Είναι επίσης βολικό σε κάποιες περιπτώσεις να θεωρήσουµε το σύνολο διανυσµάτων x(n), που περιέχουν τις τιµές x(n), x(n-1),,x(n-n+1) ενός σήµατος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Είναι επίσης βολικό σε κάποιες περιπτώσεις να θεωρήσουµε το σύνολο διανυσµάτων x(n), που περιέχουν τις τιµές x(n), x(n-1),,x(n-n+1) ενός σήµατος"

Transcript

1 Ανασκόπηση Γραµµική Άλγεβρα Σε πολλά µαθηµατικά προβλήµατα που θα συναντήσουµε στην φασµατική εκτίµηση και γενικά στην εκτίµηση παραµέτρων θα είναι βολικό να χρησιµοποιούµε διανύσµατα και πίνακες για την αναπαράσταση των σηµάτων και για τις πράξεις που γίνονται σε αυτά. Αυτή η αναπαράσταση θα απλοποιήσει πολλές από τις µαθηµατικές εκφράσεις και χρησιµοποιώντας τεχνικές της γραµµικής άλγεβρας θα µας βοηθήσει να επιλύσουµε αυτές τις εκφράσεις. Παρότι δεν χρειάζεται να γνωρίζουµε σε πολύ µεγάλο βάθος την θεωρία της γραµµικής άλγεβρας είναι σηµαντικό να εξοικειωθούµε µε κάποιους βασικούς ορισµούς και εργαλεία της ανάλυσης διανυσµάτων και πινάκων. 2.1 ιανύσµατα ιάνυσµα είναι µια ακολουθία πραγµατικών ή µιγαδικών αριθµών ή συναρτήσεων. Τα διανύσµατα θα τα συµβολίζουµε µε µικρά έντονα γράµµατα όπως x, a και v. Αν δεν αναφέρεται τι είδους διάνυσµα είναι, τα διανύσµατα αυτά θα θεωρούνται διανύσµατα στήλης. Για παράδειγµα: είναι ένα διάνυσµα στήλης µε Ν βαθµωτούς. Αν τα στοιχεία του x είναι πραγµατικά τότε ονοµάζεται πραγµατικό διάνυσµα ενώ αν είναι µιγαδικά τότε λέγεται µιγαδικό διάνυσµα. Γενικά ένα διάνυσµα µε Ν στοιχεία θα ονοµάζεται Ν-διάστατο. Ο ανάστροφος ενός διανύσµατος x T είναι ένα διάνυσµα γραµµής της ακόλουθης µορφής: Ο ερµιτιανός ανάστροφος x H είναι ο µιγαδικός συζυγής του ανάστροφου του x: Τα διανύσµατα είναι χρήσιµα για την αναπαράσταση των τιµών ενός σήµατος διακριτούχρόνου µε έναν συνοπτικό τρόπο. Παραδείγµατος χάριν, µια πεπερασµένη ακολουθία x(n) που είναι ίση µε µηδέν έξω από το διάστηµα [ 0, Ν-1 ] µπορεί να αναπαρασταθεί µε διανυσµατική µορφή όπως Είναι επίσης βολικό σε κάποιες περιπτώσεις να θεωρήσουµε το σύνολο διανυσµάτων x(n), που περιέχουν τις τιµές x(n), x(n-1),,x(n-n+1) ενός σήµατος Έτσι το διάνυσµα x(n), είναι ένα διάνυσµα Ν στοιχείων παραµετροποιηµένων από τον χρονικό δείκτη n. Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 1

2 Πολλές από τις πράξεις που θα χρειαστεί να γίνουν µε τα διανύσµατα αφορούν την εύρεση του µεγέθους (magnitude) ενός διανύσµατος. Για να υπολογίσουµε το µέγεθος ενός διανύσµατος όµως είναι απαραίτητο να ορίσουµε κάποια νόρµα, δηλαδή Many of µετρική απόστασης. Η ευκλίδεια νόρµα (L2) είναι µια τέτοια µετρική που για ένα διάνυσµα x διάστασης Ν ορίζεται ως εξής: Άλλες χρήσιµες νόρµες είναι η L1 νόρµα: και η νόρµα Συνήθως η νόρµα που χρησιµοποιείται (και θα χρησιµοποιήσουµε στα πλαίσια του µαθήµατος µας) είναι η L2 νόρµα και γι αυτό θα τη συµβολίζουµε απλώς ως x. Ένα διάνυσµα µπορεί να κανονικοποιηθεί µε τέτοιο τρόπο ώστε να έχει µοναδιαίο µέγεθος (unit magnitude). Για να γίνει αυτό διαιρούµε το διάνυσµα µε την νόρµα του. Για παράδειγµα αν υποθέσουµε ότι η νόρµα ενός διανύσµατος x είναι διαφορετική του µηδενός, τότε: είναι το διάνυσµα µοναδιαίας νόρµας το οποίο έχει την ίδια κατεύθυνση µε το αρχικό διάνυσµα x. Για ένα διάνυσµα του οποίου τα στοιχεία εκφράζουν τιµές σήµατος, x(n), το τετράγωνο της νόρµας αναπαριστά την ενέργεια του σήµατος. Για παράδειγµα: Εκτός από το να χρησιµοποιούµε τη νόρµα για τη µέτρηση του µεγέθους ενός διανύσµατος η νόρµα χρησιµοποιείται και για την µέτρηση απόστασης δύο διανυσµάτων: Αν έχουµε δύο µιγαδικά διανύσµατα και το εσωτερικό γινόµενο είναι ένα βαθµωτό ορισµένο ως εξής: Για πραγµατικά διανύσµατα το εσωτερικό γινόµενο είναι: Το εσωτερικό γινόµενο ορίζει µια γεωµετρική σχέση µεταξύ δύο διανυσµάτων. Η σχέση αυτή περιγράφεται από την παρακάτω εξίσωση: Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 2

3 όπου θ είναι η γωνία µεταξύ των δύο διανυσµάτων. Έτσι δυο µη µηδενικά διανύσµατα a και b λέγονται ορθογώνια (orthogonal) αν το εσωτερικό τους γινόµενο είναι µηδέν: ύο διανύσµατα που είναι ορθογώνια και έχουν µοναδιαία νόρµα λέγονται ορθοκανονικά (orthonormal). Παράδειγµα: Εσωτερικό Γινόµενο Θεωρήστε τα δύο διανύσµατα µοναδιαίας νόρµας: Το εσωτερικό γινόµενο µεταξύ τους είναι: όπου θ = π/4. Συνεπώς όπως γνωρίζουµε από την ευκλίδεια γεωµετρία τα διανύσµατα σχηµατίζουν γωνία 45 µοιρών το ένα σε σχέση µε το άλλο. Αν τώρα είχαµε τα ακόλουθα διανύσµατα: τότε το εσωτερικό τους γινόµενο είναι µηδέν και τα διανύσµατα λέγονται ορθογώνια. Σηµειώστε ότι από την στιγµή που cos(θ) 1, το εσωτερικό γινόµενο µεταξύ δύο διανυσµάτων περιορίζεται από το γινόµενο των µετρικών τους (magnitudes): όπου η ισότητα στην παραπάνω σχέση ισχύει µόνο και µόνο τότε όταν τα a και b είναι συνγραµµικά (collinear), δηλαδή, a = ab για κάποια σταθερά a. Η παραπάνω σχέση είναι ευρύτερη γνωστή ως ανισότητα Cauchy-Schwarz. Άλλη χρήσιµη ανισότητα είναι η ακόλουθη: όπου η ισότητα ισχύει τότε και µόνο τότε όταν a = b. Η ανισότητα πηγάζει από την παρατήρηση ότι για οποιαδήποτε δύο διανύσµατα a και b ισχύει: Αναλύοντας την νόρµα έχουµε ότι: από όπου πηγάζει τελικά η ανισότητα. Μία από τις χρήσεις του εσωτερικού γινοµένου είναι να αναπαριστά µε περιεκτικό τρόπο την έξοδο ενός ΓΧΑ φίλτρου. Για παράδειγµα αν h(n) είναι η κρουστική απόκριση ενός FIR φίλτρου τάξης N-1 και x(n) είναι ένα σήµα εισόδου στο φίλτρο τότε η έξοδος του φίλτρου είναι η συνέλιξη των h(n) και x(n), Συνεπώς, αν εκφράσουµε το x(n) και h(n) σε διανυσµατική µορφή: τότε η απόκριση του φίλτρου y(n) µπορεί να γραφτεί ως το ακόλουθο εσωτερικό γινόµενο Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 3

4 2.2 Γραµµική ανεξαρτησία, ιανυσµατικοί χώροι και ιανύσµατα Βάσης Οι ιδιότητες της γραµµικής ανεξαρτησίας ή εξάρτησης είναι ιδιαίτερα σηµαντικές στην γραµµική άλγεβρα. Ένα σύνολο n διανυσµάτων λέγεται γραµµικά ανεξάρτητο αν η σχέση: ικανοποιείται µόνο όταν α i = 0 για όλα τα i. Αν υπάρχει κάποιο σύνολο µη µηδενικών α i που να ικανοποιούν την παραπάνω συνθήκη τότε τα διανύσµατα λέγονται γραµµικά εξαρτηµένα. Αν έχουµε γραµµικά εξαρτηµένα διανύσµατα τότε τουλάχιστον κάποιο από αυτά µπορεί να γραφτεί ως γραµµικός συνδυασµός των υπολοίπων διανυσµάτων. Για παράδειγµα θα ισχύει: για κάποιο σύνολο βαθµωτών β i. Σε διανύσµατα διάστασης N δεν µπορούµε να έχουµε περισσότερα από Ν γραµµικά ανεξάρτητα διανύσµατα. ηλαδή όταν υπάρχει ένα σύνολο µε περισσότερα από Ν διανύσµατα διάστασης Ν το καθένα τότε τα διανύσµατα του συνόλου αυτού είναι οπωσδήποτε γραµµικά εξαρτηµένα. Παράδειγµα: Γραµµική ανεξαρτησία ίνεται το ακόλουθο ζεύγος διανυσµάτων: Μπορούµε να δείξουµε ότι είναι γραµµικά ανεξάρτητα ως εξής. Αν βρούµε τιµές για τα βαθµωτά α 1 και α 2 τέτοια ώστε να ισχύει: τότε ισχύει: Η µόνη λύση στις παραπάνω εξισώσεις είναι η a 1 = a 2 = 0. Συνεπώς τα διανύσµατα είναι γραµµικά ανεξάρτητα. Αν στο παραπάνω σύνολο διανυσµάτων προσθέσουµε το: τότε το νέο σύνολο διανυσµάτων που προκύπτει είναι γραµµικά εξαρτηµένο γιατί: Έστω το ακόλουθο σύνολο διανυσµάτων Ας θεωρήσουµε το σύνολο των διανυσµάτων U που µπορούν να σχηµατιστούν ως γραµµικοί συνδυασµοί των παραπάνω διανυσµάτων: Τότε το σύνολο αυτό σχηµατίζει ένα διανυσµατικό χώρο (vector space), και τα διανύσµατα v i, λέµε ότι παράγουν (span) τον χώρο U. Αν επιπλέον τα διανύσµατα v i είναι γραµµικά ανεξάρτητα, τότε λέµε ότι αποτελούν την βάση (basis) του διανυσµατικού χώρου U, και ο αριθµός των διανυσµάτων βάσης Ν, αποκαλείται η διάσταση (dimension) του χώρου. Για παράδειγµα, το σύνολο όλων των πραγµατικών διανυσµάτων της µορφής x = [x 1, x 2,...,x N ] T σχηµατίζει ένα N-διάστατο διανυσµατικό χώρο που ονοµάζεται R N, και ο οποίος παράγεται από τα ακόλουθα διανύσµατα βάσης: Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 4

5 Κάθε διάνυσµα v = [υ 1, υ 2,..., υ N ] Τ τρόπο ως ακολούθως: του διανυσµατικού χώρου R N µπορεί να παραχθεί µε µοναδικό Θα πρέπει όµως να σηµειωθεί ότι τα διανύσµατα βάσης ενός διανυσµατικού χώρου δεν είναι µοναδικά. Υπόχωρος ενός διανυσµατικού χώρου λέγεται ένα µη κενό υποσύνολο που ικανοποιεί τις ακόλουθες απαιτήσεις: 1) Αν προσθέσουµε δύο διανύσµατα του υπόχωρου το άθροισµα τους x+y περιέχεται στον υπόχωρο 2) Αν πολλαπλασιάσουµε ένα διάνυσµα x του υπόχωρου µε έναν αριθµό c το γινόµενο cx περιέχεται πάλι στον υπόχωρο. 2.3 Πίνακες Ένας n x m πίνακας είναι µια ακολουθία αριθµών (πραγµατικών ή µιγαδικών) ή συναρτήσεων µε n γραµµές και m στήλες. Για παράδειγµα: είναι ένας n x m πίνακας των αριθµών α ij ενώ ο παρακάτω πίνακας: είναι ένας n x m πίνακας των συναρτήσεων α ij (z). Αν n = m, τότε ο A είναι τετραγωνικός πίνακας n γραµµών και n στηλών. Σε µερικές περιπτώσεις θα χρειαστεί να θεωρήσουµε πίνακες µε άπειρο αριθµό γραµµών ή στηλών. Για παράδειγµα η έξοδος ενός FIR ΓΧΑ φίλτρου µε κρουστική απόκριση h(n) µπορεί να γραφεί: Αν x(n) = 0 για n < 0, τότε µπορούµε να εκφράσουµε το y (n) για n > 0 ως: Όπου Χ 0 είναι ο πίνακας συνέλιξης ορισµένος ως εξής: Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 5

