Ντετερμινιστικά Συστήματα. Στοιχεία Χαοτικής Ανάλυσης Χρονοσειρών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ντετερμινιστικά Συστήματα. Στοιχεία Χαοτικής Ανάλυσης Χρονοσειρών"

Transcript

1 Ντετερμινιστικά Συστήματα Στοιχεία Χαοτικής Ανάλυσης Χρονοσειρών 1

2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ -ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΑΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΧΡΟΝΟΣΕΙΡΩΝ 1.1 Δυναμικά συστήματα Ορισμοί Κάθε σύστημα του οποίου η εξέλιξη από κάποια αρχική κατάσταση περιγράφεται από ένα σύνολο εξισώσεων καλείται δυναμικό σύστημα [5, 50, 13]. Μια μεγάλη ομάδα δυναμικών συστημάτων μπορεί να περιγραφεί μαθηματικά από ένα σύστημα n διαφορικών εξισώσεων πρώτης τάξης d x F( x, t, c) (1.1) dt Το x είναι ένα διάνυσμα n πραγματικών συναρτήσεων ως προς το χρόνο t, που συνήθως περιγράφεται από την σχέση x(t) {(x 1 (t), x (t),...,x n (t)} (1.) ή από τον συμβολισμό xr n. Ο χώρος R n λέγεται χώρος φάσεων ή καταστάσεων. Οι συναρτήσεις x i (i=1,...,n) συνήθως αντιπροσωπεύουν φυσικές ποσότητες όπως θέση, ταχύτητα, θερμοκρασία, πίεση, αλλά και μεγέθη από άλλους επιστημονικούς κλάδους, όπως χημικές συγκεντρώσεις και πληθυσμοί ειδών κλπ. φάσεων ή χώρος των καταστάσεων. Η σταθερά c (c 1,...,c k ) είναι εξωγενής μεταβλητή και οι c i (i=1,...,k) καλούνται παράμετροι ελέγχου του δυναμικού συστήματος. Μεταβάλλοντας την τιμή μιας

3 παραμέτρου ελέγχου είναι δυνατόν να αλλάξει η συμπεριφορά του δυναμικού συστήματος. Κατά την διάρκεια παρατήρησης της εξέλιξης ενός δυναμικού συστήματος οι παράμετρο ελέγχου παραμένουν στα0ερές. Στο χώρο φάσεων, η κατάσταση του συστήματος σε μια δοσμένη χρονική στιγμή καθορίζεται από ένα σημείο. Το σημείο αυτό κινείται σε σχέση με το χρόνο, δημιουργώντας μια τροχιά στο χώρο φάσεων, με ταχύτητα που προσδιορίζεται από το διανυσματικό πεδίο F: R n R n της σχέσης (1.1). Κάθε σημείο στο χώρο των φάσεων διαγράφει μόνο μια τροχιά που είναι συνέπεια της ντετερμινιστικής φύσεως της περιγραφής του συστήματος. Από φυσική άποψη αυτό σημαίνει ότι αν κάποια χρονική στιγμή είναι γνωστή μια κατάσταση, τότε με ολοκλήρωση της σχέσης (1.1) γνωρίζουμε και το παρελθόν και το μέλλον. Στην ειδική περίπτωση ενός σημειακού σωματιδίου η κατάσταση του περιγράφεται από την θέση του (τρεις χωρικές συντεταγμένες) και την ταχύτητα του (τρεις συντεταγμένες ταχύτητας) οπότε ο χώρος φάσεων είναι έξι διαστάσεων. Για ένα σωματίδιο που εκτελεί ελεύθερη ταλάντωση ο χώρος φάσεων είναι δύο-διαστάσεων, με συντεταγμένες την θέση και την ταχύτητα Αυτόνομα και μη αυτόνομα δυναμικά συστήματα Όταν το πεδίο F: R n R n δεν εξαρτάται από τον χρόνο, τότε το δυναμικό σύστημα λέγεται αυτόνομο [5, 50, 13]. Η τύπος του αυτόνομου συστήματος είναι της μορφής d x dt F( x, c) (1.3) Σε αυτή την περίπτωση οι εξωτερικές δυνάμεις που ασκούνται στο σύστημα είναι ανεξάρτητες του χρόνου. Επίσης μπορεί να αποδειχθεί ότι δύο τροχιές που αντιστοιχούν στην χρονική εξέλιξη δύο διαφορετικών αρχικών συνθηκών δεν τέμνονται στο χώρο των φάσεων (εκτός από την ειδική περίπτωση που οι τροχιές συγκλίνουν στο σημείο ισορροπίας για t ). Αυτό είναι μια αναπόφευκτη συνέπεια της ντετερμινιστικής φύσης της περιγραφής του συστήματος. Διαφορετικά για μια μόνο αρχική συνθήκη (το σημείο τομής) θα υπήρχαν δυο διαφορετικές τροχιές, πού συνεπάγεται ότι το σύστημα θα ήταν απρόβλεπτο (μη ντετερμινιστικό) στο σημείο τομής. Όταν το πεδίο F είναι συνάρτηση του χρόνου το δυναμικό σύστημα λέγεται μη αυτόνομο και περιγράφεται από την εξίσωση (1.1). Σ αυτή την περίπτωση είναι δυνατόν 3

4 δύο διαφορετικές τροχιές που αντιστοιχούν σε διαφορετικές αρχικές συνθήκες να διέρχονται από το ίδιο σημείο στο χώρο φάσεων. Αν αυξήσουμε την διάσταση του χώρου φάσεων κατά ένα, θέτοντας το χρόνο ως μεταβλητή, έτσι ώστε οι συντεταγμένες να είναι x 1 (t), x (t),...,x n (t), t τότε το δυναμικό σύστημα μετασχηματίζεται σε αυτόνομο, και οι τροχιές πλέον δεν τέμνονται. Όταν οι νόμοι που περιγράφουν ένα δυναμικό σύστημα είναι ένα σύνολο από διαφορικές εξισώσεις το σύστημα λέγεται ροή, γιατί η λύση είναι συνεχής στο χρόνο. Το σύστημα που περιγράφεται από την εξίσωση (1.1) είναι τέτοιας μορφής. Όταν οι νόμοι είναι ένα σύνολο από εξισώσεις διαφορών με διακριτό χρόνο, το σύστημα λέγεται απεικόνιση και είναι της μορφής x k+1 =f(x k ) (1.4) Καταστάσεις ισορροπίας των δυναμικών συστημάτων Γραμμικά δυναμικά συστήματα διαφορικών εξισώσεων Ένα δυναμικό σύστημα διαφορικών εξισώσεων λέγεται γραμμικό όταν το διανυσματικό πεδίο F είναι γραμμικός συνδυασμός των μεταβλητών x i (i=1,...,n). Ένα γραμμικό σύστημα γράφεται σε διανυσματική μορφή ως d x dt Ax (1.5) όπου Α συμβολίζει τον σταθερό, μη ιδιάζοντα (nxn) πίνακα των συντελεστών. Αν όλες οι n ιδιοτιμές λ i του πίνακα Α είναι διαφορετικές, τότε υπάρχουν n ανεξάρτητα ιδιοδιανύσματα y i και η γενική λύση της εξίσωσης (1.5) μπορεί να εκφραστεί με το γραμμικό συνδιασμό όπου οι n σταθερές C i x( t) n i1 C e i t i y προσδιορίζονται από τις αρχικές συνθήκες του συστήματος. i (1.6) H κατάσταση x s του συστήματος για την οποία ισχύει ẋ s =0 λέγεται σημείο ισορροπίας και η μελέτη του είναι σημαντική από φυσική άποψη. Ένα σημείο ισορροπίας μπορεί να είναι ασυμπτωτικά σταθερό (καταβόθρα) ή ασταθές (πηγή) αν όλες οι τροχιές 4

5 που βρίσκονται σε μια γειτονική περιοχή του x s έλκονται ή απωθούνται από το σημείο ισορροπίας, [5, 50, 13]. Στην ειδική περίπτωση που ο χώρος φάσεων είναι δύο διαστάσεων η μορφή της κατάστασης ισορροπίας εξαρτάται από τις ιδιοτιμές λ 1, λ του πίνακα Α. Η ταξινόμηση των δυνατών καταστάσεων ισορροπίας σε σχέση με τις ιδιοτιμές είναι: Α. Πραγματικές ιδιοτιμές 1. Άνισες ιδιοτιμές 1. Ομόσημες, θετικές για ασταθή κόμβο (unstable node). Ομόσημες, αρνητικές για σταθερό κόμβο (stable node) 3. Ετερόσημες για σαγματικό σημείο (suddle point). Ίσες ιδιοτιμές 1. θετικές για ασταθές αστέρι (unstable (dicritical node or star )). Αρνητικές για σταθερό αστέρι (stable (dicritical node or star)) Β. Μιγαδικές ιδιοτιμές (λ 1,λ =αib) 1. Πραγματικό μέρος θετικό για ασταθή εστία (unstable focus). Πραγματικό μέρος αρνητικό για σταθερή εστία (stable focus) 3. Πραγματικό μέρος μηδενικό για σημείο κορυφής (vortex point) Στο σχήμα 1.1 δείχνονται τα φασικά πορτραίτα των καταστάσεων ισορροπίας όπως περιγράφθηκαν πιο πάνω, ενώ στο σχήμα 1. δείχνονται φυσικά συστήματα και οι αντίστοιχες καταστάσεις ισορροπίας τους. Για το γραμμικό σύστημα δύο μεταβλητών αποδεικνύεται ότι η κατάσταση ισορροπίας είναι ασυμπτωτικά σταθερή αν και μόνον αν η ορίζουσα του πίνακα Α είναι θετική και το ίχνος του (trace) αρνητικό. Σε κάθε άλλη περίπτωση η κατάσταση ισορροπίας είναι ασταθής. 5

6 Σχήμα 1.1 Επισκόπηση των καταστάσεων ισορροπίας στο φασικό χώρο δύο διαστάσεων, φασικά πορτραίτα και ιδιοτιμές. 6

7 Σχήμα 1. Φυσικά συστήματα (εντός των πλαισίων) και τα αντίστοιχα φασικά πορτραίτα. 7

