπα Τυπική περίπτωση : Συγκριτικά αποτελέσµατα για n = σε 4000 στιγµιότυπα Τυπική περίπτωση : Συγκριτικά αποτελέσµατα για n = σε 4000 στιγµιότυπα Τυπική περίπτωση : Συγκριτικά αποτελέσµατα για n = σε 4000 στιγµιότυπα ύσκολη Περίπτωση : Συγκριτικά αποτελέσµατα για n = 100 σε 3000 στιγµιότυπα ύσκολη Περίπτωση : Συγκριτικά αποτελέσµατα για n = 500 σε 3000 στιγµιότυπα ύσκολη Περίπτωση : Συγκριτικά αποτελέσµατα για n = σε 3000 στιγµιότυπα Συγκριτικά αποτελέσµατα για την τυπική περίπτωση (m = 1), 100 στιγµιότυπα ανά διάσταση

21 6.28 Συγκριτικά αποτελέσµατα για τη δύσκολη περίπτωση (m = 1), 100 στιγµιότυπα ανά διάσταση Συγκριτικά αποτελέσµατα για την τυπική περίπτωση (m = 2), 100 στιγµιότυπα ανά διάσταση Συγκριτικά αποτελέσµατα για τη δύσκολη περίπτωση (m = 2), 100 στιγµιότυπα ανά διάσταση Συγκριτικά αποτελέσµατα για µεγάλης διάστασης ΥΠΕ (m = 1), 100 στιγµιότυπα ανά διάσταση Συγκριτικά αποτελέσµατα για µεγάλης διάστασης ΥΠΕ (m = 2), 100 στιγµιότυπα ανά διάσταση Προβλήµατα ϐελτιστοποίησης Συγκριτικά αποτελέσµατα για µεσαίας διάστασης προβλή- µατα Συγκριτικά αποτελέσµατα για n = Συγκριτικά αποτελέσµατα για n = Συγκριτικά αποτελέσµατα για n = Ποσότητες υπολογισµού της p +1 όταν τα s, y είναι γραµ- µικά ανεξάρτητα Ποσότητες υπολογισµού της p +1 όταν τα s, y είναι γραµ- µικά εξαρτηµένα Σύνολο απαιτούµενων διανυσµάτων και εσωτερικών γινοµένων για τον υπολογισµό της p Ποσότητες υπολογισµού της d +1 όταν τα s, y είναι γραµ- µικά ανεξάρτητα Ποσότητες υπολογισµού της d +1 όταν τα s, y είναι γραµ- µικά εξαρτηµένα Σύνολο απαιτούµενων διανυσµάτων και εσωτερικών γινοµένων για τον υπολογισµό της d όταν y κs Σύνολο απαιτούµενων διανυσµάτων και εσωτερικών γινοµένων για τον υπολογισµό της d +1 όταν y = κs Προβλήµατα Αποτυχίες για n = Αποτυχίες για n = Αποτυχίες για n =

22 8.5 Ολικός CPU χρόνος για τα επιτυχώς λυµένα προβλήµατα και συνολικές αποτυχίες σε όλες τις διαστάσεις Συνολικός αριθµός υπολογιζόµενων κλίσεων αρνητικής καµπυλότητας στα επιτυχώς λυµένα προβλήµατα Αρχιτεκτονικές νευρωνικών δικτύων Απόδοση γενίκευσης (%) νευρωνικών δικτύων χρησιµοποιώντας τη CMBFGS µέθοδο Απόδοση γενίκευσης (%) νευρωνικών δικτύων χρησιµοποιώντας την LBFGS µέθοδο

23 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 1 Εισαγωγή Στο εισαγωγικό αυτό κεφάλαιο δίνουµε ϐασικές έννοιες της ϐελτιστοποίησης µη γραµµικών συναρτήσεων, καθώς και στοιχεία γραµµικής άλγε- ϐρας, τα οποία είναι απαραίτητα για την παρουσίαση των µεθόδων ϐελτιστοποίησης που διαπραγµατεύεται η παρούσα διατριβή. Για περισσότερη ϑεωρητική µελέτη ο αναγνώστης µπορεί να ανατρέξει σε κλασσικά συγγράµµατα [14, 29, 68, 71, 84] που µελετούν ενδελεχώς την εν λόγω περιοχή. 1.1 Το πρόβληµα της ϐελτιστοποίησης Η ϐελτιστοποίηση είναι ένας νέος κλάδος των Εφαρµοσµένων Μαθηµατικών, των Υπολογιστικών Μαθηµατικών και της Επιχειρησιακής Ερευνας. Προβλήµατα ϐελτιστοποίησης απαντώνται σε πολλά επιστηµονικά πεδία, όπως στις Φυσικές επιστήµες, στην Οικονοµία και τη Μηχανική, καθώς και σε ϑέµατα που αφορούν στρατιωτικές και διαστηµικές τεχνολογίες. Αν και η ϐελτιστοποίηση χρονολογείται από πολύ παλιά, δεν αποτελούσε ανεξάρτητο πεδίο έρευνας µέχρι τα τέλη του 1940, όπου ο G.B. Dantzig [26] παρουσίασε τον γνωστό αλγόριθµο Simplex για προβλήµατα γραµµικού προγραµµατισµού. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950, η ϑεµελίωση και εφαρµογή των µεθόδων συζυγών κλίσεων καθώς και των Quasi-Newton µεθόδων, αποτέλεσε εφαλτήριο ανάπτυξης του µη γραµ- µικού προγραµµατισµού, ως ανεξάρτητο πεδίο έρευνας. Στις µέρες µας, υπάρχουν µέθοδοι ϐελτιστοποίησης που µπορούν να λύσουν δύσκολα και µεγάλης κλίµακας προβλήµατα, µε αποτέλεσµα η ϐελτιστοποίηση να α- ποτελεί απαραίτητο εργαλείο σε διάφορους τοµείς της επιστήµης. Η ϑεωρία και οι µέθοδοι ϐελτιστοποίησης ασχολούνται µε την εύρεση της ϐέλτιστης λύσης προβληµάτων που αναπαρίστανται µέσω ενός µαθη- µατικού µοντέλου (αιτιοκρατικό ή στοχαστικό). Η ανάπτυξη του µοντέλου

24 2 Εισαγωγή αποσκοπεί στην µετατροπή όλων των ϐασικών συνιστωσών του προβλήµατος σε µαθηµατικές ή/και λογικές σχέσεις. Οι πιο ϐασικές συνιστώσες είναι η αντικειµενική συνάρτηση και οι άγνωστοι ή µεταβλητές, ενώ πολλές ϕορές υπάρχει κι ένα σύνολο περιορισµών. Οι συµβολισµοί που χρησιµοποιούνται σε ένα µαθηµατικό πρόβληµα είναι οι ακόλουθοι : x είναι το διάνυσµα των µεταβλητών ή αγνώστων. f(x) είναι η αντικειµενική συνάρτηση. c(x) είναι η διανυσµατική συνάρτηση των περιορισµών που πρέπει να ικανοποιούν οι µεταβλητές. εδοµένου ότι ένα πρόβληµα µεγιστοποίησης είναι ισοδύναµο µε ένα πρό- ϐληµα ελαχιστοποίησης (max x f(x) = min x f(x)), στη συνέχεια µε τον όρο ϐελτιστοποίηση ϑα εννοούµε την ελαχιστοποίηση της αντικειµενικής συνάρτησης f. Συνεπώς, ένα πρόβληµα ϐελτιστοποίησης έχει τη γενική µορφή min f(x), (1.1) x D όπου x R n είναι το διάνυσµα των µεταβλητών, f(x) η αντικειµενική συνάρτηση και D R n η εφικτή περιοχή που προκύπτει από το σύνολο περιορισµών του προβλήµατος. Στην περίπτωση όπου η εφικτή περιοχή είναι όλο το R n, δηλαδή D = R n, το πρόβληµα ϐελτιστοποίησης (1.1) ονο- µάζεται πρόβληµα ϐελτιστοποίησης χωρίς περιορισµούς και έχει τη γενική µορφή min f(x). x R n Στην αντίθετη περίπτωση, όπου D R n, η γενική µορφή ενός προβλήµατος ϐελτιστοποίησης µε περιορισµούς, είναι η ακόλουθη : min f(x) x R n υπό τους περιορισµούς { c i (x) = 0, i E; c i (x) 0, i I, όπου E και I είναι τα σύνολα δεικτών των περιορισµών ισότητας (equalities) και ανισότητας (inequalities), αντίστοιχα και όπου c i (x), i E I, είναι οι συναρτήσεις των περιορισµών (constraints). Οταν τόσο η αντικειµενική συνάρτηση f(x), όσο και οι περιορισµοί c i (x) είναι γραµµικές συναρτήσεις, τότε το πρόβληµα ϐελτιστοποίησης ονοµάζεται γραµµικό. Σε αντίθετη

25 1.2 Μαθηµατικό υπόβαθρο 3 περίπτωση, το πρόβληµα καλείται µη γραµµικό. Εν γένει, για την επίλυση του προβλήµατος (1.1) εφαρµόζονται επαναληπτικές διαδικασίες (αλγόριθµοι) οι οποίες ξεκινούν µε µια αρχική εκτίµηση της λύσης και δηµιουργούν µια ακολουθία από συνεχώς ϐελτιω- µένες εκτιµήσεις της, έως ότου ϕτάσουν στη ϐέλτιστη λύση. Κάθε τέτοιος αλγόριθµος ϑα πρέπει να εγγυάται ότι η ακολουθία των επαναλήψεων που δηµιουργούνται από αυτόν, συγκλίνει στη ϐέλτιστη λύση του εκάστοτε προβλήµατος. Αυτή η απαίτηση ικανοποιείται µέσω της ϑεωρίας σύγκλισης της µαθηµατικής µεθόδου που υλοποιεί ο αλγόριθµος. Ο έλεγχος ϐελτιστότητας της παραγόµενης λύσης επιτυγχάνεται εφόσον ικανοποιούνται ικανές και αναγκαίες συνθήκες, γνωστές ως συνθήκες ϐελτιστότητας. Επιπλέον, η µη ικανοποίηση των συνθηκών ϐελτιστότητας στην τρέχουσα επανάληψη, συνάγει χρήσιµες πληροφορίες για τον εκάστοτε αλγόριθµο προκειµένου να ϐελτιώσει την τρέχουσα εκτίµηση της λύσης. Η στρατηγική που χρησιµοποιείται για την αναζήτηση της ϐέλτιστης λύσης ανά επανάληψη, χαρακτηρίζει το είδος του αλγορίθµου (π.χ., γραµ- µική αναζήτηση, καµπυλόγραµµη αναζήτηση, κτλ.). Η πλειονότητα των στρατηγικών αναζήτησης χρησιµοποιούν τις τιµές της αντικειµενικής συνάρτησης, των περιορισµών, αν υπάρχουν, και πιθανώς της πρώτης και δεύτερης τάξης παραγώγου, προκειµένου να ορίσουν το επόµενο σηµείο της ακολουθίας των επαναλήψεων. Επίσης, πρέπει να σηµειωθεί ό- τι µερικοί αλγόριθµοι χρησιµοποιούν πληροφορία καµπυλότητας της α- ντικειµενικής συνάρτησης από προηγούµενες επαναλήψεις (π.χ., Quasi- Newton µέθοδοι), προκειµένου να προσδιορίσουν την κατεύθυνση αναζήτησής τους, εντός του εφικτού χωρίου D. 1.2 Μαθηµατικό υπόβαθρο Στη συνέχεια παρατίθενται οι ϐασικές έννοιες που απαιτούνται για τη µελέτη των µεθόδων ϐελτιστοποίησης που προτείνουµε στην παρούσα διατριβή, δηλαδή στοιχεία γραµµικής άλγεβρας και πραγµατικής ανάλυσης. Οι έννοιες αυτές αποτελούν τα ϑεµελιώδη εργαλεία για την ανάλυση και την υλοποίηση των αλγορίθµων ϐελτιστοποίησης. Επίσης, χρησιµοποιούνται τόσο στον έλεγχο ϐελτιστότητας της λύσης, όσο και στη ϑεωρία σύγκλισης των αλγορίθµων. Οι αποδείξεις των ϑεωρηµάτων που αναφέρονται µπο- ϱούν να ϐρεθούν στις αναφορές που παρατέθηκαν στην αρχή αυτού του