6 και y = [y(0), y(l), y(2),...] Τ. Σηµειώστε ότι ο πίνακας έχει την ίδια τιµή σε όλες τις διαγώνιους, έχει Ν-1 στήλες και άπειρο αριθµό γραµµών. Οι πίνακες θα ορίζονται µε µεγάλα έντονα γράµµατα όπως: A, B, και H(z). Σε ορισµένες περιπτώσεις θα είναι βολικό να αναπαριστούµε n x m πίνακες σαν ένα σύνολο m διανυσµάτων στήλης: ή σαν σύνολο n διανυσµάτων γραµµής Ένας πίνακας µπορεί επίσης να κατατµηθεί σε υποπίνακες: Π.χ. o n x m πίνακας A: όπου A 11 είναι ένας p x q, A 12 είναι p x (m-q), A 21 είναι (n-p) x q, και A 22 είναι (n-p) x (m- q). Παράδειγµα: Κατάτµηση (partitioning) Πινάκων Θεωρήστε τον παρακάτω 3x3 πίνακα: Ο πίνακας µπορεί να κατατµηθεί ως: όπου 0 = [0, 0] Τ είναι το µηδενικό διάνυσµα µήκους 2 και είναι ένας 2 x 2 πίνακας. Αν A είναι ένας n x m πίνακας τότε ο ανάστροφος του A Τ, είναι ένας m x n πίνακας που προέρχεται από την εναλλαγή γραµµών και στηλών του Α. Έτσι το (i, j) στοιχείο γίνεται το (j, i) στοιχείο και αντίστροφα. Αν ο πίνακας είναι τετραγωνικός τότε ο ανάστροφος του σχηµατίζεται µε απλή ανάκλαση των στοιχείων του A ως προς την διαγώνιο. Για ένα τετραγωνικό πίνακα αν ισχύει: τότε ο A λέγεται συµµετρικός πίνακας. Για µιγαδικούς πίνακες, ο Ερµιτιανός ανάστροφος (Hermitian transpose) είναι ο µιγαδικός συζυγής του ανάστροφου και ορίζεται ως A H. Έτσι: Αν ο τετραγωνικός µιγαδικός πίνακας είναι ίσος µε τον Ερµιτιανό ανάστροφο: τότε ο πίνακας λέγεται Ερµιτιανός (Hermitian). Μερικές ιδιότητες του ερµιτιανού ανάστροφου: Ισοδύναµες ιδιότητες για το απλό ανάστροφο µπορούν να ορισθούν αντικαθιστώντας το Hermitian Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 6

7 ανάστροφο H µε το ανάστροφο T Τέσσερις θεµελιώδεις υπόχωροι Οι υπόχωροι γενικά περιγράφονται µε δύο τρόπους. Ο ένας βασίζεται σε ένα σύνολο διανυσµάτων που παράγουν τον υπόχωρο. Στον δεύτερο τρόπο δίνονται ορισµένοι περιορισµοί που πρέπει να ικανοποιεί ο υπόχωρος. Μας διευκρινίζει δηλαδή όχι ποια διανύσµατα περιέχονται στον υπόχωρο αλλά ποιές συνθήκες πρέπει να ικανοποιούν. Με βάση αυτούς τους δύο τρόπους περιγραφής υπόχωρων µπορούµε να ορίσουµε τους 4 πλέον θεµελιώδεις: 1) Ο χώρος των στηλών (range space) R(A). Αποτελείται από όλους τους γραµµικούς συνδυασµούς των στηλών ενός πίνακα Α m x n. Είναι υπόχωρος του R m. 2) O χώρος γραµµών (row space) είναι στην ουσία ο χώρος στηλών του A T. Συµβολίζεται µε R(A T ). 3) Ο µηδενοχώρος (null space) ή αλλιώς πυρήνας (kernel) N(A) αποτελείται από όλα τα διανύσµατα x για τα οποία Ax=0. Αυτός είναι υπόχωρος του R n. 4) O αριστερός µηδενόχωρος του Α που είναι ο µηδενόχωρος του A T. Περιέχει όλα τα διανύσµατα y για τα οποία A T y=0. Συµβολίζεται µε Ν(A T ). 2.4 Αντίστροφος Πίνακα Ας υποθέσουµε ότι ο A είναι ένας n x m πίνακας κατατµηµένος σε m διανύσµατα στήλης Η τάξη (rank) του A, ρ(α) ορίζεται ως ο αριθµός των γραµµικών ανεξάρτητων στηλών του Α. Μία από τις ιδιότητες της τάξης είναι ότι η τάξη του πίνακα είναι ίση µε την τάξη του ερµιτιανού ανάστροφου ρ(α)=ρ(α Η ). Συνεπώς αν ο Α κατατµηθεί σε n διανύσµατα γραµµής: τότε η τάξη του A είναι ισοδύναµα ίση µε τον αριθµό των γραµµικά ανεξάρτητων διανυσµάτων γραµµής. Π.χ. ο αριθµός των γραµµικά ανεξάρτητων διανυσµάτων στο σύνολο {r 1,r 2,..., r n }. Μια χρήσιµη ιδιότητα της τάξης ενός πίνακα είναι η ακόλουθη: Ιδιότητα:. Η τάξη του A είναι ίση µε την τάξη του AA H and A Η A, p(a) = p(aa Η ) = p(a Η A) Από τον παραπάνω ορισµό της τάξης του πίνακα προκύπτει ότι αν Α είναι ένας m x n πίνακας τότε: p(a) min(m, n) Αν A είναι m x n πίνακας και p(a) = min(m, n) τότε ο Α λέγεται πλήρους τάξης (full rank). Αν ρ(α)<min(m,n) τότε ο πίνακας λέγεται ανεπαρκούς τάξης (rank deficient). Αν ρ(α)=n m τότε λέγεται πλήρους τάξης στήλης (full column rank). Αν ρ(α)=m n τότε λέγεται πλήρους τάξης γραµµής (full row rank). Aν o A είναι τετραγωνικός πίνακας πλήρους τάξης τότε υπάρχει ένας µοναδικός πίνακας A -1, που ονοµάζεται αντίστροφος του A, τέτοιος ώστε: Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 7

8 όπου είναι ο µοναδιαίος πίνακας. Σε αυτή την περίπτωση ο A λέγεται αντιστρέψιµος ή µη ιδιόµορφος (invertible or nonsingular). Αν ο A δεν είναι πλήρους τάξης, p(a) < n, τότε λέγεται µη αντιστρέψιµος ή ιδιόµορφος (noninvertible or singular) και δεν υπάρχει ο αντίστροφος του. Μερικές ιδιότητες του αντίστροφου πίνακα: 1) αν A και B είναι αντιστρέψιµοι τότε: 2) Ο ερµιτιανός ανάστροφος του αντίστροφου είναι ίσο µε τον αντίστροφο του ερµιτιανού ανάστροφου. 3) Ιδιότητα χρήσιµη για adaptive filtering όπου A είναι n x n, B είναι n x m, C είναι m x m, και D είναι m x n µε τους A και C nonsingular πίνακες. Παρατήρηση 1: Αν πολλαπλασιάσουµε από τα αριστερά ή από τα δεξιά έναν πίνακα Α µε έναν µη ιδιόµορφο η τάξη του πίνακα δεν αλλάζει. Αυτό γιατί οι πολλαπλασιασµοί αυτοί δεν αλλάζουν τον αριθµό των γραµµικώς ανεξάρτητων στηλών (ή γραµµών) του Α. mxn nxp Παρατήρηση 2: Αν A C και B C είναι δύο πίνακες µε τάξη ra και r B αντίστοιχα τότε ισχύει ρ(αβ) min(r A, r B ). Ισχύει γιατί αν πολλαπλασιάσουµε το Β µε το Α από αριστερά δεν αυξάνεται ο αριθµός των γραµµικά ανεξάρτητων στηλών του Β οπότε ρ(αβ) r B. Παρόµοια αν πολλαπλασιάσω από τα δεξιά το Α µε το Β δεν αλλάζει ο αριθµός των γραµµικώς ανεξάρτητων στηλών του Α Τ που σηµαίνει ότι ρ(αβ) r A 2.5 Η ορίζουσα και το ίχνος Αν A = α 11 είναι ένας 1x1 πίνακας, τότε η ορίζουσα του ορίζεται ως det(a) = α 11. Η ορίζουσα ενός n x n πίνακα ορίζεται αναδροµικά µε όρους των οριζουσών των (n-1) x (n-1) πινάκων όπως παρακάτω. Για κάθε j όπου A ij είναι ο (n-1) x (n-1) πίνακας που σχηµατίζεται αν σβήσουµε την ι γραµµή και την j στήλη του A. Παράδειγµα: Η ορίζουσα Για τον 2x2 πίνακα η ορίζουσα είναι: Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 8

9 και γθα τον 3x3 πίνακα η ορίζουσα είναι: Η ορίζουσα µπορεί να χρησιµοποιηθεί για να δούµε αν ένας πίνακας είναι αντιστρέψιµος ή όχι. Συγκεκριµένα: Ιδιότητα:. Ένας n x n πίνακας A είναι αντιστρέψιµος αν και µόνο αν η ορίζουσα του είναι µη µηδενική: det(a) 0 Από την παραπάνω ιδιότητα προέρχεται και ένας τρίτος ορισµός της τάξης του πίνακα. Τάξη ενός πίνακα Α είναι η µέγιστου µεγέθους µη µηδενική ορίζουσα που µπορεί να χτιστεί από τα στοιχεία του πίνακα A Άλλες ιδιότητες της ορίζουσας: Αν οι A και B είναι n x n πίνακες: 1. det(ab) = det(a) det(b). 2. det(a Τ ) = det(a) 3. det(αa) = α n det(a), όπου α σταθερά. 4. det(a -1 ) = 1/det(A), εφόσον ο Α είναι αντιστρέψιµος Μια άλλη χρήσιµη συνάρτηση ενός πίνακα είναι το ίχνος (trace). To ίχνος ενός πίνακα Α µεγέθους n x n ορίζεται ως το άθροισµα των όρων κατά µήκος της διαγωνίου του: 2.6 Γραµµικές Εξισώσεις Πολλά προβλήµατα στατιστικής µοντελοποίησης σήµατος όπως τα Wiener φίλτρα και η εκτίµηση φάσµατος απαιτούν την εύρεση λύσεων σε ένα σύνολο γραµµικών εξισώσεων. Υπάρχουν πολλές τεχνικές και µάλιστα ανάλογα µε την µορφή των εξισώσεων µπορεί να υπάρξουν και γρήγοροι αλγόριθµοι για την επίλυση του συστήµατος των εξισώσεων. Πέρα όµως από την επίλυση είναι συχνά σηµαντικό να χαρακτηρίζουµε την µορφή των λύσεων υπό την έννοια της ύπαρξης και της µοναδικότητας. Στην παράγραφο αυτή θα κάνουµε µια µικρή περίληψη των συνθηκών κάτω από τις οποίες υπάρχει µια µοναδική λύση και θα συζητήσουµε τον τρόπο µε τον οποίο µπορούµε να επιβάλουµε περιορισµούς στην περίπτωση που υπάρχουν πολλαπλές λύσεις ή τον τρόπο µε τον οποίο µπορούµε να βρούµε µια προσεγγιστική λύση αν δεν υπάρχει λύση στο σύστηµα των εξισώσεων. To ακόλουθο σύστηµα των n γραµµικών εξισώσεων έχει m άγνωστους x i, i = 1, 2,..., Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 9 Οι εξισώσεις αυτές µπορούν να γραφτούν συµπυκνωµένα ως εξής:

10 m, Όπου A είναι ένας n x m πίνακας µε τα α ij, x είναι ένα m-διάστατο διάνυσµα µε τους αγνώστους x i, και b ένα n-διάστατο διάνυσµα µε τα στοιχεία bi. Η παραπάνω εξίσωση µπορεί να γραφτεί σαν ανάπτυγµα του b και ως ακολούθως: όπου a i είναι διάνυσµα στήλης του πίνακα Α. Η επίλυση της εξίσωσης εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως το σχετικό µέγεθος των m και n, την τάξη του πίνακα και τα στοιχεία στο διάνυσµα b. Ας θεωρήσουµε πρώτα την περίπτωση ενός τετραγωνικού πίνακα. Τετραγωνικός Πίνακας: m = n. Αν A είναι τετραγωνικός πίνακας n x n τότε η φύση της λύσης της γραµµικής εξίσωσης Ax = b εξαρτάται από το αν ο Α είναι singular. Αν A είναι nonsingular, τότε ο αντίστροφος πίνακας υπάρχει και η λύση είναι µοναδική και ορισµένη ως εξής: Αν όµως ο Α είναι singular, τότε µπορεί είτε να µην υπάρχει λύση είτε να υπάρχουν πολλές λύσεις. Παράδειγµα: Γραµµικές Εξισώσεις - Singular Case Ας θεωρήσουµε το ακόλουθο ζεύγος εξισώσεων µε δύο αγνώστους. Σε µορφή πίνακα οι εξισώσεις γράφονται: Ξεκάθαρα ο πίνακας A είναι singular, det(a) = 0, και δεν υπάρχει λύση. Παρόλα αυτά αν αλλάξουµε την δεύτερη εξίσωση έτσι ώστε: τότε υπάρχουν πολλές λύσεις. Συγκεκριµένα για κάθε σταθερά α το διάνυσµα: θα ικανοποιεί αυτές τις εξισώσεις --- Στην περίπτωση που ο Α είναι singular, οι στήλες του Α είναι γραµµικά εξαρτηµένες και υπάρχουν µη µηδενικές λύσεις στις οµογενείς εξισώσεις: Μάλιστα θα υπάρχουν k = n p(a) γραµµικά ανεξάρτητες λύσεις στις οµογενείς εξισώσεις. Συνεπώς αν υπάρχει τουλάχιστον ένα διάνυσµα x 0, που να αποτελεί λύση της µη οµογενούς εξίσωσης τότε κάθε διάνυσµα της ακόλουθης µορφής: θα αποτελεί επίσης λύση, όπου z i, i=1,2,.k είναι γραµµικά ανεξάρτητες λύσεις της οµογενούς εξίσωσης. Ορθογώνιος Πίνακας: n < m. Αν n < w, τότε θα υπάρχουν λιγότερες εξισώσεις από τους αγνώστους. Συνεπώς εφόσον οι εξισώσεις δεν είναι αντιφατικές θα υπάρχουν πολλά διανύσµατα που θα ικανοποιούν τις εξισώσεις οπότε η λύση είναι υπο- Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 10

11 καθορισµένη ή ατελώς ορισµένη (underdetermined or incompletely specified). Μια προσέγγιση που χρησιµοποιείται συχνά για να ορίσουµε µοναδική λύση είναι να βρούµε το διάνυσµα που ικανοποιεί τις εξισώσεις και έχει την ελάχιστη νόρµα: min x τέτοια ώστε Ax = b Αν η τάξη του A είναι n (οι γραµµές του A είναι γραµµικά ανεξάρτητες), τότε ο n x n πίνακας AA H είναι αντιστρέψιµος και η λύση ελάχιστης νόρµας είναι η ακόλουθη: Ο πίνακας (1) είναι γνωστός ως ο ψευδο-αντίστροφος του πίνακα Α για το ατελώς ορισµένο πρόβληµα. Τα ακόλουθα παραδείγµατα δείχνουν πως χρησιµοποιείται ο ψευδοαντίστροφος για τη λύση των γραµµικών εξισώσεων. Παράδειγµα Γραµµικές Εξισώσεις: Ατελώς ορισµένη περίπτωση Ας θεωρήσουµε την ακόλουθη εξίσωση µε τους τέσσερις αγνώστους: Η εξίσωση µπορεί να γραφτεί σε µορφή πίνακα: όπου b = 1 και x είναι το διάνυσµα που περιέχει τους άγνωστους. Η λύση είναι ατελώς ορισµένη αφού υπάρχουν πολλές λύσεις που ικανοποιούν την σχέση. Παρόλα αυτά η λύση ελάχιστης νόρµας είναι µοναδική και δίνεται από την εξίσωση (1). Συγκεκριµένα αφού και Τότε η λύση ελάχιστης νόρµας είναι: Αν στην πιο πάνω εξίσωση προσθέσουµε και την ακόλουθη: τότε το σύστηµα µας θα έχει δύο εξισώσεις και τέσσερις αγνώστους µε: και Και πάλι η λύση είναι ατελώς ορισµένη. Αφού τότε και η λύση ελάχιστης νόρµας είναι: Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 11