8 Μη γραμμικά δυναμικά συστήματα διαφορικών εξισώσεων Ένα δυναμικό σύστημα διαφορικών εξισώσεων λέγεται μη γραμμικό όταν το διανυσματικό πεδίο F είναι μη γραμμικός συνδυασμός των μεταβλητών x i (i=1,...,n) [5, 50, 13]. Ένα μη γραμμικό σύστημα μπορεί να γραφεί στη μορφή d x dt F( x), x(t o )=x o (1.7) Για τα μη γραμμικά συστήματα με συνήθεις διαφορικές εξισώσεις δεν υπάρχουν γενικές μέθοδοι αναλυτικών λύσεων εκτός από ειδικές περιπτώσεις. Στην περίπτωση αυτή το ενδιαφέρον επικεντρώνεται περισσότερο στην ποιοτική παρά στην ποσοτική μελέτη του συστήματος, όπως για παράδειγμα την εύρεση των σημείων ισορροπίας, πού ορίζονται όπως και στα γραμμικά συστήματα. Αυτό γίνεται ειδικότερα φανερό αν θεωρήσουμε για παράδειγμα το πρόβλημα της ροής ενός υγρού γύρο από ένα σώμα. Είναι πιο σημαντικό να απαντήσουμε στην ερώτηση όπως που δημιουργούνται οι δύνες ή πότε η ροή γίνεται τύρβη, παρά να υπολογίσουμε την θέση και την ταχύτητα ενός ξεχωριστού σωματιδίου του υγρού. Επιπλέον, ενδιαφερόμαστε αν η συμπεριφορά του συστήματος για t, η οποία μπορεί να είναι μια κατάσταση ισορροπίας, μια περιοδική λύση ή ακόμα μια ανώμαλη κίνηση, είναι ευσταθής, όπως για παράδειγμα μπορούμε να αναφέρουμε το ηλιακό μας σύστημα του οποίου η εξέλιξη για την περίπτωση t, είναι μια πρόκληση για πολλούς φυσικούς και μαθηματικούς επιστήμονες. Ο προσδιορισμός των καταστάσεων ισορροπίας x s καθώς και η μορφή των τροχιών στην αντίστοιχη περιοχή δίνουν μια πρώτη γενική άποψη της λύσης του μη γραμμικού συστήματος. Για τον λόγο στο χώρο φάσεων πλησίον του σημείου x s θεωρούμε ένα σημείο x, τέτοιο ώστε: x = x s + x με x 1 (1.8) Αντικαθιστώντας την (1.8 ) στην (1.7) και δεδομένου ότι x s. κατάσταση ισορροπίας καταλήγουμε στην μελέτη του γραμμικού συστήματος dx A x (1.9) dt Είναι εύκολο να δειχτεί ότι ο πίνακας Α ισούται με την Jacobian του διανυσματικού πεδίου F εκτιμούμενη στην κατάσταση ισορροπίας x s. Οπότε οι ιδιοτιμές του Α 8

9 καθορίζουν την μορφή ισορροπίας (σταθερή ή ασταθής) στην περιοχή του σημείου ισορροπίας Απεικονίσεις Πολλά δυναμικά συστήματα περιγράφονται από ένα σύνολο εξισώσεων διαφορών x k+1 =f(x k ), που αναφέρονται και ως απεικονίσεις [50, 13]. Για τα σημεία ισορροπίας x ισχύει x k+1 = x k = x, οπότε μπορούμε να τα υπολογίσουμε από την εξίσωση ισορροπίας x = f( x ) (1.10) Για να προσδιορίσουμε το είδος της κατάστασης ισορροπίας, μελετάμε την χρονική εξέλιξη μικρών διαταραχών γύρο από αυτά, όπως και στην περίπτωση των ροών και καταλήγουμε σε ανάλογα συμπεράσματα Διατηρητικά και καταναλίσκοντα δυναμικά συστήματα Έστω ένα σύστημα Ν ελευθέρων σωματιδίων με συντεταγμένες θέσεων q i (i=1,...n). Σε κάθε σωματίδιο αντιστοιχούν τρεις (3) βαθμοί ελευθερίας που περιγράφουν πλήρως την θέση του στον Ευκλείδιο χώρο, και οι βαθμοί ελευθερίας του συστήματος είναι 3Ν. Στο χώρο φάσεων η κατάσταση ενός σωματιδίου καθορίζεται από έξι (6) ανεξάρτητες μεταβλητές, τρεις (3) για τη θέση και τρείς (3) για την ορμή, οπότε στα Ν σωματίδια του συστήματος αντιστοιχούν 6Ν μεταβλητές. Στην κλασσική μηχανική η κατάσταση ενός δυναμικού συστήματος περιγράφεται από την Hamiltonian H που δίνεται από το άθροισμα της κινητικής και δυναμικής ενέργειας των σωματιδίων του συστήματος μέσω των εξισώσεων Η = Ε κιν + Ε δυν (1.11) dqi H dt t, dpi H dt t (1.1) Συστήματα των οποίων η Hamiltonian δεν εξαρτάται από το χρόνο ονομάζονται διατηρητικά [13]. Σε αυτά τα συστήματα η ολική ενέργεια διατηρείται σταθερή με την έννοια ότι δεν εμφανίζονται απώλειες ενέργειας λόγω τριβής ή άλλης αιτίας. Εμφανίζουν 9

10 σημαντικές ιδιότητες, μια από τις οποίες είναι η διατήρηση των όγκων στο χώρο των φάσεων, πού απορρέει από την αρχή διατήρησης της μάζας σε συνδυασμό με την διατήρηση της ενέργειας. Επίσης η δυναμική των διατηρητικών συστημάτων είναι αντιστρεπτή ως προς το χρόνο, π.χ αν το φιλμ της κίνησης της Γης γύρο από τον Ηλιο προβληθεί αντίστροφα δεν θα παρατηρηθεί καμιά διαφορά. Το ηλιακό μας σύστημα καθώς και ένα εκκρεμές χωρίς τριβές μπορούν να θεωρηθούν διατηρητικά συστήματα. Από την άλλη μεριά συστήματα των οποίων η Hamiltonian εξαρτάται από τον χρόνο ονομάζονται καταναλίσκοντα συστήματα [13]. Αυτά τα συστήματα είναι μη γραμμικά και έχουμε απώλειες ενέργειας λόγω εσωτερικών τριβών. Αν παρατηρήσουμε τον όγκο ενός στοιχείου στο χώρο των φάσεων, τότε για t αυτός θα συσταλθεί σε ένα υπόχωρο με διάσταση μικρότερη από εκείνη του χώρου φάσεων. Ο υπόχωρος στον οποίο συγκλίνουν οι τροχιές λέγεται ελκυστής του συστήματος, με την έννοια της έλξης των τροχιών. Ανάλογα με τον τρόπο που συγκλίνουν οι τροχιές, ομαλά ή όχι ο ελκυστής μπορεί να είναι ομαλός (regular) ή παράξενος (strange) όπως θα αναφερθεί στις επόμενες παραγράφους. Ο αποσβενόμενος ταλαντωτής είναι ένα τυπικό παράδειγμα καταναλίσκοντος συστήματος. Τα καταναλίσκοντα συστήματα, μπορεί να έχουν μια πολύ πιο περίπλοκη εξελικτική μορφή από την απλή απόσβεση, ειδικά όταν η δυναμική τους περικλείει τόσο φαινόμενα απόσβεσης όσο και μηχανισμούς που τείνουν να διατηρήσουν την ενέργεια τους. Για ένα μη γραμμικό καταναλίσκον σύστημα που περιγράφεται από την εξίσωση (1.7), όπως αποδεικνύεται, η ιδιότητα συστολής ενός στοιχειώδους όγκου στον χώρο των φάσεων συνεπάγεται την σχέση: ίχνος(α ) 0, όπου ο Α είναι ο πίνακας της σχέσης (1.9). Για τα διατηρητικά συστήματα όπου έχουμε διατήρηση των όγκων, η αντίστοιχη σχέση είναι: ίχνος(α ) = Ολοκληρώσιμα και μη ολοκληρώσιμα δυναμικά συστήματα Ένα δυναμικό σύστημα Ν εξισώσεων είναι ολοκληρώσιμο, αν με κατάλληλο μετασχηματισμό των μεταβλητών μπορεί να μετασχηματιστεί σε Ν ανεξάρτητες εξισώσεις. Για παράδειγμα έστω το Χαμιλτωνιανό σύστημα 10

11 d x x xy dt d y y y x dt (1.13) Αυτό είναι ένα σύστημα δύο μη γραμμικών συνεζευγμένων διαφορικών εξισώσεων. Αν εφαρμόσουμε τον μετασχηματισμό x=(m+n)/ και y=(n-m)/ καταλήγουμε στο σύστημα d n n n dt d m m m dt (1.14) που αποτελείται από δύο μη γραμμικές διαφορικές εξισώσεις που είναι ανεξάρτητες, και άρα το Χαμιλτωνιανό σύστημα των εξισώσεων (1.13) είναι ολοκληρώσιμο [13]. Το ηλιακό μας σύστημα μπορεί να θεωρηθεί ολοκληρώσιμο, αφού η κίνηση κάθε πλανήτη μπορεί να αποσυζευχθεί και να μελετηθεί ανεξάρτητα από τους άλλους πλανήτες. Από την άλλη μεριά το Χαμιλτωνιανό σύστημα d x x xy dt d y y y x dt (1.15) Henon - Heiles σύστημα), που περιγράφει την κίνηση ενός αστέρα μέσα σε ένα γαλαξία, κάτω από την επίδραση των άλλων αστέρων, δεν είναι ολοκληρώσιμο. Τα ολοκληρώσιμα συστήματα, αν και μπορεί να είναι μη γραμμικά, περιέχουν ομαλές κινήσεις στο χώρο φάσεων. Αντίθετα, τα μη ολοκληρώσιμα συστήματα μπορεί να παρουσιάζουν πολύ πολύπλοκη (που να ομοιάζει σαν τυχαία) κίνηση. Τα καταναλίσκοντα συστήματα είναι όλα μη ολοκληρώσιμα Εργοδικά και μη εργοδικά δυναμικά συστήματα Έστω ένα ιδανικό εκκρεμές που αιωρείται αέναα. Στη διάρκεια μιας περιόδου γίνεται ανταλλαγή ενέργειας από τη δυναμική μορφή, στα άκρα κάθε αιώρησης, στην κινητική μορφή στο κατώτερο σημείο της αιώρησης όταν το εκκρεμές αποκτά την μέγιστη ταχύτητα, και το αντίστροφο. Για μικρές αιωρήσεις το εκκρεμές συνιστά ένα ολοκληρώσιμο σύστημα για το οποίο οι εξισώσεις του Νεύτωνα λύνονται επακριβώς. Το πορτρέτο του εκκρεμούς στο χώρο των φάσεων είναι ένα σημείο που διαγράφει έναν 11

12 κλειστό, αέναα επαναλαμβανόμενο βρόχο (σχήμα 1.3α) Κάθε περιφορά του σημείου πάνω στο βρόχο αντιστοιχεί στη συμπλήρωση μιας περιόδου της ταλάντωσης του εκκρεμούς. Παρατηρούμε ότι η τροχιά της κίνησης του εκκρεμούς στον χώρο των φάσεων περιορίζεται σε μια πολύ μικρή περιοχή και από αυτή την άποψη το ιδανικό εκκρεμές είναι μη εργοδικό σύστημα. Ας θεωρήσουμε τώρα ένα σύστημα πιο πολύπλοκο από το ιδανικό εκκρεμές, όπως για παράδειγμα το σύνολο των μορίων ενός αερίου σε ένα δοχείο. Τα μόρια του αερίου συγκρούονται διαρκώς μεταξύ τους και με τα τοιχώματα του δοχείου με αποτέλεσμα οι ταχύτητές τους να μεταβάλλονται συνέχεια. Ο Boltzmann και ο Gibbs απέδειξαν ότι η τροχιά του συστήματος μετά από αρκετά μεγάλο χρόνο θα έχει καλύψει ολόκληρο τον χώρο φάσεων (σχήμα 1.3β), και από αυτή την άποψη το σύστημα των μορίων ενός αερίου σε ένα κλειστό δοχείο θεωρείται εργοδικό σύστημα, [13]. Κάθε καταναλίσκον δυναμικό σύστημα είναι και εργοδικό ενώ κάθε διατηρητικό μπορεί να είναι και εργοδικό. Σχήμα 1.3 (α) Πορτραίτο του χώρου φάσεων ενός εκκρεμούς για μικρές αιωρήσεις, όταν αυτό αποτελεί ολοκληρώσιμο δυναμικό σύστημα. Η τροχιά περιορίζεται σε πολύ μικρή περιοχή του χώρου φάσεων. (β) Πορτραίτο του χώρου φάσεων για ένα σύνολο μορίων ενός αερίου. Η τροχιά δοκιμάζει εδώ κάθε μέρος του χώρου φάσεων και η κίνηση είναι εργοδική. 1