26 4 Εισαγωγή κεφαλαίου ιανύσµατα και πίνακες Στη συνέχεια, το σύµβολο R n ϑα υποδηλώνει τον πραγµατικό Ευκλείδειο n-διάστατο χώρο των διανυσµάτων x = x 1 x 2. x n, όπου κάθε x i, µε i = 1,..., n, είναι η i-συνιστώσα του διανύσµατος x. Για κάθε x R n, ϑα συµβολίζουµε µε x T το ανάστροφο διάνυσµα του x, δηλαδή τον πίνακα γραµµή x T = (x 1, x 2,..., x n ). Ορισµός 1.1. Εστω τα διανύσµατα x, y R n. Το εσωτερικό γινόµενο των x και y, ορίζεται ως n x T y = x i y i. i=1 Αν το εσωτερικό γινόµενο είναι µηδέν, δηλαδή x T y = 0, τότε τα διανύσµατα x και y καλούνται ορθογώνια. Μία ορθογώνια διάταξη µε m γραµµές και n στήλες και πλήθος στοιχείων m n, λέγεται m n πίνακας. Ενας πραγµατικός m n πίνακας A R m n, έχει τη µορφή a 11 a a 1n A = a 21 a a 2n a m1 a m2... a mn, και δηλώνεται µε A = (a ij ). Ο ανάστροφος πίνακας, A T, είναι ένας n m πίνακας στον οποίον έχουν αντιστραφεί οι στήλες µε τις γραµµές του A. Ο αντίστροφος πίνακας του A (αν υπάρχει) ϑα συµβολίζεται µε A 1. Ο Moore-Penrose ψευδοαντίστροφος ή γενικευµένος αντίστροφος, του πίνακα

27 1.2 Μαθηµατικό υπόβαθρο 5 A, συµβολίζεται µε A και ορίζεται ως A = A T (AA T ) 1. Ο µοναδιαίος πίνακας ορίζεται ως I = Ενας πίνακας n n ονοµάζεται τετραγωνικός. Αν για ένα τετραγωνικό πίνακα ισχύει A T = A, τότε ο A ονοµάζεται συµµετρικός. Ενας συµµετρικός πίνακας έχει µόνο πραγµατικές ιδιοτιµές, ενώ τα ιδιοδιανύσµατά του µπορούν να επιλεγούν ορθοκανονικά. πίνακας A ονοµάζεται ορθογώνιος αν AA T = A T A = I. Ενας τετραγωνικός πραγµατικός Ενας πίνακας A για τον οποίο ισχύει a ij = 0, όταν i j καλείται διαγώνιος και συµβολίζεται ως a a A = diag(a 11,..., a nn ) = a nn Ο πίνακας A λέγεται τριδιαγώνιος αν ισχύει a ij = 0, για i j > 1, άνω τριγωνικός αν ισχύει ότι a ij = 0, για j < i και κάτω τριγωνικός αν a ij = 0, για j > i. Ορισµός 1.2. Εστω συµµετρικός πίνακας A R n n. Ο πίνακας A ονο- µάζεται ϑετικά ορισµένος (A > 0) αν xa T x > 0 για κάθε x R n, µε x 0. Ο πίνακας A λέγεται ϑετικά ηµιορισµένος (A 0) αν ισχύει xa T x 0 για κάθε x R n. Ο πίνακας A είναι αρνητικά ορισµένος (A < 0) ή αρνητικά ηµιορισµένος (A 0), αν ο A είναι ϑετικά ορισµένος ή ϑετικά ηµιορισµένος, αντίστοιχα. Ο πίνακας A ονοµάζεται αόριστος αν δεν είναι ούτε ϑετικά και ούτε αρνητικά ηµιορισµένος (έχει και ϑετικές και αρνητικές ιδιοτιµές). Ορισµός 1.3. Μια µετρική ή νόρµα διανύσµατος x R n είναι µια πραγ- µατική συνάρτηση από τον R n στον R µε τις ακόλουθες ιδιότητες :

28 6 Εισαγωγή 1. x 0 για όλα τα x R n και x = 0 αν και µόνο αν x = 0, 2. ax = a x για όλα τα a R και x R n, 3. x + y x + y για όλα τα x, y R n. Πολύ γνωστές νόρµες είναι οι l p -νόρµες, οι οποίες ορίζονται ως ( n x p = i=1 x i p ) 1/p, 1 p <. Οι συνηθέστερες από αυτές είναι οι ακόλουθες : 1. η l 1 -νόρµα, x 1 = n i=1 x i, 2. η l 2 -νόρµα ή Ευκλείδεια νόρµα, x 2 = ( n i=1 x i 2) 1/2 = x T x, 3. η άπειρη νόρµα, x = max 1 i n x i. Ολες οι µετρικές στον R n είναι ισοδύναµες, µε την έννοια ότι κάθε µία είναι άνω και κάτω ϕραγµένη από ένα πολλαπλάσιο των άλλων. Συγκεκριµένα, για τις τρεις παραπάνω νόρµες, ισχύουν οι παρακάτω σχέσεις : x x 2 x 1, x 1 n x 2 και x 2 n x. Ακόµα, για τη Ευκλείδεια νόρµα ισχύει η ανισότητα Cauchy-Schwarz: x T y x 2 y 2, για όλα τα x, y R n. Τέλος, για το εσωτερικό γινόµενο δύο µη µηδενικών διανυσµάτων x, y R n, ισχύει ότι x T y = x y cos θ, όπου θ η γωνία που σχηµατίζουν τα διανύσµατα x, y. Ορισµός 1.4. Μια µετρική ή νόρµα πίνακα ενός m n πίνακα A, η οποία συµβολίζεται µε A, είναι µια συνάρτηση από τον R m n στον R µε τις ακόλουθες ιδιότητες : 1. A 0 για όλους τους πίνακες A R m n και A = 0 αν και µόνο αν A = 0,

29 1.2 Μαθηµατικό υπόβαθρο 7 2. aa = a A για όλα τα a R και για όλους τους πίνακες A R m n, 3. A + B A + B για όλους τους πίνακες A, B R m n. Οι γνωστές νόρµες πίνακα είναι η Frobenius νόρµα και οι l p -νόρµες m A F = i=1 j=1 n a ij 2 A p = max Ax Ax p p = max, x p=1 x 0 x p όπου για p = 1, 2 και, έχουµε αντίστοιχα ότι m A 1 = max a ij, 1 j n i=1 A 2 = λ max (A T A), όπου λ max ( ) η µεγαλύτερη ιδιοτιµή του A, n A = max 1 j m a ij. i= Ακολουθίες και ϱυθµοί σύγκλισης. Μια ακολουθία διανυσµάτων {x } στον R n λέγεται ότι συγκλίνει στο σηµείο x R n, αν ισχύει ότι lim x x = 0. Λέµε ότι το x R n είναι σηµείο συσσώρευσης ή οριακό σηµείο µιας ακολουθίας {x } αν υπάρχει µια άπειρη υπακολουθία ακεραίων 1, 2,... τέτοια ώστε lim x i = x. i Μια ακολουθία πινάκων {A } λέµε ότι συγκλίνει στον A, αν ισχύει ότι lim A A = 0.

30 8 Εισαγωγή Η µετρική που χρησιµοποιείται δεν παίζει ϱόλο στη σύγκλιση ακολουθιών, γιατί όλες οι µετρικές που χρησιµοποιούνται σε πεπερασµένης διάστασης χώρους είναι ισοδύναµες. Ο ϱυθµός σύγκλισης αποτελεί ένα µέτρο εκτίµησης της ταχύτητα σύγκλισης µιας ακολουθίας. Το µαθηµατικό αυτό µέτρο υπολογίζει την υ- πολογιστική αποδοτικότητα ενός επαναληπτικού αλγορίθµου. Ενας από τους πιο αποτελεσµατικούς τρόπους αξιολόγησης του ϱυθµού σύγκλισης, είναι να κάνουµε σύγκριση ανάµεσα στην πρόοδο που έχουµε σε κάθε ϐή- µα ενός αλγορίθµου, µε την πρόοδο που είχαµε στο προηγούµενο ϐήµα. Λέµε ότι µια ακολουθία έχει τάξη σύγκλισης r, µε r 1, στο x αν α x +1 x x x r β, µε α, β > 0. Συγκεκριµένα, όταν r = 1 ο ϱυθµός σύγκλισης λέγεται γραµµικός. Οταν r = 2, έχουµε σύγκλιση 2ης τάξεως, η οποία ονοµάζεται τετραγωνική σύγκλιση. Επίσης, αν ισχύει ότι x +1 x lim x x = 0, ο ϱυθµός σύγκλισης ονοµάζεται υπεργραµµικός Υπόχωροι. οθέντος του Ευκλείδειου χώρου R n, το υποσύνολο S R n είναι ένας υπόχωρος του R n όταν αx+βy S, για όλα τα α, β R και για κάθε x, y S. Για κάθε υπόχωρο S R n, τα διανύσµατα s 1, s 2,..., s m που ανήκουν στον S καλούνται γραµµικά ανεξάρτητα αν δεν υπάρχουν πραγµατικοί αριθµοί α 1, α 2,..., α m, τέτοιοι ώστε α 1 s 1 +α 2 s α m s m = 0, εκτός αν α 1 = α 2 =... = 0. Για κάθε υπόχωρο S R n, τα διανύσµατα s 1, s 2,..., s m που ανήκουν στον S ονοµάζονται γραµµικά εξαρτηµένα αν υπάρχουν πραγµατικοί αριθµοί α 1, α 2,..., α m, όχι όλοι µηδέν, τέτοιοι ώστε α 1 s 1 + α 2 s α m s m = 0. Ισοδύναµα, ένα από τα διανύσµατα s i, i = 1,..., m είναι γραµµικός συνδυασµός των άλλων. Η τάξη ενός πίνακα A συµβολίζεται µε rana και είναι ο µεγαλύτερος αριθµός στηλών του πίνακα που συνιστούν ένα γραµµικά ανεξάρτητο σύνολο Ο τύπος των Sherman-Morrison-Woodbury. Αν ένας αντιστρέ-