12 Ορθογώνιος Πίνακας: m < n. Αν m < n, τότε υπάρχουν περισσότερες εξισώσεις από τους αγνώστους και γενικά δεν θα υπάρχει λύση. Σε αυτή την περίπτωση οι εξισώσεις είναι αντιφατικές και η λύση λέγεται υπερ-καθορισµένη (overdetermined). Η γεωµετρία του προβλήµατος αυτού φαίνεται στην παρακάτω εικόνα για την περίπτωση 3 εξισώσεων µε δύο αγνώστους. Αφού ένα αυθαίρετο διάνυσµα b δεν µπορεί να αναπαρασταθεί µε όρους γραµµικού συνδυασµού των στηλών του Α, ο στόχος είναι να βρούµε τις συνιστώσες x i που παράγουν την καλύτερη προσέγγιση για το b: Η προσέγγιση που χρησιµοποιείται ευρύτερα σε αυτή την περίπτωση είναι η λύση ελαχίστων τετραγώνων δηλαδή του διανύσµατος x που ελαχιστοποιεί τη νόρµα του Όπως φαίνεται στην εικόνα η λύση ελαχίστων τετραγώνων έχει την ιδιότητα ότι το σφάλµατος: Είναι ορθογώνιο σε κάθε ένα από τα διανύσµατα που χρησιµοποιούνται για την προσέγγιση του b, δηλαδή τα διανύσµατα στήλης του Α. Αυτή η ορθογωνικότητα συνεπάγεται ότι: ή, που είναι γνωστές ώς κανονικές εξισώσεις. Αν οι στήλες του Α είναι γραµµικά ανεξάρτητες (ο Α είναι πλήρους τάξης) τότε ο πίνακας A H A είναι αντιστρέψιµος και η λύση ελαχίστων τετραγώνων γίνεται: ή, Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 12

13 όπου ο πίνακας είναι ο ψευδο-αντίστροφος του πίνακα A για το υπέρ-καθορισµένο πρόβληµα. Επιπλέον η καλύτερη προσέγγιση του διανύσµατος b δίνεται από την προβολή του διανύσµατος b στον υποχώρο που παράγεται από τα διανύσµατα a i. ή όπου ονοµάζεται πίνακας προβολής. Τέλος συνδυάζοντας τη συνθήκη ορθογωνικότητας και την σχέση που ορίζει το τετράγωνο του σφάλµατος βρίσκουµε ότι το ελάχιστο τετραγωνικό σφάλµα είναι: Το ακόλουθο παράδειγµα δείχνει την χρήση του ψευδο-αντίστροφου στην επίλυση υπερκαθορισµένων γραµµικών εξισώσεων. Παράδειγµα: Γραµµικές εξισώσεις Υπερ-καθορισµένη περίπτωση Ας θεωρήσουµε το ακόλουθο σετ εξισώσεων µε 2 αγνώστους. Αφού η τάξη του Α είναι 2 η λύση ελαχίστων τετραγώνων είναι µοναδική. Με και η λύση ελαχίστων τετραγώνων είναι Το σφάλµα, e, είναι και το ελάχιστο τετραγωνικό σφάλµα είναι: Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 13

14 Παραδείγµατα µε rank: R1: Πολλαπλασιασµός ενός πίνακα A µε έναν nonsingular πίνακα δεν αλλάζει το rank του Α Απόδειξη: Προέρχεται απευθείας από τον ορισµό του rank(a). Επειδή οι πολλαπλασιασµοί αυτοί δεν αλλάζουν τον αριθµό των γραµµικά ανεξάρτητων στηλών (ή γραµµών) του Α. R2: Αν και είναι δύο πίνακες µε rank ra και rβ αντίστοιχα, τότε ισχύει: Απόδειξη: Χρησιµοποιώντας τον ορισµό του rank και πάλι βρίσκουµε ότι αν πολλαπλασιάσουµε από τα αριστερά τον B µε τον Α δεν αυξάνεται ο αριθµός των γραµµικά ανεξάρτητα στηλών του Β και άρα: rank(ab) rb. Παρόµοια αν θεωρήσουµε πολλαπλασιασµό του Α από τα δεξιά µε τον Β τότε δεν αυξάνεται ο αριθµός των γραµµικώς ανεξάρτητων στηλών του Α Τ που σηµαίνει ότι rank(ab) rα. Συνδυάζοντας τα δύο αποτελέσµατα έχουµε την τελική σχέση. R3: Έστω δίνεται από την ακόλουθη σχέση: όπου. Τότε: Απόδειξη: Αφού A µπορεί να γραφτεί: συνεπώς το αποτέλεσµα πηγάζει από το R2. R4: Έστω µε n m,, και rank(a)=n. Τότε rank(ab) = rank(b) Απόδειξη: Αφού rank(a)=n άρα ο A περιέχει ένα nonsingular n x n υποπίνακα. Ο πολλαπλασιασµός του υποπίνακα αυτού από τα δεξιά µε τον Β παράγει ένα block πίνακα µε rank ίσο µε rank(b) (βλέπε R1). Επειδή κάθε υποπίνακας ενός πίνακα έχει µικρότερη ή ίση τάξη µε τον πίνακα συνεπάγεται ότι: rank(ab) rank(b) Όµως από το R2, rank(ab) rank(b) και συνεπώς για να ισχύουν και τα δύο θα πρέπει να ισχύει η ισότητα. Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 14

15 2.7 Ειδικές µορφές πινάκων Περιγράφουµε ορισµένους ειδικούς τύπους πινάκων και συµµετρίες. Ο πρώτος είναι ο διαγώνιος πίνακας που έχει την ακόλουθη µορφή: και µπορεί να γραφτεί συνοπτικά ως εξής: Ένας διαγώνιος πίνακας µε άσσους στην διαγώνιο του ονοµάζεται µοναδιαίος πίνακας και αναπαρίσταται µε I, Αν κατά µήκος της διαγωνίου αντί για αριθµοί υπάρχουν άλλοι πίνακες, τότε ο Α λέγεται block diagonal πίνακας. Πίνακας Εναλλαγής (exchange matrix) ο οποίος είναι συµµετρικός και τα αντι-διαγώνια (cross-diagonal) είναι άσσοι ενώ όλα τα άλλα είναι µηδέν. Αφού J 2 = I τότε J είναι ο αντίστροφος του εαυτού του. Αν πολλαπλασιάσουµε ένα διάνυσµα µε τον πίνακα εναλλαγής αντιστρέφεται η σειρά των στοιχείων του διανύσµατος. Π.χ. : Παροµοίως αν ένας πίνακας πολλαπλασιαστεί µε τον πίνακα εναλλαγής για παράδειγµα: τότε Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 15

16 Αν πολλαπλασιαστεί στα δεξιά του πίνακα A τότε: Τέλος το αποτέλεσµα του γινοµένου J Τ AJ είναι η αντιστροφή των στοιχείων γραµµών και στηλών, δηλαδή ανάκλαση κάθε στοιχείου του Α γύρω από το κεντρικό στοιχείο. Ένας άνω τριγωνικός πίνακας είναι τετραγωνικός πίνακας στον οποίο όλοι οι όροι κάτω από την διαγώνιο είναι µηδέν. Αν A = {a ij } τότε a ij = 0 για όλα τα i > j. Παράδειγµα άνω τριγωνικού πίνακα µεγέθους 4 x 4: Ένας κάτω τριγωνικός είναι τετραγωνικός πίνακας που έχει µηδενικά στα σηµεία πάνω από τη διαγώνιο, δηλαδή a ij = 0 για όλα τα i < j. Ο ανάστροφος ενός κάτω τριγωνικού είναι άνω τριγωνικός και αντίστροφα. Ιδιότητες των άνω και κάτω τριγωνικών πινάκων: 1. Η ορίζουσα ενός κάτω ή άνω τριγωνικού πίνακα είναι ίση µε το γινόµενο των όρων κατά µήκος της διαγωνίου. 2. Ο αντίστροφος ενός άνω (κάτω) τριγωνικού πίνακα είναι άνω (κάτω) τριγωνικός. 3. Το γινόµενο δύο άνω (κάτω) τριγωνικών πινάκων είναι άνω (κάτω) τριγωνικός Ένας πίνακας µε ιδιαίτερη δοµή που θα παίξει σηµαντικό ρόλο στο µάθηµα είναι ο πίνακας Toeplitz. Ένας n x n πίνακας A λέγεται Toeplitz αν όλα τα στοιχεία κατά µήκος κάθε διαγωνίου έχουν την ίδια τιµή. ηλαδή: Παράδειγµα ενός 4 x 4 Toeplitz πίνακα: a ij = a i+1,j+1 ; για όλα τα i < n and j < n Παρατηρήστε ότι όλες οι τιµές του πίνακα έχουν καθοριστεί πλήρως από τη στιγµή που έχει οριστεί η πρώτη στήλη και η πρώτη γραµµή. Ένας πίνακας συνέλιξης είναι παράδειγµα Toeplitz πίνακα. Ένας άλλος πίνακας µε παρεµφερείς ιδιότητες είναι ο πίνακας Hankel, ο οποίος έχει ίδια στοιχεία κατά µήκος των διαγωνίων που είναι κάθετες στην κύρια διαγώνιο, δηλαδή, Παράδειγµα ενός 4 x 4 Hankel πίνακα: a ij = a i+1,j-1 ; για όλα τα i < n και j < n. Άλλο παράδειγµα πίνακα Hankel είναι ο πίνακας εναλλαγής J. Οι πίνακες Toeplitz αποτελούν ειδική περίπτωση µιας µεγαλύτερης οµάδας πινάκων γνωστών και ως persymmetric πίνακες. Ένας persymmetric πίνακας είναι συµµετρικός γύρω από τις συν-διαγώνιες, a ij Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 16

17 = a n-j+1,n-i+1. Παράδειγµα persymmetric αλλά όχι Toeplitz πίνακα: Αν ένας Toeplitz πίνακας είναι συµµετρικός ή Hermitian στην περίπτωση µιγαδικού πίνακα τότε όλα τα στοιχεία του πίνακα είναι πλήρως καθορισµένα είτε από την πρώτη γραµµή ή την πρώτη στήλη του πίνακα. Παράδειγµα συµµετρικού Toeplitz πίνακα: Επειδή συχνά θα αναφερόµαστε σε συµµετρικούς Toeplitz και Hermitian Toeplitz πίνακες είναι βολικό να γράφουµε: για έναν Hermitian Toeplitz πίνακα µε στοιχεία α(0), a (1),...,a(p) στην πρώτη στήλη. Για παράδειγµα: Οι συµµετρικοί Toeplitz αποτελούν ειδική περίπτωση µιας µεγαλύτερης οµάδας πινάκων γνωστών ως κεντρο-συµµετρικοί πίνακες (centrosymmetric). Αυτοί οι πίνακες είναι και συµµετρικοί και persymmetric. Παράδειγµα ενός κεντρο-συµµετρικού αλλά όχι Toeplitz πίνακα είναι: Υπάρχουν πολλές ιδιότητες των Toeplitz, persymmetric, και centrosymmetric πινάκων. Π.χ.,αν A είναι συµµετρικός Toeplitz τότε ενώ αν A είναι Hermitian Toeplitz τότε: Ιδιότητες σχετικές µε τον αντίστροφο: Ιδιότητα 1. Ο αντίστροφος ενός συµµετρικού πίνακα είναι συµµετρικός. Ιδιότητα 2. Ο αντίστροφος ενός persymmetric πίνακα είναι persymmetric. Ιδιότητα 3. Ο αντίστροφος ενός Toeplitz πίνακα δεν είναι γενικά Toeplitz. Παρόλα αυτά αφού ένας Toeplitz πίνακας είναι persymmetric, ο αντίστροφος θα είναι πάντα persymmetric. Επιπλέον ο αντίστροφος ενός συµµετρικού Toeplitz πίνακα θα είναι centrosymmetric. Όλες οι ιδιότητες που αναφέραµε περιγράφονται συνοπτικά στον παρακάτω πίνακα. Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 17

18 Ένας πραγµατικός n x n πίνακας λέγεται ορθογώνιος αν οι στήλες (και γραµµές) είναι ορθοκανονικές. Έτσι αν: και τότε ο A είναι ορθογώνιος. Παρατηρήστε ότι αν ο Α είναι ορθογώνιος τότε: Συνεπώς ο αντίστροφος ενός ορθογώνιου πίνακα είναι ίσος µε τον ανάστροφο του: Ο πίνακας εναλλαγής είναι ένα παράδειγµα ορθογώνιου πίνακα αφού J Τ J = J 2 = I. Στην περίπτωση µιγαδικού n x n πίνακα, αν οι στήλες (γραµµές) είναι ορθογώνια διανύσµατα: τότε και ο A λέγεται unitary πίνακας. Ο αντίστροφος ενός unitary πίνακα είναι ίσος µε το Hermitian ανάστροφο του. 2.8 ευτεροβάθµιες (quadratic) και Hermitian µορφές πινάκων Η quadratic µορφή ενός πραγµατικού συµµετρικού n x n πίνακα A είναι το βαθµωτό που ορίζεται ώς: όπου είναι ένα διάνυσµα n πραγµατικών µεταβλητών. Παρατηρήστε ότι η δευτεροβάθµια µορφή είναι ένα πολυώνυµο δευτέρου βαθµού µε n µεταβλητές. Για παράδειγµα η δευτεροβάθµια µορφή του: Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 18