13 1. Μη χαοτικοί ελκυστές Η χρονική εξέλιξη ενός δυναμικού συστήματος περιγράφεται από την μορφή της τροχιάς του στο χώρο των φάσεων. Ένα φασικό πορτρέτο είναι μια εικόνα που απεικονίζει την εξέλιξη του συστήματος από διαφορετικές αρχικές συνθήκες. Η τελική κατάσταση ισορροπίας του συστήματος, δηλαδή η μορφή της τροχιάς καθώς t, λέγεται οριακό σύνολο. Έχουμε ήδη αναφέρει κατηγορίες οριακών συνόλων, στην παράγραφο για την μελέτη της ισορροπίας των μη γραμμικών δυναμικών συστημάτων, όπως το σαγματικό σημείο το κόμβο, το σημείο κορυφής και την εστία [5, 50, 13]. Από αυτές τις κατηγορίες η σταθερή εστία, (stable focus) και ο σταθερός κόμβος (stable node) έλκουν τις τροχιές. Εξ ορισμού ένα οριακό σύνολο που έλκει τις τροχιές καλείται ελκυστής. Το σύνολο των αρχικών συνθηκών (τιμών) για τις οποίες παρατηρείται η έλξη λέγεται βάση έλξης του ελκυστή. Ένας ελκυστής ανάλογα με τις ιδιότητες που έχει μπορεί να χαοτικός η μη χαοτικός. Οι ελκυστές προέρχονται από καταναλίσκοντα δυναμικά συστήματα, ενώ τα διατηρητικά δυναμικά συστήματα δεν έχουν αυτή την ικανότητα. Μαθηματικά οι μη χαοτικοί ελκυστές είναι ομαλές τοπολογικές υποπολλαπλότητες του χώρου φάσεων. Οι ελκυστές αυτοί χαρακτηρίζονται από ακέραια διάσταση ίση με την τοπολογική διάσταση του υπόχωρου του χώρου φάσεων. Δεν παρουσιάζουν την ιδιότητα της ευαισθησίας ως προς τις αρχικές συνθήκες, δηλαδή δυο πολύ κοντινές τροχιές παραμένουν τέτοιες για μεγάλο χρονικό διάστημα. Είναι προφανές ότι η εξέλιξη των μη χαοτικών ελκυστών είναι απολύτως προβλέψιμη για οσοδήποτε μεγάλο χρονικό διάστημα. Στη συνέχεια θα αναφερθούμε στην ταξινόμηση και περιγραφή των μη χαοτικών ελκυστών. Ένας μη χαοτικός ελκυστής μπορεί να είναι οριακό σημείο (σταθερός κόμβος, σταθερή εστία), οριακός κύκλος ή δακτύλιος Οριακό σημείο Ένα ιδανικό εκκρεμές, που κινείται χωρίς τριβή, είναι ένα διατηρητικό σύστημα και η τροχιά του δεν διαταράσσεται. Σε ένα φυσικό εκκρεμές που υπάρχουν τριβές, η ενεργεία του μετασχηματίζεται σε θερμότητα, η ταχύτητα ελαττώνεται σταδιακά και 13

14 Σχήμα 1.4 Φασικό πορτραίτο για εκκρεμές με τριβές. Οι τελείες αντιπροσωπεύουν τις αρχικές συνθήκες. τελικά το εκκρεμές σταματάει σε ένα σταθερό σημείο ισορροπίας. Στο σχήμα 1.4 απεικονίζεται η εξέλιξη της τροχιάς στον χώρο των φάσεων που περιγράφεται από την θέση και την ταχύτητα. Όπως φαίνεται στο σχήμα η τροχιά συγκλίνει και τελικά σταματά στο σημείο μηδέν. Οποιαδήποτε άλλη τροχιά που αντιστοιχεί σε διαφορετικές αρχικές συνθήκες της θέσης και ταχύτητας θα συγκλίνει πάλι στο σημείο μηδέν, το οποίο είναι ο ελκυστής του εκκρεμούς στο χώρο των φάσεων και λέγεται οριακό σημείο. Γενικά οι ελκυστές συστημάτων που φτάνουν σε κατάσταση ισορροπίας είναι οριακά σημεία. 1.. Οριακός κύκλος Εκτός από ένα σημείο και ένας κύκλος μπορεί να είναι ελκυστής για μια τροχιά στο χώρο των φάσεων. Για παράδειγμα ένας τέτοιος ελκυστής είναι η κίνηση του εξαναγκασμένου εκκρεμούς, στο οποίο η απώλεια ενεργείας λόγω τριβής, αναπληρώνεται από ένα διεγέρτη. Το εκκρεμές εκτελεί περιοδική κίνηση με περίοδο ίση με εκείνη του διεγέρτη, που στο χώρο των φάσεων θέση-ταχύτητας, είναι ένας κύκλος (οριακός 14

15 Σχήμα 1.5 Φασικό πορτραίτο συστήματος δύο διαστάσεων που έχει οριακό κύκλο ως ελκυστή. Τροχιές από διαφορετικές αρχικές συνθήκες έλκονται και μένουν πάνω στον κύκλο. Η εξέλιξη του συστήματος είναι περιοδική. κύκλος). Αν διαταράξουμε την κίνηση του εκκρεμούς μετά από σύντομο χρονικό διάστημα θα επανέλθει στην αρχική του τροχιά (σχήμα 1.5). Ένα άλλο σύστημα που το φασικό του πορτρέτο είναι οριακός κύκλος είναι η καρδιά μας. Ο κτύπος της καρδιάς είναι περιοδικός, αλλά κάτω από ορισμένες συνθήκες (έντασης, πόνου κλπ) η περιοδικότητα διαταράσσεται, αλλά σύντομα επανέρχεται στην αρχική του κατάσταση Δακτύλιος Μια άλλη μορφή μη χαοτικού ελκυστή είναι ο δακτύλιος (τόρος) διάστασης r (r) που μπορεί να προέλθει από την εξέλιξη ενός δυναμικού συστήματος με r γραμμικά ανεξάρτητες συχνότητες, δηλαδή ο λόγος δύο τυχαίων συχνοτήτων του συστήματος είναι άρρητος αριθμός. Ένα τέτοιο σύστημα είναι το αποτελούμενο από δύο εξαναγκασμένους, ασύζευκτους ταλαντωτές που ο λόγος των συχνοτήτων τους είναι άρρητος. Η κίνηση του συστήματος δεν είναι περιοδική, λέγεται ημιπεριοδική (quasi-periodic), η τροχιά στο χώρο των φάσεων 15

16 Σχήμα 1.6 Ελκυστής με μορφή δακτυλίου. Δύο αρχικά κοντινές τροχιές παραμένουν στην επιφάνεια του δακτυλίου για πάντα το ίδιο κοντινές. δεν είναι κλειστή και καλύπτει την επιφάνεια ενός δακτυλίου (σχήμα 1.6). Ημιπεριοδικές κινήσεις συμβαίνουν συχνά στην φύση. Η μεταβολή της θερμοκρασίας είναι μια ημιπεριοδική μεταβλητή με δύο διακριτές συχνότητες, π/4 ώρες και π/365 ημέρες. 16

17 1.3 Στοιχεία κλασσικής ανάλυσης χρονοσειρών Ορισμοί Με τον όρο χρονοσειρά ορίζουμε μια συλλογή από παρατηρήσεις που λαμβάνουν χώρα διαδοχικά στο χρόνο, [96]. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα χρονοσειρών, όπως φυσικές, οικονομικές, τηλεπικοινωνιακών δεδομένων, κλπ. Μια χρονοσειρά συμβολίζεται με συνήθως με την μεταβλητή x(t), όπου ο δείκτης t δηλώνει χρόνο. Μια χρονοσειρά λέγεται διακριτή (συνεχής), όταν ο δείκτης t λαμβάνει τιμές στο σύνολο των φυσικών αριθμών (στο σύνολο των πραγματικών αριθμών). Οι χρονοσειρές που αναλύονται ευκολότερα είναι αυτές που αποτελούνται από παρατηρήσεις που λαμβάνονται σε ίσα χρονικά διαστήματα και οι χρονοσειρές που αναλύουμε ανήκουν σ αυτή την κατηγορία Συντελεστής αυτοσυσχέτισης τη σχέση Η συνάρτηση αυτοδιασποράς γ(τ) μιας χρονοσειράς x(t) με μέση τιμή μ δίνεται από γ(τ)= Ε{[x(t+τ)-μ][x(t)-μ]} (3.1) Όταν η μέση τιμή της χρονοσειράς είναι μηδέν, τότε η συνάρτηση αυτοδιασποράς λέγεται συνάρτηση αυτοσυσχέτισης (autocorrelation function). Η συνάρτηση αυτοσυσχέτισης περιγράφει ιδιότητες μιας χρονοσειράς στο πεδίο του χρόνου, [96]. Ο συντελεστής αυτοσυσχέτισης ρ(τ) μιας χρονοσειράς δίνεται από τη σχέση ρ(τ) = γ(τ) γ(0) (3.) και περιγράφει την γραμμική συσχέτιση μεταξύ των τιμών x(t) και x(t+τ) της χρονοσειράς. Για τον συντελεστή αυτοσχέτισης ισχύουν οι σχέσεις, ρ(0)=1 και ρ(τ) 1. Είναι δυνατόν δύο χρονοσειρές που δεν έχουν κανονική κατανομή να έχουν τον ίδιο συντελεστή αυτοσυσχέτισης και αυτό δημιουργεί πρόβλημα όσο αφορά την μελέτη μιας χρονοσειράς με βάση τον συντελεστή αυτοσυσχέτισης. 17

18 Ο εκτιμητής του συντελεστή αυτοσυσχέτισης για μια χρονοσειρά με Ν μετρήσεις δίνεται από τη σχέση r k N k t1 [ x( t k) x][ x( t) x] N k t1 [ x( t) x] (3.3) για k = 0,1,,...m, όπου x είναι ο μέσος του x(t). Στην πράξη η τιμή του m δεν υπερβαίνει την τιμή Ν/4. Πειραματικά οι συντελεστές αυτοσυσχέτισης υπολογίζονται από τους συντελεστές αυτοδιασποράς c k που ορίζονται από τη σχέση οπότε c k 1 N N k t1 [ x( t k) x][ x( t) x] (3.4) r k = c k c0 (3.5) Η γραφική παράσταση του συντελεστή αυτοσυσχέτισης r k σε σχέση με την καθυστέρηση k λέγεται συσχετόγραμμα και είναι αρκετά χρήσιμη στο αρχικό στάδιο του αλγορίθμου της ανάλυσης χρονοσειρών. Για μια τελείως τυχαία χρονοσειρά είναι r k = 0 για όλες τις τιμές του k που είναι διάφορες του μηδενός. Για περιοδικές χρονοσειρές ο r k είναι περιοδικός με την ίδια περίοδο. Αν οι τιμές μιας χρονοσειράς εναλλάσσονται, τότε και οι τιμές του r k θα εναλλάσσονται, ενώ αν μια χρονοσειρά περιέχει μια κλίση οι τιμές του r k θα μηδενίζονται μόνο για μεγάλες τιμές του k. Για τις περισσότερες χρονοσειρές που παρουσιάζουν μικρής διάρκειας συσχέτιση οι πρώτες λίγες τιμές του r k είναι σημαντικά μεγαλύτερες του μηδενός ενώ οι υπόλοιπες τείνουν στο μηδέν καθώς το k αυξάνεται Στασιμότητα Μια χρονοσειρά λέγεται αυστηρά στάσιμη αν η συνάρτηση κατανομής των μετρήσεων είναι ανεξάρτητη του χρόνου, [96]. Μια χρονοσειρά λέγεται δευτέρας-τάξεως στάσιμη (ή ασθενώς στάσιμη), αν η μέση τιμή της είναι σταθερή και αν αυτοδιασπορά εξαρτάται μόνο από την καθυστέρηση Ε{x(t)} = μ και Cov{x(t+τ),x(t)} = γ(τ) (3.6) 18