31 1.2 Μαθηµατικό υπόβαθρο 9 ψιµος τετραγωνικός πίνακας A R n n επιδέχεται µια ενηµέρωση πρώτης τάξης, της µορφής Ā = A + ab T, όπου a, b R n, τότε αν ο Ā είναι και αυτός αντιστρέψιµος και ισχύει ότι Ā 1 = A 1 A 1 ab T A b T A 1 a. Ο παραπάνω τύπος µπορεί να επεκταθεί και για µεγαλύτερης τάξης ενη- µερώσεις. Πράγµατι, αν U, C και V πίνακες διάστασης n, και n, αντίστοιχα. Τότε, (A + UCV ) 1 = A 1 A 1 U ( C 1 + V A 1 U ) 1 V T A 1. (1.2) Ο τύπος (1.2), είναι γνωστός ως τύπος των Sherman-Morrison-Woodbury Η κατά Cholesy παραγοντοποίηση πινάκων. Η παραγοντοποίηση πινάκων είναι σηµαντική στο σχεδιασµό και την ανάλυση αλγορίθ- µων. Οι αλγόριθµοι ϐελτιστοποίησης µη γραµµικών συναρτήσεων σχεδόν πάντα απαιτούν να λυθεί τουλάχιστον ένα γραµµικό σύστηµα n εξισώσεων µε n αγνώστους, της µορφής Ax = b, όπου A R n n, b R n και x R n το διάνυσµα των αγνώστων. Στην παραγοντοποίηση πινάκων, η ϐασική ιδέα για να λύσουµε αριθµητικά το γραµµικό σύστηµα, είναι η εξής : αναλύουµε τον πίνακα A σε γινόµενο πινάκων, δηλαδή, A = A 1 A 2... A m και στη συνέχεια λύνουµε τα επιµέρους γραµµικά συστήµατα A 1 b 1 = b A 2 b 2 = b 1. A m b m = b m 1,

32 10 Εισαγωγή οπότε το x = b m είναι η λύση του αρχικού γραµµικού συστήµατος Ax = b. Ενας πολύ γνωστός τρόπος παραγοντοποίησης συµµετρικών πινάκων που χρησιµοποιείται για την αριθµητική επίλυση γραµµικών συστηµάτων της µορφής Ax = b, είναι η κατά Cholesy παραγοντοποίηση. Οταν ο πίνακας A R n n είναι συµµετρικός και ϑετικά ορισµένος, τότε µπορεί να αναλυθεί ως A = LL T, όπου L είναι ένας κάτω τριγωνικός πίνακας. Πρέπει να σηµειωθεί ότι στην περίπτωση όπου ο L έχει ϑετικά διαγώνια στοιχεία, ορίζεται µονοσήµαντα. Αφού παραγοντοποιήσουµε τον A = LL T, λύνουµε το σύστηµα Ly = b ως προς y και τέλος λύνουµε το σύστηµαl T x = y, ως προς x. Ο Αλγόριθµος 1.1 αναφέρεται µόνο στα κάτω τριγωνικά στοιχεία του A, αφού λόγω συµµετρίας του πίνακα, αρκεί να αποθηκευτούν µόνο αυτά. Αλγόριθµος 1.1 Ο αλγόριθµος της κατά Cholesy παραγοντοποίησης πινάκων οθέντος συµµετρικού και ϑετικά ορισµένου πίνακα A R n n κάνε : για i = 1, 2,..., n; Θέσε l ii το a ii ; για j = i + 1, i + 2,..., n Θέσε l ji το a ji /l ii ; τέλος για = i + 1, i + 2,..., j Θέσε a j το a j l ji l i ; τέλος τέλος Ιδιοτιµές και ιδιοδιανύσµατα Σε αυτή την ενότητα δίνουµε τις ϐασικές ιδιότητες των ιδιοτιµών και των ιδιοδιανυσµάτων, τις οποίες ϑα χρησιµοποιήσουµε στη συνέχεια. Οι αποδείξεις των ϑεωρηµάτων που αναφέρονται µπορούν να ϐρεθούν στις ανα- ϕορές που παρατέθηκαν στην αρχή αυτού του κεφαλαίου.

33 1.2 Μαθηµατικό υπόβαθρο 11 Ορισµός 1.5. Μια ϐαθµωτή ποσότητα λ ονοµάζεται ιδιοτιµή ενός n n πίνακα A, αν υπάρχει µη µηδενικό n-διάστατο διάνυσµα u, τέτοιο ώστε Au = λu. Το διάνυσµα u ονοµάζεται ιδιοδιάνυσµα του A που αντιστοιχεί στην ιδιοτιµή λ. Ο αριθµός λ είναι µία ιδιοτιµή του A, αν και µόνο αν p(λ) det (A λi) = 0. Το σύνολο όλων των ιδιοτιµών του A καλείται ϕάσµα του A. Ενας πίνακας είναι µη ιδιάζον (οµαλός) αν όλες οι ιδιοτιµές του είναι διάφορες του µηδενός. Αντίθετα, ιδιάζον λέγεται όταν τουλάχιστον µία ιδιοτιµή του ισούται µε µηδέν. Για τους ιδιάζοντες πίνακες µπορούµε να υπολογίσου- µε µόνο τον γενικευµένο ψευδοαντίστροφο A, γιατί ο A 1 δεν ορίζεται. Με άλλα λόγια, ο ιδιάζον πίνακας δεν αντιστρέφεται. Αν (λ, u) είναι ένα ιδιοζεύγος ενός µη ιδιάζον πίνακα A, τότε το (1/λ, u) είναι το αντίστοιχο ι- διοζεύγος του A 1. Επιπλέον, αν (λ, u) είναι ένα ιδιοζεύγος του πίνακα A, τότε το (λ + µ, u) είναι ένα ιδιοζεύγος του πίνακα A + µi, όπου µ ϐαθµωτό µέγεθος. Στη συνέχεια συνοψίζουµε τις ϐασικές ιδιότητες που ισχύουν για συµµετρικούς πίνακες και τις οποίες ϑα χρειαστούµε στη συνέχεια. Εστω A R n n συµµετρικός πίνακας. Τότε : όλες οι ιδιοτιµές του είναι πραγµατικές, είναι ϑετικά ορισµένος, αν και µόνο αν όλες οι ιδιοτιµές του είναι ϑετικές, είναι ϑετικά ηµιορισµένος, αν και µόνο αν όλες οι ιδιοτιµές του είναι µη αρνητικές, είναι αρνητικά ορισµένος, αν και µόνο αν όλες οι ιδιοτιµές του είναι αρνητικές, είναι αρνητικά ηµιορισµένος, αν και µόνο αν όλες οι ιδιοτιµές του είναι µη ϑετικές, είναι αόριστος, αν και µόνο αν έχει τόσο ϑετικές, όσο και αρνητικές ιδιοτιµές.

34 12 Εισαγωγή Για συµµετρικό πίνακα A, η ϕασµατική του ανάλυση είναι : A = n λ i u i u T i, i=1 όπου λ 1 λ 2... λ n είναι οι n πραγµατικές ιδιοτιµές του και u 1, u 2,..., u n τα αντίστοιχα ιδιοδιανύσµατα. Αυτή η ανάλυση µπορεί να επαναδιατυπωθεί ορίζοντας τους πίνακες U και Λ, όπου ο U είναι ο πίνακας των ιδιοδιανυσµάτων του A και Λ = diag(λ 1, λ 2,..., λ n ). Τότε, A = UΛU T. Για ϑετικά ορισµένους συµµετρικούς πίνακες έχουµε ότι A 2 = λ n, όπου λ n η µεγαλύτερη ιδιοτιµή του πίνακα A και A 1 2 = 1/λ 1, όπου λ 1 η µικρότερη ιδιοτιµή του A. Εστω A συµµετρικός πίνακας και x R n µια καλή προσέγγιση ενός ιδιοδιανύσµατος του A. Η ακόλουθη ποσότητα R = xt Ax x T x ονοµάζεται ποσότητα Rayleigh και είναι µια καλή προσέγγιση της ιδιοτι- µής που αντιστοιχεί στο x. Εστω A τετραγωνικός πίνακας µε ιδιοτιµές λ 1, λ 2,..., λ n. Τότε, το ίχνος του συµβολίζεται µε tr(a) και ορίζεται ως το άθροισµα των διαγώνιων στοιχείων του, δηλαδή tr(a) = n α ii. Επίσης, το ίχνος ισούται µε το άθροισµα των ιδιοτιµών του A, δηλαδή, i=1 tr(a) = n λ i. i=1 Οι ιδιότητες του ίχνους που ϑα ϕανούν χρήσιµες στην ανάλυσή µας, είναι

35 1.2 Μαθηµατικό υπόβαθρο 13 οι ακόλουθες : tr(a) = tr(a T ) (1.3) tr(aa + bb) = a tr(a) + b tr(b) (1.4) tr(uv T ) = tr(u T v), (1.5) όπου A, B τετραγωνικοί πίνακες, a, b ϐαθµωτά µεγέθη και u, v n-διάστατα διανύσµατα. Η ορίζουσα ενός τετραγωνικού πίνακα A συµβολίζεται µε det(a) και ισούται µε το γινόµενο των ιδιοτιµών του, δηλαδή n det(a) = λ i. i=1 Οι ιδιότητες των οριζουσών που ϑα χρειαστούµε, είναι οι ακόλουθες : det(a T ) = det(a) (1.6) det(ab) = det(a) det(b) (1.7) det(i + xy T + uv T ) = (1 + y T x)(1 + v T u) (x T v)(y T u), (1.8) όπου A, B τετραγωνικοί πίνακες και x, y, u και v, n-διάστατα διανύσµατα. Τέλος, το πολυώνυµο p(λ) = det (A λi) ονοµάζεται χαρακτηριστικό πολυώνυµο του πίνακα A, ενώ η εξίσωση p(λ) = 0, ονοµάζεται χαρακτηριστική εξίσωση του A. Μέσω της χαρακτηριστικής εξίσωσης, µπορούµε να υπολογίσουµε τις ιδιοτιµές του A. Το παρακάτω ϑεώρηµα είναι γνωστό ως ϑεώρηµα Cayley-Hamilton και δηλώνει ότι ο πίνακας A ικανοποιεί τη χαρακτηριστική του εξίσωση, δηλαδή ο πίνακας p(a) είναι ο µηδενικός πίνακας. Θεώρηµα 1.1. (Cayley-Hamilton) Ενας τετραγωνικός πίνακας A ικανοποιεί τη χαρακτηριστική του εξίσωση δηλαδή, αν A R n n και p(λ) το χαρακτηριστικό του πολυώνυµο, τότε p(a) = 0. Το µικρότερου ϐαθµού πολυώνυµο q(λ) για το οποίο ισχύει q(a) = 0, ονοµάζεται ελάχιστο πολυώνυµο του A.