19 είναι Με παρόµοιο τρόπο για ένα Hermitian πίνακα η Hermitian µορφή ορίζεται ως: Αν η quadratic µορφή ενός πίνακα A είναι θετική για όλα τα µη µηδενικά διανύσµατα x, τότε ο A λέγεται θετικά ορισµένος ( positive definite) και γράφουµε A > 0. Για παράδειγµα, ο πίνακας που έχει quadratic µορφή είναι positive definite αφού για κάθε Αν η quadratic µορφή είναι µη αρνητική για τα µη µηδενικά διανύσµατα x τότε ο A λέγεται positive semidefinite. Για παράδειγµα, ο οποίος είναι positive semidefinite αφού αλλά δεν είναι positive definite αφού 0 για κάθε διάνυσµα x της µορφής. Ένας τρόπος για να διαπιστώσουµε αν ένας πίνακας είναι θετικά ορισµένος είναι µέσω των ιδιοτιµών του όπως θα δούµε παρακάτω. Με παρόµοιο τρόπο ένας πίνακας θα λέγεται αρνητικά ορισµένος (negative definite) αν για όλα τα µη µηδενικά x, ενώ λέγονται negative semidefinite αν για όλα τα µη µηδενικά x. Ένας πίνακας που δεν ανήκει σε καµία από τις παραπάνω περιπτώσεις ονοµάζεται αόριστος (indefinite). Για κάθε n x n πίνακα A και για κάθε n x m πίνακα B full rank, οι A and B H AB πίνακες θα είναι ορισµένοι το ίδιο. Για παράδειγµα αν A > 0 και B είναι full rank, τότε B H AB > 0. Το τελευταίο προκύπτει από το ότι για κάθε διάνυσµα x, όπου v = Bx. Συνεπώς αν A > 0, τότε v Η Av > 0 και Β H AB είναι positive definite (Ο περιορισµός ότι ο B είναι full rank τίθεται για να επιβεβαιώσουµε πως v = Bx είναι διαφορετική του µηδενός για κάθε µη µηδενικό διάνυσµα x). 2.9 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα Οι ιδιοτιµές και τα ιδιοδιανύσµατα προσφέρουν χρήσιµη και σηµαντική πληροφορία για έναν πίνακα. Για παράδειγµα ξέροντας τις ιδιοτιµές του πίνακα µπορούµε να καθορίσουµε αν είναι ή όχι θετικά ορισµένος. Παράλληλα οι ιδιοτιµές µπορούν να χρησιµοποιηθούν για να αποφασίσουµε αν ο πίνακας είναι αντιστρέψιµος ή όχι όπως και να βρούµε πόσο ευάλωτη είναι η εύρεση του αντιστρόφου σε αριθµητικά λάθη. Οι ιδιοτιµές και τα ιδιοδιανύσµατα προσφέρουν επίσης µια πολύ χρήσιµη αναπαράσταση των πινάκων που είναι ευρύτερα γνωστή σαν eigenvalue decomposition (αποσύνθεση ιδιοτιµής). Η αποσύνθεση αυτή είναι ιδιαίτερα χρήσιµη στην φασµατική εκτίµηση όπως θα δούµε παρακάτω. Η παράγραφος αυτή ξεκινάει µε τους ορισµούς της ιδιοτιµής και του ιδιοδιανύσµατος και συνεχίζει µε βασικές και χρήσιµες ιδιότητες που έχουν. Υποθέστε ότι A είναι ένας n x n πίνακας και ισχύει το ακόλουθο σετ γραµµικών όπου λ είναι µια σταθερά. Η παραπάνω εξίσωση µπορεί ισοδύναµα να εκφραστεί µε το ακόλουθο σετ οµογενών γραµµικών εξισώσεων: Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 19 Για να υπάρχει µη µηδενικό διάνυσµα που να αποτελεί λύση της εξίσωσης θα πρέπει ο πίνακας Α-λΙ να είναι singular. Συνεπώς η ορίζουσα του πίνακα θα είναι µηδέν:

20 εξισώσεων: Το p(λ) είναι πολυώνυµο n τάξης ως προς λ. Το πολυώνυµο αυτό ονοµάζεται χαρακτηριστικό πολυώνυµο του πίνακα Α και οι n ρίζες του, λ i για i = 1, 2,...,n, είναι οι ιδιοτιµές του A. Για κάθε ιδιοτιµή λ i, ο πίνακας A-λ i Ι θα είναι singular και θα υπάρχει τουλάχιστον ένα µη µηδενικό διάνυσµα, v i, που θα αποτελεί λύση της εξίσωσης ιδιοτιµών δηλαδή: Τα διανύσµατα v i, λέγονται ιδιοδιανύσµατα του A. Για κάθε ιδιοδιάνυσµα είναι προφανές ότι και το διάνυσµα αv i θα αποτελεί ιδιοδιάνυσµα όπου a µια οποιαδήποτε σταθερά. Συνεπώς τα ιδιοδιανύσµατα συχνά κανονικοποιούνται ώστε να έχουν µοναδιαία νόρµα. v i = 1. Από τα παραπάνω προκύπτει η ακόλουθη ιδιότητα: Ιδιότητα 1. Τα µη µηδενικά ιδιοδιανύσµατα v 1, v 2,..., v n,που αντιστοιχούν σε ξεχωριστές ιδιοτιµές λ 1, λ 2,, λ n είναι γραµµικώς ανεξάρτητα. An o A είναι ένας n x n singular πίνακας, τότε υπάρχουν µη µηδενικές λύσεις στην οµογενή εξίσωση: και συνεπώς η τιµή λ = 0 είναι ιδιοτιµή του A. Αν επιπλέον το rank του A είναι ρ(a), τότε θα υπάρχουν και k = n-ρ(a) γραµµικώς ανεξάρτητες λύσης της παραπάνω εξίσωσης. Άρα ο Α θα έχει ρ(a) µη µηδενικές ιδιοτιµές και n-ρ(a) ιδιοτιµές που είναι ίσες µε το µηδέν. Παράδειγµα (1): Ιδιοτιµές ενός 2x2 Συµµετρικού πίνακα Θεωρήστε τον ακόλουθο 2x2 συµµετρικό πίνακα Το χαρακτηριστικό πολυώνυµο είναι: Συνεπώς οι ιδιοτιµές του Α είναι οι ρίζες της εξίσωσης: που είναι: Τα ιδιοδιανύσµατα βρίσκονται λύνοντας την εξίσωση ιδιοτιµών µε λ 1 =5 και λ 2 =3. ηλαδή για λ 1 =5: ή Παροµοίως, για βρίσκουµε ότι: Οπότε τα κανονικοποιηµένα ιδιοδιανύσµατα του Α είναι: Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 20

21 Στην περίπτωση συµµετρικών και Hermitian πινάκων οι ιδιοτιµές και τα ιδιοδιανύσµατα έχουν µερικές χρήσιµες ιδιότητες: Ιδιότητα 2. Οι ιδιοτιµές ενός Hermitian πίνακα είναι πραγµατικές. Η ιδιότητα αποδεικνύεται εύκολα ως εξής: Αν A είναι Hermitian πίνακας τότε: Πολλαπλασιάζοντας από τα αριστερά: οπότε το Hermitian transpose µας δίνει: και επειδή ο Α είναι Hermitian ισχύει: Συγκρίνοντας τις δύο εξισώσεις πηγάζει ότι δηλαδή οι ιδιοτιµές είναι πραγµατικές Ιδιότητα 3. Ένας Hermitian πίνακας είναι positive definite, A > 0, αν και µόνο αν οι ιδιοτιµές του είναι θετικές Παρόµοιες ιδιότητες προκύπτουν για τους positive semidefinite, negative definite, και negative semidefinite πίνακες. Για παράδειγµα αν A είναι Hermitian και τότε Η ορίζουσα ενός πίνακα σχετίζεται µε τις ιδιοτιµές του ως εξής: Συνεπώς ένας πίνακας είναι αντιστρέψιµος (nonsingular) εάν και µόνο αν όλες οι ιδιοτιµές του είναι µη µηδενικές. Αντίστοιχα αν ένας πίνακας έχει µια ή περισσότερες µηδενικές ιδιοτιµές τότε θα είναι µη αντιστρέψιµος (singular). Σαν αποτέλεσµα των παραπάνω προκύπτει ότι κάθε positive definite πίνακας είναι nonsingular. Αποτέλεσµα R1: Ανf είναι οι ιδιοτιµές του τότε: Απόδειξη: Μπορούµε να γράψουµε: Το δεξί µέρος της εξίσωσης είναι ένα πολυώνυµο ως προς του οποίου η συνιστώσα είναι Από τον ορισµό της ορίζουσας βρίσκουµε ότι το αριστερό µέρος της εξίσωσης είναι Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 21

22 ένα πολυώνυµο του οποίου η συνιστώσα είναι: Οπότε αποδεικνύεται το ζητούµενο. Αποτέλεσµα R1.1: Αν και τότε ισχύουν οι ακόλουθες ιδιότητες: 1) 2) Ι ΑΒ = Ι-ΒΑ 3) Οι µη µηδενικές ιδιοτιµές του ΑΒ και του ΒΑ είναι ταυτόσηµες. Απόδειξη για (3): Αν λ 0 ιδιοτιµή του ΑΒ τότε: m m m n 0 = AB λi = λ AB / λ I = λ BA / λ I = λ ΒΑ λi όπου η τρίτη ισότητα πηγάζει από το R1.1 (2). Ιδιότητα 4. Τα ιδιοδιανύσµατα ενός Hermitian πίνακα που αντιστοιχούν σε ξεχωριστές ιδιοτιµές είναι ορθογώνια, δηλαδή αν τότε Αν και είναι δύο ξεχωριστές ιδιοτιµές ενός Hermitian πίνακα µε ιδιοδιανύσµατα και αντίστοιχα, τότε: Πολλαπλασιάζοντας την πρώτη εξίσωση στα αριστερά µε και την δεύτερη µε µας δίνει: Παίρνοντας το Hermitian transpose της δεύτερης εξίσωσης: Αν A είναι Hermitian, τότε και άρα από την ιδιότητα 2 θα είναι: Οπότε: (2.56) Αφαιρώντας την από την πρώτη εξίσωση: Αν τότε και άρα τα ιδιοδιανύσµατα και είναι ορθογώνια. Παρότι αναφερθήκαµε στην περίπτωση των ξεχωριστών ιδιοτιµών είναι επίσης αληθές ότι για κάθε n x n Hermitian πίνακα υπάρχει ένα σετ από n ορθοκανονικά ιδιοδιανύσµατα. Ο πίνακας του οποίου οι στήλες είναι τα ιδιοδιανύσµατα ενός Hermitian πίνακα είναι συνεπώς unitary. Για παράδειγµα ο µοναδιαίος 2x2: ο οποίος έχει δύο ιδιοτιµές ίσες µε την µονάδα. Αφού κάθε διάνυσµα είναι ιδιοδιάνυσµα του Ι τότε και είναι ένα πιθανό σετ από ορθοκανονικά ιδιοδιανύσµατα. Για κάθε n x n πίνακα A που έχει ένα σετ από n γραµµικά ανεξάρτητα ιδιοδιανύσµατα µπορούµε να κάνουµε αποσύνθεση ιδιοτιµής (eigenvalue decomposition) που εκφράζει τον Α στην µορφή: Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 22

23 όπου V είναι ένας πίνακας που περιέχει τα ιδιοδιανύσµατα του A και Λ είναι ένας διαγώνιος πίνακας που περιέχει τις ιδιοτιµές. Η αποσύνθεση γίνεται ως ακολούθως: Αν A είναι ένας n x n πίνακας µε ιδιοτιµές και ιδιοδιανύσµατα Αυτές οι n εξισώσεις µπορούν να γραφτούν σε µορφή πίνακα: Συνεπώς, µε και η εξίσωση γράφεται: Αν τα ιδιοδιανύσµατα είναι ανεξάρτητα, τότε ο V είναι αντιστρέψιµος και η αποσύνθεση προκύπτει πολλαπλασιάζοντας και τις δύο πλευρές από τα δεξιά µε Αποτέλεσµα R2: Εάν τότε οι Α και Β έχουν τις ίδιες ιδιοτιµές. Ένα ιδιοδιάνυσµα x του Α αντιστοιχεί σ' ένα ιδιοδιάνυσµα του Β. Απόδειξη: Η απόδειξη είναι άµεση, διότι Η λ είναι και ιδιοτιµή του Β. Το ιδιοδιάνυσµα πολλαπλασιάστηκε µε τον Χρησιµοποιώντας τον κανόνα γινοµένου για ορίζουσες, µπορούµε επίσης να διαπιστώσουµε ότι οι ορίζουσες των και ταυτίζονται: Οι δύο ορίζουσες τα χαρακτηριστικά πολυώνυµα των Α και Β- είναι ίσες. Κατά συνέπεια οι ρίζες τους οι ιδιοτιµές των Α και Β είναι οι ίδιες. Στο επόµενο παράδειγµα βρίσκουµε ορισµένους πίνακες που είναι όµοιοι του Α. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑ διαγώνιος µε ιδιοτιµές 1 και 0. Εάν τότε : τριγωνικός µε ιδιοτιµές 1 και 0 Εάν τότε προβολή µε ιδιοτιµές 1 και 0 Εάν τότε οποιοσδήποτε πίνακας µε ιδιοτιµές 1 και 0. Για ένα Hermitian πίνακα η αρµονική αποσύνθεση υποθέτει µια ειδική µορφή. Συγκεκριµένα αφού Α ένας Hermitian πίνακας, θα έχει πάντα ένα ορθοκανονικό σετ ιδιοδιανυσµάτων και άρα V είναι unitary οπότε η αποσύνθεση ιδιοτιµής γίνεται: Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 23

24 ρ. Βασί λης ιακ ολου κάς (2.61) Το αποτέλεσµα αυτό είναι γνωστό ως το φασµατικό θεώρηµα (spectral theorem.) Spectral Theorem. Κάθε Hermitian πίνακας A µπορεί να αποσυντεθεί ως εξής: όπου λ i είναι οι ιδιοτιµές του A και v i είναι ένα σετ ορθοκανονικών ιδιοδιανυσµάτων. Σαν εφαρµογή του φασµατικού θεωρήµατος υποθέστε ότι ο A είναι nonsingular Hermitian πίνακας. Χρησιµοποιώντας το φασµατικό θεώρηµα µπορούµε να βρούµε τον αντίστροφο του Α ως εξής: Παρατηρήστε ότι η αντιστρεψιµότητα του A εγγυάται ότι και έτσι το άθροισµα είναι πάντοτε καλά ορισµένο. Σε πολλές εφαρµογές επεξεργασίας σήµατος µπορεί να βρούµε ότι κάποιος πίνακας B Σ τ α τ ι σ τ ι κ ή Ε π ε ξ ε ρ γ α σ ί α Σ ή µ α τ ο ς γ ι α Τ η λ ε π 24