19 Η κανονική κατανομή καθορίζεται πλήρως από την μέση τιμή και την αυτοδιασπορά. Άρα αν μια χρονοσειρά έχει κανονική κατανομή και είναι δευτέρας τάξεως στάσιμη, τότε θα είναι και αυστηρά στάσιμη Φάσμα Ισχύος Με το φάσμα ισχύος μελετάμε μια χρονοσειρά στο πεδίο των συχνοτήτων. Το φάσμα ισχύος και η συνάρτηση αυτοσυσχέτισης είναι δύο ισοδύναμοι μέθοδοι για την μελέτη μιας στάσιμης χρονοσειράς, και παρέχουν την ίδια πληροφορία, αν και σε μερικές περιπτώσεις η περιγραφή στο πεδίο του των συχνοτήτων είναι προτιμότερη από την αντίστοιχη περιγραφή στο πεδίο του χρόνου και αντιστρόφως [95]. Τα φάσμα ισχύος ορίζεται από την συνάρτηση φασματικής κατανομής F(λ), [96]. Μπορεί να αποδειχτεί ότι για μια στάσιμη διακριτή χρονοσειρά με συνάρτηση αυτοδιασποράς γ(k) υπάρχει μια μονοτονικά αύξουσα συνάρτηση F(λ) τέτοια ώστε π i λk γ( k) = e df( λ) (3.7) όπου λ[-π, π]. Η τιμή F(λ) ισούται με την διασπορά που αντιστοιχεί στις συνιστώσες του σήματος με συχνότητες στο διάστημα (-π, λ) και άρα η τιμή F(π) ισούται με την ολική διασπορά της χρονοσειράς. Η συνάρτηση φάσμα ισχύος ή φασματική συνάρτηση πυκνότητας f(λ) ορίζεται από τη σχέση df( λ) f ( λ) (3.8) d λ Το φυσικό νόημα του φάσματος ισχύος είναι ότι η ποσότητα f(λ)dλ ισούται με την διασπορά των συνιστωσών του σήματος που έχουν συχνότητες στο διάστημα (λ, λ+dλ) και άρα το ολοκλήρωμα της συνάρτησης f(λ) δίνει την ολική διασπορά. Από τις σχέσεις (3.7) και (3.8) βρίσκουμε οπότε αντιστρέφοντας την (3.9) παίρνουμε τη σχέση π π i λk γ( k) = e f( λ )d λ (3.9) π f 1 ik ( ) ( k e ) (3.10) k που δείχνει ότι το φάσμα ισχύος είναι ο μετασχηματισμός Fourier της γ(k). 19

20 Ένας εκτιμητής του φάσματος ισχύος είναι η συνάρτηση του περιοδογράμματος που δίνεται από τη σχέση N N 1 jt jt I( j ) xt cos xt sin (3.11) N t1 N t1 N Αποδεικνύεται ότι το περιοδόγραμμα είναι ο πεπερασμένος μετασχηματισμός της συνάρτησης αυτοδιασποράς, δηλ. 1 i jk I( j) e (3.1) kn 1 ck k( N 1) Το περιοδόγραμμα είναι ασυμπτωτικά αμερόληπτος εκτιμητής επειδή η μέση τιμή του τείνει στην τιμή του φάσματος ισχύος καθώς το Ν, όμως αποδεικνύεται ότι η διασπορά του είναι σταθερή και δίνεται από τη σχέση Vαr[I(λ)]=σ /π, δεν τείνει στο μηδέν για Ν, και επομένως το περιοδόγραμμα δεν είναι συνεπής εκτιμητής του φάσματος ισχύος. Ένας συνεπής εκτιμητής του φάσματος ισχύος δίνεται από τη σχέση 1 f ( j) w c0 jk M 0 wkck cos( ) k1 M (3.13) όπου w k είναι το σύνολο βαρών (Tukey, Parzen, κλπ) και Μ μικρότερο του Ν είναι το σημείο αποκοπής των συντελεστών αυτοδιασποράς. 1.4 Χαοτικά συστήματα-μέτρα χαοτικών συστημάτων Περί χαοτικών συστημάτων Η λύση ενός δυναμικού συστήματος στο χώρο των φάσεων απεικονίζεται από τις διαδοχικές θέσεις του διανύσματος των καταστάσεων που αντιπροσωπεύουν την συμπεριφορά του συστήματος σε γεωμετρική μορφή. Για τα καταναλίσκοντα δυναμικά συστήματα αναφέραμε ότι η τροχιά για ορισμένη περιοχή του χώρου φάσεων, που λέγεται βάση έλξεως, έλκεται και παραμένει σε ένα υπόχωρο του χώρου φάσεων που λέγεται ελκυστής. Μέχρι στις αρχές της δεκαετίας του 1960 οι μόνοι γνωστοί ελκυστές ήταν το οριακό σημείο, ο οριακός κύκλος και ο δακτύλιος (τόρος). Το 1963 ο E. Lorenz ανακάλυψε ένα μη γραμμικό δυναμικό σύστημα με τρεις βαθμούς ελευθερίας, που επιδείκνυε σύνθετη συμπεριφορά, διαφορετική με την αντίστοιχη των μέχρι τότε γνωστών ελκυστών. Η τροχιά του συστήματος αν και για ένα σύνολο αρχικών συνθηκών (βάση έλξης) κατέληγε και παρέμεινε σε ένα υπόχωρο του αρχικού 3-διάστατου χώρου φάσεων, δεν έμοιαζε με καμία από τις ομαλές τροχιές του οριακού σημείου, οριακού κύκλου και 0

21 τόρου εμφανίζοντας διάφορες παράξενες για εκείνη την εποχή ιδιότητες. Ο ελκυστής που είδε ο Lorenz ήταν το πρώτο παράδειγμα χαοτικού ή παράξενου ελκυστή, και το αντίστοιχο δυναμικό σύστημα διαφορικών εξισώσεων το πρώτο παράδειγμα χαοτικού συστήματος. Τα χαοτικά συστήματα ανήκουν στην κατηγορία των μη γραμμικών δυναμικών συστημάτων που δεν επιλύονται αναλυτικά. Οι μέχρι τότε γραμμικές τεχνικές που εφαρμοζόταν στα μαθηματικά και στις φυσικές επιστήμες, ήταν ανεπαρκείς για την μελέτη των χαοτικών συστημάτων. Αν και ο Poincare μελετώντας το πρόβλημα των τριών σωμάτων είχε έλθει αντιμέτωπος με το χάος καταλήγοντας στο συμπέρασμα...είναι δυνατόν να συμβεί, ότι μικρές διαφορές στις αρχικές συνθήκες παράγουν πολύ μεγαλύτερες στα τελικά φαινόμενα. Ένα μικρό λάθος (αβεβαιότητα) στην αρχή θα παράγει ένα τεράστιο λάθος (αβεβαιότητα) αργότερα. Η πρόβλεψη γίνεται αδύνατη και έχουμε ένα απρόοπτο φαινόμενο., μόνο με την είσοδο των υπολογιστών στον χώρο της επιστήμης κατά την δεκαετία του 60 έγινε δυνατή η ευρεία και σε βάθος μελέτη μιας σειράς χαοτικών συστημάτων. Μετά από εντατική έρευνα δύο και πλέον δεκαετιών τόσο σε μαθηματικά μοντέλα και σε εργαστηριακά πειράματα όσο και στην ανάλυση φυσικών δεδομένων (χρονοσειρών) που εμφάνιζαν ανάλογη συμπεριφορά με εκείνη του πρώτου χαοτικού συστήματος του Lorenz, εξήχθηκε ένα σύνολο από συμπεράσματα που αποτέλεσαν την βάση της νέας επιστήμης που καλείται επιστήμη του χάους ή απλά χάος. Αν και στην πορεία αυτή πολλά ερωτήματα απαντήθηκαν και πολλά φαινόμενα ερμηνεύτηκαν, η επιστήμη του χάους είναι μια νέα επιστήμη που εξελίσσεται δυναμικά θέτοντας και αντιμετωπίζοντας νέα και πιο πολύπλοκα προβλήματα. Στη συνέχεια θα αναφέρουμε χαρακτηριστικά γνωρίσματα των χαοτικών συστημάτων και των αντίστοιχων παράξενων ελκυστών τους. Μέχρι στις αρχές της δεκαετίας του 60 τα δυναμικά συστήματα ταξινομούταν σε δύο ξεχωριστές και κατανοήσιμες κατηγορίες. Στα ντετερμινιστικά που περιγράφονται από νόμους που είναι πλήρως κατανοητοί, και στα στοχαστικά που ένα μέρος τους εξηγείται επικαλούμενοι την τυχαιότητα. Ήταν πιστευτό ότι η εξέλιξη ενός ντετερμινιστικού συστήματος είναι τελείως καθορισμένη όταν δύνονται οι αρχικές συνθήκες, ενώ η εξέλιξη ενός στοχαστικού συστήματος είναι απρόβλεπτη και αντιμετωπίζεται με στατιστικές μεθόδους ανάλυσης, όπως ο υπολογισμός της μέσης τιμής μιας ποσότητας. 1

22 Τα χαοτικά συστήματα αποτελούν μια ξεχωριστή αυτοδύναμη κατηγορία δυναμικών συστημάτων, που μπορεί να τοποθετηθεί μεταξύ ντετερμινιστικών και στοχαστικών συστημάτων [13, 138]. Αν και φαίνονται στοχαστικά όταν παρατηρούνται, παρ όλα αυτά περιγράφονται μαθηματικά από μη γραμμικές διαφορικές εξισώσεις (ροές) ή από μη γραμμικές εξισώσεις διαφορών (απεικονίσεις) και ανήκουν στην κατηγορία των μη γραμμικών καταναλισκόντων συστημάτων. Η τροχιά τους για ένα σύνολο αρχικών συνθηκών που αποτελούν την βάση ελκυσμού, περιορίζεται σε ένα υπόχωρο του χώρου φάσεων που στην προκριμένη περίπτωση επειδή εμφανίζει πρωτότυπες (παράξενες) ιδιότητες λέγεται παράξενος ελκυστής. Αν και ο χώρος που εξελίσσεται η τροχιά είναι περιορισμένος, αυτή δεν διέρχεται ποτέ από το αυτό σημείο δύο φορές, δηλαδή δεν κόβει τον εαυτό της, έχει άπειρο μήκος, είναι απεριοδική και τούτο φαίνεται καθαρά στο φάσμα ισχύος μια μεταβλητής του συστήματος που είναι συνεχές. Επίσης φαίνεται να περιφέρεται τυχαία, δηλαδή οι μελλοντικές θέσεις της να μην σχετίζονται με τις παρελθούσες, για αυτό και ο συντελεστής αυτοσυσχέτισης μια μεταβλητής ενός χαοτικού συστήματος μηδενίζεται σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα. Μια χαρακτηριστική ιδιότητα των χαοτικών συστημάτων είναι η πολύ μεγάλη ευαισθησία τους από τις αρχικές συνθήκες. Δύο τροχιές με σχεδόν ταυτόσημες αρχικές συνθήκες μένουν μόνο για μικρό χρονικό διάστημα γειτονικές και αποκλίνουν γρήγορα εκθετικά. Άρα μικροσκοπικές διαταραχές μεγεθύνονται ραγδαία και επηρεάζουν την μακροσκοπική συμπεριφορά του συστήματος. Αυτή η συμπεριφορά είναι ποιοτικά διαφορετική για μη χαοτικούς ελκυστές, όπου οι γειτονικές τροχιές παραμένουν πλησίον η μια στην άλλη και οι μικρές διαταραχές δεν αυξάνονται. Εξ αιτίας του φαινομένου της απόκλισης γειτονικών τροχιών ο μέγιστος εκθέτης Lyapunov ( που είναι ένα μέτρο της μέσης απόκλισης δύο γειτονικών τροχιών) ενός χαοτικού συτήματος είναι πάντα θετικός. Το κλειδί για την κατανόηση της χαοτικής συμπεριφοράς έγκειται στην κατανόηση μιας απλής διαδικασίας τεντώματος και διπλώματος, που λαμβάνει χώρα στο χώρο φάσεων. Η εκθετική απόκλιση είναι μια τοπική ιδιότητα, καθόσον οι ελκυστές έχουν πεπερασμένο μέγεθος και δύο τροχιές ενός χαοτικού ελκυστή δεν μπορούν να αποκλίνουν εκθετικά για πάντα. Άρα ο ελκυστής πρέπει να αναδιπλώνεται στον εαυτό του. Αν και οι τροχιές αποκλίνουν και ακολουθούν διαφορετικές κατευθύνσεις, επανέρχονται τελικά πάλι η μία πλησίον της άλλης. Μέσω αυτής της διαδικασίας οι τροχιές του ελκυστή αναμιγνύονται όπως ο χαρτοπαίχτης αναμιγνύει τα χαρτιά μια τράπουλας. Η τυχαιότητα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΙΙ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΙΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ( Μεθοδολογία- Παραδείγματα ) Κλεομένης Γ. Τσιγάνης