36 14 Εισαγωγή Θεώρηµα 1.2. Το χαρακτηριστικό πολυώνυµο p(λ) του A διαιρείται µε το ελάχιστο πολυώνυµο q(λ). Επίσης, αν λ ιδιοτιµή του A, τότε q(λ) = 0 και αντίστροφα. Το επόµενο ϑεώρηµα είναι γνωστό ως ϑεώρηµα του Wilinson [88] ή ϑεώ- ϱηµα συνδιαπλοκής ιδιοτιµών (interlacing theorem). ηλώνει ότι αν ένας πίνακας A ενηµερωθεί από έναν πίνακα πρώτης τάξης, τότε οι ιδιοτιµές του αρχικού και του ενηµερωµένου πίνακα συνδιαπλέκονται µεταξύ τους. Θεώρηµα 1.3. ( ϑεώρηµα συνδιαπλοκής ιδιοτιµών) Εστω A ένας n n συµµετρικός πίνακας µε ιδιοτιµές λ n λ n 1... λ 1. Επίσης, έστω v R n διάνυσµα, σ ϐαθµωτό µέγεθος και A = A+σvv T συµµετρικός πίνακας µε ιδιοτιµές λ n λ n 1... λ 1, ο οποίος διαφέρει κατά ένα πίνακα πρώτης τάξης από τον A. Τότε οι ιδιοτιµές τους λ i και λ i, µε i = 1, 2,..., n, αντίστοιχα, συνδιαπλέκονται µεταξύ τους ως εξής : (1) αν σ > 0, τότε λ n λ n λ n 1 λ n 1... λ 1 λ 1; (2) αν σ < 0, τότε λ n λ n λ n 1 λ n 1... λ 1 λ 1. Σε πολλές µεθόδους ϐελτιστοποίησης που χρησιµοποιούνται για την επίλυση µη γραµµικών προβληµάτων, κατά τη διάρκεια της όλης διαδικασίας, είναι απαραίτητο να ϐρούµε ή έστω να προσεγγίσουµε κάποια ιδιοτιµή ενός πίνακα ή ένα ιδιοδιάνυσµα που αντιστοιχεί σε αυτή. Μια συνηθισµένη τακτική είναι να χρησιµοποιήσουµε επαναληπτικές µεθόδους, όπως είναι η µέθοδος της αντίστροφης δύναµης και η µέθοδος Lanczos, τις οποίες ϑα περιγράψουµε συνοπτικά στη συνέχεια Η µέθοδος της αντίστροφης δύναµης. Εστω ότι ϑέλουµε να υπολογίσουµε µια οποιαδήποτε διακεκριµένη ιδιοτιµή λ j ενός πίνακα A καθώς και το αντίστοιχο ιδιοδιάνυσµα u j, δοθέντος ότι γνωρίζουµε µία καλή εκτίµηση λ της λ j. Τότε µπορούµε να εφαρµόσουµε τη µέθοδο της αντίστροφης δύναµης (inverse power method) ή αλλιώς αντίστροφης επανάληψης (inverse iteration method), η οποία προτάθηκε από τον Wielandt [87] και είναι µια γνωστή επαναληπτική µέθοδος για τον υπολογισµό ιδιοτιµών και ιδιοδιανυσµάτων. οθέντος ενός µη µηδενικού διανύσµατος u 0, η αντίστροφη επανάληψη δηµιουργεί µια ακολουθία διανυσµάτων u i, εφαρµόζοντας επαναληπτικά το σχήµα u i = ( A ˆλI ) 1 ui 1 u i 1, i 1

37 1.2 Μαθηµατικό υπόβαθρο 15 όπου ˆλ = λ + ɛ, ɛ 0 και λ είναι µια διακεκριµένη ιδιοτιµή του A ή µια καλή προσέγγισή της. Η ακολουθία των επαναλήψεων u i συγκλίνει σε ένα ιδιοδιάνυσµα που αντιστοιχεί στην λ. Συνήθως, το αρχικό διάνυσµα u 0 επιλέγεται να είναι το κανονικοποιηµένο διάνυσµα (1, 1,..., 1) T. Επιπλέον, η λύση u i κανονικοποιείται και αυτή. Αν λ είναι µια ακριβής ιδιοτιµή του πίνακα A και όχι µια προσέγγισή της, η µέθοδος συγκλίνει σε µία µόνο επανάληψη [52], παρέχοντας ένα κλειστό τύπο για το αντίστοιχο ιδιοδιάνυσµα. Πράγµατι, η λύση (A ˆλI)u i = u i 1 / u i 1 είναι πολύ κοντά στην (A ˆλI)u i = 0, λόγω του ότι ο πίνακας A ˆλI είναι ιδιάζον. Ετσι έχουµε ότι Au i = ˆλu i λu i, που είναι ακριβώς αυτό που ϑέλουµε. Εποµένως, στη συγκεκριµένη περίπτωση, ο κλειστός τύπος υπολογισµού του ιδιοδιανύσµατος που αντιστοιχεί στη διακριτή ιδιοτιµή λ ενός πίνακα A R n n, είναι ο ακόλουθος : u = ( A ˆλI ) 1 (1, 1,..., 1) T. n Η µέθοδος Lanczos. Η µέθοδος Lanczos είναι µια επαναληπτική µέθοδος που εισήχθηκε από τον Lanczos, η οποία µπορεί να χρησιµοποιηθεί για τον υπολογισµό των ιδιοτιµών και ιδιοδιανυσµάτων ενός πίνακα A. οθέντος ενός τετραγωνικού συµµετρικού πίνακα A και µοναδιαίου διανύσµατος v 1, η µέθοδος αυτή δηµιουργεί ταυτόχρονα έναν τριδιαγώνιο πίνακα T και έναν ορθοκανονικό πίνακα V, τέτοιους ώστε A = V T T V. Ο αλγόριθµος της µεθόδου µπορεί να συναχθεί εύκολα, ως ακολούθως : Εστω οι πίνακες α 1 β β 1 a T = β n β n 1 a n

38 16 Εισαγωγή και V = (v 1, v 2,..., v n ). Τότε από την εξίσωση V T AV = T έχουµε ότι Au j = α j v j + β j 1 v j 1 + β j v j+1, j = 1, 2,..., n 1, όπου β 0 v 0 = 0. Τα διανύσµατα v j ονοµάζονται διανύσµατα Lanczos Στοιχεία τοπολογίας Υποθέτουµε ότι είναι µια µετρική στον R n και έστω σηµείο x R n. Θεωρούµε ένα υποσύνολο S του R n. Ορίζουµε ως ανοιχτή σφαίρα ακτίνας ε και κέντρου x S, το σύνολο O ε (x) = {y y x < ε}. Το σύνολο S ονοµάζεται ανοιχτό στον R n αν για κάθε διάνυσµα x S υπάρχει ϐαθµωτό µέγεθος ε(x) > 0 τέτοιο ώστε O ε(x) (x) S. το κενό σύνολο όσο και ο R n είναι ανοιχτά σύνολα στον R n. Τόσο Επίσης η τοµή πεπερασµένου αριθµού ανοιχτών συνόλων, όπως επίσης και η ένωση αυθαίρετου αριθµού ανοιχτών συνόλων, είναι και αυτές ανοιχτά σύνολα. Ενα σύνολο S ονοµάζεται κλειστό στον R n αν και µόνο αν το συµπλή- ϱωµά του R n \ S, είναι ανοιχτό. Εποµένως, αµφότερα το κενό σύνολο και ο R n είναι κλειστά σύνολα στον R n. Η κλειστή σφαίρα ακτίνας ε γύρω από το x S, B ε (x) = {y y x ε}, είναι κλειστό σύνολο, καθώς είναι τα καρτεσιανά γινόµενα κλειστών διαστηµάτων της µορφής [a i, b i ]. Η ένωση πεπερασµένου πλήθους κλειστών συνόλων, όπως και η τοµή αυθαίρετου αριθµού κλειστών συνόλων, είναι επίσης κλειστά σύνολα. Ενα υποσύνολο S του R n λέγεται ϕραγµένο αν υπάρχει σταθερά > 0 τέτοια ώστε x y για όλα τα x, y S. Τέλος, ένα σύνολο S του R n είναι συµπαγές αν και µόνο αν είναι κλειστό και ϕραγµένο. Το σηµαντικό πλεονέκτηµα των συµπαγών συνόλων είναι ότι ακολουθίες που ανήκουν σε συµπαγή σύνολα έχουν συγκλίνουσες υπακολουθίες και ότι το µεγαλύτερο κάτω ϕράγµα (infimum) και το µικρότερο άνω ϕράγµα (supremum) συνεχών συναρτήσεων ανήκουν σε

39 1.2 Μαθηµατικό υπόβαθρο 17 κλειστά σύνολα Παράγωγοι και η κατά Taylor προσέγγιση Αυτή η υποενότητα αναφέρεται στην ϑεµελιώδη ιδιότητα της διαφορισι- µότητας συναρτήσεων, που τις περισσότερες ϕορές αποτελεί προϋπόθεση για την εφαρµογή των αλγορίθµων του µαθηµατικού προγραµµατισµού. Εστω f : R R µια µονοδιάστατη συνάρτηση. ορίζεται ως f (x) = df dx = lim ɛ 0 f(x + ɛ) f(x). ɛ Η πρώτη παράγωγος Η συνάρτηση f ονοµάζεται παραγωγίσιµη στο x αν υπάρχει το παραπάνω όριο. Εστω τώρα η n-διάστατη συνάρτηση f : R n R. Η µερική παράγωγος της f ως προς x i ορίζεται ως το όριο (αν υπάρχει) f f(x + ɛ e i ) f(x) = lim, x i ɛ 0 ɛ όπου e i είναι το i µοναδιαίο διάνυσµα. Η συνάρτηση f ονοµάζεται διαφο- ϱίσιµη αν όλες οι µερικές παράγωγοι της f υπάρχουν. Το διάνυσµα f(x) = g(x) = f x 1.. f x n, ονοµάζεται κλίση της f. Αν η f είναι διαφορίσιµη στο x, τότε είναι και συνεχής σε αυτό. Αν οι παράγωγοι είναι και αυτές συνεχείς συναρτήσεις, τότε η f ονοµάζεται συνεχώς διαφορίσιµη συνάρτηση. Αν οι δεύτεροι παράγωγοι της f, 2 f(x) x i x j = f(x) x i x j υπάρχουν για όλα τα i, j, µε 1 i, j n και είναι συνεχείς συναρτήσεις του x, τότε η f ονοµάζεται δύο ϕορές συνεχώς διαφορίσιµη συνάρτηση. Αυτές οι n 2 παράγωγοι αναπαρίστανται από έναν n n συµµετρικό πίνακα,

40 18 Εισαγωγή γνωστό ως εσσιανό πίνακα ή απλά εσσιανή της f: 2 f(x) = 2 f(x) 2 x 1 2 f(x) x 2 x 1. 2 f(x) x n x 1 2 f(x) x 1 x f(x) 2 x f(x) x n x f(x) x 1 x n 2 f(x) x 2 x n f(x) 2 x n. Οι συναρτήσεις που έχουν παραγώγους όλων των τάξεων ή µέχρι ενός συγκεκριµένου ϐαθµού σε κάποιο σύνολο που µας ενδιαφέρει, ονοµάζονται οµαλές. Ενα από τα πιο συχνά χρησιµοποιούµενα ϑεωρήµατα της πραγµατικής ανάλυσης στη ϐελτιστοποίηση, είναι το γνωστό Θεώρηµα Μέσης Τι- µής : Θεώρηµα 1.4. (Θεώρηµα Μέσης Τιµής) Εστω ότι η συνάρτηση f : R n R είναι συνεχώς παραγωγίσιµη και έστω p R n. Τότε f(x + p) = f(x) + f(x + αp) T p, για κάποιο α (0, 1). Αν επιπρόσθετα η f είναι δυο ϕορές συνεχώς παραγωγίσιµη, τότε έχουµε ότι και f(x + p) = f(x) f(x + αp)p dα, f(x + p) = f(x) + f(x) T p pt 2 f(x + αp)p, για κάποιο α (0, 1). Το παραπάνω ϑεώρηµα δείχνει ότι αν είναι γνωστές οι πρώτης και δεύτερης τάξης παράγωγοι µιας συνάρτησης σε ένα σηµείο x, µπορούµε να ϕτιάξουµε προσεγγίσεις αυτής της συνάρτησης σε όλα τα σηµεία µιας γειτονιάς του x. Συγκεκριµένα, µπορούµε να προσεγγίσουµε την f(x + p) µε την κατά Taylor πρώτης τάξης προσέγγισή της, f(x + p) f(x) + f(x) T p (1.9)