25 είναι singular ή ill conditioned (µία ή περισσότερες ιδιοτιµές είναι κοντά στο µηδέν). Σε αυτές τις περιπτώσεις µπορούµε ορισµένες φορές να σταθεροποιήσουµε το πρόβληµα προσθέτοντας µια σταθερά σε κάθε όρο κατά µήκος της διαγωνίου, Το παραπάνω τρυκ έχει σαν αποτέλεσµα ότι παρότι αλλάζουν οι ιδιοτιµές του Β από σε, τα ιδιοδιανύσµατα του παραµένουν τα ίδια. Για να το επιβεβαιώσουµε αυτό παρατηρήστε ότι αν είναι ένα ιδιοδιάνυσµα του B µε ιδιοτιµή τότε: Συνεπώς το είναι επίσης ιδιοδιάνυσµα του A µε ιδιοτιµή Το αποτέλεσµα αυτό συνοψίζεται στην ακόλουθη ιδιότητα: Ιδιότητα 5. Αν B είναι ένας n x n πίνακας µε ιδιοτιµές σχετίζεται µε τον Β ως εξής: και A είναι ένας πίνακας που Τότε οι A και B έχουν τα ίδια ιδιοδιανύσµατα και οι ιδιοτιµές του Α είναι Το ακόλουθο παράδειγµα αφορά την εύρεση του αντίστροφου ενός πίνακα της µορφής όπου B είναι µη αντιστρέψιµος Hermitian πίνακας µε rank ένα. Παράδειγµα: Χρησιµοποιώντας το φασµατικό θεώρηµα για να αντιστρέψουµε ένα πίνακα Έστω A ένας n x n Hermitian πίνακας της µορφής: όπου a είναι µια µη µηδενική σταθερά, και όπου u 1 ένα διάνυσµα µοναδιαίας νόρµας, και Αφού B είναι n x n πίνακας µε rank ένα, έχει µόνο µία µη µηδενική ιδιοτιµή, ενώ οι υπόλοιπες είναι ίσες µε το µηδέν. Αφού: βλέπουµε ότι u 1 είναι ιδιοδιάνυσµα του B µε ιδιοτιµή A. Αυτό το διάνυσµα είναι επίσης ιδιοδιάνυσµα του A µε ιδιοτιµή Αφού ο Α είναι Hermitian πίνακας, θα υπάρχει ένα ορθοκανονικό σετ ιδιοδιανυσµάτων, ας το ονοµάσουµε Ένα από αυτά τα ιδιοδιανύσµατα είναι το, οπότε θέτουµε Οι ιδιοτιµές που αντιστοιχούν στα ιδιοδιανύσµατα για είναι ίσα µε Χρησιµοποιώντας το θεώρηµα φάσµατος βρίσκουµε για τον αντίστροφο του Α: Αφού τα n ορθοκανονικά ιδιοδιανύσµατα του A σχηµατίζουν επίσης ένα ορθοκανονικό σετ ιδιοδιανυσµάτων για τον µοναδιαίο πίνακα I, τότε το θεώρηµα φάσµατος εφαρµόζεται στον Ι και µας δίνει: Συνεπώς ο δεύτερος όρος στην πιο πάνω εξίσωση µπορεί να γραφτεί: και ο αντίστροφος του A γίνεται Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 25

26 που είναι η επιθυµητή λύση. Είναι πολλές φορές χρήσιµο (π.χ. στην ανάπτυξη αλγορίθµων για προσαρµοστικά φίλτρα) να µπορούµε να χαρακτηρίσουµε την γεωµετρία της επιφάνειας που περιγράφεται από την εξίσωση: όπου A είναι συµµετρικός και positive definite. Χρησιµοποιώντας το θεώρηµα φάσµατος γίνεται: και αλλάζοντας τις µεταβλητές ως εξής: η πιο πάνω εξίσωση γράφεται απλούστερα ως εξής: Η παραπάνω είναι µια εξίσωση που περιγράφει έλλειψη στις n διαστάσεις κεντραρισµένη στην αρχή των αξόνων. Η εξίσωση που περιγράφει την αλλαγή µεταβλητής κάνει µια περιστροφή του συστήµατος συντεταγµένων ώστε οι νέοι άξονες να ευθυγραµµιστούν µε τα ιδιοδιανύσµατα του Α. Υποθέτωντας ότι οι ιδιοτιµές έχουν ταξινοµηθεί µε τέτοιο τρόπο ώστε παρατηρούµε ότι το σηµείο είναι ένα σηµείο της έλλειψης το πιο µακρινό από την αρχή των αξόνων, στο τέλος του κυρίως άξονα της έλλειψης (βλέπε το παρακάτω σχήµα). Επιπλέον το σηµείο αυτό βρίσκεται κατά µήκος της διεύθυνσης του ιδιοδιανύσµατος, δηλαδή: Παροµοίως το σηµείο που είναι πιο κοντά στο κέντρο είναι το: που είναι στο τέλος του δευτερεύοντος άξονα της έλλειψης (αφού A είναι συµµετρικός, τότε τα ιδιοδιανύσµατα v i, σχηµατίζουν ορθοκανονικό σετ και αφού A > 0, τότε οι ιδιοτιµές λ i είναι Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 26

27 θετικές). Τα ενδιάµεσα ιδιοδιανύσµατα αντιστοιχούν στους ενδιάµεσους άξονες. Οπότε έχουµε την ακόλουθη ιδιότητα: Ιδιότητα 6. Για ένα συµµετρικό και positive definite πίνακα A, η εξίσωση ορίζει µια έλλειψη στις n διαστάσεις της οποίας οι άξονες είναι στην διεύθυνση του ιδιοδιανύσµατος του A και το µισό των µηκών των αξόνων αυτών να ισούνται Συχνά (προσαρµοστικά φίλτρα) είναι σκόπιµο να µπορούµε να βρούµε ανώτατα όρια για την µέγιστη ιδιοτιµή ενός πίνακα. Ένα τέτοιο ανώτατο όριο πηγάζει από την ακόλουθη ιδιότητα των ιδιοτιµών: τότε αν ο A είναι positive semi- Αν ορίσουµε ως την µέγιστη ιδιοτιµή ενός πίνακα A ως definite τότε θα ισχύει το ακόλουθο ανώτατο όριο: Ένα άλλο όριο (προκύπτει από το Gershgorin's Circle theorem [strang] ) είναι το ακόλουθο: Ιδιότητα 7. Η µεγαλύτερη ιδιοτιµή σε ένα n x n πίνακα έχει το ακόλουθο ανώτατο όριο τιµής: που σηµαίνει ότι η µέγιστη ιδιοτιµή είναι άνω φραγµένη από τον µέγιστο άθροισµα γραµµής του πίνακα A. Αφού οι ιδιοτιµές ενός πίνακα και του ανάστροφου του είναι οι ίδιες παρόµοια σχέση θα µπορούσε να αφορά για το µέγιστο άθροισµα στηλών. Μία χρήσιµη ιδιότητα που συνδέεται µε τους Hermitian πίνακες είναι η ακόλουθη: Αποτέλεσµα 4: Έστω και Επίσης έστω ότι οι ιδιοτιµές του Α έχουν ταξινοµηθεί µε τον ακόλουθο τρόπο: Τότε: Το πιο πάνω πηλίκο λέγεται το πηλίκο του Rayleigh (quotient). Αφού το πηλίκο παραµένει αµετάβλητο αν πολλαπλασιάσουµε το υ µε οποιονδήποτε µιγαδικό αριθµό, µπορούµε να ξαναγράψουµε την παραπάνω σχέση στην ακόλουθη µορφή: για κάθε όπου και η ισότητα θα ισχύει στην περίπτωση που το υ θα γίνει ίσο µε το ιδιοδιάνυσµα του Α που συνδέεται µε το λm και λ1 αντίστοιχα. Αποτέλεσµα 5: Έστω µε m>n, ένας semi-unitary πίνακας (δηλαδή: ) και έστω ο πίνακας προηγούµενο αποτέλεσµα (4). Τότε: έχει τις ιδιοτιµές του ταξινοµηµένες όπως στο Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 27

28 όπου οι ισότητες επιτυγχάνονται για παράδειγµα όταν οι στήλες του V είναι τα ιδιοδιανύσµατα του Α που αντιστοιχούν στο (λ m-n+1,,λ m ) και αντίστοιχα (λ 1,,λ n ). Το πηλίκο: ονοµάζεται extended Rayleigh quotient Singular Value Decomposition και τελεστές προβολής Για κάθε πίνακα υπάρχουν unitary πίνακες και και ένας διαγώνιος µε µη µηδενικά διαγώνια στοιχεία τέτοιος ώστε: Με κατάλληλη αντιµετάθεση, τα διαγώνια στοιχεία του Σ µπορούν τα ταξινοµηθούν σε µη-αύξουσα σειρά: σ 1 σ 2... σ min(m,n) Η πιο πάνω παραγοντοποίηση λέγεται singular value decomposition (SVD) του A και η ύπαρξη της είναι σηµαντικό αποτέλεσµα τόσο από θεωρητική όσο και πρακτική οπτική γωνία. Οι πίνακες U, Σ και V ικανοποιούν τις παρακάτω συνθήκες: Η ακόλουθη ορολογία συνδέεται συχνά µε την SVD: Τα left singular διανύσµατα του A είναι οι στήλες του U. Αυτά τα singular διανύσµατα είναι επίσης και ιδιοδιανύσµατα του πίνακα Τα right singular διανύσµατα του A είναι οι στήλες του V. Τα διανύσµατα αυτά είναι επίσης ιδιοδιανύσµατα του πίνακα Οι singular τιµές του A είναι τα διαγώνια στοιχεία του Σ. Παρατηρήστε ότι είναι οι τετραγωνικές ρίζες των µεγαλύτερων min(m, n) ιδιοτιµών του ή Το singular triple του A είναι η τριάδα (singular value, left singular vector, and right singular vector) όπου είναι η k-στη στήλη του Άν τότε µπορούµε να δείξουµε ότι: και άρα για ένα πίνακα τάξης r ο SVD µπορεί να γραφτεί ως: Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 28

29 όπου είναι nonsingular. Η παραγοντοποίηση του A στην προηγούµενη εξίσωση έχει ένα αριθµό από σηµαντικές ιδιότητες που απορρέουν από αυτή: Ιδιότητα 2: Θεωρήστε την SVD του,όπως στην παραπάνω εξίσωση, όπου r min(m,n). Τότε: (i) είναι µια ορθοκανονική βάση του (ii) είναι µια ορθοκανονική βάση του (iii) είναι µια ορθοκανονική βάση του (iv) είναι µια ορθοκανονική βάση του Απόδειξη: Οι περιπτώσεις (iii) και (iv) προέρχονται από τις (i) και (ii) µε εφαρµογή στο Για να αποδείξουµε τα (i) και (ii), χρειάζεται να δείξουµε ότι: και αντίστοιχα, Για να αποδείξουµε την πρώτη σχέση παρατηρούµε ότι: υπάρχει ένα τέτοιο ώστε και άρα Επίσης: υπάρχει τέτοιο ώστε Και επειδή (από την αρχική εξίσωση): θα ισχύει: που µας λέει ότι Συνδυάζοντας καταλήγουµε ότι R(A)=R(U1). Με παρόµοιο τρόπο αποδεικνύουµε και τα υπόλοιπα: Τώρα κάθε διάνυσµα α µπορεί να γραφτεί: αφού είναι nonsingular. Όµως: οπότε: και Έτσι Τέλος, Τότε: υπάρχει τέτοιο ώστε Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 29

30 που αποδεικνύει αυτό που θέλουµε. Στατιστική Επεξεργασία Σήµατος για Τηλεπικοινωνίες 30

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο.

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1 Τελεστές και πίνακες 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. Ανάλογα, τελεστής είναι η απεικόνιση ενός διανύσματος σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ Θα ξεκινήσουµε την παρουσίαση των γραµµικών συστηµάτων µε ένα απλό παράδειγµα από τη Γεωµετρία, το οποίο ϑα µας ϐοηθήσει στην κατανόηση των συστηµάτων αυτών και των συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος;

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος; ΙΝΥΣΜΤ ΘΕΩΡΙ ΘΕΜΤ ΘΕΩΡΙΣ Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; AB A (αρχή) B (πέρας) Στη Γεωµετρία το διάνυσµα ορίζεται ως ένα προσανατολισµένο ευθύγραµµο τµήµα, δηλαδή ως ένα ευθύγραµµο τµήµα του οποίου τα άκρα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι Κεφάλαιο Διανυσματικοί Χώροι Διανυσματικοί χώροι - Βασικοί ορισμοί και ιδιότητες Θεωρούμε τρία διαφορετικά σύνολα: Διανυσματικοί Χώροι α) Το σύνολο διανυσμάτων (πινάκων με μία στήλη) με στοιχεία το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Κανονικ ες ταλαντ ωσεις

Κανονικ ες ταλαντ ωσεις Κανονικες ταλαντωσεις Ειδαµε ηδη οτι φυσικα συστηµατα πλησιον ενος σηµειου ευαταθους ισορροπιας συ- µπεριφερονται οπως σωµατιδια που αλληλεπιδρουν µε γραµµικες δυναµεις επαναφορας οπως θα συνεαινε σε σωµατιδια

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γιώργος Πρέσβης ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΕΞΙΣΩΣΗ ΕΥΘΕΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Φροντιστήρια Φροντιστήρια ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝ 1η Κατηγορία : Εξίσωση Γραμμής 1.1 Να εξετάσετε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 1 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα

Κεφάλαιο 9 1 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα Σελίδα από 58 Κεφάλαιο 9 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα 9. Ορισμοί... 9. Ιδιότητες... 9. Θεώρημα Cayley-Hamlto...9 9.. Εφαρμογές του Θεωρήματος Cayley-Hamlto... 9.4 Ελάχιστο Πολυώνυμο...40 Ασκήσεις του Κεφαλαίου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ LU, QR και SVD

ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ LU, QR και SVD ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ LU, QR και SVD Εισαγωγή To παρόν κεφάλαιο χωρίζεται σε μέρη. Στο (Α), μεταξύ άλλων, εξηγούμε γιατί μας ενδιαφέρει η λεγόμενη ανάλυση σε παράγοντες ειδικούς πίνακες (decompositio)

Διαβάστε περισσότερα

Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1. Μιγαδικοί αριθμοί. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1

Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1. Μιγαδικοί αριθμοί. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1 ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1 Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1 Μιγαδικοί αριθμοί Τι είναι και πώς τους αναπαριστούμε Οι μιγαδικοί αριθμοί είναι μια επέκταση του συνόλου