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς.

Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς. Μ2 Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς. 1 Σκοπός Η εργαστηριακή αυτή άσκηση αποσκοπεί στη μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας σε ένα τόπο. Αυτή η μέτρηση επιτυγχάνεται

Διαβάστε περισσότερα

1 Αριθμητική κινητής υποδιαστολής και σφάλματα στρογγύλευσης

1 Αριθμητική κινητής υποδιαστολής και σφάλματα στρογγύλευσης 1 Αριθμητική κινητής υποδιαστολής και σφάλματα στρογγύλευσης Στη συγκεκριμένη ενότητα εξετάζουμε θέματα σχετικά με την αριθμητική πεπερασμένης ακρίβειας που χρησιμοποιούν οι σημερινοί υπολογιστές και τα

Διαβάστε περισσότερα

Θεώρημα Βolzano. Κατηγορία 1 η. 11.1 Δίνεται η συνάρτηση:

Θεώρημα Βolzano. Κατηγορία 1 η. 11.1 Δίνεται η συνάρτηση: Κατηγορία η Θεώρημα Βolzano Τρόπος αντιμετώπισης:. Όταν μας ζητούν να εξετάσουμε αν ισχύει το θεώρημα Bolzano για μια συνάρτηση f σε ένα διάστημα [, ] τότε: Εξετάζουμε την συνέχεια της f στο [, ] (αν η

Διαβάστε περισσότερα

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Πληθυσμός Δείγμα Δείγμα Δείγμα Ο ρόλος της Οικονομετρίας Οικονομική Θεωρία Διατύπωση της

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίμηση μη-γραμμικών χαρακτηριστικών

Εκτίμηση μη-γραμμικών χαρακτηριστικών Εκτίμηση μη-γραμμικών χαρακτηριστικών Μη-γραμμικά χαρακτηριστικά ή αναλλοίωτα μέτρα Διάσταση. Ευκλείδια. Τοπολογική 3. Μορφοκλασματική (συσχέτισης, πληροφορίας, μέτρησης κουτιών, ) Εκθέτες Lypunov (μεγαλύτερος,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΗ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ

ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΗ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΗ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός της κινηματικής είναι η περιγραφή της κίνησης του ρευστού Τα αίτια που δημιούργησαν την κίνηση και η αναζήτηση των δυνάμεων που την διατηρούν είναι αντικείμενο της

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες

Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες Ορισμός Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες αβεβαιότητας. Βασικές έννοιες Η μελέτη ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη ευθύγραμμης ομαλά επιταχυνόμενης κίνησης και. του θεωρήματος μεταβολής της κινητικής ενέργειας. με τη διάταξη της αεροτροχιάς

Μελέτη ευθύγραμμης ομαλά επιταχυνόμενης κίνησης και. του θεωρήματος μεταβολής της κινητικής ενέργειας. με τη διάταξη της αεροτροχιάς Εργαστηριακή Άσκηση 4 Μελέτη ευθύγραμμης ομαλά επιταχυνόμενης κίνησης και του θεωρήματος μεταβολής της κινητικής ενέργειας με τη διάταξη της αεροτροχιάς Βαρσάμης Χρήστος Στόχος: Μελέτη της ευθύγραμμης

Διαβάστε περισσότερα

I. ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. math-gr

I. ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. math-gr I ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ i e ΜΕΡΟΣ Ι ΟΡΙΣΜΟΣ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ Α Ορισμός Ο ορισμός του συνόλου των Μιγαδικών αριθμών (C) βασίζεται στις εξής παραδοχές: Υπάρχει ένας αριθμός i για τον οποίο ισχύει i Το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΓΜA - ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ FOURIER ΑΝΑΛΟΓΙΚΩΝ ΣΗΜΑΤΩΝ. Περιγράψουµε τον τρόπο ανάπτυξης σε σειρά Fourier ενός περιοδικού αναλογικού σήµατος.

ΑΝΑΠΤΥΓΜA - ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ FOURIER ΑΝΑΛΟΓΙΚΩΝ ΣΗΜΑΤΩΝ. Περιγράψουµε τον τρόπο ανάπτυξης σε σειρά Fourier ενός περιοδικού αναλογικού σήµατος. 3. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΝΑΠΤΥΓΜA - ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ FOURIER ΑΝΑΛΟΓΙΚΩΝ ΣΗΜΑΤΩΝ Περιγράψουµε τον τρόπο ανάπτυξης σε σειρά Fourier ενός περιοδικού αναλογικού σήµατος. Ορίσουµε το µετασχηµατισµό Fourier ενός µη περιοδικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ ΜΕ ΑΠΟΣΒΕΣΗ ΚΑΙ ΔΙΕΓΕΡΣΗ

ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ ΜΕ ΑΠΟΣΒΕΣΗ ΚΑΙ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ ΜΕ ΑΠΟΣΒΕΣΗ ΚΑΙ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΑΣΚΗΣΗ 1 d x dx Η διαφορική εξίσωση κίνησης ενός ταλαντωτή δίνεται από τη σχέση: λ μx. Αν η μάζα d d του ταλαντωτή είναι ίση με =.5 kg, τότε να διερευνήσετε την κίνηση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός

Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός Μονοτονία Συνάρτησης Tζουβάλης Αθανάσιος Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός Περιεχόμενα Μονοτονία συνάρτησης... Λυμένα παραδείγματα...

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΘΕΩΡΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΛΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ Συντελεστής συσχέτισης (εκτιμητής Person: r, Y ( ( Y Y xy ( ( Y Y x y, όπου r, Y (ισχυρή θετική γραμμική συσχέτιση όταν, ισχυρή αρνητική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 1. Τι λέμε δύναμη, πως συμβολίζεται και ποια η μονάδα μέτρησής της. Δύναμη είναι η αιτία που προκαλεί τη μεταβολή της κινητικής κατάστασης των σωμάτων ή την παραμόρφωσή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα ΣΗΜΑΤΑ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα ΣΗΜΑΤΑ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα ΣΗΜΑΤΑ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Ενότητα : ΑΝΑΛΥΣΗ FOURIER (H ΣΕΙΡΑ FOURIER ΚΑΙ Ο ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ FOURIER) Aναστασία Βελώνη Τμήμα Η.Υ.Σ 1 Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Θ έ μ α τ α γ ι α Ε π α ν ά λ η ψ η Φ υ σ ι κ ή Κ α τ ε ύ θ υ ν σ η ς Γ Λ υ κ ε ί ο υ

Θ έ μ α τ α γ ι α Ε π α ν ά λ η ψ η Φ υ σ ι κ ή Κ α τ ε ύ θ υ ν σ η ς Γ Λ υ κ ε ί ο υ Θ έ μ α τ α γ ι α Ε π α ν ά λ η ψ η Φ υ σ ι κ ή Κ α τ ε ύ θ υ ν σ η ς Γ Λ υ κ ε ί ο υ Αφού επαναληφθεί το τυπολόγιο, να γίνει επανάληψη στα εξής: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ Ερωτήσεις: (Από σελ. 7 και μετά)

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Οι παρούσες σημειώσεις αποτελούν βοήθημα στο μάθημα Αριθμητικές Μέθοδοι του 5 ου εξαμήνου του ΤΜΜ ημήτρης Βαλουγεώργης Καθηγητής Εργαστήριο Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ 80 ΝΙΚΑΙΑ ΝΕΑΠΟΛΗ ΤΗΛΕΦΩΝΟ 0965897 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΡΟΥΤΣΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΜΠΟΥΡΝΟΥΤΣΟΥ ΚΩΝ/ΝΑ ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ Η έννοια του μιγαδικού

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Διασποράς Ανάλυση Διασποράς διακύμανση κατά παράγοντες διακύμανση σφάλματος Παράδειγμα 1: Ισομεγέθη δείγματα

Ανάλυση Διασποράς Ανάλυση Διασποράς διακύμανση κατά παράγοντες διακύμανση σφάλματος Παράδειγμα 1: Ισομεγέθη δείγματα Ανάλυση Διασποράς Έστω ότι μας δίνονται δείγματα που προέρχονται από άγνωστους πληθυσμούς. Πόσο διαφέρουν οι μέσες τιμές τους; Με άλλα λόγια: πόσο πιθανό είναι να προέρχονται από πληθυσμούς με την ίδια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΕΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ

ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΕΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΕΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ.Καρτάλη 8 Βόλος Τηλ. 43598 ΠΊΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΈΝΩΝ 3. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΟΥ... 5 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ...

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΘΕΙΑ... 13 1.1 Οι συντεταγμένες ενός σημείου...13 1.2 Απόλυτη τιμή...14

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΘΕΙΑ... 13 1.1 Οι συντεταγμένες ενός σημείου...13 1.2 Απόλυτη τιμή...14 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΘΕΙΑ... 13 1.1 Οι συντεταγμένες ενός σημείου...13 1.2 Απόλυτη τιμή...14 Κεφάλαιο 2 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΕΝΑ ΕΠΙΠΕΔΟ 20 2.1 Οι συντεταγμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΤΕΣ ΦΥΣΙΚΗ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΔΕΥΤΕΡΑ 12-15 ΑΙΘ.ΖΑ115-116

ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΤΕΣ ΦΥΣΙΚΗ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΔΕΥΤΕΡΑ 12-15 ΑΙΘ.ΖΑ115-116 ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΤΕΣ ΦΥΣΙΚΗ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΔΕΥΤΕΡΑ 12-15 ΑΙΘ.ΖΑ115-116 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ-ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ Ορισμός παραγώγου συνάρτησης σε σημείο Μια συνάρτηση f (X) λέμε ότι είναι παραγωγίσιμη σ ένα σημείο του

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Διαγράμματα διασποράς (scattergrams) Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Η οπτική απεικόνιση δύο συνόλων δεδομένων μπορεί να αποκαλύψει με παραστατικό τρόπο πιθανές τάσεις και μεταξύ τους συσχετίσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Για να εκφράσουμε τη διαδικασία αυτή, γράφουμε: :

Για να εκφράσουμε τη διαδικασία αυτή, γράφουμε: : Η θεωρία στα μαθηματικά προσανατολισμού Γ υκείου Τι λέμε συνάρτηση με πεδίο ορισμού το σύνολο ; Έστω ένα υποσύνολο του Ονομάζουμε πραγματική συνάρτηση με πεδίο ορισμού το μία διαδικασία (κανόνα), με την

Διαβάστε περισσότερα

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων Ελλιπή δεδομένα Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 75 ατόμων Εδώ έχουμε δ 75,0 75 5 Ηλικία Συχνότητες f 5-4 70 5-34 50 35-44 30 45-54 465 55-64 335 Δεν δήλωσαν 5 Σύνολο 75 Μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Ο πυκνωτής είναι μια διάταξη αποθήκευσης ηλεκτρικού φορτίου, επομένως και ηλεκτρικής ενέργειας.