41 1.2 Μαθηµατικό υπόβαθρο 19 ή µε τη κατά Taylor δεύτερης τάξης προσέγγισή της, f(x + p) f(x) + f(x) T p pt 2 f(x)p. (1.10) Οι εξισώσεις (1.9) και (1.10) ονοµάζονται γραµµικό και τετραγωνικό µοντέλο της συνάρτησης f γύρω από ένα σηµείο x, αντίστοιχα. Τα µοντέλα αυτά χρησιµοποιούνται ευρέως στους αλγορίθµους ϐελτιστοποίησης. Η κατά Lipschitz συνεχής συνάρτηση. Εστω X και Y ανοιχτά σύνολα και συνάρτηση f : X Y. Υποθέτουµε ότι οι X και Y, είναι µετρικές των δύο αυτών συνόλων, αντίστοιχα. Τότε λέµε ότι µια τέτοια συνάρτηση είναι συνεχής κατά Lipschitz στο x X, αν υπάρχει L(x) τέτοιο ώστε f(z) f(x) Y L(x) z x X, για όλα τα z X. Η σταθερά Lipschitz L(x) εξαρτάται τόσο από το x, όσο και από τις µετρικές X και Y. Η συνάρτηση είναι τοπικά συνεχής κατά Lipschitz κοντά στο x, αν το σύνολο X είναι µια ανοιχτή σφαίρα µε κέντρο το x. Είναι συνεχής κατά Lipschitz στο σύνολο X αν η σταθερά είναι ανεξάρτητη του x, δηλαδή αν υπάρχει L τέτοιο ώστε f(z) f(x) Y L z x X, για όλα τα x, z X Κυρτότητα Ενα σύνολο S του R n ονοµάζεται κυρτό αν για οποιαδήποτε σηµεία x, y S και για κάθε λ [0, 1], ισχύει ότι λx + (1 λ)y S. Το σηµείο λx + (1 λ)y ονοµάζεται κυρτός συνδυασµός των x και y. Μια συνάρτηση f, ορισµένη σε ένα κυρτό σύνολο S είναι κυρτή, αν για όλα τα x, y S και για κάθε λ [0, 1], έχουµε ότι f (λx + (1 λ) y) λf(x) + (1 λ)f(y). Λέµε ότι µια συνάρτηση f είναι κοίλη, αν η ( f) είναι κυρτή.

Στοχαστικά Σήµατα και Εφαρµογές

Στοχαστικά Σήµατα και Εφαρµογές Στοχαστικά Σήµατα & Εφαρµογές Ανασκόπηση Στοιχείων Γραµµικής Άλγεβρας ιδάσκων: Ν. Παπανδρέου (Π.. 407/80) Πανεπιστήµιο Πατρών ΤµήµαΜηχανικώνΗ/Υ και Πληροφορικής ιανύσµατα Ορίζουµετοδιάνυσµα µε Ν στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ. 3.1 Η έννοια της παραγώγου. y = f(x) f(x 0 ), = f(x 0 + x) f(x 0 )

Κεφάλαιο 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ. 3.1 Η έννοια της παραγώγου. y = f(x) f(x 0 ), = f(x 0 + x) f(x 0 ) Κεφάλαιο 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ 3.1 Η έννοια της παραγώγου Εστω y = f(x) µία συνάρτηση, που συνδέει τις µεταβλητές ποσότητες x και y. Ενα ερώτηµα που µπορεί να προκύψει καθώς µελετούµε τις δύο αυτές ποσοτήτες είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laihtml

Διαβάστε περισσότερα

QR είναι ˆx τότε x ˆx. 10 ρ. Ποιά είναι η τιµή του ρ και γιατί (σύντοµη εξήγηση). P = [X. 0, X,..., X. (n 1), X. n] a(n + 1 : 1 : 1)

QR είναι ˆx τότε x ˆx. 10 ρ. Ποιά είναι η τιµή του ρ και γιατί (σύντοµη εξήγηση). P = [X. 0, X,..., X. (n 1), X. n] a(n + 1 : 1 : 1) ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ I (22 Σεπτεµβρίου) ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1ο ΘΕΜΑ 1. Αφού ορίσετε ακριβώς τι σηµαίνει πίσω ευσταθής υπολογισµός, να εξηγήσετε αν ο υ- πολογισµός του εσωτερικού γινοµένου δύο διανυσµάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο.

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1 Τελεστές και πίνακες 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. Ανάλογα, τελεστής είναι η απεικόνιση ενός διανύσματος σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΠΙΝΑΚΩΝ. Ορισμός 1: Ένας πίνακας Α με m γραμμές και n στήλες,

ΘΕΩΡΙΑ ΠΙΝΑΚΩΝ. Ορισμός 1: Ένας πίνακας Α με m γραμμές και n στήλες, ΘΕΩΡΙΑ ΠΙΝΑΚΩΝ Ορισμός 1: Ένας πίνακας Α με m γραμμές και n στήλες, παριστάνεται με την εξής ορθογώνια διάταξη: α11 α12 α1n α21 α22 α2n A = αm1 αm2 αmn Ορισμός 2: Δύο πίνακες Α και Β είναι ίσοι, και γράφουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ακρότατα πραγματικών συναρτήσεων

Ακρότατα πραγματικών συναρτήσεων Ακρότατα πραγματικών συναρτήσεων Ορισμός Έστω U R, U και f : U R R συνάρτηση τότε: )Το λέγεται τοπικό ελάχιστο της f αν υπάρχει περιοχή V του ώστε f f για κάθε V U Το λέγεται τοπικό μέγιστο της f αν υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι βαθμωτό μέγεθος? Ένα μέγεθος που περιγράφεται μόνο με έναν αριθμό (π.χ. πίεση)

Τι είναι βαθμωτό μέγεθος? Ένα μέγεθος που περιγράφεται μόνο με έναν αριθμό (π.χ. πίεση) TETY Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Ενότητα ΙΙ: Γραμμική Άλγεβρα Ύλη: Διανυσματικοί χώροι και διανύσματα, μετασχηματισμοί διανυσμάτων, τελεστές και πίνακες, ιδιοδιανύσματα και ιδιοτιμές πινάκων, επίλυση γραμμικών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού

Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού Σελίδα 1 από Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού Στο κεφάλαιο αυτό θα ασχοληθούµε µε τα βασικά θεωρήµατα του διαφορικού λογισµού καθώς και µε προβλήµατα που µπορούν να επιλυθούν χρησιµοποιώντας

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Οι παρούσες σημειώσεις αποτελούν βοήθημα στο μάθημα Αριθμητικές Μέθοδοι του 5 ου εξαμήνου του ΤΜΜ ημήτρης Βαλουγεώργης Καθηγητής Εργαστήριο Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Ι. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ. Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ. Ιδιότητες & Εφαρµογές

Κ. Ι. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ. Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ. Ιδιότητες & Εφαρµογές Κ Ι ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ Ιδιότητες & Εφαρµογές ΠΕΙΡΑΙΑΣ 2013 ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ Έστω 2 2 πίνακας: a b A= c d Όπως γνωρίζουµε, η ορίζουσα του Α είναι ο αριθµός a

Διαβάστε περισσότερα

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac Σημειώσεις μαθήματος Μ1212 Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Χρήστος Κουρουνιώτης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2014 Κεφάλαιο 1 Διανυσματικοί Χώροι Στο εισαγωγικό μάθημα Γραμμικής Άλγεβρας ξεκινήσαμε μελετώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑ 6. Βέλτιστες προσεγγίσεις σε ευκλείδειους χώρους Στο κεφάλαιο αυτό θα ασχοληθούµε µε προσεγγίσεις που ελαχιστοποιούν αποστάσεις σε διανυσµατικούς χώρους, µε νόρµα που προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12)

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) ΕΡΓΑΣΙΑ η Ηµεροµηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 5 Οκτωβρίου 006 Ηµεροµηνία παράδοσης της Εργασίας: 0 Νοεµβρίου 006.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ» ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) TEΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 4 Ιουνίου 7 Από τα κάτωθι Θέµατα καλείστε να λύσετε το ο που περιλαµβάνει ερωτήµατα από όλη την ύλη

Διαβάστε περισσότερα

4.1 Το αόριστο ολοκλήρωµα - Βασικά ολοκληρώ-

4.1 Το αόριστο ολοκλήρωµα - Βασικά ολοκληρώ- Κεφάλαιο 4 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ 4.1 Το αόριστο ολοκλήρωµα - Βασικά ολοκληρώ- µατα Ορισµός 4.1.1. Αρχική ή παράγουσα συνάρτηση ή αντιπαράγωγος µιας συνάρτησης f(x), x [, b], λέγεται κάθε συνάρτηση F (x) που επαληθεύει

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 1 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα

Κεφάλαιο 9 1 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα Σελίδα από 58 Κεφάλαιο 9 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα 9. Ορισμοί... 9. Ιδιότητες... 9. Θεώρημα Cayley-Hamlto...9 9.. Εφαρμογές του Θεωρήματος Cayley-Hamlto... 9.4 Ελάχιστο Πολυώνυμο...40 Ασκήσεις του Κεφαλαίου

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικός Οµιλος ΒΙΤΑΛΗ

Εκπαιδευτικός Οµιλος ΒΙΤΑΛΗ Πίνακες ρ. Κωνσταντίνος Κυρίτσης Μακράς Στοάς 7 & Εθνικής Αντιστάσεως Πειραιάς 185 31 12 Μαρτίου 2009 Περίληψη Οι παρούσες σηµειώσεις αποτελούν µια σύνοψη της ϑεωρίας και της άλγεβρας των πινάκων. Το ϕυλλάδιο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2 Πίνακες - Ορίζουσες

Κεφάλαιο 2 Πίνακες - Ορίζουσες Κεφάλαιο Πίνακες - Ορίζουσες Βασικοί ορισμοί και πίνακες Πίνακες Παραδείγματα: Ο πίνακας πωλήσεων ανά τρίμηνο μίας εταιρείας για τρία είδη που εμπορεύεται: ο Τρίμηνο ο Τρίμηνο 3 ο Τρίμηνο ο Τρίμηνο Είδος

Διαβάστε περισσότερα

7 ΑΛΓΕΒΡΑ ΜΗΤΡΩΝ. 7.2 ΜΗΤΡΕΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΜΟΡΦΗΣ (Ι)

7 ΑΛΓΕΒΡΑ ΜΗΤΡΩΝ. 7.2 ΜΗΤΡΕΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΜΟΡΦΗΣ (Ι) 77 78 7 ΑΛΓΕΒΡΑ ΜΗΤΡΩΝ. 7. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Άλγεβρα των μητρών οι πινάκων είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για την επίλυση συστημάτων καθώς επίσης στις επιστήμες της οικονομετρίας και της στατιστικής. ΟΡΙΣΜΟΣ: Μήτρα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής:

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: p( ) = a + a + a + a + + a, όπου οι συντελεστές α i θα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικός Προγραµµατισµός - Μέθοδος Simplex

Γραµµικός Προγραµµατισµός - Μέθοδος Simplex Γραµµικός Προγραµµατισµός - Μέθοδος Simplex Η πλέον γνωστή και περισσότερο χρησιµοποιηµένη µέθοδος για την επίλυση ενός γενικού προβλήµατος γραµµικού προγραµµατισµού, είναι η µέθοδος Simplex η οποία αναπτύχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x.