Διαβάστε περισσότερα

e-mail@p-theodoropoulos.gr

e-mail@p-theodoropoulos.gr Ασκήσεις Μαθηµατικών Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύµβουλος Μαθηµατικών e-mail@p-theodoropoulos.gr Στην εργασία αυτή ξεχωρίζουµε και µελετάµε µερικές περιπτώσεις ασκήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις Γραµµικής Άλγεβρας

Σηµειώσεις Γραµµικής Άλγεβρας Σηµειώσεις Γραµµικής Άλγεβρας Κεφάλαιο Συστήµατα Γραµµικών Εξισώσεων και Πίνακες Εισαγωγή στα Συστήµατα Γραµµικών Εξισώσεων Η µελέτη των συστηµάτων γραµµικών εξισώσεων και των λύσεών τους είναι ένα από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου Κεφάλαιο ο Αλγεβρικές Παραστάσεις ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ Γυμνάσιο Αμυνταίου ΜΑΘΗΜΑ Α. Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς ΑΣΚΗΣΕΙΣ ) ) Να συμπληρώσετε τα κενά ώστε στην κατακόρυφη στήλη

Διαβάστε περισσότερα

Στην παράγραφο αυτή θα δούµε τις διάφορες µορφές εξισώσεων των κα- µπύλων του χώρου και των επιφανειών. ( )

Στην παράγραφο αυτή θα δούµε τις διάφορες µορφές εξισώσεων των κα- µπύλων του χώρου και των επιφανειών. ( ) ΚΕΦΑΛΑΙ 6 ΕΥΘΕΙΑ-ΕΠΙΠΕ 6 Γεωµετρικοί τόποι και εξισώσεις στο χώρο Στην παράγραφο αυτή θα δούµε τις διάφορες µορφές εξισώσεων των κα- µπύλων του χώρου και των επιφανειών ρισµός 6 Θεωρούµε τη συνάρτηση F:Α,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γιώργος Πρέσβης ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο : ΚΩΝΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Φροντιστήρια Φροντιστήρια ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ η Κατηγορία : Ο Κύκλος και τα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις 2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΙΣ ΘΕΩΡΙΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΛΗ ΤΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΜΕΡΟΣ Α -- ΑΛΓΕΒΡΑ Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις Α. 1 1 1. Τι ονομάζεται Αριθμητική και τι Αλγεβρική παράσταση; Ονομάζεται Αριθμητική παράσταση μια παράσταση

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4 x2 - x1. x = x2 x1 . . 1

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4  x2 - x1. x = x2 x1 . . 1 1 1 o Κεφάλαιο: Ευθύγραµµη Κίνηση Πώς θα µπορούσε να περιγραφεί η κίνηση ενός αγωνιστικού αυτοκινήτου; Πόσο γρήγορα κινείται η µπάλα που κλώτσησε ένας ποδοσφαιριστής; Απαντήσεις σε τέτοια ερωτήµατα δίνει

Διαβάστε περισσότερα

ικτυωτά διαγράµµατα και οµάδες αυτοµορφισµών Παρουσίαση εργασίας φοιτητή (x,a) 1) (xy)a=x(ya) x,y G και a A 1) a(xy)=(ax)y 2) ae=a

ικτυωτά διαγράµµατα και οµάδες αυτοµορφισµών Παρουσίαση εργασίας φοιτητή (x,a) 1) (xy)a=x(ya) x,y G και a A 1) a(xy)=(ax)y 2) ae=a ικτυωτά διαγράµµατα και οµάδες αυτοµορφισµών Ν. Λυγερός Παρουσίαση εργασίας φοιτητή Θα µιλήσουµε για το θεώρηµα του Lagrange. Αλλά προτού φτάσουµε εκεί, θα ήθελα να εισάγω ορισµένες έννοιες που θα µας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ I. ΣΥΝΟΛΑ

ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ I. ΣΥΝΟΛΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ I. ΣΥΝΟΛΑ 1.Τι ονοµάζεται σύνολο; Σύνολο ονοµάζεται κάθε συλλογή αντικειµένων, που προέρχονται από την εµπειρία µας ή την διανόηση µας, είναι καλά ορισµένα και διακρίνονται το ένα από το άλλο.

Διαβάστε περισσότερα

ιανύσµατα στον 2-διάστατο και στον 3-διάστατο χώρο

ιανύσµατα στον 2-διάστατο και στον 3-διάστατο χώρο Κεφάλαιο 3 ιανύσµατα στον -διάστατο και στον 3-διάστατο χώρο 3.1 Εισαγωγή στα ιανύσµατα (Γεωµετρική) Πολλές ϕυσικές ποσότητες, όπως το εµβαδόν, το µήκος, η µάζα και η ϑερµοκρασία, περιγράφονται πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ. Να σηµειώσετε το σωστό (Σ) ή το λάθος (Λ) στους παρακάτω ισχυρισµούς:. Αν ΑΒ + ΒΓ = ΑΓ, τότε τα σηµεία Α, Β, Γ είναι συνευθειακά.. Αν α = β, τότε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού

Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού Σελίδα 1 από Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού Στο κεφάλαιο αυτό θα ασχοληθούµε µε τα βασικά θεωρήµατα του διαφορικού λογισµού καθώς και µε προβλήµατα που µπορούν να επιλυθούν χρησιµοποιώντας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 Πίνακες. χρησιµοποιώντας µόνο την ακόλουθη διάταξη αριθµών 1 1 2 1 2 5 1 0

Κεφάλαιο 3 Πίνακες. χρησιµοποιώντας µόνο την ακόλουθη διάταξη αριθµών 1 1 2 1 2 5 1 0 Σελίδα από 53 Κεφάλαιο 3 Πίνακες Περιεχόµενα 3 Ορισµοί Επεξεργασµένα Παραδείγµατα Ασκήσεις 3 3 Πράξεις µε Πίνακες Πρόσθεση Πινάκων Πολλαπλασιασµός Πίνακα µε Αριθµό Πολλαπλασιασµός Πινάκων ιωνυµικό Ανάπτυγµα

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσία µηδενιστών στη θεωρία τοπολογικών αλγεβρών

Παρουσία µηδενιστών στη θεωρία τοπολογικών αλγεβρών Παρουσία µηδενιστών στη θεωρία τοπολογικών αλγεβρών Μαρίνα Χαραλαµπίδου Τµήµα Μαθηµατικών Τοµέας Αλγεβρας και Γεωµετρίας Πανεπιστηµίο Αθηνών Σεµινάριο Τοµέα Αλγεβρας και Γεωµετρίας 11/12/2012 1 / 47 Περιεχόµενα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής:

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: p( ) = a + a + a + a + + a, όπου οι συντελεστές α i θα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ProapaitoÔmenec gn seic.

ProapaitoÔmenec gn seic. ProapaitoÔmeec g seic. Α. Το σύνολο των πραγματικών αριθμών R και οι αλγεβρικές ιδιότητες των τεσσάρων πράξεων στο R. Το σύνολο των φυσικών αριθμών N = {1,, 3,... }. Προσέξτε: μερικά βιβλία (τα βιβλία

Διαβάστε περισσότερα

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή KΕΦΑΛΑΙΟ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ιατεταγµένα σώµατα-αξίωµα πληρότητας Ένα σύνολο Σ καλείται διατεταγµένο σώµα όταν στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι

Διαβάστε περισσότερα

= (1, 0,1, 0) είναι γραµµικά ανεξάρτητα

= (1, 0,1, 0) είναι γραµµικά ανεξάρτητα ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θέµα α) (µ) Θεωρούµε ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ 7 Ιουλίου 3 (διάρκεια: 3 ώρες

Διαβάστε περισσότερα

ιακριτού χρόνου Τυχαίες ιαδικασίες

ιακριτού χρόνου Τυχαίες ιαδικασίες ιακριτού χρόνου Τυχαίες ιαδικασίες Τα σήµατα ταξινοµούνται σε δύο ευρείες κατηγορίες: 1. Αιτιοκρατικά (deterministic): Αναπαράγονται ακριβώς ίδια µε επαναλαµβανόµενες διαδικασίες. Παράδειγµα το µοναδιαίο

Διαβάστε περισσότερα

2 Η ΕΥΘΕΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ. Εισαγωγή

2 Η ΕΥΘΕΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ. Εισαγωγή Η ΕΥΘΕΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ Εισαγωγή Η ιδέα της χρησιμοποίησης ενός συστήματος συντεταγμένων για τον προσδιορισμό της θέσης ενός σημείου πάνω σε μια επιφάνεια προέρχεται από την Γεωγραφία και ήταν γνωστή στους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 7. 2.3 Μέτρο µιγαδικού Ασκήσεις Γεωµετρικών τόπων ΑΣΚΗΣΕΙΣ

ΜΑΘΗΜΑ 7. 2.3 Μέτρο µιγαδικού Ασκήσεις Γεωµετρικών τόπων ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ 7.3 Μέτρο µιγαδικού Ασκήσεις Γεωµετρικών τόπων. Να βρείτε το γεωµετρικό τόπο των µιγαδικών z, για τους οποίους οι εικόνες των µιγαδικών z, i, iz είναι συνευθειακά σηµεία. Έστω z = x + i,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ. Άρτια και περιττή συνάρτηση. Παράδειγµα: Η f ( x) Παράδειγµα: Η. x R και. Αλγεβρα Β Λυκείου Πετσιάς Φ.- Κάτσιος.

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ. Άρτια και περιττή συνάρτηση. Παράδειγµα: Η f ( x) Παράδειγµα: Η. x R και. Αλγεβρα Β Λυκείου Πετσιάς Φ.- Κάτσιος. ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ Πριν περιγράψουµε πως µπορούµε να µελετήσουµε µια συνάρτηση είναι αναγκαίο να δώσουµε µερικούς ορισµούς. Άρτια και περιττή συνάρτηση Ορισµός : Μια συνάρτηση fµε πεδίο ορισµού Α λέγεται

Διαβάστε περισσότερα

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικές έννοιες Στο κεφάλαιο αυτό θα αναφερθούμε σε ορισμένες έννοιες, οι οποίες ίσως δεν έχουν άμεση σχέση με τους διανυσματικούς χώρους, όμως θα χρησιμοποιηθούν αρκετά κατά τη μελέτη τόσο

Διαβάστε περισσότερα

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Κωνσταντίνος Παπασταματίου Μαθηματικά Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Συνοπτική Θεωρία Μεθοδολογίες Λυμένα Παραδείγματα Επιμέλεια: Μαθηματικός Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ. Καρτάλη 8 (με

Διαβάστε περισσότερα

2. Στοιχεία Πολυδιάστατων Κατανοµών

2. Στοιχεία Πολυδιάστατων Κατανοµών Στοιχεία Πολυδιάστατων Κατανοµών Είναι φανερό ότι έως τώρα η µελέτη µας επικεντρώνεται κάθε φορά σε πιθανότητες που αφορούν µία τυχαία µεταβλητή Σε αρκετές όµως περιπτώσεις ενδιαφερόµαστε να εξετάσουµε

Διαβάστε περισσότερα

1.3 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ

1.3 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ - ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Ορισμός : αν λ πραγματικός αριθμός με 0 και μη μηδενικό διάνυσμα τότε σαν γινόμενο του λ με το ορίζουμε ένα διάνυσμα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο M11. Στροφορµή

Κεφάλαιο M11. Στροφορµή Κεφάλαιο M11 Στροφορµή Στροφορµή Η στροφορµή παίζει σηµαντικό ρόλο στη δυναµική των περιστροφών. Αρχή διατήρησης της στροφορµής Η αρχή αυτή είναι ανάλογη µε την αρχή διατήρησης της ορµής. Σύµφωνα µε την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ-ΜΟΝΩΝΥΜΑ-ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ- ΒΑΣΙΚΕΣΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ

ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ-ΜΟΝΩΝΥΜΑ-ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ- ΒΑΣΙΚΕΣΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ-ΜΟΝΩΝΥΜΑ-ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ- ΒΑΣΙΚΕΣΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ 9 40 4 ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ 4 4 ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Να βρείτε την αριθµητική τιµή των παραστάσεων. i) α -α 6α, ii) 4α, για α iii) αβ α β (αβ),

Διαβάστε περισσότερα

µηδενικό πολυώνυµο; Τι ονοµάζουµε βαθµό του πολυωνύµου; Πότε δύο πολυώνυµα είναι ίσα;

µηδενικό πολυώνυµο; Τι ονοµάζουµε βαθµό του πολυωνύµου; Πότε δύο πολυώνυµα είναι ίσα; ΘΕΩΡΙΑ ΠΟΛΥΩΝΥΜΩΝ 1. Τι ονοµάζουµε µονώνυµο Μονώνυµο ονοµάζεται κάθε γινόµενο το οποίο αποτελείται από γνωστούς και αγνώστους (µεταβλητές ) πραγµατικούς αριθµούς. Ο γνωστός πραγµατικός αριθµός ονοµάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Βέλτιστα Ψηφιακά Φίλτρα: Φίλτρα Wiener, Ευθεία και αντίστροφη γραµµική πρόβλεψη

Βέλτιστα Ψηφιακά Φίλτρα: Φίλτρα Wiener, Ευθεία και αντίστροφη γραµµική πρόβλεψη ΒΕΣ 6 Προσαρµοστικά Συστήµατα στις Τηλεπικοινωνίες Βέλτιστα Ψηφιακά Φίλτρα: Φίλτρα Wiener, Ευθεία και αντίστροφη γραµµική πρόβλεψη 7 Nicolas sapatsoulis Βιβλιογραφία Ενότητας Benvenuto []: Κεφάλαιo Wirow

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΘΕΜΑ 1 ο Α) Συµπληρώστε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις: 1) Ο κύκλος µε κέντρο Κ(α, β) και ακτίνα ρ > έχει εξίσωση... ) Η εξίσωση του κύκλου µε κέντρο στην αρχή

Διαβάστε περισσότερα

Το σύνολο Z των Ακεραίων : Z = {... 2, 1, 0, 1, 2, 3,... } Να σηµειώσουµε ότι οι φυσικοί αριθµοί είναι και ακέραιοι.