Ο πυκνωτής είναι μια διάταξη αποθήκευσης ηλεκτρικού φορτίου, επομένως και ηλεκτρικής ενέργειας. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ Ο πυκνωτής Ο πυκνωτής είναι μια διάταξη αποθήκευσης ηλεκτρικού φορτίου, επομένως και ηλεκτρικής ενέργειας. Η απλούστερη μορφή πυκνωτή είναι ο επίπεδος πυκνωτής, ο οποίος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ» ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) TEΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 4 Ιουνίου 7 Από τα κάτωθι Θέµατα καλείστε να λύσετε το ο που περιλαµβάνει ερωτήµατα από όλη την ύλη

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρομαγνητισμός. Ηλεκτρικό δυναμικό. Νίκος Ν. Αρπατζάνης

Ηλεκτρομαγνητισμός. Ηλεκτρικό δυναμικό. Νίκος Ν. Αρπατζάνης Ηλεκτρομαγνητισμός Ηλεκτρικό δυναμικό Νίκος Ν. Αρπατζάνης Ηλεκτρικό δυναμικό Θα συνδέσουμε τον ηλεκτρομαγνητισμό με την ενέργεια. Χρησιμοποιώντας την αρχή διατήρησης της ενέργειας μπορούμε να λύνουμε διάφορα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ ΓΡΑΜΜΙΚΟΠΟΙΗΣΗ. ΈΈστω ένα φυσικό σύστημα που περιγράφεται σε γενικευμένες συντεταγμένες από την Λαγκρανζιανή συνάρτηση

ΣΗΜΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ ΓΡΑΜΜΙΚΟΠΟΙΗΣΗ. ΈΈστω ένα φυσικό σύστημα που περιγράφεται σε γενικευμένες συντεταγμένες από την Λαγκρανζιανή συνάρτηση ΣΗΜΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ ΓΡΑΜΜΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΈΈστω ένα φυσικό σύστημα που περιγράφεται σε γενικευμένες συντεταγμένες από την Λαγκρανζιανή συνάρτηση. Ο πίνακας Μ μπορεί να ληφθεί χωρίς καμμία έλλειψη γενικότητας ως

Διαβάστε περισσότερα

Συνέχεια συνάρτησης σε κλειστό διάστημα

Συνέχεια συνάρτησης σε κλειστό διάστημα 8 Συνέχεια συνάρτησης σε κλειστό διάστημα Α ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1 Μια συνάρτηση f θα λέμε ότι είναι: i Συνεχής σε ένα ανοιχτό διάστημα (α,β) όταν είναι συνεχής σε κάθε σημείο του διαστήματος (α,β)

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα 1. Δίνεται ο κάτωθι κλειστός βρόχος αρνητικής ανάδρασης με. Σχήμα 1. στο οποίο εφαρμόζουμε αρνητική ανάδραση κέρδους

Παράδειγμα 1. Δίνεται ο κάτωθι κλειστός βρόχος αρνητικής ανάδρασης με. Σχήμα 1. στο οποίο εφαρμόζουμε αρνητική ανάδραση κέρδους Παράδειγμα 1 Δίνεται ο κάτωθι κλειστός βρόχος αρνητικής ανάδρασης με _ + Σχήμα 1 στο οποίο εφαρμόζουμε αρνητική ανάδραση κέρδους Α) Γράψτε το σύστημα ευθέως κλάδου σε κανονική παρατηρήσιμη μορφή στο χώρο

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά;

1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΚΙΝΗΣΗ 2.1 Περιγραφή της Κίνησης 1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά; Μονόμετρα ονομάζονται τα μεγέθη τα οποία, για να τα προσδιορίσουμε πλήρως, αρκεί να γνωρίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο. Βασικές έννοιες

ΜΑΘΗΜΑ 3ο. Βασικές έννοιες ΜΑΘΗΜΑ 3ο Βασικές έννοιες Εισαγωγή Βασικές έννοιες Ένας από τους βασικότερους σκοπούς της ανάλυσης των χρονικών σειρών είναι η διενέργεια των προβλέψεων. Στα υποδείγματα αυτά η τρέχουσα τιμή μιας οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Πεδίο, ονομάζεται μια περιοχή του χώρου, όπου σε κάθε σημείο της ένα ορισμένο φυσικό μέγεθος

Πεδίο, ονομάζεται μια περιοχή του χώρου, όπου σε κάθε σημείο της ένα ορισμένο φυσικό μέγεθος ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΠΕΔΙΟ Πεδίο, ονομάζεται μια περιοχή του χώρου, όπου σε κάθε σημείο της ένα ορισμένο φυσικό μέγεθος παίρνει καθορισμένη τιμή. Ηλεκτρικό πεδίο Ηλεκτρικό πεδίο ονομάζεται ο χώρος, που σε κάθε σημείο

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Υδατικών Πόρων

Διαχείριση Υδατικών Πόρων Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Διαχείριση Υδατικών Πόρων Γ.. Τσακίρης Μάθημα 3 ο Λεκάνη απορροής Υπάρχουσα κατάσταση Σενάριο 1: Μέσες υδρολογικές συνθήκες Σενάριο : Δυσμενείς υδρολογικές συνθήκες Μελλοντική

Διαβάστε περισσότερα

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Κωνσταντίνος Παπασταματίου Μαθηματικά Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Συνοπτική Θεωρία Μεθοδολογίες Λυμένα Παραδείγματα Επιμέλεια: Μαθηματικός Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ. Καρτάλη 8 (με

Διαβάστε περισσότερα

κλασσική περιγραφή Κλασσική στατιστική

κλασσική περιγραφή Κλασσική στατιστική Η κανονική κατανομή στη κλασσική περιγραφή Κλασσική στατιστική φυσική Βίγκα Ελένη (ttp://users.aut.gr/vinga) Στατιστική Φυσική Διαφάνεια o o Μια πολύ απλή περίπτωση για να ξεκινήσουμε είναι: Na θεωρήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ευχαριστίες... 16 Δύο λόγια από την συγγραφέα... 17

Ευχαριστίες... 16 Δύο λόγια από την συγγραφέα... 17 Περιεχόμενα Ευχαριστίες... 16 Δύο λόγια από την συγγραφέα... 17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Το σύνολο των πραγματικών αριθμών... 19 1.1 Σύνολα αριθμών... 19 1.2 Αλγεβρική δομή του R... 20 1.2.1 Ιδιότητες πρόσθεσης...

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΘΟΔΟΣ PCA (Principle Component Analysis)

Η ΜΕΘΟΔΟΣ PCA (Principle Component Analysis) Η ΜΕΘΟΔΟΣ PCA (Principle Component Analysis) Η μέθοδος PCA (Ανάλυση Κύριων Συνιστωσών), αποτελεί μία γραμμική μέθοδο συμπίεσης Δεδομένων η οποία συνίσταται από τον επαναπροσδιορισμό των συντεταγμένων ενός

Διαβάστε περισσότερα

Κανονικ ες ταλαντ ωσεις

Κανονικ ες ταλαντ ωσεις Κανονικες ταλαντωσεις Ειδαµε ηδη οτι φυσικα συστηµατα πλησιον ενος σηµειου ευαταθους ισορροπιας συ- µπεριφερονται οπως σωµατιδια που αλληλεπιδρουν µε γραµµικες δυναµεις επαναφορας οπως θα συνεαινε σε σωµατιδια

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 3 Οι ιδιότητες των αριθμών... 37 3.1 Αριθμητικά σύνολα... 37 3.2 Ιδιότητες... 37 3.3 Περισσότερες ιδιότητες...

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 3 Οι ιδιότητες των αριθμών... 37 3.1 Αριθμητικά σύνολα... 37 3.2 Ιδιότητες... 37 3.3 Περισσότερες ιδιότητες... Περιεχόμενα Πρόλογος... 5 Κεφάλαιο Βασικές αριθμητικές πράξεις... 5. Τέσσερις πράξεις... 5. Σύστημα πραγματικών αριθμών... 5. Γραφική αναπαράσταση πραγματικών αριθμών... 6.4 Οι ιδιότητες της πρόσθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1. Ειδικές συναρτήσεις. 2. Μιγαδικές Συναρτήσεις. 3. Η Έννοια του Τελεστή. Κεφάλαιο - Ενότητα

Περιεχόμενα. 1. Ειδικές συναρτήσεις. 2. Μιγαδικές Συναρτήσεις. 3. Η Έννοια του Τελεστή. Κεφάλαιο - Ενότητα Περιεχόμενα Κεφάλαιο - Ενότητα σελ 1. Ειδικές συναρτήσεις 1.0 Εισαγωγή 1.1 Εξίσωση του Laplace Συστήματα συντεταγμένων 1.2 Συνάρτηση δ του Dirac 1.3 Συνάρτηση του Heaviside 1.4 Οι συναρτήσεις Β, Γ και

Διαβάστε περισσότερα

Συνολοκλήρωση και μηχανισμός διόρθωσης σφάλματος

Συνολοκλήρωση και μηχανισμός διόρθωσης σφάλματος ΜΑΘΗΜΑ 10 ο Συνολοκλήρωση και μηχανισμός διόρθωσης σφάλματος Η μέθοδος της συνολοκλήρωσης είναι ένας τρόπος με τον οποίο μπορούμε να εκτιμήσουμε τη μακροχρόνια σχέση ισορροπίας που υπάρχει μεταξύ δύο ή

Διαβάστε περισσότερα

Συνολοκλήρωση και VAR υποδείγματα

Συνολοκλήρωση και VAR υποδείγματα ΜΑΘΗΜΑ ο Συνολοκλήρωση και VAR υποδείγματα Ησχέσησ ένα στατικό υπόδειγμα συνολοκλήρωσης και σ ένα υπόδειγμα διόρθωσης λαθών μπορεί να μελετηθεί καλύτερα όταν χρησιμοποιούμε τις ιδιότητες των αυτοπαλίνδρομων

Διαβάστε περισσότερα

9.9 Ανεξαρτησία του επικαμπυλίου ολοκληρώματος από την καμπύλη ολοκληρώσεως. Συνάρτηση δυναμικού

9.9 Ανεξαρτησία του επικαμπυλίου ολοκληρώματος από την καμπύλη ολοκληρώσεως. Συνάρτηση δυναμικού 1 2 Τα θεωρήματα του Green, Stokes και Gauss 211 9.9 Ανεξαρτησία του επικαμπυλίου ολοκληρώματος από την καμπύλη ολοκληρώσεως. Συνάρτηση δυναμικού Ήδη στην παράγραφο 5.7 ασχοληθήκαμε με την ύπαρξη συνάρτησης