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x. Κεφάλαιο 4 Μήκη και ορθές γωνίες Μήκος διανύσµατος Στο επίπεδο, R 2, ϐρίσκουµε το µήκος ενός διανύσµατος x = (x 1, x 2 ) χρησιµοποιώντας το Πυθαγόρειο ϑεώρηµα : x 2 = x 2 1 + x 2 2. Στο χώρο R 3, εφαρµόζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ Θα ξεκινήσουµε την παρουσίαση των γραµµικών συστηµάτων µε ένα απλό παράδειγµα από τη Γεωµετρία, το οποίο ϑα µας ϐοηθήσει στην κατανόηση των συστηµάτων αυτών και των συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα ΙΙ. Εκπαιδευτικο Υλικο Μαθηµατος

Γραµµικη Αλγεβρα ΙΙ. Εκπαιδευτικο Υλικο Μαθηµατος Γραµµικη Αλγεβρα ΙΙ Εκπαιδευτικο Υλικο Μαθηµατος Ακαδηµαϊκο Ετος 011-01 ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laiihtml

Διαβάστε περισσότερα

HY213. ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑ AΝΑΛΥΣΗ ΙΔΙΑΖΟΥΣΩΝ ΤΙΜΩΝ

HY213. ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑ AΝΑΛΥΣΗ ΙΔΙΑΖΟΥΣΩΝ ΤΙΜΩΝ HY3. ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑ AΝΑΛΥΣΗ ΙΔΙΑΖΟΥΣΩΝ ΤΙΜΩΝ Π. ΤΣΟΜΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Μέθοδος ελαχίστων τετραγώνων Τα σφάλματα

Διαβάστε περισσότερα

Πεπερασμένες Διαφορές.

Πεπερασμένες Διαφορές. Κεφάλαιο 1 Πεπερασμένες Διαφορές. 1.1 Προσέγγιση παραγώγων. 1.1.1 Πρώτη παράγωγος. Από τον ορισμό της παραγώγου για συναρτήσεις μιας μεταβλητής γνωρίζουμε ότι η παράγωγος μιας συνάρτησης f στο σημείο x

Διαβάστε περισσότερα

Δύο λόγια από τη συγγραφέα

Δύο λόγια από τη συγγραφέα Δύο λόγια από τη συγγραφέα Τα μαθηματικά ή τα λατρεύεις ή τα μισείς! Για να λατρέψεις κάτι πρέπει να το κατανοήσεις, για τη δεύτερη περίπτωση τα πράγματα μάλλον είναι λίγο πιο απλά. Στόχος αυτού του βιβλίου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι Κεφάλαιο Διανυσματικοί Χώροι Διανυσματικοί χώροι - Βασικοί ορισμοί και ιδιότητες Θεωρούμε τρία διαφορετικά σύνολα: Διανυσματικοί Χώροι α) Το σύνολο διανυσμάτων (πινάκων με μία στήλη) με στοιχεία το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Αριθµητική Ανάλυση. ιδάσκοντες: Καθηγητής Ν. Μισυρλής, Επίκ. Καθηγητής Φ.Τζαφέρης ΕΚΠΑ. 16 Ιανουαρίου 2015

Αριθµητική Ανάλυση. ιδάσκοντες: Καθηγητής Ν. Μισυρλής, Επίκ. Καθηγητής Φ.Τζαφέρης ΕΚΠΑ. 16 Ιανουαρίου 2015 Αριθµητική Ανάλυση ιδάσκοντες: Καθηγητής Ν. Μισυρλής, Επίκ. Καθηγητής Φ.Τζαφέρης ΕΚΠΑ 16 Ιανουαρίου 2015 ιδάσκοντες:καθηγητής Ν. Μισυρλής,Επίκ. Καθηγητής Φ.Τζαφέρης Αριθµητική (ΕΚΠΑ) Ανάλυση 16 Ιανουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 3

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 3 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laihtml

Διαβάστε περισσότερα

Matrix Algorithms. Παρουσίαση στα πλαίσια του μαθήματος «Παράλληλοι. Αλγόριθμοι» Γ. Καούρη Β. Μήτσου

Matrix Algorithms. Παρουσίαση στα πλαίσια του μαθήματος «Παράλληλοι. Αλγόριθμοι» Γ. Καούρη Β. Μήτσου Matrix Algorithms Παρουσίαση στα πλαίσια του μαθήματος «Παράλληλοι Αλγόριθμοι» Γ. Καούρη Β. Μήτσου Περιεχόμενα παρουσίασης Πολλαπλασιασμός πίνακα με διάνυσμα Πολλαπλασιασμός πινάκων Επίλυση τριγωνικού

Διαβάστε περισσότερα

Copyright: Ψωμόπουλος Ευάγγελος, Eκδόσεις Zήτη, Γ έκδοση: Μάρτιος 2012, Θεσσαλονίκη

Copyright: Ψωμόπουλος Ευάγγελος, Eκδόσεις Zήτη, Γ έκδοση: Μάρτιος 2012, Θεσσαλονίκη Kάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα ISBN 978-960-456-314-2 Copyright: Ψωμόπουλος Ευάγγελος, Eκδόσεις Zήτη, Γ έκδοση: Μάρτιος 2012, Θεσσαλονίκη Tο παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Non Linear Equations (2)

Non Linear Equations (2) Non Linear Equations () Τρίτη, 17 Φεβρουαρίου 015 5:14 μμ 15.0.19 Page 1 15.0.19 Page 15.0.19 Page 3 15.0.19 Page 4 15.0.19 Page 5 15.0.19 Page 6 15.0.19 Page 7 15.0.19 Page 8 15.0.19 Page 9 15.0.19 Page

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Σ.Α.Ε στο χώρο κατάστασης

Ανάλυση Σ.Α.Ε στο χώρο κατάστασης ΚΕΣ : Αυτόµατος Έλεγχος ΚΕΣ Αυτόµατος Έλεγχος Ανάλυση Σ.Α.Ε στο χώρο 6 Nicola Tapaouli Λύση εξισώσεων ΚΕΣ : Αυτόµατος Έλεγχος Βιβλιογραφία Ενότητας Παρασκευόπουλος [4]: Κεφάλαιο 5: Ενότητες 5.-5. Παρασκευόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Παν/µίου Ιωαννίνων. Μαθηµατικά Ι Ακαδ. Έτος 2009-10 1/58

Επίκουρος Καθηγητής Παν/µίου Ιωαννίνων. Μαθηµατικά Ι Ακαδ. Έτος 2009-10 1/58 Φρ. Κουτελιέρης Επίκουρος Καθηγητής Παν/µίου Ιωαννίνων Τηλ. 26410741964196 E-mail fkoutel@cc.uoi.gr ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ Μαθηµατικά Ι Ακαδ. Έτος 2009-10 1/58 Γραµµική άλγεβρα...... είναι τοµέας

Διαβάστε περισσότερα

= k. n! k! (n k)!, k=0

= k. n! k! (n k)!, k=0 ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ Συμπληρωματικές Ασκήσεις Χειμερινό Εξάμηνο 2015 Χρήστος Α Αθανασιάδης Συμβολίζουμε με O το μηδενικό πίνακα καταλλήλων διαστάσεων, με I (ορισμένες φορές, με I n τον n n ταυτοτικό πίνακα,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119)

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΙΩΑΝΝΗΣ Α. ΤΣΑΓΡΑΚΗΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119) ΜΕΡΟΣ 5: ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ ΒΑΣΕΙΣ & ΔΙΑΣΤΑΣΗ Δ.Χ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο M3. Διανύσµατα

Κεφάλαιο M3. Διανύσµατα Κεφάλαιο M3 Διανύσµατα Διανύσµατα Διανυσµατικά µεγέθη Φυσικά µεγέθη που έχουν τόσο αριθµητικές ιδιότητες όσο και ιδιότητες κατεύθυνσης. Σε αυτό το κεφάλαιο, θα ασχοληθούµε µε τις µαθηµατικές πράξεις των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ. ρ Χρήστου Νικολαϊδη

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ. ρ Χρήστου Νικολαϊδη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ ρ Χρήστου Νικολαϊδη Δεκέμβριος Περιεχόμενα Κεφάλαιο : σελ. Τι είναι ένας πίνακας. Απλές πράξεις πινάκων. Πολλαπλασιασμός πινάκων.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος;

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος; ΙΝΥΣΜΤ ΘΕΩΡΙ ΘΕΜΤ ΘΕΩΡΙΣ Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; AB A (αρχή) B (πέρας) Στη Γεωµετρία το διάνυσµα ορίζεται ως ένα προσανατολισµένο ευθύγραµµο τµήµα, δηλαδή ως ένα ευθύγραµµο τµήµα του οποίου τα άκρα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Ι (2006-07)

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Ι (2006-07) ΤΕΙ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Ι (2006-07) Επιµέλεια Σηµειώσεων : Βασιλειάδης Γεώργιος Καστοριά, εκέµβριος 2006

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ» ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ : ΠΛΗ12 «ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι» Επαναληπτική Τελική Εξέταση 16 Ιουλίου 2003

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ» ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ : ΠΛΗ12 «ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι» Επαναληπτική Τελική Εξέταση 16 Ιουλίου 2003 http://edueapgr/pli/pli/studetshtm Page of 6 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ» ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ : ΠΛΗ «ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι» Επαναληπτική Τελική Εξέταση 6 Ιουλίου Απαντήστε όλα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Η2. Ο νόµος του Gauss

Κεφάλαιο Η2. Ο νόµος του Gauss Κεφάλαιο Η2 Ο νόµος του Gauss Ο νόµος του Gauss Ο νόµος του Gauss µπορεί να χρησιµοποιηθεί ως ένας εναλλακτικός τρόπος υπολογισµού του ηλεκτρικού πεδίου. Ο νόµος του Gauss βασίζεται στο γεγονός ότι η ηλεκτρική

Διαβάστε περισσότερα

Πιο συγκεκριμένα, η χρήση του MATLAB προσφέρει τα ακόλουθα πλεονεκτήματα.