Το σύνολο Z των Ακεραίων : Z = {... 2, 1, 0, 1, 2, 3,... } Να σηµειώσουµε ότι οι φυσικοί αριθµοί είναι και ακέραιοι. 1 E. ΣΥΝΟΛΑ ΘΕΩΡΙΑ 1. Ορισµός του συνόλου Σύνολο λέγεται κάθε συλλογή πραγµατικών ή φανταστικών αντικειµένων, που είναι καλά ορισµένα και διακρίνονται το ένα από το άλλο. Τα παραπάνω αντικείµενα λέγονται

Διαβάστε περισσότερα

1.5 ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΓΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΩΝ

1.5 ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΓΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ - ΕΝΟΤΗΤΑ.. ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΓΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Αν είναι δυο μη μηδενικά διανύσματα τότε ονομάζουμε εσωτερικό γινόμενο των και τον αριθμό : όπου φ είναι η γωνία των

Διαβάστε περισσότερα

Κ ε φ α λ ά ( ) ( ) ηµθ + = ( )

Κ ε φ α λ ά ( ) ( ) ηµθ + = ( ) ΑΣΚΗΣΗ ίνονται οι µιγαδικοί αριθµοί z + 0i για τους οποίους ισχύει: z 4 =. z i. Να δείξετε ότι z =. ii. Αν επιπλέον ισχύει Re( z) Im( z) iii. = να υπολογίσετε τους παραπάνω µιγαδικούς αριθµούς. Για τους

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ «άµιλλα»

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ «άµιλλα» 1 ΜΕΤΡΙΚΕ ΧΕΕΙ ΘΕΩΡΙΑ Μετρικές σχέσεις στο ορθογώνιο τρίγωνο το ορθογώνιο τρίγωνο το τετράγωνο κάθε κάθετης πλευράς είναι ίσο µε το γινόµενο της υποτείνουσας επί την προβολή της κάθετης στην υποτείνουσα.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 Η Θεωρία Πιθανοτήτων είναι ένας σχετικά νέος κλάδος των Μαθηματικών, ο οποίος παρουσιάζει πολλά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στοιχεία. Επειδή η ιδιαιτερότητα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5ο: Εντολές Επανάληψης

Κεφάλαιο 5ο: Εντολές Επανάληψης Χρήστος Τσαγγάρης ΕΕ ΙΠ Τµήµατος Μαθηµατικών, Πανεπιστηµίου Αιγαίου Κεφάλαιο 5ο: Εντολές Επανάληψης Η διαδικασία της επανάληψης είναι ιδιαίτερη συχνή, αφού πλήθος προβληµάτων µπορούν να επιλυθούν µε κατάλληλες

Διαβάστε περισσότερα

B Γυμνασίου. Ενότητα 9

B Γυμνασίου. Ενότητα 9 B Γυμνασίου Ενότητα 9 Γραμμικές εξισώσεις με μία μεταβλητή Διερεύνηση (1) Να λύσετε τις πιο κάτω εξισώσεις και ακολούθως να σχολιάσετε το πλήθος των λύσεων που βρήκατε σε καθεμιά. α) ( ) ( ) ( ) Διερεύνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΡΟΥΣ-ΡΟΠΕΣ Α ΡΑΝΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΡΟΥΣ-ΡΟΠΕΣ Α ΡΑΝΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΡΟΥΣ-ΡΟΠΕΣ Α ΡΑΝΕΙΑΣ 6.. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Για τον υπολογισµό των τάσεων και των παραµορφώσεων ενός σώµατος, που δέχεται φορτία, δηλ. ενός φορέα, είναι βασικό δεδοµένο ή ζητούµενο

Διαβάστε περισσότερα

Πεπερασμένες Διαφορές.

Πεπερασμένες Διαφορές. Κεφάλαιο 1 Πεπερασμένες Διαφορές. 1.1 Προσέγγιση παραγώγων. 1.1.1 Πρώτη παράγωγος. Από τον ορισμό της παραγώγου για συναρτήσεις μιας μεταβλητής γνωρίζουμε ότι η παράγωγος μιας συνάρτησης f στο σημείο x

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8 1. Γραµµικές Απεικονίσεις

Κεφάλαιο 8 1. Γραµµικές Απεικονίσεις Σελίδα 1 από 9 Κεφάλαιο 8 1 Γραµµικές Απεικονίσεις Τα αντικείµενα µελέτης της γραµµικής άλγεβρας είναι σύνολα διανυσµάτων που χαρακτηρίζονται µε την αλγεβρική δοµή των διανυσµατικών χώρων. Όπως λοιπόν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 014-015 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ 1. ΘΕΜΑ ΚΩΔΙΚΟΣ_18556 Δίνονται τα διανύσματα α και β με ^, και,. α Να

Διαβάστε περισσότερα

HY118- ιακριτά Μαθηµατικά. Παράδειγµα άµεσης απόδειξης. Μέθοδοι αποδείξεως για προτάσεις της µορφής εάν-τότε. 08 - Αποδείξεις

HY118- ιακριτά Μαθηµατικά. Παράδειγµα άµεσης απόδειξης. Μέθοδοι αποδείξεως για προτάσεις της µορφής εάν-τότε. 08 - Αποδείξεις HY118- ιακριτά Μαθηµατικά Παρασκευή, 06/03/2015 Αντώνης Α. Αργυρός e-mail: argyros@csd.uoc.gr Το υλικό των διαφανειών έχει βασιστεί σε διαφάνειες του Kees van Deemter, από το University of Aberdeen 3/8/2015

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΓΑ ΙΚΟΙ. 3. Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 + z2 = z1 + z2. 4. Για κάθε z C ισχύει z z 2 z. 5. Για κάθε µιγαδικό z ισχύει: 6.

ΜΙΓΑ ΙΚΟΙ. 3. Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 + z2 = z1 + z2. 4. Για κάθε z C ισχύει z z 2 z. 5. Για κάθε µιγαδικό z ισχύει: 6. ΜΙΓΑ ΙΚΟΙ 1 Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 z2 z1 z2 1 2 Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 z2 z1 z2 3 Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 + z2 = z1 + z2 4 Για κάθε z C ισχύει z z 2 z 5 Για κάθε µιγαδικό z ισχύει:

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικα Γ Γυμνασιου

Μαθηματικα Γ Γυμνασιου Μαθηματικα Γ Γυμνασιου Θεωρια και παραδειγματα livemath.eu σελ. απο 9 Περιεχομενα Α ΜΕΡΟΣ: ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΑΙ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ 4 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Χ 4 ΜΟΝΩΝΥΜΑ & ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ 5 ΜΟΝΩΝΥΜΑ 5 ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ 5 ΡΙΖΑ ΠΟΛΥΩΝΥΜΟΥ 5 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Τρισδιάστατες κινήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Τρισδιάστατες κινήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ Τρισδιάστατες κινήσεις Οι µονοδιάστατες κινήσεις είναι εύκολες αλλά ζούµε σε τρισδιάστατο χώρο Θα δούµε λοιπόν τώρα πως θα αντιµετωπίζοµε την κίνηση υλικού σηµείου στις τρεις διαστάσεις Ας θεωρήσοµε

Διαβάστε περισσότερα

6.1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

6.1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ 6. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΘΕΩΡΙΑ. Ορισµός της συνάρτησης Συνάρτηση από ένα σύνολο Α σε ένα σύνολο Β λέγεται µια διαδικασία (κανόνας τρόπος ), µε την οποία κάθε στοιχείο του συνόλου Α αντιστοιχίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Φρ. Κουτελιέρης. Επίκουρος Καθηγητής Παν/µίου Ιωαννίνων ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι

Φρ. Κουτελιέρης. Επίκουρος Καθηγητής Παν/µίου Ιωαννίνων ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι Φρ. Κουτελιέρης Επίκουρος Καθηγητής Παν/µίου Ιωαννίνων ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι Μαθηµατικά Ι Ακαδ. Έτος 2008-9 1/24 Κ2: Γραµµικά συστήµατα 1. Ορισµοί 2. Σύστηµα σε µορφή πίνακα 3. Επίλυση Crammer 4. Επίλυση Gauss

Διαβάστε περισσότερα

Αθ.Κεχαγιας. Σηµειωσεις Αναλυτικης Γεωµετριας. Θ. Κεχαγιας. Σεπτεµβρης 2009, υ.0.95

Αθ.Κεχαγιας. Σηµειωσεις Αναλυτικης Γεωµετριας. Θ. Κεχαγιας. Σεπτεµβρης 2009, υ.0.95 Σηµειωσεις Αναλυτικης Γεωµετριας Θ. Κεχαγιας Σεπτεµβρης 2009, υ.0.95 Περιεχόµενα Εισαγωγη 1 Επιπεδα στον Τρισδιαστατο Χωρο 1 1.1 Θεωρια.................................... 1 1.2 Λυµενες Ασκησεις..............................

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 0 Ε_.ΜλΘΤ(ε) ΤΑΞΗ: Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ / ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Κυριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο κύριος στόχος αυτού του κεφαλαίου είναι να δείξουµε ότι η ολοκλήρωση είναι η αντίστροφη πράξη της παραγώγισης και να δώσουµε τις βασικές µεθόδους υπολογισµού των ολοκληρωµάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΤΕ ΙΣΧΥΕΙ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΛΑΧΙΣΤΗΣ ΔΡΑΣΕΩΣ. φυσικό σύστηµα; Πρόκειται για κίνηση σε συντηρητικό πεδίο δυνάµεων;

ΠΟΤΕ ΙΣΧΥΕΙ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΛΑΧΙΣΤΗΣ ΔΡΑΣΕΩΣ. φυσικό σύστηµα; Πρόκειται για κίνηση σε συντηρητικό πεδίο δυνάµεων; ΠΟΤΕ ΙΣΧΥΕΙ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΛΑΧΙΣΤΗΣ ΔΡΑΣΕΩΣ Είδαµε ότι η φυσική κίνηση ενός σωµατιδίου σε συντηρητικό πεδίο ικανοποιεί την αρχή ελάχιστης δράσης του Hamilton µε Λαγκρανζιανή, όπου η κινητική ενέργεια του

Διαβάστε περισσότερα

transpose matrix invertible matrix

transpose matrix invertible matrix Λεξικό βασικών όρων Αγκιστροειδείς αγκύλες, ή άγκιστρα { } curly brackets, ή curly braces Ακμή (ενός γραφήματος) edge (of a graph) Ανάδρομη (ευθεία) αντικατάσταση back (forward) substitution Αναδρομική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις)

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) 6 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) Η εξίσωση αx βy γ Στο Γυμνάσιο διαπιστώσαμε με την βοήθεια παραδειγμάτων ότι η εξίσωση αx βy γ, με α 0 ή β 0, που λέγεται γραμμική εξίσωση,

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Διαγράμματα διασποράς (scattergrams) Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Η οπτική απεικόνιση δύο συνόλων δεδομένων μπορεί να αποκαλύψει με παραστατικό τρόπο πιθανές τάσεις και μεταξύ τους συσχετίσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Επιμέλεια : Παλαιολόγου Παύλος Μαθηματικός Αγαπητοί μαθητές. αυτό το βιβλίο αποτελεί ένα βοήθημα στην ύλη της Άλγεβρας Α Λυκείου, που είναι ένα από

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Μέθοδος Απαλοιφής του Gauss

4.2 Μέθοδος Απαλοιφής του Gauss 4.2 Μέθοδος Απαλοιφής του Gauss Θεωρούµε το γραµµικό σύστηµα α 11χ 1 + α 12χ 2 +... + α 1νχ ν = β 1 α 21χ 1 + α 22χ2 +... + α 2νχ ν = β 2... α ν1χ 1 + α ν2χ 2 +... + α ννχ ν = β ν Το οποίο µπορεί να γραφεί

Διαβάστε περισσότερα

9o Γεν. Λύκειο Περιστερίου ( 3.1) ΚΥΚΛΟΣ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : KΩΝΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤ/ΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

9o Γεν. Λύκειο Περιστερίου ( 3.1) ΚΥΚΛΟΣ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : KΩΝΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤ/ΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙ 3 ο : KΩΝΙΚΕΣ ΤΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤ/ΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΥ ( 3.) ΚΥΚΛΣ Γνωρίζουµε ότι ένας κύκλος (, ρ) είναι ο γεωµετρικός τόπος των σηµείων του επιπέδου τα οποία απέχουν µια ορισµένη απόσταση ρ από ένα

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Θετικής Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου

Μαθηματικά Θετικής Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου Μαθηματικά Θετικής Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β Λυκείου Κεφάλαιο ο : Κωνικές Τομές Επιμέλεια : Παλαιολόγου Παύλος Μαθηματικός ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΚΩΝΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ. Ο ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Ένας κύκλος ορίζεται αν

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΤΡΟ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ

2.3 ΜΕΤΡΟ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ O z είναι πραγματικός, αν και μόνο αν Ο z είναι φανταστικός, αν και μόνο αν β) Αν και να αποδείξετε ότι ο αριθμός είναι πραγματικός, ενώ ο αριθμός είναι φανταστικός. 9. Να βρείτε το γεωμετρικό τόπο των

Διαβάστε περισσότερα

Περίθλαση από µία σχισµή.

Περίθλαση από µία σχισµή. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 71 7. Άσκηση 7 Περίθλαση από µία σχισµή. 7.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης είναι η γνωριµία των σπουδαστών µε την συµπεριφορά των µικροκυµάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο : Η ΕΥΘΕΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο : Η ΕΥΘΕΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : Η ΕΥΘΕΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ. Ένα σημείο Μ(x,y) ανήκει σε μια γραμμή C αν και μόνο αν επαληθεύει την εξίσωσή της. Π.χ. :

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Η2. Ο νόµος του Gauss

Κεφάλαιο Η2. Ο νόµος του Gauss Κεφάλαιο Η2 Ο νόµος του Gauss Ο νόµος του Gauss Ο νόµος του Gauss µπορεί να χρησιµοποιηθεί ως ένας εναλλακτικός τρόπος υπολογισµού του ηλεκτρικού πεδίου. Ο νόµος του Gauss βασίζεται στο γεγονός ότι η ηλεκτρική

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 ο Κ 5, 4 4, 5 0, 0 0,0 5, 4 4, 5. Όπως βλέπουµε το παίγνιο δεν έχει καµιά ισορροπία κατά Nash σε αµιγείς στρατηγικές διότι: (ΙΙ) Α Κ

Κεφάλαιο 9 ο Κ 5, 4 4, 5 0, 0 0,0 5, 4 4, 5. Όπως βλέπουµε το παίγνιο δεν έχει καµιά ισορροπία κατά Nash σε αµιγείς στρατηγικές διότι: (ΙΙ) Α Κ Κεφάλαιο ο Μεικτές Στρατηγικές Τώρα θα δούµε ένα παράδειγµα στο οποίο κάθε παίχτης έχει τρεις στρατηγικές. Αυτό θα µπορούσε να είναι η µορφή που παίρνει κάποιος µετά που έχει απαλείψει όλες τις αυστηρά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν.

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν. ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Τι είναι αριθμητική παράσταση; Με ποια σειρά εκτελούμε τις πράξεις σε μια αριθμητική παράσταση ώστε να βρούμε την τιμή της; Αριθμητική παράσταση λέγεται κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Κεφάλαιο 1. Μαθηματικό Υπόβαθρο 23, 26 Ιανουαρίου 2007 Δρ. Παπαδοπούλου Βίκη 1 1.1. Σύνολα Ορισμός : Σύνολο μια συλλογή από αντικείμενα Στοιχεία: Μέλη συνόλου Τα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Οι θεµελιώδεις έννοιες που απαιτούνται στη Επαγωγική Στατιστική (Εκτιµητική, ιαστήµατα Εµπιστοσύνης και Έλεγχοι Υποθέσεων) είναι:

Οι θεµελιώδεις έννοιες που απαιτούνται στη Επαγωγική Στατιστική (Εκτιµητική, ιαστήµατα Εµπιστοσύνης και Έλεγχοι Υποθέσεων) είναι: Κατανοµές ειγµατοληψίας 1.Εισαγωγή Οι θεµελιώδεις έννοιες που απαιτούνται στη Επαγωγική Στατιστική (Εκτιµητική, ιαστήµατα Εµπιστοσύνης και Έλεγχοι Υποθέσεων) είναι: 1. Στατιστικής και 2. Κατανοµής ειγµατοληψίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ 3 η ΕΚΑ Α

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ 3 η ΕΚΑ Α ΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΝΛΗΨΗΣ η ΕΚ. Έστω οι παραστάσεις = 4 4 + 5, Β = 5 (8 + 0) : (7 5) και Γ = 6 : 5 4 Να υπολογίσετε την τιµή των παραστάσεων ν = 5, Β = 6 και Γ = να βρείτε : i) Το ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο των,

Διαβάστε περισσότερα

1ο. Η αριθµητική του υπολογιστή

1ο. Η αριθµητική του υπολογιστή 1ο. Η αριθµητική του υπολογιστή 1.1 Τί είναι Αριθµητική Ανάλυση Υπάρχουν πολλά προβλήµατα στη µαθηµατική επιστήµη για τα οποία δεν υπάρχουν αναλυτικές εκφράσεις λύσεων. Στις περιπτώσεις αυτές έχουν αναπτυχθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΚΕΦΛΙΟ Ο ΠΙΘΝΟΤΗΤΕΣ. Εισαγωγή Στην Θεωρία Πιθανοτήτων, ξεκινάµε από το λεγόµενο πείραµα δηλαδή µια διαδικασία η οποία µπορεί να επαναληφθεί θεωρητικά άπειρες φορές, κάτω από τις ίδιες ουσιαστικά συνθήκες,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ: διαφορές των αγνώστων συναρτήσεων. σύνολο τιμών. F(k,y k,y. =0, k=0,1,2, δείκτη των y k. =0 είναι 2 ης τάξης 1.

ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ: διαφορές των αγνώστων συναρτήσεων. σύνολο τιμών. F(k,y k,y. =0, k=0,1,2, δείκτη των y k. =0 είναι 2 ης τάξης 1. ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ: Οι Εξισώσεις Διαφορών (ε.δ.) είναι εξισώσεις που περιέχουν διακριτές αλλαγές και διαφορές των αγνώστων συναρτήσεων Εμφανίζονται σε μαθηματικά μοντέλα, όπου η μεταβλητή παίρνει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΗ Η ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΟΛΗ Η ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΛΗ Η ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ : ΣΩΣΤΟ ΛΑΘΟΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΥ ΠΑΥΛΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΥ ΠΑΥΛΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

O n+2 = O n+1 + N n+1 = α n+1 N n+2 = O n+1. α n+2 = O n+2 + N n+2 = (O n+1 + N n+1 ) + (O n + N n ) = α n+1 + α n

O n+2 = O n+1 + N n+1 = α n+1 N n+2 = O n+1. α n+2 = O n+2 + N n+2 = (O n+1 + N n+1 ) + (O n + N n ) = α n+1 + α n Η ύλη συνοπτικά... Στοιχειώδης συνδυαστική Γεννήτριες συναρτήσεις Σχέσεις αναδρομής Θεωρία Μέτρησης Polyá Αρχή Εγκλεισμού - Αποκλεισμού Σχέσεις Αναδρομής Γραμμικές Σχέσεις Αναδρομής με σταθερούς συντελεστές

Διαβάστε περισσότερα

«ΣΥΝΕΧΗ ΚΛΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ: ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ»

«ΣΥΝΕΧΗ ΚΛΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ: ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ» Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο «ΣΥΝΕΧΗ ΚΛΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ: ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ» ΜΠΙΘΗΜΗΤΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΕΛΛΑ Επιβλέπουσα: Αν. Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας-Μαθηματικά Ομάδας Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Β Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ

Τράπεζα Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας-Μαθηματικά Ομάδας Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Β Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Β Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΜΕΝΗΣ ΔΥΣΚΟΛΙΑΣ Σχολικό έτος : 04-05 Τα θέματα εμπλουτίζονται με την δημοσιοποίηση και των νέων θεμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2: ιατάξεις και Συνδυασµοί.

Κεφάλαιο 2: ιατάξεις και Συνδυασµοί. Κεφάλαιο : ιατάξεις και Συνδυασµοί. Περιεχόµενα Εισαγωγή Βασική αρχή απαρίθµησης ιατάξεις µε και χωρίς επανατοποθέτηση Συνδυασµοί Ασκήσεις Εισαγωγή Μέχρι το τέλος αυτού του κεφαλαίου ϑα ϑεωρούµε πειράµατα

Διαβάστε περισσότερα

(GNU-Linux, FreeBSD, MacOsX, QNX

(GNU-Linux, FreeBSD, MacOsX, QNX 1.7 διαταξεις (σελ. 17) Παράδειγµα 1 Θα πρέπει να κάνουµε σαφές ότι η επιλογή των λέξεων «προηγείται» και «έπεται» δεν έγινε απλώς για λόγους αφαίρεσης. Μπορούµε δηλαδή να ϐρούµε διάφορα παραδείγµατα στα

Διαβάστε περισσότερα

3.5 ΕΜΒΑ ΟΝ ΚΥΚΛΙΚΟΥ ΙΣΚΟΥ

3.5 ΕΜΒΑ ΟΝ ΚΥΚΛΙΚΟΥ ΙΣΚΟΥ 1 3.5 ΕΜΒ Ν ΚΥΚΛΙΚΥ ΙΣΚΥ ΘΕΩΡΙ Εµβαδόν κυκλικού δίσκου ακτίνας ρ : Ε = πρ Σηµείωση : Tο εµβαδόν του κυκλικού δίσκου, χάριν ευκολίας αναφέρεται σαν εµβαδόν του κύκλου. ΣΧΛΙ Για το εµβαδόν του κυκλικού δίσκου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή και ανάλυση ευαισθησίας προβληµάτων Γραµµικού Προγραµµατισµού. υϊκότητα. Παραδείγµατα.

Εισαγωγή και ανάλυση ευαισθησίας προβληµάτων Γραµµικού Προγραµµατισµού. υϊκότητα. Παραδείγµατα. Η ανάλυση ευαισθησίας και η δυϊκότητα είναι σηµαντικά τµήµατα της θεωρίας του γραµµικού προγραµµατισµού και εν γένει του µαθηµατικού προγραµµατισµού, αφού αφορούν την ανάλυση των προτύπων και την εξαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( ))

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( )) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΘΕΩΡΗΜΑ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ (Θ.Μ.Τ.) [Θεώρημα Μέσης Τιμής Διαφορικού Λογισμού του κεφ..5 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Παράδειγμα. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Το τµήµα που ενώνει τα µέσα δύο πλευρών τριγώνου, είναι παράλληλο προς την τρίτη πλευρά και ίσο µε το µισό της.

Το τµήµα που ενώνει τα µέσα δύο πλευρών τριγώνου, είναι παράλληλο προς την τρίτη πλευρά και ίσο µε το µισό της. 5.3 Εφαρµογές των παραλληλογράµµων 155 5.3 Εφαρµογές των παραλληλογράµµων Α Εφαρµογές στα τρίγωνα Α1 Θεώρηµα 1 Το τµήµα που ενώνει τα µέσα δύο πλευρών τριγώνου, είναι παράλληλο προς την τρίτη πλευρά και

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Η ΠΥΡΑΜΙ Α ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ

4.4 Η ΠΥΡΑΜΙ Α ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ 1 4.4 Η ΠΥΡΜΙ ΚΙ Τ ΣΤΟΙΧΕΙ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙ 1. Πυραµίδα Ονοµάζεται ένα στερεό του οποίου µία έδρα είναι ένα οποιοδήποτε πολύγωνο και όλες οι άλλες έδρες του είναι τρίγωνα µε κοινή κορυφή. ύο πυραµίδες φαίνονται

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Ενιαίο Λύκειο Μαθ. Κατ. Τάξη B

Γενικό Ενιαίο Λύκειο Μαθ. Κατ. Τάξη B 151 Θέματα εξετάσεων περιόδου Μαΐου - Ιουνίου στα Μαθηματικά Κατεύθυνσης Τάξη - B Λυκείου 15 Α. Αν α, β, γ ακέραιοι ώστε α/β και α/γ, να δείξετε ότι α/(β + γ). Μονάδες 13 Β. α. Δώστε τον ορισμό της παραβολής.

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστηµιο Πατρων Τµηµα Μηχανικων Ηλεκτρονικων Υπολογιστων & Πληροφορικης Εργαστηριο Επεξεργασιας Σηµατων και Τηλεπικοινωνιων

Πανεπιστηµιο Πατρων Τµηµα Μηχανικων Ηλεκτρονικων Υπολογιστων & Πληροφορικης Εργαστηριο Επεξεργασιας Σηµατων και Τηλεπικοινωνιων Πανεπιστηµιο Πατρων Τµηµα Μηχανικων Ηλεκτρονικων Υπολογιστων & Πληροφορικης Εργαστηριο Επεξεργασιας Σηµατων και Τηλεπικοινωνιων Ταυτοποίηση Μη Γραµµικών Συστηµάτων Υψηλής Τάξης : Μία προσέγγιση ϐασισµένη

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στους πραγµατικούς και µιγαδικούς αριθµούς

Σηµειώσεις στους πραγµατικούς και µιγαδικούς αριθµούς Σηµειώσεις στους πραγµατικούς και µιγαδικούς αριθµούς Τα βασικά αριθµητικά σύνολα Οι πρώτοι αριθµοί που διδάσκεται ο µαθητής στο δηµοτικό σχολείο είναι οι φυσικοί αριθµοί Αυτοί είναι οι 0,,,, 4, κτλ Το

Διαβάστε περισσότερα

B) Από το βιβλίο «Άλγεβρα Β Γενικού Λυκείου» των Σ. Ανδρεαδάκη, Β. Κατσαργύρη, Σ. Παπασταυρίδη, Γ. Πολύζου και Α. Σβέρκου, έκδοση Ο.Ε..Β. 2010.

B) Από το βιβλίο «Άλγεβρα Β Γενικού Λυκείου» των Σ. Ανδρεαδάκη, Β. Κατσαργύρη, Σ. Παπασταυρίδη, Γ. Πολύζου και Α. Σβέρκου, έκδοση Ο.Ε..Β. 2010. Β Τάξη Ηµερήσιου Γενικού Λυκείου Μ α θ ή µ α τ α Γ ε ν ι κ ή ς Π α ι δ ε ί α ς Άλγεβρα Γενικής Παιδείας I. ιδακτέα ύλη A) Από το βιβλίο «Άλγεβρα Α Γενικού Λυκείου» των Σ. Ανδρεαδάκη, Β. Κατσαργύρη, Σ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΠΕΡΑΣΜΕΝΗΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ (ΚΒΑΝΤΙΣΜΟΥ)

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΠΕΡΑΣΜΕΝΗΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ (ΚΒΑΝΤΙΣΜΟΥ) ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΠΕΡΑΣΜΕΝΗΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ (ΚΒΑΝΤΙΣΜΟΥ) 0. Εισαγωγή Τα αποτελέσµατα πεπερασµένης ακρίβειας οφείλονται στα λάθη που προέρχονται από την παράσταση των αριθµών µε µια πεπερασµένη ακρίβεια. Τα αποτελέσµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΑ 3,4. Συστήµατα ενός Βαθµού ελευθερίας. k Για E 0, η (1) ισχύει για κάθε x. Άρα επιτρεπτή περιοχή είναι όλος ο άξονας

ΚΕΦΑΛΑΙΑ 3,4. Συστήµατα ενός Βαθµού ελευθερίας. k Για E 0, η (1) ισχύει για κάθε x. Άρα επιτρεπτή περιοχή είναι όλος ο άξονας ΚΕΦΑΛΑΙΑ,4. Συστήµατα ενός Βαθµού ελευθερίας. Να βρεθούν οι επιτρεπτές περιοχές της κίνησης στον άξονα ' O για την απωστική δύναµη F, > και για ενέργεια Ε. (α) Είναι V και οι επιτρεπτές περιοχές της κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

Το ανοιχτό µοντέλο Leontief Μιχάλης Τζούµας Σχολικός Σύµβουλος κλάδου ΠΕ03 Ν. Αιτ/νίας mtzoumas@sch.gr

Το ανοιχτό µοντέλο Leontief Μιχάλης Τζούµας Σχολικός Σύµβουλος κλάδου ΠΕ03 Ν. Αιτ/νίας mtzoumas@sch.gr Το ανοιχτό µοντέλο Leontef Μιχάλης Τζούµας Σχολικός Σύµβουλος κλάδου ΠΕ0 Ν. Αιτ/νίας mtzoumas@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Ο Wassly Leontef, ο οποίος τιµήθηκε µε το βραβείο Νόµπελ Οικονοµίας το 97, εισηγήθηκε το µοντέλο

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 2. Συστήματα Εξισώσεων Διαφορών ΔιακριτάΣήματαστοΧώροτης Συχνότητας

Διάλεξη 2. Συστήματα Εξισώσεων Διαφορών ΔιακριτάΣήματαστοΧώροτης Συχνότητας University of Cyprus Biomedical Imaging & Applied Optics Διάλεξη 2 Συστήματα Εξισώσεων Διαφορών Συστήματα Εξισώσεων Διαφορών Γραμμικές Εξισώσεις Διαφορών με Σταθερούς Συντελεστές (Linear Constant- Coefficient

Διαβάστε περισσότερα