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΤΡΟ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ

2.3 ΜΕΤΡΟ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΥ ΠΑΥΛΟΣ.ptetragono.gr Σελίδα. ΜΕΤΡΟ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ Να βρεθεί το μέτρο των μιγαδικών :..... 0 0. 5 5 6.. 0 0. 5. 5 5 0 0 0 0 0 0 0 0 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ : ΜΕΤΡΟ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥ Αν τότε. Αν χρειαστεί

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλώματα με ημιτονοειδή διέγερση

Κυκλώματα με ημιτονοειδή διέγερση Κυκλώματα με ημιτονοειδή διέγερση Κυκλώματα με ημιτονοειδή διέγερση ονομάζονται εκείνα στα οποία επιβάλλεται τάση της μορφής: = ( ω ϕ ) vt V sin t όπου: V το πλάτος (στιγμιαία μέγιστη τιμή) της τάσης ω

Διαβάστε περισσότερα

5 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΔΥΟ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ

5 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΔΥΟ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ 48 49 5 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΔΥΟ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ 5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΡΙΣΜΟΣ: Κάθε συνάρτηση : A B με Α R n και Β R ονομάζεται πραγματική συνάρτηση n μεταβλητών ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ: Ι Αν Α R n και Β R n τότε έχουμε διανυσματική συνάρτηση

Διαβάστε περισσότερα

13 Μονοτονία Ακρότατα συνάρτησης

13 Μονοτονία Ακρότατα συνάρτησης 3 Μονοτονία Ακρότατα συνάρτησης Α. ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Θεώρημα Αν μια συνάρτηση f είναι συνεχής σ ένα διάστημα Δ, τότε: Αν f ( ) > 0για κάθε εσωτερικό του Δ, η f είναι γνησίως αύξουσα στο Δ. Αν

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος μέγιστης πιθανοφάνειας

Μέθοδος μέγιστης πιθανοφάνειας Μέθοδος μέγιστης πιθανοφάνειας Αν x =,,, παρατηρήσεις των Χ =,,,, τότε έχουμε διαθέσιμο ένα δείγμα Χ={Χ, =,,,} της κατανομής F μεγέθους με από κοινού σ.κ. της Χ f x f x Ορισμός : Θεωρούμε ένα τυχαίο δείγμα

Διαβάστε περισσότερα

Διακριτός Μετασχηματισμός Fourier

Διακριτός Μετασχηματισμός Fourier Διακριτός Μετασχηματισμός Fourier 1 Διακριτός Μετασχηματισμός Fourier Ο μετασχηματισμός Fourier αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της επεξεργασίας σήματος αλλά και συχνή αιτία πονοκεφάλου για όσους πρωτοασχολούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ. ρ Χρήστου Νικολαϊδη

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ. ρ Χρήστου Νικολαϊδη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ ρ Χρήστου Νικολαϊδη Δεκέμβριος Περιεχόμενα Κεφάλαιο : σελ. Τι είναι ένας πίνακας. Απλές πράξεις πινάκων. Πολλαπλασιασμός πινάκων.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ- ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ NAVIER STOKES

ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ- ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ NAVIER STOKES ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ- ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ NAVIER STOKES ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΣΕ ΕΝΑΝ ΑΠΕΙΡΟΣΤΟ ΟΓΚΟ ΡΕΥΣΤΟΥ Στο κεφάλαιο αυτό θα εξετάσουμε την ισορροπία των δυνάμεων οι οποίες ασκούνται σε ένα τυχόν σωματίδιο ρευστού.

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Μαθηματικά (Φυλλάδιο 1 ο )

Γενικά Μαθηματικά (Φυλλάδιο 1 ο ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Γενικά Μαθηματικά (Φυλλάδιο 1 ο ) Επιμέλεια Φυλλαδίου : Δρ. Σ. Σκλάβος Περιλαμβάνει: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΠΑΡΑΓΩΓΙΣΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Εισαγωγή στα Σήµατα Εισαγωγή στα Συστήµατα Ανάπτυγµα - Μετασχηµατισµός Fourier Μετασχηµατισµός Z

ΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Εισαγωγή στα Σήµατα Εισαγωγή στα Συστήµατα Ανάπτυγµα - Μετασχηµατισµός Fourier Μετασχηµατισµός Z ΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στα Σήµατα Εισαγωγή στα Συστήµατα Ανάπτυγµα - Μετασχηµατισµός Fourier Μετασχηµατισµός Laplace Μετασχηµατισµός Z Εφαρµογές Παράδειγµα ενός ηλεκτρικού συστήµατος Σύστηµα Παράδειγµα

Διαβάστε περισσότερα

Μονοτονία - Ακρότατα - 1 1 Αντίστροφη Συνάρτηση

Μονοτονία - Ακρότατα - 1 1 Αντίστροφη Συνάρτηση 4 Μονοτονία - Ακρότατα - Αντίστροφη Συνάρτηση Α. ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Μονοτονία συνάρτησης Μια συνάρτηση f λέγεται: Γνησίως αύξουσα σ' ένα διάστημα Δ του πεδίου ορισμού της, όταν για οποιαδήποτε,

Διαβάστε περισσότερα

Στοχαστικότητα: μελέτη, μοντελοποίηση και πρόβλεψη φυσικών φαινομένων

Στοχαστικότητα: μελέτη, μοντελοποίηση και πρόβλεψη φυσικών φαινομένων Στοχαστικότητα: μελέτη, μοντελοποίηση και πρόβλεψη φυσικών φαινομένων Δρ. Τακβόρ Σουκισιάν Κύριος Ερευνητής ΕΛΚΕΘΕ Forecasting is very dangerous, especially about the future --- Samuel Goldwyn 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΠΛΗ ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΤΑΛΑΝΤΩΣΗ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΠΛΗ ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΤΑΛΑΝΤΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΠΛΗ ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΤΑΛΑΝΤΩΣΗ ΘΕΜΑ 1 Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Σώμα εκτελεί Α.Α.Τ με περίοδο Τ και πλάτος Α. Αν διπλασιάσουμε το πλάτος της ταλάντωσης τότε η περίοδος της θα : α. παραμείνει

Διαβάστε περισσότερα

Μοντελοποίηση, Ανάλυση και Σχεδιασμός Στοχαστικών Συστημάτων

Μοντελοποίηση, Ανάλυση και Σχεδιασμός Στοχαστικών Συστημάτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Μοντελοποίηση, Ανάλυση και Σχεδιασμός Στοχαστικών Συστημάτων Ακαδ. Έτος 2014-2015 Διδάσκων: Βασίλης ΚΟΥΤΡΑΣ Λέκτορας

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας. με τη μέθοδο του απλού εκκρεμούς

Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας. με τη μέθοδο του απλού εκκρεμούς Εργαστηριακή Άσκηση 5 Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη μέθοδο του απλού εκκρεμούς Βαρσάμης Χρήστος Στόχος: Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας, g. Πειραματική διάταξη: Χρήση απλού εκκρεμούς.

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua. Μέρος Β /Στατιστική Μέρος Β Στατιστική Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.gr/gpapadopoulos) Από τις Πιθανότητες στη Στατιστική Στα προηγούμενα, στο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΗ ΥΛΙΚΟΥ ΣΗΜΕΙΟΥ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ

ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΗ ΥΛΙΚΟΥ ΣΗΜΕΙΟΥ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΗ ΥΛΙΚΟΥ ΣΗΜΕΙΟΥ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΘΕΣΗ ΤΡΟΧΙΑ ΜΕΤΑΤΟΠΙΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΗΜΑ. Παρατηρώντας τις εικόνες προσπαθήστε να ορίσετε τις θέσεις των διαφόρων ηρώων των κινουμένων σχεδίων. Ερώτηση: Πότε ένα σώμα

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Γνώσεις Μαθηματικών Α - Β Λυκείου

Βασικές Γνώσεις Μαθηματικών Α - Β Λυκείου Βασικές Γνώσεις Μαθηματικών Α - Β Λυκείου Αριθμοί 1. ΑΡΙΘΜΟΙ Σύνολο Φυσικών αριθμών: Σύνολο Ακέραιων αριθμών: Σύνολο Ρητών αριθμών: ακέραιοι με Άρρητοι αριθμοί: είναι οι μη ρητοί π.χ. Το σύνολο Πραγματικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕ ΤΟ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟ FOURIER

ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕ ΤΟ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟ FOURIER ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕ ΤΟ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟ FOURIER Ανάλυση σημάτων και συστημάτων Ο μετασχηματισμός Fourier (DTFT και DFT) είναι σημαντικότατος για την ανάλυση σημάτων και συστημάτων Εντοπίζει

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμητική εύρεση ριζών μη γραμμικών εξισώσεων

Αριθμητική εύρεση ριζών μη γραμμικών εξισώσεων Αριθμητική εύρεση ριζών μη γραμμικών εξισώσεων Με τον όρο μη γραμμικές εξισώσεις εννοούμε εξισώσεις της μορφής: f( ) 0 που προέρχονται από συναρτήσεις f () που είναι μη γραμμικές ως προς. Περιέχουν δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46 ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο................................................ 7 1. Το Λεξιλόγιο της Λογικής.............................................. 11. Σύνολα..............................................................

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς; Δικαιολογήστε την απάντησή σας.

Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. 1. Κάθε πολυώνυμο ανάγωγο επί του Z είναι ανάγωγο επί του Q. Σωστό. 2. Κάθε πολυώνυμο ανάγωγο επί του Q είναι ανάγωγο επί

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ. (Power of a Test) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21

Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ. (Power of a Test) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21 Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ (Power of a Test) Όπως είδαμε προηγουμένως, στον Στατιστικό Έλεγχο Υποθέσεων, ορίζουμε δύο είδη πιθανών λαθών (κινδύνων) που μπορεί να συμβούν όταν παίρνουμε αποφάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κεφ. Ιο ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ

Κεφ. Ιο ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος 75 Κεφ. Ιο ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ 1.1. Τυχαία γεγονότα ή ενδεχόμενα 17 1.2. Πειράματα τύχης - Δειγματικός χώρος 18 1.3. Πράξεις με ενδεχόμενα 20 1.3.1. Ενδεχόμενα ασυμβίβαστα

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι βαθμωτό μέγεθος? Ένα μέγεθος που περιγράφεται μόνο με έναν αριθμό (π.χ. πίεση)

Τι είναι βαθμωτό μέγεθος? Ένα μέγεθος που περιγράφεται μόνο με έναν αριθμό (π.χ. πίεση) TETY Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Ενότητα ΙΙ: Γραμμική Άλγεβρα Ύλη: Διανυσματικοί χώροι και διανύσματα, μετασχηματισμοί διανυσμάτων, τελεστές και πίνακες, ιδιοδιανύσματα και ιδιοτιμές πινάκων, επίλυση γραμμικών

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικά θέματα στα Μαθηματικά προσανατολισμού-ψηφιακό σχολείο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

Επαναληπτικά θέματα στα Μαθηματικά προσανατολισμού-ψηφιακό σχολείο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο -ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Απο το Ψηφιακό Σχολείο του ΥΠΠΕΘ Επιμέλεια: Συντακτική Ομάδα mathpgr Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ 1 ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ 1 ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης Φυλλάδιο Φυλλάδι555 4 ο ο.α) ΕΝΝΟΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ.α) ΕΝΝΟΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΙΙ Σεπτέµβριος 2001 ΘΕΜΑ 1 Ένα φυσικό σύστηµα, ενός βαθµού ελευθερίας, περιγράφεται από την ακόλουθη συνάρτηση

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΙΙ Σεπτέµβριος 2001 ΘΕΜΑ 1 Ένα φυσικό σύστηµα, ενός βαθµού ελευθερίας, περιγράφεται από την ακόλουθη συνάρτηση ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΙΙ Σεπτέµβριος 2001 ΘΕΜΑ 1 Ένα φυσικό σύστηµα, ενός βαθµού ελευθερίας, περιγράφεται από την ακόλουθη συνάρτηση Hamilton:, όπου κάποια σταθερά και η κανονική θέση και ορµή

Διαβάστε περισσότερα

3.4.2 Ο Συντελεστής Συσχέτισης τ Του Kendall

3.4.2 Ο Συντελεστής Συσχέτισης τ Του Kendall 3..2 Ο Συντελεστής Συσχέτισης τ Του Kendall Ο συντελεστής συχέτισης τ του Kendall μοιάζει με τον συντελεστή ρ του Spearman ως προς το ότι υπολογίζεται με βάση την τάξη μεγέθους των παρατηρήσεων και όχι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΒΟΛΙΜΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ. Μερικές βασικές έννοιες διανυσματικού λογισμού

ΕΜΒΟΛΙΜΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ. Μερικές βασικές έννοιες διανυσματικού λογισμού ΕΜΒΟΛΙΜΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Μερικές βασικές έννοιες διανυσματικού λογισμού ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ 1. Oρισμοί Διάνυσμα ονομάζεται η μαθηματική οντότητα που έχει διεύθυνση φορά και μέτρο.