Πιο συγκεκριμένα, η χρήση του MATLAB προσφέρει τα ακόλουθα πλεονεκτήματα. i Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Το βιβλίο αυτό αποτελεί μια εισαγωγή στα βασικά προβλήματα των αριθμητικών μεθόδων της υπολογιστικής γραμμικής άλγεβρας (computational linear algebra) και της αριθμητικής ανάλυσης (numerical

Διαβάστε περισσότερα

1 Αριθμητική κινητής υποδιαστολής και σφάλματα στρογγύλευσης

1 Αριθμητική κινητής υποδιαστολής και σφάλματα στρογγύλευσης 1 Αριθμητική κινητής υποδιαστολής και σφάλματα στρογγύλευσης Στη συγκεκριμένη ενότητα εξετάζουμε θέματα σχετικά με την αριθμητική πεπερασμένης ακρίβειας που χρησιμοποιούν οι σημερινοί υπολογιστές και τα

Διαβάστε περισσότερα

Είναι επίσης βολικό σε κάποιες περιπτώσεις να θεωρήσουµε το σύνολο διανυσµάτων x(n), που περιέχουν τις τιµές x(n), x(n-1),,x(n-n+1) ενός σήµατος

Είναι επίσης βολικό σε κάποιες περιπτώσεις να θεωρήσουµε το σύνολο διανυσµάτων x(n), που περιέχουν τις τιµές x(n), x(n-1),,x(n-n+1) ενός σήµατος Ανασκόπηση Γραµµική Άλγεβρα Σε πολλά µαθηµατικά προβλήµατα που θα συναντήσουµε στην φασµατική εκτίµηση και γενικά στην εκτίµηση παραµέτρων θα είναι βολικό να χρησιµοποιούµε διανύσµατα και πίνακες για την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MATLAB- SIMULINK

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MATLAB- SIMULINK ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MATLAB- SIMULINK ρ. Γεώργιος Φ. Φραγκούλης Καθηγητής Ver. 0.2 9/2012 ιανύσµατα & ισδιάστατοι πίνακες Ένα διάνυσµα u = (u1, u2,, u ) εισάγεται στη MATLAB ως εξής : u=[ u1, u2,, un ] ή u=[ u1

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά. Γ'Γυμνασίου. Μαρίνος Παπαδόπουλος

Μαθηματικά. Γ'Γυμνασίου. Μαρίνος Παπαδόπουλος Μαθηματικά Γ'Γυμνασίου Μαρίνος Παπαδόπουλος ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Σας καλωσορίζω στον όµορφο κόσµο των Μαθηµατικών της Γ Γυµνασίου. Τα µαθηµατικά της συγκεκριµένης τάξης αποτελούν ίσως το αποκορύφωµα των

Διαβάστε περισσότερα

τέτοιες συναρτήσεις «πραγµατικές συναρτήσεις µε µία πραγµατική µεταβλητή». Σε αυτή

τέτοιες συναρτήσεις «πραγµατικές συναρτήσεις µε µία πραγµατική µεταβλητή». Σε αυτή Κεφάλαιο Ορίζουσες Η Συνάρτηση Ορίζουσα Είµαστε όλοι εξοικειωµένοι µε συναρτήσεις όπως η f(x) sin x και η f(x) x οι οποίες αντιστοιχίζουν έναν πραγµατικό αριθµό f(x) σε κάθε πραγµατική τιµή της µετα- ϐλητής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. ΛΥΣΕΙΣ 3 ης. Άσκηση 1. , z1. Παρατηρούµε ότι: z0 = z5. = + ) και. β) 1 ος τρόπος: Έστω z = x+ iy, x, = x + y.

ΓΡΑΠΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. ΛΥΣΕΙΣ 3 ης. Άσκηση 1. , z1. Παρατηρούµε ότι: z0 = z5. = + ) και. β) 1 ος τρόπος: Έστω z = x+ iy, x, = x + y. ΛΥΣΕΙΣ ης ΓΡΑΠΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Άσκηση 6 6 Λύση: α) 7z + z (cosπ + isi π ) π+ kπ π+ kπ Κατά συνέπεια z (cos + isi ), k,,, 5 Παίρνουµε τις ρίζες 6 6 z (cos + isi ) ( + i ) + i, π π 6 6 6 z (cos + isi ) (cos

Διαβάστε περισσότερα

10 ιαγωνιοποίηση Σελίδα 1 από 62. Κεφάλαιο 10 1 ιαγωνιοποίηση

10 ιαγωνιοποίηση Σελίδα 1 από 62. Κεφάλαιο 10 1 ιαγωνιοποίηση ιαγωνιοποίηση Σελίδα από 6 Κεφάλαιο ιαγωνιοποίηση Κεφάλαιο... ιαγωνιοποίηση.... ιαγωνιοποίηση.... Εφαρµογές της διαγωνιοποίησης πινάκων....4.. υνάµεις πινάκων...4.. Εξισώσεις διαφορών...5.. ιαφορικές εξισώσεις......4

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 3 Οι ιδιότητες των αριθμών... 37 3.1 Αριθμητικά σύνολα... 37 3.2 Ιδιότητες... 37 3.3 Περισσότερες ιδιότητες...

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 3 Οι ιδιότητες των αριθμών... 37 3.1 Αριθμητικά σύνολα... 37 3.2 Ιδιότητες... 37 3.3 Περισσότερες ιδιότητες... Περιεχόμενα Πρόλογος... 5 Κεφάλαιο Βασικές αριθμητικές πράξεις... 5. Τέσσερις πράξεις... 5. Σύστημα πραγματικών αριθμών... 5. Γραφική αναπαράσταση πραγματικών αριθμών... 6.4 Οι ιδιότητες της πρόσθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Βάση και Διάσταση Διανυσματικού Χώρου

Βάση και Διάσταση Διανυσματικού Χώρου Βάση και Διάσταση Διανυσματικού Χώρου Έστω V ένας διανυσματικός χώρος επί του σώματος F. Ορισμός : Ένα υποσύνολο S του διανυσματικού χώρου V θα λέμε ότι είναι βάση του V αν ισχύει Α) Η θήκη του S παράγει

Διαβάστε περισσότερα

5.1 Συναρτήσεις δύο ή περισσοτέρων µεταβλητών

5.1 Συναρτήσεις δύο ή περισσοτέρων µεταβλητών Κεφάλαιο 5 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΩΝ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ 5.1 Συναρτήσεις δύο ή περισσοτέρων µεταβλητών Οταν ένα µεταβλητό µέγεθος εξαρτάται αποκλειστικά από τις µεταβολές ενός άλλου µεγέθους, τότε η σχέση που συνδέει

Διαβάστε περισσότερα

= (1, 0,1, 0) είναι γραµµικά ανεξάρτητα

= (1, 0,1, 0) είναι γραµµικά ανεξάρτητα ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θέµα α) (µ) Θεωρούµε ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ 7 Ιουλίου 3 (διάρκεια: 3 ώρες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ 1 ΜΑΘΗΜΑ 1 ο +2 ο ΕΝΝΟΙΑ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ Διάνυσμα ορίζεται ένα προσανατολισμένο ευθύγραμμο τμήμα, δηλαδή ένα ευθύγραμμο τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

sup B, τότε υπάρχουν στοιχεία α A και β B µε α < β.

sup B, τότε υπάρχουν στοιχεία α A και β B µε α < β. ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ & ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Εξετάσεις στη Μαθηµατική Ανάλυση Ι Φεβρουαρίου, 3 Θ. (α ) Εστω A, B µη κενά ϕραγµένα σύνολα πραγµατικών αριθµών. είξτε ότι αν inf A

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Μαθηματικά (Φυλλάδιο 1 ο )

Γενικά Μαθηματικά (Φυλλάδιο 1 ο ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Γενικά Μαθηματικά (Φυλλάδιο 1 ο ) Επιμέλεια Φυλλαδίου : Δρ. Σ. Σκλάβος Περιλαμβάνει: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΠΑΡΑΓΩΓΙΣΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κανονικ ες ταλαντ ωσεις

Κανονικ ες ταλαντ ωσεις Κανονικες ταλαντωσεις Ειδαµε ηδη οτι φυσικα συστηµατα πλησιον ενος σηµειου ευαταθους ισορροπιας συ- µπεριφερονται οπως σωµατιδια που αλληλεπιδρουν µε γραµµικες δυναµεις επαναφορας οπως θα συνεαινε σε σωµατιδια

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες

Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες Ορισμός Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες αβεβαιότητας. Βασικές έννοιες Η μελέτη ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

3. Μια πρώτη προσέγγιση στην επίλυση των κανονικών μορφών Δ. Ε.

3. Μια πρώτη προσέγγιση στην επίλυση των κανονικών μορφών Δ. Ε. 3. Μια πρώτη προσέγγιση στην επίλυση των κανονικών μορφών Δ. Ε. Στην εισαγωγή δείξαμε ότι η διαφορική εξίσωση του γραμμικού, χρονικά αναλλοίωτου συστήματος μιας εισόδου μιας εξόδου με διαφορική εξίσωση

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Γ Γυμνασίου

Μαθηματικά Γ Γυμνασίου Α λ γ ε β ρ ι κ έ ς π α ρ α σ τ ά σ ε ι ς 1.1 Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς (επαναλήψεις συμπληρώσεις) A. Οι πραγματικοί αριθμοί και οι πράξεις τους Διδακτικοί στόχοι Θυμάμαι ποιοι αριθμοί λέγονται

Διαβάστε περισσότερα

, 1 0 9 1, 2. A a και το στοιχείο της i γραμμής και j

, 1 0 9 1, 2. A a και το στοιχείο της i γραμμής και j Κεφάλαιο Πίνακες Βασικοί ορισμοί και πίνακες Πίνακες Παραδείγματα: Ο πίνακας πωλήσεων ανά τρίμηνο μίας εταιρείας για τρία είδη που εμπορεύεται: ο Τρίμηνο ο Τρίμηνο ο Τρίμηνο ο Τρίμηνο Είδος Α 56 Είδος

Διαβάστε περισσότερα

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή KΕΦΑΛΑΙΟ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ιατεταγµένα σώµατα-αξίωµα πληρότητας Ένα σύνολο Σ καλείται διατεταγµένο σώµα όταν στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Παράρτημα Α Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Το παρόν παράρτημα βασίζεται στις σελίδες 671 8 του βιβλίου: Γ. Χ. Ψαλτάκης, Κβαντικά Συστήματα Πολλών Σωματιδίων (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Χ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΚΗΣ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Β ΤΟΜΟΣ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα και τη σφραγίδα του εκδότη ISBN SET: 960-56-026-9

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΕΣ ΜΕΘΟ ΟΙ ΤΕΧΝΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ

ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΕΣ ΜΕΘΟ ΟΙ ΤΕΧΝΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΕΣ ΜΕΘΟ ΟΙ ΤΕΧΝΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ Ν.Α.Μανδέλλος ρ Χηµικός Μηχανικός ΕΜΠ Χ.Θ.Κυρανούδης Καθηγητής ΕΜΠ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ 2013 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μιλώντας για αριστοποίηση, εννοούµε την µαθηµατική

Διαβάστε περισσότερα

(GNU-Linux, FreeBSD, MacOsX, QNX

(GNU-Linux, FreeBSD, MacOsX, QNX 1.7 διαταξεις (σελ. 17) Παράδειγµα 1 Θα πρέπει να κάνουµε σαφές ότι η επιλογή των λέξεων «προηγείται» και «έπεται» δεν έγινε απλώς για λόγους αφαίρεσης. Μπορούµε δηλαδή να ϐρούµε διάφορα παραδείγµατα στα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ 1 ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ 1 ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης Φυλλάδιο Φυλλάδι555 4 ο ο.α) ΕΝΝΟΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ.α) ΕΝΝΟΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ευχαριστίες... 16 Δύο λόγια από την συγγραφέα... 17

Ευχαριστίες... 16 Δύο λόγια από την συγγραφέα... 17 Περιεχόμενα Ευχαριστίες... 16 Δύο λόγια από την συγγραφέα... 17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Το σύνολο των πραγματικών αριθμών... 19 1.1 Σύνολα αριθμών... 19 1.2 Αλγεβρική δομή του R... 20 1.2.1 Ιδιότητες πρόσθεσης...

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1.1 Τι είναι η αριθµητική ανάλυση

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1.1 Τι είναι η αριθµητική ανάλυση 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 11 Τι είναι η αριθµητική ανάλυση Στα µαθητικά και φοιτητικά µας χρόνια, έχουµε γνωριστεί µε µία ποικιλία από µαθηµατικά προβλήµατα των οποίων µαθαίνουµε σταδιακά τις λύσεις Παραδείγµατος χάριν,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΙΑΒΑΣΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ (ΠΑΡΕΜΒΟΛΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ)

Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΙΑΒΑΣΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ (ΠΑΡΕΜΒΟΛΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ) Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΙΑΒΑΣΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ (ΠΑΡΕΜΒΟΛΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ) ΜΙΧΑΛΗΣ ΤΖΟΥΜΑΣ ΕΣΠΟΤΑΤΟΥ 3 ΑΓΡΙΝΙΟ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η έννοια της συνάρτησης είναι στενά συνυφασµένη µε τον πίνακα τιµών και τη γραφική παράσταση.

Διαβάστε περισσότερα

1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας την ένδειξη Σωστό ή Λάθος και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας την ένδειξη Σωστό ή Λάθος και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας. Κεφάλαιο Πραγματικοί αριθμοί. Οι πράξεις και οι ιδιότητές τους Κατανόηση εννοιών - Θεωρία. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας την ένδειξη Σωστό ή Λάθος και να δικαιολογήσετε την απάντησή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Χαλκίδας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων

ΤΕΙ Χαλκίδας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ Χαλκίδας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Επιχειρησιακή Έρευνα Τυπικό Εξάμηνο: Δ Αλέξιος Πρελορέντζος Εισαγωγή Ορισμός 1 Η συστηματική εφαρμογή ποσοτικών μεθόδων, τεχνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΟΤΑΤΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΠΟΛΛΩΝ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ

ΑΚΡΟΤΑΤΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΠΟΛΛΩΝ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ 6 KΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΑΚΡΟΤΑΤΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΠΟΛΛΩΝ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ Η θεωρία μεγίστων και ελαχίστων μιας πραγματικής συνάρτησης με μια μεταβλητή είναι γνωστή Στο κεφάλαιο αυτό θα δούμε τη θεωρία μεγίστων και ελαχίστων

Διαβάστε περισσότερα

1η Οµάδα Ασκήσεων. ΑΣΚΗΣΗ 1 (Θεωρία)

1η Οµάδα Ασκήσεων. ΑΣΚΗΣΗ 1 (Θεωρία) ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ KAI THΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ /5/007 η Οµάδα Ασκήσεων ΑΣΚΗΣΗ (Θεωρία). α) Έστω fl() x η παράσταση

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Γραμμικός Προγραμματισμός

Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Γραμμικός Προγραμματισμός Πανεπιστήμιο Αιγαίου URL: http://www.aegean.gr Γραμμικός Προγραμματισμός Ευστράτιος Ιωαννίδης Πανεπιστήμιο Αιγαίου Τμήμα Μαθηματικών 832 Καρλόβασι Σάμος Copyright Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Τμήμα Μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμικός Προγραμματισμός

Γραμμικός Προγραμματισμός Γραμμικός Προγραμματισμός ημήτρης Φωτάκης Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Γραμμικός Προγραμματισμός Ελαχιστοποίηση γραμμικής αντικειμενικής συνάρτησης

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν κάποιος αριθµός α επαληθεύει την παραπάνω ανίσωση, να αποδείξετε ότι 1 1 1 9 < α

β) Αν κάποιος αριθµός α επαληθεύει την παραπάνω ανίσωση, να αποδείξετε ότι 1 1 1 9 < α ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ, ΑΝΙΣΩΣΕΙΣ 1. α) Να λύσετε τις ανισώσεις: x 5 3 και x x 1 0. β) Να βρείτε τις κοινές λύσεις των ανισώσεων του ερωτήµατος (α). x 1. ίνονται οι ανισώσεις: 3x 1

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου Κεφάλαιο ο Αλγεβρικές Παραστάσεις ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ Γυμνάσιο Αμυνταίου ΜΑΘΗΜΑ Α. Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς ΑΣΚΗΣΕΙΣ ) ) Να συμπληρώσετε τα κενά ώστε στην κατακόρυφη στήλη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6 Παράγωγος

Κεφάλαιο 6 Παράγωγος Σελίδα από 5 Κεφάλαιο 6 Παράγωγος Στο κεφάλαιο αυτό στόχος µας είναι να συνδέσουµε µία συγκεκριµένη συνάρτηση f ( ) µε µία δεύτερη συνάρτηση f ( ), την οποία και θα ονοµάζουµε παράγωγο της f. Η τιµή της

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικός Οµιλος ΒΙΤΑΛΗ

Εκπαιδευτικός Οµιλος ΒΙΤΑΛΗ Χώροι Εσωτερικού Γινοµένου ρ. Κωνσταντίνος Κυρίτσης Μακράς Στοάς 7 & Εθνικής Αντιστάσεως Πειραιάς 185 31 12 Μαρτίου 2009 Περίληψη Οι παρούσες σηµειώσεις αποτελούν µια σύνοψη της ϑεωρίας των διανυσµατικών

Διαβάστε περισσότερα

ιανύσµατα στον 2-διάστατο και στον 3-διάστατο χώρο

ιανύσµατα στον 2-διάστατο και στον 3-διάστατο χώρο Κεφάλαιο 3 ιανύσµατα στον -διάστατο και στον 3-διάστατο χώρο 3.1 Εισαγωγή στα ιανύσµατα (Γεωµετρική) Πολλές ϕυσικές ποσότητες, όπως το εµβαδόν, το µήκος, η µάζα και η ϑερµοκρασία, περιγράφονται πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Μαθηµατικών Θετικής & Τεχν. Κατεύθυνσης Β Λυκείου 2000

Θέµατα Μαθηµατικών Θετικής & Τεχν. Κατεύθυνσης Β Λυκείου 2000 Θέµατα Μαθηµατικών Θετικής & Τεχν. Κατεύθυνσης Β Λυκείου 000 Ζήτηµα ο Α.. Να γράψετε την εξίσωση του κύκλου που έχει κέντρο Κ(x 0,y 0 ) και ακτίνα ρ. (Μονάδες ) Α.. Πότε η εξίσωση x + y + Ax + By + Γ 0

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά. Β'Γυμνασίου. Μαρίνος Παπαδόπουλος

Μαθηματικά. Β'Γυμνασίου. Μαρίνος Παπαδόπουλος Μαθηματικά Β'Γυμνασίου Μαρίνος Παπαδόπουλος ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Σας καλωσορίζω στον όµορφο κόσµο των Μαθηµατικών της B Γυµνασίου. Τα µαθηµατικά της συγκεκριµένης τάξης αποτελούν βάση των µαθηµατικών του

Διαβάστε περισσότερα

5 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΔΥΟ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ

5 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΔΥΟ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ 48 49 5 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΔΥΟ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ 5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΡΙΣΜΟΣ: Κάθε συνάρτηση : A B με Α R n και Β R ονομάζεται πραγματική συνάρτηση n μεταβλητών ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ: Ι Αν Α R n και Β R n τότε έχουμε διανυσματική συνάρτηση

Διαβάστε περισσότερα

Στην παράγραφο αυτή θα δούµε τις διάφορες µορφές εξισώσεων των κα- µπύλων του χώρου και των επιφανειών. ( )

Στην παράγραφο αυτή θα δούµε τις διάφορες µορφές εξισώσεων των κα- µπύλων του χώρου και των επιφανειών. ( ) ΚΕΦΑΛΑΙ 6 ΕΥΘΕΙΑ-ΕΠΙΠΕ 6 Γεωµετρικοί τόποι και εξισώσεις στο χώρο Στην παράγραφο αυτή θα δούµε τις διάφορες µορφές εξισώσεων των κα- µπύλων του χώρου και των επιφανειών ρισµός 6 Θεωρούµε τη συνάρτηση F:Α,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 2014 Θ ΕΩΡΙA 10

ΜΕ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 2014 Θ ΕΩΡΙA 10 ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 04 Θ ΕΩΡΙA 0 ΘΕΜΑ A Α Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στην κόλλα σας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση τη

Διαβάστε περισσότερα

Εκφωνήσεις και λύσεις των ασκήσεων της Τράπεζας Θεμάτων στην Άλγεβρα Α ΓΕΛ

Εκφωνήσεις και λύσεις των ασκήσεων της Τράπεζας Θεμάτων στην Άλγεβρα Α ΓΕΛ Κοίταξε τις µεθόδους, τις λυµένες ασκήσεις και τις ασκήσεις προς λύση των ενοτήτων 6, 7 του βοηθήµατος Μεθοδολογία Άλγεβρας και Στοιχείων Πιθανοτήτων Α Γενικού Λυκείου των Ευσταθίου Μ. και Πρωτοπαπά Ελ.

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικός Οµιλος ΒΙΤΑΛΗ

Εκπαιδευτικός Οµιλος ΒΙΤΑΛΗ ιανυσµατικοί Χώροι ρ. Κωνσταντίνος Κυρίτσης Μακράς Στοάς 7 & Εθνικής Αντιστάσεως Πειραιάς 185 31 12 Μαρτίου 2009 Περίληψη Οι παρούσες σηµειώσεις αποτελούνε µια σύντοµη εισαγωγή στην έννοια του διανύσµατος

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμητική εύρεση ριζών μη γραμμικών εξισώσεων

Αριθμητική εύρεση ριζών μη γραμμικών εξισώσεων Αριθμητική εύρεση ριζών μη γραμμικών εξισώσεων Με τον όρο μη γραμμικές εξισώσεις εννοούμε εξισώσεις της μορφής: f( ) 0 που προέρχονται από συναρτήσεις f () που είναι μη γραμμικές ως προς. Περιέχουν δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 3 η Ημερομηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 12 Ιανουαρίου 2009

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 3 η Ημερομηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 12 Ιανουαρίου 2009 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) ΕΡΓΑΣΙΑ η Ημερομηνία Αποστολής στον Φοιτητή: Ιανουαρίου 009 Ημερομηνία παράδοσης της Εργασίας: Φεβρουαρίου 009. Πριν

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις Γραµµικής Άλγεβρας

Σηµειώσεις Γραµµικής Άλγεβρας Σηµειώσεις Γραµµικής Άλγεβρας Κεφάλαιο Συστήµατα Γραµµικών Εξισώσεων και Πίνακες Εισαγωγή στα Συστήµατα Γραµµικών Εξισώσεων Η µελέτη των συστηµάτων γραµµικών εξισώσεων και των λύσεών τους είναι ένα από

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ÔÑÉÐÔÕ Ï

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ÔÑÉÐÔÕ Ï ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 3 Ε_3.Μλ3ΘΤ(ε) ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

4.3. Γραµµικοί ταξινοµητές

4.3. Γραµµικοί ταξινοµητές Γραµµικοί ταξινοµητές Γραµµικός ταξινοµητής είναι ένα σύστηµα ταξινόµησης που χρησιµοποιεί γραµµικές διακριτικές συναρτήσεις Οι ταξινοµητές αυτοί αναπαρίστανται συχνά µε οµάδες κόµβων εντός των οποίων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ (Transportation Problems) Βασίλης Κώστογλου E-mail: vkostogl@it.teithe.gr URL: www.it.teithe.gr/~vkostogl Περιγραφή Ένα πρόβλημα μεταφοράς ασχολείται με το πρόβλημα του προσδιορισμού του καλύτερου δυνατού

Διαβάστε περισσότερα

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46 ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο................................................ 7 1. Το Λεξιλόγιο της Λογικής.............................................. 11. Σύνολα..............................................................

Διαβάστε περισσότερα

Αριθµητική Παραγώγιση και Ολοκλήρωση

Αριθµητική Παραγώγιση και Ολοκλήρωση Ιαν. 9 Αριθµητική Παραγώγιση και Ολοκλήρωση Είδαµε στο κεφάλαιο της παρεµβολής συναρτήσεων πώς να προσεγγίζουµε µια (συνεχή) συνάρτηση f από ένα πολυώνυµο, όταν γνωρίζουµε + σηµεία του γραφήµατος της συνάρτησης:

Διαβάστε περισσότερα