Διαβάστε περισσότερα

HY213. ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑ AΝΑΛΥΣΗ ΙΔΙΑΖΟΥΣΩΝ ΤΙΜΩΝ

HY213. ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑ AΝΑΛΥΣΗ ΙΔΙΑΖΟΥΣΩΝ ΤΙΜΩΝ HY3. ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑ AΝΑΛΥΣΗ ΙΔΙΑΖΟΥΣΩΝ ΤΙΜΩΝ Π. ΤΣΟΜΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Μέθοδος ελαχίστων τετραγώνων Τα σφάλματα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι Κεφάλαιο Διανυσματικοί Χώροι Διανυσματικοί χώροι - Βασικοί ορισμοί και ιδιότητες Θεωρούμε τρία διαφορετικά σύνολα: Διανυσματικοί Χώροι α) Το σύνολο διανυσμάτων (πινάκων με μία στήλη) με στοιχεία το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ, ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΑ( FUNCTIONS,TRIGONOMETRY)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ, ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΑ( FUNCTIONS,TRIGONOMETRY) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ, ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΑ( FUNCTIONS,TRIGONOMETRY) 3.1 ΘΕΩΡΙΑ-ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ-ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ Συνάρτηση, ή απεικόνιση όπως ονομάζεται διαφορετικά, είναι μια αντιστοίχιση μεταξύ δύο συνόλων,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ KΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΦΟΡΙΚΩΝ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ 1

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ KΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΦΟΡΙΚΩΝ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ KΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΦΟΡΙΚΩΝ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ 1 1.1 Εισαγωγή... 1 1.2 Λύση ΔΕ, αντίστροφο πρόβλημα αυτής... 3 Ασκήσεις... 10 1.3 ΔΕ πρώτης τάξης χωριζομένων μεταβλητών... 12 Ασκήσεις... 15 1.4 Ομογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Ε π ι μ έ λ ε ι α Κ Ο Λ Λ Α Σ Α Ν Τ Ω Ν Η Σ

Ε π ι μ έ λ ε ι α Κ Ο Λ Λ Α Σ Α Ν Τ Ω Ν Η Σ Ε π ι μ έ λ ε ι α Κ Ο Λ Λ Α Σ Α Ν Τ Ω Ν Η Σ 1 Συναρτήσεις Όταν αναφερόμαστε σε μια συνάρτηση, ουσιαστικά αναφερόμαστε σε μια σχέση ή εξάρτηση. Στα μαθηματικά που θα μας απασχολήσουν, με απλά λόγια, η σχέση

Διαβάστε περισσότερα

1. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΣΗΜΑΤΑ

1. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΣΗΜΑΤΑ . ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΣΗΜΑΤΑ Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να δώσει μια γενική εικόνα του τι είναι σήμα και να κατατάξει τα διάφορα σήματα σε κατηγορίες ανάλογα με τις βασικές ιδιότητες τους. Επίσης,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 ο : Ταλαντώσεις

Κεφάλαιο 4 ο : Ταλαντώσεις Κεφάλαιο 4 ο : Ταλαντώσεις Φυσική Γ Γυμνασίου Περιοδικές Κινήσεις Όλες οι κινήσεις επαναλαμβάνονται σε ίσα χρονικά διαστήματα. Περιοδικές κινήσεις: Οι κινήσεις που επαναλαμβάνονται σε ίσα χρονικά διαστήματα.

Διαβάστε περισσότερα

3-Φεβ-2009 ΗΜΥ 429. 4. Σήματα

3-Φεβ-2009 ΗΜΥ 429. 4. Σήματα 3-Φεβ-2009 ΗΜΥ 429 4. Σήματα 1 Σήματα Σήματα είναι: σχήματα αλλαγών που αντιπροσωπεύουν ή κωδικοποιούν πληροφορίες σύνολο πληροφορίας ή δεδομένων σχήματα αλλαγών στο χρόνο, π.χ. ήχος, ηλεκτρικό σήμα εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 5 ΠΕΡΙΟΔΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 8 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 5 ΠΕΡΙΟΔΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 8 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΟ 2009 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 5 ΠΕΡΙΟΔΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 8 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 4 ώρες (240 λεπτά) ΕΠΙΤΡΕΠΟΜΕΝΑ ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ Ευρωπαικό τυπολόγιο Μη προγραμματιζόμενος υπολογιστής, χωρίς γραφικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( ))

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( )) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΘΕΩΡΗΜΑ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ (Θ.Μ.Τ.) [Θεώρημα Μέσης Τιμής Διαφορικού Λογισμού του κεφ..5 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Παράδειγμα. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac Σημειώσεις μαθήματος Μ1212 Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Χρήστος Κουρουνιώτης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2014 Κεφάλαιο 1 Διανυσματικοί Χώροι Στο εισαγωγικό μάθημα Γραμμικής Άλγεβρας ξεκινήσαμε μελετώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΑ 3,4. Συστήµατα ενός Βαθµού ελευθερίας. k Για E 0, η (1) ισχύει για κάθε x. Άρα επιτρεπτή περιοχή είναι όλος ο άξονας

ΚΕΦΑΛΑΙΑ 3,4. Συστήµατα ενός Βαθµού ελευθερίας. k Για E 0, η (1) ισχύει για κάθε x. Άρα επιτρεπτή περιοχή είναι όλος ο άξονας ΚΕΦΑΛΑΙΑ,4. Συστήµατα ενός Βαθµού ελευθερίας. Να βρεθούν οι επιτρεπτές περιοχές της κίνησης στον άξονα ' O για την απωστική δύναµη F, > και για ενέργεια Ε. (α) Είναι V και οι επιτρεπτές περιοχές της κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4 x2 - x1. x = x2 x1 . . 1

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4  x2 - x1. x = x2 x1 . . 1 1 1 o Κεφάλαιο: Ευθύγραµµη Κίνηση Πώς θα µπορούσε να περιγραφεί η κίνηση ενός αγωνιστικού αυτοκινήτου; Πόσο γρήγορα κινείται η µπάλα που κλώτσησε ένας ποδοσφαιριστής; Απαντήσεις σε τέτοια ερωτήµατα δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Η Γεωμετρία της Αντιστροφής Η βασική θεωρία. Αντιστροφή

Η Γεωμετρία της Αντιστροφής Η βασική θεωρία. Αντιστροφή Αντιστροφή Υποθέτουμε ότι υπάρχει ένας κανόνας ο οποίος επιτρέπει την μετάβαση από ένα σχήμα σε ένα άλλο, με τέτοιο τρόπο ώστε το δεύτερο σχήμα να είναι τελείως ορισμένο όταν το πρώτο είναι δοσμένο και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ: διαφορές των αγνώστων συναρτήσεων. σύνολο τιμών. F(k,y k,y. =0, k=0,1,2, δείκτη των y k. =0 είναι 2 ης τάξης 1.

ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ: διαφορές των αγνώστων συναρτήσεων. σύνολο τιμών. F(k,y k,y. =0, k=0,1,2, δείκτη των y k. =0 είναι 2 ης τάξης 1. ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ: Οι Εξισώσεις Διαφορών (ε.δ.) είναι εξισώσεις που περιέχουν διακριτές αλλαγές και διαφορές των αγνώστων συναρτήσεων Εμφανίζονται σε μαθηματικά μοντέλα, όπου η μεταβλητή παίρνει

Διαβάστε περισσότερα

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 1 1.1 Ευθύγραμμη κίνηση 1. Να αναφέρετε ποια από τα σώματα που φαίνονται στην εικόνα κινούνται. Α. Ως προς τη Γη B. Ως προς το αυτοκίνητο. Α. Ως προς τη Γη κινούνται το αυτοκίνητο, το αεροπλάνο και ο γλάρος.

Διαβάστε περισσότερα

minimath.eu Φυσική A ΛΥΚΕΙΟΥ Περικλής Πέρρος 1/1/2014

minimath.eu Φυσική A ΛΥΚΕΙΟΥ Περικλής Πέρρος 1/1/2014 minimath.eu Φυσική A ΛΥΚΕΙΟΥ Περικλής Πέρρος 1/1/014 minimath.eu Περιεχόμενα Κινηση 3 Ευθύγραμμη ομαλή κίνηση 4 Ευθύγραμμη ομαλά μεταβαλλόμενη κίνηση 5 Δυναμικη 7 Οι νόμοι του Νεύτωνα 7 Τριβή 8 Ομαλη κυκλικη

Διαβάστε περισσότερα

= x. = x1. math60.nb

= x. = x1. math60.nb MH ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΑΥΤΟΝΟΜΑ ΥΝΑΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΣΤΑΣΕΩΝ Χώρος Φάσεων : Επίπεδο (, Φασικές Τροχιές : Επίπεδες µονοπαραµετρικές καµπύλες (t (t χωρίς εγκάρσιες τοµές. Οι φασικές τροχιές µπορούν να υπολογιστούν από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΕΠΑ.Λ. Δ. Ε. ΚΟΝΤΟΚΩΣΤΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΕΠΑ.Λ. Δ. Ε. ΚΟΝΤΟΚΩΣΤΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΕΠΑ.Λ. 2013-2014 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ 1. Τι ονομάζουμε: i. πληθυσμό και μέγεθος πληθυσμού; (σελ. 59) ii. μεταβλητή; (σελ.59-60) 2. Ποιες μεταβλητές ονομάζονται ποσοτικές; (σελ.60)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1. ΚΕ Φ ΑΛ ΑΙ Ο 2 : Περ ιγ ραφ ή της κ ίν ησ ης

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1. ΚΕ Φ ΑΛ ΑΙ Ο 2 : Περ ιγ ραφ ή της κ ίν ησ ης 1 Σκοπός ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1 ΚΕ Φ ΑΛ ΑΙ Ο 2 : Περ ιγ ραφ ή της κ ίν ησ ης Να αποκτήσουν οι μαθητές τη δυνατότητα να απαντούν σε ερωτήματα που εμφανίζονται στην καθημερινή μας ζωή και έχουν σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα