ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ «ΔΙΑΦΟΡΙΚΈΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ» ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΓΕΝΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ» Α εξάμηνο Φαρμακευτικής Πανεπιστήμιο Αθηνών

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ «ΔΙΑΦΟΡΙΚΈΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ» ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΓΕΝΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ» Α εξάμηνο Φαρμακευτικής Πανεπιστήμιο Αθηνών"

Transcript

1 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ «ΔΙΑΦΟΡΙΚΈΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ» ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΓΕΝΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ» Α εξάμηνο Φαρμακευτικής Πανεπιστήμιο Αθηνών Αριστείδης Δοκουμετζίδης Επίκουρος Καθηγητής 1

2 1. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ Τι είναι οι διαφορικές εξισώσεις Οι διαφορικές εξισώσεις (ΔΕ) είναι εξισώσεις που περιέχουν παραγώγους μιας ή περισσότερων συναρτήσεων. Επίλυση μιας ΔΕ είναι ο προσδιορισμός της συνάρτησης της οποίας η παράγωγος εμφανίζεται στην ΔΕ. Για παράδειγμα η επίλυση της ΔΕ (xx) = gg(xx) Περιλαμβάνει την εύρεση της συνάρτησης f(x). Οι ΔΕ μπορούν να συνδέσουν ποσοτικά τα αίτια με τις παρατηρούμενες μεταβλητές ενός φαινομένου και γι αυτό χρησιμεύουν στη διατύπωση φυσικών νόμων, καθώς και μαθηματικών μοντέλων. Φυσικοί νόμοι και μαθηματικά μοντέλα Η χρονική εξέλιξη διαφόρων φυσικών φαινομένων είναι δυνατό να περιγράφει και να μελετηθεί ποσοτικά από μαθηματικές σχέσεις που συχνά διατυπώνονται από ΔΕ και χαρακτηρίζονται άλλοτε ως φυσικοί νόμοι και άλλοτε ως μαθηματικά μοντέλα Οι φυσικοί νόμοι και τα μαθηματικά μοντέλα δεν είναι ταυτόσημες έννοιες και παρόλο που έχουν πολλές ομοιότητες έχουν και μια βασική διαφορά: Οι φυσικοί νόμοι είναι ακριβείς και περιγράφουν πραγματικές ιδιότητες της φύσης. Πχ νόμος της βαρύτητας Τα μοντέλα ή πρότυπα στα Ελληνικά, είναι ποσοτικές περιγραφές φυσικών φαινομένων που δεν είναι απόλυτα ακριβείς. Είναι προσεγγίσεις και κατασκευάζονται προκειμένου να διατυπώσουν ποσοτικά ένα φαινόμενο εξυπηρετώντας μια συγκεκριμένη σκοπιμότητα, συνήθως περιγράφοντας μια σειρά δεδομένων ή παρατηρήσεων που σχετίζονται με αυτό το φαινόμενο. Έχει διατυπωθεί η ρήση ότι «όλα τα μοντέλα είναι λάθος, αλλά κάποια είναι χρήσιμα». Η σκοπός του μοντέλου μπορεί να είναι πρακτικός, ή ακόμα και εκπαιδευτικός. 2

3 Παράδειγμα φυσικού νόμου: Η εξίσωση κίνησης για ένα αντικείμενο που πέφτει Ο δεύτερος νόμος του Νεύτωνα είναι FF = mm aa Οπού F η δύναμη, m η μάζα και a η επιτάχυνση. Αλλά aa = /, όπου v η ταχύτητα, άρα αντικαθιστώντας λαμβάνουμε FF = mm Η δύναμη που αναπτύσσεται σε ένα αντικείμενο που πέφτει υπό την επίδραση της βαρύτητας στο κενό είναι FF = mmmm, όπου m η μάζα του και g η επιτάχυνση της βαρύτητας 9.8 m/sec 2. Η εξίσωση γίνεται mm = mmmm ή τελικά = gg και αποτελεί μια απλή διαφορική εξίσωση η λύση της οποίας θα μας δώσει την συνάρτηση της ταχύτητας ως προς το χρόνο, v(t), που πρακτικά μας λέει ότι η ταχύτητα αυξάνεται με σταθερό ρυθμό, δηλαδή σταθερή επιτάχυνση. Αν υποθέσουμε ότι αρχικά το αντικείμενο είναι σταματημένο, γράφουμε την αρχική συνθήκη v time v(0)=0 (m/sec) που είναι απαραίτητη για την πλήρη διατύπωση του προβλήματος. 3

4 Θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι το αντικείμενο δεν πέφτει στο κενό αλλά υπάρχει ατμόσφαιρα και υφίσταται αντίσταση ανάλογη της ταχύτητας του. Αυτή η παραδοχή δεν είναι ένας ακριβής νόμος, όπως ο νόμος του Νεύτωνα, αλλά ένα εμπειρικό προσεγγιστικό μοντέλο. Η ΔΕ τότε γίνεται mm = mmmm γγvv ή = gg γγvv mm όπου γ μια σταθερά που μπορεί να εξαρτάται από διάφορους παράγοντες όπως το σχήμα (η αεροδυναμική) του αντικειμένου. Π.χ. Μεγάλο γ για αλεξίπτωτο, μικρό για σφαίρα. Χωρίς να λύσουμε την ΔΕ, διαισθητικά μπορούμε να καταλάβουμε ότι όσο η ταχύτητα είναι μικρή και ισχύει gg > γγvv η ταχύτητα θα αυξάνει καθώς > 0, μέχρι μία οριακή τιμή και θα παραμείνει σταθερή καθώς η διαφορά gg γγvv θα μηδενιστεί και επομένως = 0. mm Η οριακή τιμή της ταχύτητας θα είναι: mm v vv = mmmm γγ time Παράδειγμα μοντέλου: Θηράματα και θηρευτές Στην επιστήμη της μελέτης των οικοσυστημάτων έχουν αναπτυχθεί θεωρητικά μαθηματικά μοντέλα για την μελέτη της δυναμικής των πληθυσμών ζώων σε οικοσυστήματα, όπως για παράδειγμα ένα πληθυσμό ψαριών σε μία λίμνη. Αρχικά θεωρούμε ότι έχουμε ψάρια που πολλαπλασιάζονται και ότι ο ρυθμός γέννησης τους είναι ανάλογος του υπάρχοντος πληθυσμού. Αυτό είναι μια λογική 4

5 υπόθεση αν αναλογιστεί κανείς για παράδειγμα ότι ο διπλάσιος αριθμός γονέων είναι λογικό να γεννήσει περίπου διπλάσιο αριθμό απογόνων. Οπότε μπορεί κανείς να εκφράσει την παρακάτω απλή ΔΕ = rrrr p time όπου p είναι ο πληθυσμός, του οποίου θέλουμε να βρούμε τη συνάρτηση που τον περιγράφει ως προς το χρόνο, t, (μονάδες: μήνες). Ο χρόνος συχνά ονομάζεται και ανεξάρτητη μεταβλητή. Επίσης r είναι η σταθερά ρυθμού με μονάδες (1/χρόνος ή εδώ 1/μήνες = μήνες -1 ) η οποία καθορίζει αν ο πληθυσμός αυξάνει αργά ή γρήγορα. Η λύση μίας τέτοιας διαφορικής εξίσωσης θα είναι μια αύξουσα συνάρτηση που θα ξεκινά από την αρχική τιμή του πληθυσμού p(0) και θα αυξάνεται ραγδαία, όπως θα δούμε αργότερα εκθετικά. Στη συνέχεια θεωρούμε ότι ψαράδες, ψαρεύουν ένα σταθερό αριθμό ψαριών κάθε μέρα, έστω k. Ο ρυθμός μεταβολής των θηραμάτων θα περιγράφεται τότε από την εξίσωση που είχαμε προηγούμενα προσθέτοντας τον ορό k, δηλαδή = rrrr kk p Σε αντίθεση με την προηγούμενη περίπτωση η λύση εδώ είναι πιο πολύπλοκη. Παρατηρούμε οτι για την οριακή τιμή time pp cc = kk/rr Ισχύει = 0 και το σύστημα βρίσκεται σε κατάσταση ισορροπίας. Δηλαδή ο ρυθμός γέννησης των ψαριών ισούται με τον ρυθμό που αυτά ψαρεύονται. 5

6 Αριθμητικό παράδειγμα: r=0.5/μηνα k=15 ψάρια /ημέρα = 450 ψάρια /μήνα pp cc = 450/0.5 = 900 ψάρια Η κατάσταση ισορροπίας μπορεί να επιτευχθεί μονό αν από την αρχή ο πληθυσμός έχει την τιμή p(0)=pc. Αν η αρχική τιμή του πληθυσμού είναι έστω και λίγο μεγαλύτερη από pc, ο ρυθμός ψαρέματος δεν θα επαρκεί για να ελέγξει το ρυθμό αναπαραγωγής και τα ψάρια θα αυξάνονται. Αντίθετα αν η αρχική τιμή είναι έστω λίγο μικρότερη από pc ο ρυθμός αναπαραγωγής δεν επαρκεί για να ισοσκελίσει το ρυθμό ψαρέματος και ο πληθυσμός των ψαριών καταρρέει μέχρι να μηδενιστεί. Παράδειγμα: απλό φαρμακοκινητικό μοντέλο Χορηγούμε μια ποσότητα φάρμακου ενδοφλεβίως. Θεωρούμε οτι το σώμα είναι ένα ομογενές διαμέρισμα μέσα στο οποίο η ποσότητα του φαρμάκου κατανέμεται ακαριαία οπότε η αρχική ποσότητα ισούται με τη δόση η οποία χορηγείται στιγμιαία. Όμως βαθμιαία η ποσότητα του φαρμάκου μειώνεται καθώς αυτό αποβάλλεται από τον οργανισμό με διάφορους φυσιολογικούς μηχανισμούς απομάκρυνσης, όπως η νεφρική απέκκριση, ο μεταβολισμός στο ήπαρ κ.α. Ο ρυθμός απομάκρυνσης του φαρμάκου θεωρούμε ότι είναι ανάλογος της εναπομείνασας ποσότητας την κάθε χρονική στιγμή. Η ποσότητα στο σώμα περιγράφεται από την εξίσωση ddaa = kkkk όπου Α(0)=Dose Το k είναι σταθερά ρυθμού και έχει μονάδες χρονος -1. Η λύση αυτου του συστήματος θα είναι μια φθίνουσα συνάρτηση που θα ξεκινά απο την τιμή της δόσης και θα καταλήγει στο μηδέν όταν το φάρμακο θα έχει απομακρυνθεί πλήρως. 6

7 A time Εναλλακτικά της στιγμιαίας χορήγησης μπορούμε να χορηγήσουμε το φάρμακο με ένα σταθερό ρυθμό. Τότε η εξίσωση θα είναι ddaa = RR kkkk όπου Α(0)=0 η αρχική ποσότητα του φαρμάκου και R ο ρυθμός χορήγησης. Η χρονική εξέλιξη αυτού του συστήματος θα είναι η εξής: Αρχικά η ποσότητα είναι μηδέν, αυξάνει με ρυθμό R ενώ η απομάκρυνση είναι μηδαμινή καθώς είναι ανάλογη της χαμηλής ποσότητας. Όμως καθώς τα επίπεδα του φαρμάκου ανεβαίνουν ο όρος της απομάκρυνσης γίνεται σημαντικός και επιβραδύνει την αύξηση της ποσότητας. Τελικά ο ρυθμός απομάκρυνσης εξισώνεται με το ρυθμό έγχυσης και το σύστημα ισορροπεί παραμένοντας σε σταθερή κατάσταση. Θα έχουμε σημείο ισορροπίας όταν ddaa = 0 για AA = RR/kk. A R A A k time time 7

8 Αν εκτός από την ποσότητα με σταθερό ρυθμό χορηγήσουμε επιπλέον και μια αρχική δόση εφόδου τότε η αρχική ποσότητα δεν θα είναι μηδέν αλλά θα είναι η δόση εφόδου. Όπως και στο μοντέλο της πληθυσμιακής δυναμικής όταν η αρχική ποσότητα είναι ακριβώς AA = RR/kk, η ποσότητα θα παραμείνει σταθερή καθώς ο ρυθμός έγχυσης είναι ίσος με τον ρυθμό απομάκρυνσης. Όμως για αρχική ποσότητα μικρότερη της RR/kk ο ρυθμός έγχυσης θα είναι μεγαλύτερος από το ρυθμό απομάκρυνσης και η ποσότητα θα αυξάνεται ασυμπτωτικά προς το RR/kk οπού οι δύο ρυθμοί εξισώνονται. Ομοίως για αρχική ποσότητα μεγαλύτερη της RR/kk ο ρυθμός εγχυσης θα ειναι μικρότερος απο το ρυθμό απομάκρυνσης και η ποσότητα θα μειώνεται ασυμπτωτικά προς το RR/kk. Έτσι η ισορροπία σε αυτό το σύστημα είναι ευσταθής σε αντίθεση με το σύστημα της πληθυσμιακής δυναμικής όπου το σημείο ισορροπίας είναι ασταθές. Γενικές αρχές σύνθεσης μοντέλων 1. Αναγνωρίζουμε τις ανεξάρτητες από εξηρτημένες μεταβλητές 2. Ορίζουμε τις μονάδες του κάθε μεγέθους 3. Εκφράζουμε τις βασικές αρχές του φαινομένου που περιγράφουμε, είτε είναι νόμοι, είτε είναι εμπειρικές αρχές. 4. Εκφράζουμε τις βασικές αρχές ως προς τις μεταβλητές του βήματος 1 εισάγοντας κατάλληλες παραμέτρους 5. Εξασφαλίζουμε ότι οι μονάδες είναι συμβατές 8

9 Λύση απλών διαφορικών εξισώσεων Θα βρούμε τη λύση του απλού φαρμακινητικού μοντέλου της στιγμιαίας ενδοφλέβιας χορήγησης με δύο τρόπους. Η ΔΕ είναι: ddaa = kkkk με A(0)=Dose Αρχικά θα συνθέσουμε τη λύση. Αν η ΔΕ ήταν της μορφής A ddaa = AA ποια συνάρτηση θα την ικανοποιούσε; Ψάχνουμε μια συνάρτηση της οποίας η παράγωγος να δίνει τον εαυτό της. Η εκθετική συνάρτηση έχει αυτή την ιδιότητα. AA = BBee tt Εμείς όμως ζητάμε μια συνάρτηση που παραγωγιζόμενη να δίνει τον εαυτό της επί μια σταθερά k. ddaa = kkkk Η συνάρτηση που ζητάμε είναι η εκθετική αλλά της παρακάτω μορφής AA = BBee kkkk time Διαφορικό & παράγωγος Για να λύσουμε τη ΔΕ ddyy(tt) = gg(tt) Ολοκληρώνουμε κατά μέλη ddyy(tt) = gg(tt) Εναλλακτικά μπορούμε να θεωρήσουμε την παράγωγο ως κλάσμα διαφορικών και να γράψουμε (tt) = gg(tt) και ολοκληρώνουμε τα διαφορικά ως εξής (tt) = gg(tt) Το διαφορικό (xx) είναι μια απειροστή μεταβολή του f(x), μεταβολή μεγέθους 0 Το ολοκλήρωμα συμβολίζει άθροιση. Το ορισμένο ολοκλήρωμα xx 2 (xx) = ff(xx 2 ) ff(xx 1 ) xx 1 είναι μια πεπερασμένη μεταβολή του f(x) Σαν να λέμε ότι ένα ευθύγραμμο τμήμα πεπερασμένου μήκους αποτελείται από άπειρα σημεία μήκους 0 ( σημεία) x (0 μήκος) = πεπερασμένο μέγεθος. Η παράγωγος (xx) είναι η απειροστή μεταβολή του f ανά απειροστή μεταβολή του x, δηλαδή ρυθμός μεταβολής του f ως προς x μεγέθους: 0 =πεπερασμενο. 0 9

10 γιατί ddaa = dd(bbee kkkk ) = kk BBee kkkk = kkkk Τη σταθερά Β την υπολογίζουμε από την αρχική τιμή A(0)=dose DDDDDDDD = BBee kk 0 = BB Έτσι τελικά η λύση είναι: AA = DDDDDDDD ee kkkk Εναλλακτικά μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τη μέθοδο των χωριζόμενων μεταβλητών ddaa = kkkk A(0)=Dose Χωρίζουμε τις μεταβλητές μεταφέροντας το A από την αριστερή πλευρά. 1 ddaa AA = kk Ολοκληρώνουμε κατά μέλη 1 AA ddaa = kkkkkk Επειδή dd ln AA = 1 AA ddaa ισχύει dd ln AA = kkkkkk Το A είναι πάντα θετικό ως ποσότητα φαρμάκου άρα ln AA = ln AA. 10

11 Ολοκληρώνοντας παίρνουμε ln AA = kkkk + CC Λύνουμε ως προς Α απολογαριθμίζοντας ee ln AA = ee kkkk+cc ή AA = ee kkkk ee CC ή θέτοντας BB = ee CC AA = ee kkkk BB Παρατήρηση: αν είχαμε αφήσει το ln AA θα είχαμε AA = ±ee kkkk ee CC και θα παίρναμε το ίδιο αποτέλεσμα απλώς θέτοντας BB = ±ee CC. Όπως και πριν υπολογίζουμε το Β από την αρχική τιμή AA = DDDDDDDD ee kkkk που είναι η τελική λύση. Σε πόσο χρόνο θα μειωθεί μια ποσότητα φαρμάκου Α1 στο μισό; Έστω ΑΑ 1 = DDDDDDDD ee kktt 1 ΑΑ 2 = ΑΑ 1 2 = DDDDDDDD ee kktt 2 Διαιρώντας κατά μέλη παίρνουμε 2 = ee kk(tt 1 tt 2 ) ln 2 = kk(tt 2 tt 1 ) tt 1/2 = tt 2 tt 1 = ln 2 /kk 11

12 Το t1/2 ονομάζεται χρόνος ημιζωής του φαρμάκου και είναι χαρακτηριστικό επακόλουθο του εκθετικού χαρακτήρα της κινητικής. Το μοντέλο μας χρησιμεύει ώστε να κατανοήσουμε αυτό το χαρακτηριστικό. Στη συνέχεια θα λύσουμε το φαρμακοκινητικό μοντέλο με σταθερή έγχυση φαρμάκου ddaa = RR kkkk A(0)=0 Μεταφέρουμε το A αριστερά. A 1 RR kkkk ddaa = 1 Ολοκληρώνουμε κατά μέλη 1 RR kkkk ddaa = time Επειδή dd ln RR kkkk = kk ddaa ισχύει RR kkkk 1 kk dd ln RR kkkk = 1 ln RR kkkk = tt + BB kk ln RR kkkk = kktt kkkk RR kkkk = ±ee kktt kkkk Θέτουμε BB = ±ee kkkk 12

13 RR kkkk = ΒΒ ee kktt AA = BB kk ee kktt + RR kk Θέτουμε BB = BB /kk AA = BB ee kktt + RR kk A(0)=0 0 = BB + RR kk BB = RR kk AA = RR kk (1 ee kktt ) Το μοντέλο αποκαλύπτει κάποια στοιχεία μη προφανή από την διαίσθηση μας: πχ ο ρυθμός της συσσώρευσης του φαρμάκου στον οργανισμό εξαρτάται από την παράμετρο k που χαρακτηρίζει την απομάκρυνση του φαρμάκου! Το μοντέλο μας χρησιμεύει ώστε να κατανοήσουμε αυτό το φαινόμενο. Αξία της μοντελοποίησης: Εκτιμούμε στο μοντέλο AA = DDDDDDDD ee kkkk την παράμετρο k μέσω μιας στιγμιαίας ενδοφλέβιας χορήγησης και μέτρησης των επίπεδων στο αίμα, και κατόπιν μπορούμε να προβλέψουμε τα επίπεδα του φαρμάκου στη σταθεροποιημένη κατάσταση καθώς και το χρόνο που θα πάρει ώστε να επιτευχθεί αυτή μέσω της εξίσωσης AA = RR/kk(1 ee kktt ) με άλλο δοσολογικό σχήμα. Κατηγοριοποίηση ΔΕ 13

14 Υπάρχουν διάφοροι τύποι ΔΕ. Παρακάτω θα αναφέρουμε μερικές από τις πιο συνηθισμένες κατηγοριοποιήσεις ΔΕ εξισώσεων αλλά και των τύπων των λύσεων αυτών. Συγκεκριμένα θα αναφέρουμε συνήθεις ΔΕ και με μερικές παραγώγους, Συστήματα ΔΕ, ΔΕ διαφόρων τάξεων, γραμμικές και μη γραμμικές ΔΕ, αυτόνομες και μη αυτόνομες ΔΕ. Επίσης θα αναφέρουμε αναλυτικές και αριθμητικές λύσεις ΔΕ. Πρέπει να επισημάνουμε ότι πέραν αυτών των κατηγοριών υπάρχουν και άλλοι τρόποι που μπορεί κάνεις να κατηγοριοποιήσει τις ΔΕ. Συνήθεις ΔΕ και με μερικές παραγώγους α) Οι συνήθεις ΔΕ, περιέχουν συνήθεις παραγώγους σε αντίθεση με τις ΔΕ με μερικές παραγώγους Παράδειγμα είναι ο νόμος του Νεύτωνα mm dd2 xx 2 = FF β) Οι ΔΕ με μερικές παραγώγους περιέχουν προφανώς μερικές παραγώγους. Παραδείγματα αποτελούν: Η εξίσωση επαγωγής θερμότητας ή διάχυσης Μερικές παράγωγοι Οι μερικές παράγωγοι αφορούν συναρτήσεις πολλών μεταβλητών, πχ f(x,y), σε αντίθεση με τις συναρτήσεις μιας μεταβλητής f(x). Η μερική παράγωγος μια συνάρτησης ως προς μιας από τις μεταβλητές της είναι η συνήθης παράγωγος της συνάρτησης θεωρώντας όλες τις άλλες μεταβλητές σταθερές. Παράδειγμα f(x,y)=x 2 y = 2xxxx = xx2 (xx, tt) tt = aa 2 uu(xx, tt) 2 περιγράφει την εξέλιξη στο χρόνο, t, αλλά και τη διάδοση στη χωρική διάσταση, x, της θερμότητας εντός ενός θερμοαγώγιμου υλικού, ή της διάχυσης μιας ουσίας σε ένα μέσο. Η Κυματική εξίσωση 2 uu(xx, tt) 2 = cc 2 uu(xx, tt) 2 14

15 περιγράφει την εξέλιξη στο χρόνο, t, αλλά και τη διάδοση στη χωρική διάσταση, x, της έντασης ενός κύματος. Συστήματα ΔΕ Εκτός από μεμονωμένες ΔΕ που περιγράφουν μια συνάρτηση, μπορούμε να έχουμε συστήματα ΔΕ. Δηλαδή περισσότερες από μία ΔΕ που εμπλέκουν ίσο αριθμό συναρτήσεων με τις παραγώγους τους. Παράδειγμα είναι οι εξισώσεις που περιγράφουν την ταχύτητα και τη θέση ενός σώματος κατά την ελεύθερη πτώση ενός σώματος = gg γγvv mm = vv Επίσης στη φαρμακοκινητική, μπορούμε να έχουν πολύπλοκα μοντέλα με πολλές συναρτήσεις που αντιστοιχούν στην ποσότητα του φαρμάκου σε διάφορα διαμερίσματα, που μπορούν να αντιστοιχούν σε διαφορετικά όργανα όπως για παράδειγμα το παρακάτω μοντέλο που περιέχει γαστρεντερική απορρόφηση ενός σκευάσματος που χορηγείται από το στόμα. ddαα gg = kk aaaa gg Ag Ab ddαα bb = kk aaaa gg kk ee AA bb όπου Ag είναι η ποσότητα του φαρμάκου στο διαμέρισμα του γαστρεντερικού, Ab η ποσότητα του φαρμάκου στο διαμέρισμα της κεντρικής κυκλοφορίας, ka η σταθερά ρυθμού απορρόφησης και ke η σταθερά ρυθμού απομάκρυνσης. Επίσης αρχικά το σύνολο της δόσης βρίσκεται στο διαμέρισμα του γαστρεντερικού οπότε Ag(0)=Dose ενώ το κεντρικό διαμέρισμα δεν έχει αρχικά φάρμακο Ab(0)=0. 15

16 Πληθυσμιακή δυναμική Έχουμε ήδη αναφέρει απλά μοντέλα πληθυσμιακής δυναμικής όπως τον πληθυσμό ψαριών σε μια λίμνη. Είναι δυνατόν να γράψουμε πιο πολύπλοκα μοντέλα που περιγράφουν τον ανταγωνισμό μεταξύ διαφορετικών ειδών θηραμάτων και θηρευτών που εξαρτώνται το ένα από το άλλο, με συστήματα ΔΕ. Για παράδειγμα το παρακάτω σύστημα ΔΕ = rrrr kkkkkk = gggggg cccc περιγράφει δύο πληθυσμούς p και q, θηραμάτων και θηρευτών αντίστοιχα. Στην πρώτη εξίσωση ο όρος rp περιγράφει το ρυθμό αναπαραγωγής του πληθυσμού των θηραμάτων p ενώ ο όρος kqp περιγράφει το ρυθμό μείωσης του πληθυσμού αυτού λόγω κατανάλωσής του από τους θηρευτές, στη λογική ότι όσο πιο πολλοί είναι οι θηρευτές τόσο πιο πολλά θηράματα θα σκοτώνουν και επίσης όσο πιο πολλά είναι τα θηράματα τόσο πιο εύκολο θα είναι να θηρευτούν. Ο ρυθμός αυτός ρυθμίζεται από τη σταθερά k. Στη δεύτερη εξίσωση ο όρος gqp εκφράζει το ρυθμό αναπαραγωγής των θηρευτών στη λογική ότι όσο πιο πολλοί τόσο πιο πολλούς απογόνους θα έχουν αλλά ο ρυθμός αυτός συνδέεται και με την αφθονία της τροφής, δηλαδή του πληθυσμού των θηραμάτων q. Τέλος ο όρος cq εκφράζει το θάνατο των θηρευτών. Στο σύστημα αυτό παρατηρούμε την πολύπλοκη εξάρτηση μεταξύ των δύο μεταβλητών που δίνει πλούσια δυναμική όπως ταλαντώσεις, η οποία μάλιστα μπορεί να είναι ποιοτικά διαφορετική ανάλογα με τις τιμές των παραμέτρων. Τάξη ΔΕ Τάξη μιας ΔΕ ονομάζεται η μέγιστη τάξη παραγώγου που περιέχει. Η γενική μορφή ΔΕ n τάξης είναι: FF tt, yy, yy,, yy (nn) = 0 16

17 Μία ΔΕ n τάξης χρειάζεται n αρχικές συνθήκες Πχ 2 ης τάξης mm dd2 xx 2 = FF x(0)=x0, dx/dt=v0 Μπορώ να την σπάσω σε 2 πρώτης τάξης mm = FF = vv x(0)=x0, v(0)=v0 Eν γένει μια διαφορική n τάξης μπορεί να γραφεί σαν σύστημα n διαφορικών 1 ης τάξης: yy (nn) = FF tt, yy, yy,, yy (nn 1) γίνεται με αντικατάσταση x1=y, x2=y, x3=y,..., xn=y (n-1) xx 1 = xx 2 xx 2 = xx 3 xx nn 1 = xx nn xx nn = FF(tt, xx 1, xx 2,, xx nn ) Θα χρειαστούμε n αρχικές συνθήκες. 17

18 Γραμμικές και μη γραμμικές ΔΕ Η ΔΕ FF tt, yy, yy,, yy (nn) = 0 είναι γραμμική τάξης n, όταν η συνάρτηση F είναι γραμμική ως προς τις μεταβλητές yy, yy,, yy (nn) δηλαδή aa 0 (tt)yy nn + aa 1 (tt)yy nn aa nn (tt)yy = gg(tt) στην αντίθετη περίπτωση είναι μη γραμμική Οι γραμμικές ΔΕ είναι αρκετά πιο εύκολες στην λύση τους, όπως άλλωστε και οι γραμμικές αλγεβρικές εξισώσεις. Πολλά φαινόμενα διατυπώνονται με γραμμικές ΔΕ, αλλά φυσικά σε πολλές περιπτώσεις έχουμε μη γραμμικές ΔΕ. Επειδή η λύση των γραμμικών ΔΕ είναι ευκολότερη και οι ιδιότητες τους καλύτερα μελετημένες, συχνά επιδιώκουμε να γραμμικοποιήσουμε μια μη γραμμική ΔΕ, αν είναι φυσικά εφικτό αυτό. Η γραμμικοποίηση είναι μία προσέγγιση που μπορεί να είναι ικανοποιητική κάτω από προϋποθέσεις. Παράδειγμα: απλό εκκρεμές Έστω εκκρεμές με νήμα μήκους l που εκτρέπεται ελαφρώς από το σημείο ισορροπίας του. Η εξίσωση κίνησης ως προς την απόσταση x είναι mm dd2 xx 2 = FF Όπου FF = mmmm sin θθ είναι η οριζόντια προβολή της δύναμης της βαρύτητας και θ η γωνία που σχηματίζει το νήμα με την κατακόρυφο, και δρα σαν δύναμη επαναφοράς. Επίσης η θέση x αντιστοιχεί στο μήκος τόξου xx = ll θθ επομένως ισχύει dd 2 xx 2 = ll dd2 θθ 2 18

19 Τελικά η ΔΕ γράφεται dd 2 θθ 2 = gg sin θθ ll Για μικρές γωνίες θ 0 ισχύει η προσέγγιση sinθ θ και η ΔΕ γραμμικοποιείται dd 2 θθ 2 = gg ll θθ Η ΔΕ αντιστοιχεί στη εξίσωση κίνησης του αρμονικού ταλαντωτή. Παράδειγμα: Φαρμακοκινητική Michaelis-Menten Η εξίσωση Michaelis-Menten συχνά χρησιμοποιείται για την περιγραφή κινητικών φαινομένων που παρουσιάζουν κορεσμό. Στη Φαρμακοκινητική χρησιμοποιείται μεταξύ άλλων για την περιγραφή του ρυθμού της απομάκρυνσης του φαρμάκου από το σώμα στην περίπτωση που αυτή πραγματοποιείται με μεταβολισμό του φαρμάκου μέσω κάποιου ενζύμου, η διαθέσιμη ποσότητα του οποίου μπορεί να κορεστεί. = VV mmmmmmaa KK mm + AA A(0)=Dose Αν η ποσότητα είναι μικρή σε σχέση με το Km (A<<Km) η ΔΕ γίνεται γραμμική διότι Km+A Km άρα = VV mmmmmm ΑΑ KK mm Για μεγάλες τιμές του Α, A>>Km = VV mmmmmm 19

20 Όπως φαίνεται από τα παραπάνω η φυσική σημασία των παραμέτρων είναι: Vmax είναι ο μέγιστος ρυθμός απομάκρυνσης, αφού έχει επέλθει κορεσμός και Km ονομάζεται σταθερά Michaelis-Menten και είναι η τιμή της ποσότητας Α για την οποία ο ρυμός είναι το μισό του μέγιστου Vmax. Πράγματι για Α=Km: VV mmmmmmaa KK mm +AA = VV mmmmmm KK mm = VV mmmmmm. KK mm +KK mm 2 Αυτόνομες και μη αυτόνομες ΔΕ Αν μια ΔΕ, γραμμική ή μη γραμμική, δεν εξαρτάται εκπεφρασμένα από την ανεξάρτητη μεταβλητή, που συνήθως είναι ο χρόνος, δηλαδή είναι της μορφής FF yy, yy,, yy (nn) = 0 ονομάζεται αυτόνομη. Παράδειγμα μη αυτόνομης ΔΕ είναι η παρκάτω: ddyy + 1 yy = 2 + tt 2 Αναλυτικές και αριθμητικές λύσεις ΔΕ Ιδανικά σε μια ΔΕ επιδιώκουμε να βρούμε την λύση της η οποία έχει την μορφή μιας αναλυτικής συνάρτησης y(t). Όμως συχνά και ιδιαίτερα σε μη γραμμικές ΔΕ δεν είναι δυνατόν βρούμε αναλυτική λύση, για διάφορους τεχνικούς λόγους, όπως πχ ότι δεν υπάρχει αναλυτική έκφραση για κάποιο ολοκλήρωμα που εμφανίζεται κατά την λύση της. Ακόμα και σε περιπτώσεις που δεν μπορούμε να γράψουμε μια αναλυτική έκφραση της λύσης της ΔΕ, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει λύση. Αν υπάρχει, μπορούμε να την προσομοιώσουμε αριθμητικά με την χρήση επαναληπτικού αλγορίθμου που υλοποιείται σε ηλεκτρονικό υπολογιστή. Η αριθμητική λύση διαφέρει από την αναλυτική στο ότι ενώ η αναλυτική έχει συνήθως γενικό χαρακτήρα και ισχύει για όλες ή τουλάχιστον για ένα εύρος τιμών 20

21 παραμέτρων και αρχικών συνθηκών, η αριθμητική λύση είναι ουσιαστικά μία συγκεκριμένη τροχιά που αποτελείται από μία αλληλουχία αριθμών και αναφέρεται σε συγκεκριμένες τιμές, παραμέτρων και αρχικών συνθηκών. Παράδειγμα Έστω η ΔΕ ddaa = kkkk με A(0)=Dose Αναλυτική λύση: AA = DDDDDDDD ee kkkk Ειδικά για Dose=10 και k=0.5 AA = 10 ee 0.5tt Αριθμητική λύση: Διακριτοποιούμε την εξίσωση θεωρώντας χρόνους t0, t1, t2,, tn-1, tn και αντίστοιχες τιμές της συνάρτησης Α, Α0, Α1, Α2,, Αn-1, Αn. Στόχος μας είναι να βρούμε τις τιμές των Αi το σύνολο των οποίων αποτελεί την αριθμητική λύση. Η διακριτοποιημένη ΔΕ για μια χρονική στιγμή tn και υποθέτοντας για ευκολία ότι ΔΔtt = tt nn tt nn 1 για όλα τα n, μπορεί να γραφεί: ΔΔAA ΔΔtt = AA nn AA nn 1 = kkaa ΔΔtt nn 1 Λύνουμε ως προς An AA nn = kkaa nn 1 ΔΔtt + AA nn 1 που ονομάζεται εξίσωση διαφορών 21

22 Πρέπει να θέσουμε Dose=10 και k=0.5 και επιπλέον Δt=0.1, και tend=1 AA 0 = 10 AA 1 = = 9.5 AA 2 = = Χρόνος Αριθμητική λύση Αναλυτική λύση

23 2. ΓΡΑΜΜΙΚΕΣ ΔΕ ΠΡΩΤΗΣ ΤΑΞΗΣ ΔΕ εξισώσεις πρώτης τάξης είναι ΔΕ που περιλαμβάνουν την πρώτη παράγωγο μιας συνάρτησης, δηλαδή είναι της μορφής ddyy = ff(yy, tt) όπου f(y,t) είναι μια συνάρτηση 2 μεταβλητών. Μια οποιαδήποτε παραγωγίσιμη συνάρτηση y=φ(t) που ικανοποιεί την ΔΕ για κάθε t σε ένα ορισμένο διάστημα, καλείται λύση της ΔΕ. Στόχος μας είναι βρούμε αυτή τη λύση. Γραμμικές ΔΕ με μεταβλητούς συντελεστές Όταν τη συνάρτηση f(y) είναι γραμμική ως προς την ανεξάρτητη μεταβλητή y τότε η ΔΕ εξίσωση καλείται γραμμική ΔΕ όπως έχουμε δει και ένα παράδειγμα είναι η ΔΕ ddyy = aaaa + bb Μάλιστα είδαμε ότι μια τέτοια εξίσωση μπορεί να περιγράψει κάτω από ορισμένες παραδοχές, τη κινητική ενός φαρμάκου σε οργανισμό ενός ασθενή κατά τη διάρκεια έγχυσης φαρμάκου με σταθερό ρυθμό. Θα δούμε πως λύνουμε γραμμικές ΔΕ της γενικότερης δυνατής μορφής η οποία είναι η εξής: ddyy + pp(tt)yy = gg(tt) Όπου p και g είναι συναρτήσεις της ανεξάρτητης μεταβλητής t. Η πρώτη εξίσωση μπορεί να λυθεί με απευθείας ολοκλήρωση αν την γράψουμε ως 23

24 1 yy bb/aa = aa Τότε με ολοκλήρωση παίρνουμε ln yy bb = aaaa + CC aa Από την οποία παίρνουμε ως γενική λύση την yy = bb + cc ee aaaa aa Όπου c=±e C είναι μια αυθαίρετη σταθερά. Για παράδειγμα αν a=2 και b=3 τότε η εξίσωση γίνεται ddyy + 2yy = 3 και η λύση της yy = 3 + cc ee 2tt 2 Για y(0)=3 έχουμε c=3-3/2=3/2 και η λύση γίνεται yy = 3 (1 + 2 ee 2tt ). Ενώ για y(0)=0 έχουμε c=-3/2 και η λύση γίνεται yy = 3 (1 2 ee 2tt ). Όλες οι λύσεις συγκλίνουν ασυμπτωτικά στην λύση yy = 3 που προκύπτει για c=0 2 όταν yy(0) = 3. 2 Δυστυχώς η μέθοδος αυτή δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη λύση της γενικής εξίσωσης. Μια πιο γενική μέθοδος είναι η μέθοδος των ολοκληρωτικών παραγόντων κατά την οποία η εξίσωση πολλαπλασιάζεται και από τα 2 μέρη με έναν κατάλληλο ολοκληρωτικό παράγοντα μ(t), ο οποίος διευκολύνει την ολοκλήρωση όπως θα δούμε 24

25 παρακάτω, αλλά μεταφέρει τη δυσκολία στην εύρεση της κατάλληλης συνάρτησης μ(t). Παράδειγμα 1 Θα λύσουμε την ίδια ΔΕ με ολοκληρωτικό παράγοντα ddyy + 2yy = 3 Πολλαπλασιάζουμε με την συνάρτηση μ(t), μμ(tt) ddyy + 2μμ(tt)yy = 3μμ(tt) Υποθέτουμε ότι είναι εφικτό να επιλέξουμε την μ(t) έτσι ώστε το αριστερό μέρος της ΔΕ να αποτελεί μια αναγνωρίσιμη μορφή παραγώγου κάποιας συνάρτησης. Τότε μπορούμε να ολοκληρώσουμε την ΔΕ παρόλο που δεν γνωρίζουμε την συνάρτηση y. Το αριστερό μέρος της ΔΕ μπορεί να γραφεί σαν [μ(t)y] αν ισχύει παράγωγος γινομένου: dd [μμ(tt)yy] = μμ(tt) + ddμμ(tt) yy ddμμ(tt) = 2μμ(tt) Το μ(t) που θέλουμε είναι ddμμ(tt)/ μμ(tt) = 2 dd ln μμ(tt) = 2 ln μμ(tt) = 2tt + KK μμ(tt) = kkee 2tt 25

26 Όπου k=e K και θέτουμε k=1 οπότε ο ολοκληρωτικός παράγοντας είναι μμ(tt) = ee 2tt Επιστρέφοντας στην ΔΕ, αντικαθιστούμε τον ΟΠ και παίρνουμε ddyy 2tt ee + 2ee2tt yy = 3ee 2tt Το αριστερό μέρος είναι η παράγωγος της συνάρτησης ee 2tt yy, όποτε η ΔΕ γίνεται dd (ee2tt yy) = 3ee 2tt και ολοκληρώνοντας παίρνουμε ee 2tt yy = 3 2 ee2tt + cc Λύνοντας ως προς y yy = ccee 2tt Θα γενικεύσουμε τη χρήση της μεθόδου των ΟΠ στην γενικότερη περίπτωση σε 3 διαδοχικά βήματα. Πρώτα θεωρούμε την περίπτωση: ddyy + aaaa = bb Ουσιαστικά είναι η ιδία περίπτωση, άπλα όπου 2 και 3 βάζουμε τα a και b αντίστοιχα. Ο ΟΠ είναι μμ(tt) = ee aatt. Το επόμενο βήμα είναι να λύσουμε την ΔΕ ddyy + aaaa = gg(tt) 26

27 Στην περίπτωση αυτή ο ΟΠ είναι πάλι μμ(tt) = ee aatt ddyy aaaa ee + aaeeaaaa yy = ee aaaa gg(tt) dd (eeaaaa yy) = ee aaaa gg(tt) ee aaaa yy = ee aaaa gg(tt) + cc yy = ee aaaa ee aaaa gg(tt) + ccee aaaa Παράδειγμα 2 ddyy + 1 yy = 2 + tt 2 Στην περίπτωση αυτή a=1/2 οπότε ο ΟΠ είναι μ(t)=e t/2 dd (eett/2 yy) = 2ee tt/2 + ttee tt/2 Ολοκληρώνοντας κάνοντας χρήση της ολοκλήρωσης κατά παράγοντες για τον όρο te t/2 : Επειδή ee tt/2 = 2ee tt/2 το ολοκλήρωμα γίνεται Ολοκλήρωση κατά παράγοντες Έστω συναρτήσεις u(x) και v(x) ttee tt/2 = tt(2ee tt/2 ) = 2ttee tt/2 2ee tt/2 = 2ttee tt/2 4ee tt/2 Τελικά η ΔΕ γίνεται: uuuuuu = uuuu vvvvvv ή uuuu = uuuu uu vvvvvv ee tt/2 yy = 4ee tt/2 + 2ttee tt/2 4ee tt/2 + cc 27

28 yy = 2tt + ccee tt/2 Ως συνήθως το c υπολογίζεται από την αρχική τιμή. Για παράδειγμα αντικαθιστώντας την αρχική τιμή yy(0) = 2 ισχύει 2=0+c δηλαδή c=2 και η λύση είναι yy = 2tt + 2ee tt/2. Παρατηρούμε ότι σε αντίθεση με το προηγούμενο παράδειγμα κατά το οποίο οι λύσεις συνέκλιναν όπως είδαμε σε ένα σημείο ισορροπίας, εδώ όλες οι λύσεις συγκλίνουν στην συνάρτηση yy = 2tt καθώς για μεγάλες τιμές του t ο όρος ccee tt/2 πάντα τείνει στο μηδέν. Η λύση yy = 2tt αντιστοιχεί στην περίπτωση c=0 για αρχική τιμή yy(0) = 0. Το τελευταίο βήμα είναι να λύσουμε την πιο γενική μορφή γραμμικής ΔΕ πρώτης τάξης: ddyy + pp(tt)yy = gg(tt) Πολλαπλασιάζουμε κατά τα γνωστά με τον ολοκληρωτικό παράγοντα μ(t) μμ(tt) ddyy + pp(tt)μμ(tt)yy = μμ(tt)gg(tt) Το αριστερό μέρος αποτελεί την παράγωγο της συνάρτησης μ(t)y αν το μ(t) ικανοποιεί την εξίσωση ddμμ(tt) = pp(tt)μμ(tt) Αν υποθέσουμε προς στιγμήν ότι το μ(t)>0 τότε έχουμε 1 ddμμ(tt) = pp(tt) μμ(tt) 28

29 και επομένως ln μμ(tt) = pp(tt) + kk Μας ενδιαφέρει να βρούμε ένα οποιονδήποτε μ(t), οπότε θέτοντας k=0 παίρνουμε την απλούστερη μορφή για το μ(t) μμ(tt) = ee pp(tt) Η αρχική ΔΕ γίνεται dd [μμ(tt)yy] = μμ(tt)gg(tt) οπότε μμ(tt)yy = μμ(tt)gg(tt) + cc Και η τελική λύση είναι: yy = μμ(tt)gg(tt) + cc μμ(tt) Παράδειγμα 3 Θέλουμε να λύσουμε το πρόβλημα αρχικών τιμών ttyy + 2yy = 4tt 2 με y(1)=2 Φέρνουμε τη ΔΕ στη μορφή yy + pp(tt)yy = gg(tt) yy + (2/tt)yy = 4tt 29

30 Όπου p(t)=2/t, g(t)=4t ΟΠ: μμ(tt) = ee 2 tt = ee 2 ln tt = tt 2 Αντικαθιστούμε στην ΔΕ: tt 2 yy + 2tttt = 4tt 3 (tt 2 yy) = 4tt 3 Ολοκληρώνουμε: tt 2 yy = tt 4 + cc yy = tt 2 + cc tt 2 Αντικαθιστούμε την αρχική συνθήκη, y(1)=2, για να υπολογίσουμε το c 2 = 1 + cc 1 cc = 1 yy = tt tt2, με t>0 Η λύση υπάρχει για τιμές t>0 και για μεγάλα t τείνει στην yy = tt 2 ενώ για tt 0, yy. Αυτό είναι αποτέλεσμα της παρουσίας του p(t)=2/t. Για αρχικές τιμές με t<0 υπάρχει άλλο σύνολο λύσεων συμμετρικά ως προς τον άξονα των y, το οποίο όμως δεν είναι τμήμα της λύσης του συγκεκριμένου προβλήματος αρχικών τιμών. Π.χ. για y(-1)=2 θα παίρναμε πάλι yy = tt Επίσης για y(1)=0, c=-1 και θα είχαμε την tt λύση yy = tt 2 1 tt2, όπως επίσης και για y(-1)=0 θα είχαμε την ίδια λύση αλλά για t<0. Αυτές όλες οι διαφορετικές λύσεις αντιστοιχούν σε διαφορετικά προβλήματα αρχικών τιμών η κάθε μία. Επίσης υπάρχει και μία εκφυλισμένη λύση που 30

31 επαληθεύει την ΔΕ για κάθε t, η yy = tt 2, η οποία αντιστοιχεί σε c=0. Πράγματι για yy = tt 2, yy = 2tt και η αρχική ΔΕ ttyy + 2yy = 4tt 2 επαληθεύεται: 2tt 2 + 2tt 2 = 4tt 2. Άσκηση 1 Βρείτε τη λύση της ΔΕ ttyy + 2yy = sintt με y(π/2)=1 Εφαρμογή: Χορήγηση φαρμάκου από το στόμα (per os). Θεωρούμε 2 διαμερίσματα, το γαστρεντερικό και την κυκλοφορία. Ag είναι η ποσότητα του φαρμάκου στο γαστρεντερικό και Ab ποσότητα του φαρμάκου στην κυκλοφορία. Ο ρυθμός μείωσης της ποσότητας του φαρμάκου, στο γαστρεντερικό δίνεται από την ΔΕ Ag Ab ddαα gg = kk aaaa gg Ενώ ο ρυθμός μεταβολής της ποσότητας του φαρμάκου, στην κυκλοφορία δίνεται από την ΔΕ ddαα bb = kk aaaa gg kk ee AA bb Ο όρος kk aa AA gg είναι ο ρυθμός απορρόφησης του φαρμάκου και αφαιρείται από την πρώτη ΔΕ ενώ προστίθεται στην δεύτερη. Ο όρος kk ee AA bb είναι ο ρυθμός απομάκρυνσης του φαρμάκου που τον έχουμε και προηγούμενα σε άλλες εφαρμογές με ενδοφλέβια χορήγηση. Οι αρχικές συνθήκες είναι Ag(0)=Dose και Ab(0)=0. Παρόλο που οι δύο ΔΕ αποτελούν σύστημα λύνονται εύκολα καθώς μπορούμε να λύσουμε την πρώτη ανεξάρτητα και να αντικαταστήσουμε τη λύση της στην δεύτερη. 31

32 Η λύση της πρώτης ΔΕ που εκφράζει την ποσότητα του φαρμάκου στο γαστρεντερικό Ag είναι μία εκθετική συνάρτηση όπως έχουμε δει και σε άλλες εφαρμογές: AA gg = DDDDDDDD ee kk aatt Αντικαθιστώντας αυτή τη λύση στη ΔΕ που εκφράζει την ποσότητα του φαρμάκου στην κυκλοφορία λαμβάνουμε μια ΔΕ με χρονικά μεταβαλλόμενο συντελεστή της μορφής ddyy + aaaa = gg(tt), με aa = kk ee και gg(tt) = kk aa DDDDDDDD ee kkaatt. ddαα bb = kk aadddddddd ee kk aatt kk ee AA bb Λύνουμε με ΟΠ μμ(tt) = ee kk eett A ee kk eett ddαα bb + kk eeee kk eett AA bb = kk aa DDDDDDDD ee (kk ee kk aa )tt dd (eekk eett AA bb ) = kk aa DDDDDDDD ee (kk ee kk aa )tt time (α) για ka ke, ολοκληρώνοντας παίρνουμε ee kk eett AA bb = kk aa DDDDDDDD ee (kk ee kk aa )tt + cc AA bb = ee kk eett kk aadddddddd kk ee kk aa ee (kk ee kk aa )tt + ccee kk eett AA bb = kk aadddddddd kk ee kk aa ee kk aatt + ccee kk eett Επειδή Ab(0)=0, cc = kk aadddddddd kk ee kk aa 32

33 AA bb = kk aadddddddd kk ee kk aa (ee kk aatt ee kk eett ) (β) Για την ειδική περίπτωση ka = ke=k dd (eekk eett AA bb ) = kk aa DDDDDDDD ee (kk ee kk aa )tt = kk DDDDDDDD Ολοκληρώνοντας παίρνουμε ee kk tt AA bb = kk DDDDDDDD tt + cc AA bb = ee kk tt kk DDDDDDDD tt + ccee kk tt Επειδή Ab(0)=0, cc = 0 AA bb = DDDDDDDD kk ttee kk tt Εφαρμογή: ανατοκισμός κατάθεσης Έστω ότι καταθέτουμε ένα αρχικό ποσό S0 στην τράπεζα με ετήσιο επιτόκιο r Θα δείξουμε ότι υποθέτοντας συνεχή ανατοκισμό, ισχύει η ΔΕ = rrrr με λύση SS(tt) = SS 0 ee rrrr Αν είχαμε ανατοκισμό κάθε χρόνο, μετά από t χρόνια SS(tt) = SS 0 (1 + rr) tt Αν είχαμε ανατοκισμό 2 φορές το χρόνο 33

34 SS(tt) = SS rr 2 2tt Αν είχαμε ανατοκισμό m φορές το χρόνο SS(tt) = SS rr mm mmmm SS(tt) SS 0 = 1 + rr mm mmmm Ισχύει η προσέγγιση lim 1 + rr mmmm mm mm = ee rrrr οπότε SS(tt) = ee rrrr SS 0 Για r=0.08 (8%) Τελικά SS(tt) = SS 0 ee rrrr Αυτή είναι λύση της ΔΕ = rrrr Αν καταθέτουμε ποσό k ανά έτος = rrrr + kk ΟΠ ee rrrr 34

35 SS(tt) = ccee rrrr kk rr cc = SS 0 + kk/rr επειδή SS(0) = SS 0 SS(tt) = SS 0 ee rrrr + kk rr (eerrrr 1) S0 αρχικό κεφάλαιο, r επιτόκιο, k ετήσιες καταθέσεις Εναλλακτικά για δάνειο: S0 ποσό δανείου, r επιτόκιο, k (αρνητικό) ετήσιες δόσεις αποπληρωμής Παράδειγμα: Συνταξιοδοτικός λογαριασμός ανοίγει σε ηλικία 25 ετών με επιτόκιο r=0.05 (5%) και ετήσιες καταθέσεις Στα 65 το ποσό θα ανέρχεται σε: (t=40, S0=0) SS(40) = (ee ) = Συνολικό ποσό κατάθεσης 2000x40=80000 Τόκοι SS(tt) = SS 0 ee rrrr + kk rr (eerrrr 1) SS 1 (tt) = SS 0 ee rrrr : προερχόμενο από αρχικό κεφάλαιο SS 2 (tt) = kk rr (eerrrr 1): προερχόμενο από ετήσιες καταθέσεις S(t) = SS 1 (tt) + SS 2 (tt) Αυτό λέγεται Αρχή της υπέρθεσης και ισχύει σε γραμμικά μοντέλα Αν είχαμε μη γραμμικό μοντέλο δεν θα ίσχυε: Π.χ. κλιμακωτό επιτόκιο r(s) (4% έως 10000, 5% από ως κλπ) = rr(s)ss Αν ήταν απλώς κυμαινόμενο το επιτόκιο εξακολουθεί να είναι γραμμικό = rr(tt)ss Αρχή της υπέρθεσης 35

36 Σε γραμμικά μοντέλα η συνολική απόκριση ενός συνόλου από εισόδους στο σύστημα είναι το άθροισμα των αποκρίσεων της κάθε εισόδου χωριστά Δηλαδή δεν υπάρχει «συνέργεια» Ένας λογαριασμός με σταθερό επιτόκιο, πχ 2%, των 1000 έχει ίδια απόδοση με το άθροισμα 10 λογαριασμών των 100 ή 1000 λογαριασμών του 1. Όμως με κλιμακωτό επιτόκιο δεν ισχύει αυτό γιατί τα στον μεγάλο λογαριασμό «συνεργάζονται» ώστε να μας ανεβάσουν σε κλιμάκιο με μεγαλύτερη απόδοση Είσοδοι στην γραμμική ΔΕ yy + pp(tt)yy = gg(tt) με y(0)=y0 είναι το y0 και το g(t), δηλαδή π.χ. yy + pp(tt)yy = 0 με y(0)=y0, λύση y1(t) yy + pp(tt)yy = gg aa (tt) με y(0)=0, λύση y2(t) yy + pp(tt)yy = gg bb (tt) με y(0)=0, λύση y3(t) yy + pp(tt)yy = gg aa (tt) + gg bb (tt) με y(0)=y0, λύση y4(t)= y1(t)+ y2(t)+ y3(t) Αρχή υπέρθεσης στην γραμμική Φαρμακοκινητική Έγχυση φαρμάκου με σταθερό ρυθμό ddaa = RR kkkk αρχικά Α(0)=0 Σημείο ισορροπίας στο AA = RR/kk Χορηγήσουμε δόση εφόδου Dose=R/k και ταυτόχρονα ξεκινάμε έγχυση συντήρησης ρυθμού τέτοια ώστε να παραμείνουν τα επίπεδα στο R/k 36

37 Επαναλαμβανόμενη χορήγηση Απλή ενδοφλέβια χορήγηση AA(tt) = DDDDDDDD ee kkkk Αν μικρύνει το μεσοδιάστημα τ και ταυτόχρονα μικρύνει και η δόση έτσι ώστε ο ρυθμός λήψης του φαρμάκου να παραμένει ο ίδιος (δηλαδή πιο συχνά αλλά από πιο λίγο) Βλέπουμε ότι η πολλαπλή χορήγηση στο όριο προσεγγίζει την συνεχή έγχυση ίδιου ρυθμού. 37

38 3. ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΕΣ ΔΕ ΠΡΩΤΗΣ ΤΑΞΗΣ Μέθοδος χωριζομένων μεταβλητών Με την μέθοδο των χωριζομένων μεταβλητών μπορούμε να λύσουμε μια συγκεκριμένη κατηγορία εν γένει μη γραμμικών ΔΕ. Έχουμε ήδη χρησιμοποιήσει την μέθοδο των χωριζόμενων μεταβλητών για να λύσουμε γραμμικές ΔΕ με σταθερούς συντελεστές της μορφής ddyy = aaaa + bb Τώρα θα χρησιμοποιήσουμε τη μέθοδο αυτή σε μια αρκετά πιο γενική κατηγορία μη γραμμικών ΔΕ ddyy = ff(xx, yy) Η ΔΕ είναι εν γένει μη γραμμική. Πάντα μπορούμε να τη γράψουμε στην ακόλουθη μορφή, χωρίζοντας σε 2 μέρη τον όρο f(x,y) MM(xx, yy) + NN(xx, yy) ddyy = 0 Πχ αν M(x,y)= -f(x,y) και N(x,y)=1 Στην ειδική περίπτωση που ο κάθε όρος Μ και Ν εξαρτάται μόνο από την μία μεταβλητή, η ΔΕ ονομάζεται διαχωρίσιμη, δηλαδή: MM(xx) + NN(yy) ddyy = 0 Η οποία μπορεί να λυθεί με απευθείας ολοκλήρωση 38

39 MM(xx) + (NN(yy) ddyy ) = cc Εναλλακτικά η ΔΕ μπορεί να γραφεί MM(xx) + NN(yy) = 0 Όπου και πάλι με απευθείας ολοκλήρωση παίρνουμε MM(xx) + NN(yy)=c Τη σταθερά c την προσδιορίζουμε αφού θέσουμε αρχικές τιμές x0 και y0 αλλά μπορούμε να γράψουμε και κατευθείαν xx MM(ss) + NN(ss)=0 xx 0 yy 0 yy Παράδειγμα 1 Θέλουμε να λύσουμε το πρόβλημα αρχικών τιμών = 3xx2 + 4xx + 2 2(yy 1) με y(0)=-1 Είναι χωριζομένων μεταβλητών καθώς μπορεί να γραφεί 2(yy 1) = 3xx2 + 4xx + 2 Ολοκληρώνοντας παίρνουμε yy 2 2yy = xx 3 + 2xx 2 + 2xx + cc 39

40 Τη σταθερά c την προσδιορίζουμε από την αρχική συνθήκη y(0)=-1 Για x0=0, y0=-1, αντικαθιστώντας παίρνουμε = 0 + cc cc = 3 Οπότε η λύση γίνεται: yy 2 2yy = xx 3 + 2xx 2 + 2xx + 3 Θέλουμε να λύσουμε ως προς y και σχηματίζουμε στο αριστερό μέρος ένα τέλειο τετράγωνο προσθέτοντας και στα δύο μέλη +1: yy 2 2yy + 1 = (yy 1) 2 = xx 3 + 2xx 2 + 2xx + 4 Οπότε λύνουμε ως προς y: yy = 1 ± xx 3 + 2xx 2 + 2xx + 4 Όμως κρατάμε μονό τη λύση με το «πλην» γιατί μόνο αυτή επαληθεύει την αρχική συνθήκη. Για «πλην» yy(0) = 1 4 = 1 Για «συν» yy(0) = = 3 Αν ένα πρόβλημα αρχικών τιμών είναι καλά ορισμένο δεν είναι δυνατόν να έχουμε 2 λύσεις. Αν αυτή η ΔΕ περιγράφει ένα φυσικό πρόβλημα οφείλει να έχει μια μοναδική χρονική εξέλιξη (τροχιά). Οπότε η τελική λύση είναι η yy = 1 xx 3 + 2xx 2 + 2xx + 4 Το διάστημα που ορίζεται η λύση αντιστοιχεί στο διάστημα που το υπόριζο είναι θετικό, δηλαδή x>-2. 40

41 Για το όριο x=-2, είναι y=1, όπου η ΔΕ εκφυλίζεται, καθώς έχουμε dy/dx=. Παράδειγμα 2: κινητική Michaelis - Menten Στη ΦΚ η κινητική ΜΜ για την απομάκρυνση της ποσότητας Α του φαρμάκου από ένζυμα που υπόκεινται κορεσμό, και μπορούν να δώσουν ένα μέγιστο ρυθμό απομάκρυνσης, Vmax, περιγράφεται από την παρακάτω ΔΕ. = VV mmmmmmaa KK mm + AA A(0)=dose Την γράφουμε στη μορφή «MM(xx) + NN(yy) ddyy = 0» KK mm + AA VV mmmmmm AA = 1 Με NN(yy) = KK mm+aa και MM(xx) = 1 VV mmmmmm AA KK mm VV mmmmmm AA 1 VV mmmmmm = 1 Ολοκληρώνουμε KK mm VV mmmmmm AA 1 = VV mmmmmm KK mm ln AA AA = tt + cc VV mmmmmm VV mmmmmm cc = KK mm VV mmmmmm ln VV mmmmmm 41

42 Παρατηρούμε ότι η λύση με την μέθοδο αυτή μπορεί να είναι πεπλεγμένη συνάρτηση δηλαδή να μην μπορούμε να λύσουμε ως προς Α ώστε να λάβουμε μια λύση της μορφής Α(t). Άσκηση 2 Βρείτε τη λύση της ΔΕ yy = 2yy 2 + xxyy 2 με y(0)=1 Ομογενείς ΔΕ Αν το δεξί μέρος μίας ΔΕ dy/dx=f(x,y) μπορεί να γραφεί ως συνάρτηση του λόγου y/x, τότε η εξίσωση ονομάζεται ομογενής, δηλαδή είναι της μορφής = ff yy xx Προσοχή! Η γραμμική ΔΕ a 0(t)y (n) + a 1(t)y (n-1) + + a n(t)y=g(t) ονομάζεται επίσης ομογενής, όταν g(t)=0 Αυτό ο ορισμός δεν σχετίζεται με τον άλλο!!! Η εξίσωση αυτή μπορεί να αναχθεί σε χωριζόμενων μεταβλητών εισάγοντας τον μετασχηματισμό y=ux, τότε = dd(uuuu) = xx + uu = ff(uu) 1 xx = 1 ff(uu) uu Η παραπάνω είναι διαχωρίσιμη της μορφής MM(xx) + NN(yy) ddyy = 0 42

43 Με MM(xx) = 1 1 και NN(yy) = xx ff(uu) uu Παράδειγμα 1 Η ΔΕ = yy2 2xxxx xx 2 γράφεται ως = yy xx yy xx άρα είναι ομογενής και θέτουμε y=ux xx + uu = uu2 + 2uu = uu2 + uu Η ΔΕ έχει ως λύσεις τις σταθερές συναρτήσεις u=0 και u=-1, που τη επαληθεύουν και οδηγούν στις λύσεις ως προς y=0 και y=-x, αντίστοιχα. Για u 0, -1 η ΔΕ μπορεί να γραφεί 1 xx = 1 uu(uu + 1) Αναπτύσσουμε σε μερικά κλάσματα τον όρο Και η ΔΕ γίνεται 1 xx = 1 uu 1 uu + 1 Ολοκληρώνοντας λαμβάνουμε 1 uu(uu+1) Μερικά κλάσματα: 1 uu(uu + 1) = AA uu + BB uu + 1 ΑΑ(uu + 1) + BBBB uu(uu + 1) = ΑΑΑΑ + AA + BBBB uu(uu + 1) 1 (ΑΑ + BB)uu + AA = uu(uu + 1) uu(uu + 1) AA + BB = 0 BB = 1 AA = 1 AA = 1 43

44 ln xx + ln cc = ln uu ln uu + 1 Όπου c μία σταθερά ολοκλήρωσης. Κάνοντας τις πράξεις και απολογαριθμίζοντας λαμβάνουμε cccc = uu uu + 1 Τελικά αντικαθιστώντας το u=y/x έχουμε cccc = yy/xx yy/xx + 1 = yy yy + xx Λύνοντας ως προς y, παίρνουμε yy = ccxx2 1 + cccc Η λύση y=0 περιλαμβάνεται στην παραπάνω λύση για c=0, ένω η λύση y=-1 προκύπτει λαμβάνοντας το όριο για cc ± Παράδειγμα 2 Η ΔΕ yy 4xx = xx yy γράφεται ως = yy/xx 4 1 yy/xx άρα είναι ομογενής και θέτουμε u=y/x ff(uu) = uu 4 1 uu 1 xx = 1 uu 4 1 uu uu = 1 uu 2 1 uu = 4 uu uu 44

45 Λύνουμε την ΔΕ: 1 1 uu = xx uu 2 4 Ολοκληρώνουμε 1 1 uu = xx (uu + 2)(uu 2) Εφαρμόζουμε μερικά κλάσματα 1 xx = uu uu 2 Τελικά λαμβάνουμε Μερικά κλάσματα: 1 uu (uu + 2)(uu 2) = ΑΑ(uu 2) + BB(uu + 2) (uu + 2)(uu 2) AA uu BB uu 2 = ΑΑΑΑ 2AA + BBBB + 2BB (uu + 2)(uu 2) 1 uu 2AA + 2BB + (AA + BB)uu = (uu + 2)(uu 2) (uu + 2)(uu 2) AA + BB = 1 2AA + 2BB = 2 2AA + 2BB = 1 2AA + 2BB = 1 4ΒΒ = 1 ΒΒ = 1 4 2AA 1 = 1 ΑΑ = ln xx = 3 4 ln uu ln uu 2 + cc 4 Που γίνεται για την λύση της u: ln(xx 4 uu uu 2 ) = 4cc Για να λύσουμε ως προς y πρέπει να αντικαταστήσουμε τον μετασχηματισμό u=y/x Άσκηση 3 Βρείτε τη λύση της ΔΕ yy = xx2 + 3xxxx + yy 2 xx 2 με y(1)=0 Εξισώσεις Bernoulli 45

46 Μη γραμμικές ΔΕ της μορφής yy + pp(tt)yy = qq(tt)yy nn όπου n ακέραιος, ονομάζονται Bernoulli Για n=0 ισχύει yy + pp(tt)yy = qq(tt), για n=1 ισχύει yy + (pp(tt) qq(tt))yy = 0, που είναι γραμμικές ΔΕ και λύνονται όπως περιγράψαμε στην προηγούμενη παράγραφο. Για n 0,1 είναι μη γραμμικές ΔΕ αλλά, ανάγονται σε γραμμικές με τον μετασχηματισμό u=y 1-n Διαιρώντας την ΔΕ με y n έχουμε yy pp(tt) + = qq(tt) yynn yynn 1 Εισάγουμε τον μετασχηματισμό uu = 1 = yy1 nn yynn 1 παραγωγίζοντας έχουμε uu = (1 nn)yy nn yy = 1 nn yy nn yy οπότε yy yy nn = uu 1 nn Η ΔΕ γράφεται 46

47 uu + pp(tt)uu = qq(tt) 1 nn ή uu + (1 nn)pp(tt)uu = (1 nn)qq(tt) που είναι μία γραμμική ΔΕ με μεταβλητούς συντελεστές της μορφής που είχαμε δει. ddyy + h(tt)yy = gg(tt) με h(t)=(1-n)p(t) και g(t)=(1-n)q(t) Είχαμε δει ότι η ΔΕ αυτή λύνεται με την χρήση του ολοκληρωτικού παράγοντα μμ(tt) = ee h(tt) δηλαδή (1 nn) μμ(tt) = ee pp(tt) Παράδειγμα: Λογιστική εξίσωση Ο ρυθμός αύξησης ενός πληθυσμού εξαρτάται από τον υπάρχοντα πληθυσμό = kkkk yy(0) = yy 0 yy = yy 0 ee kkkk 47

48 Όμως ο συντελεστής k μπορεί να μην είναι σταθερός, και είναι πιο ρεαλιστικό να θεωρήσουμε ότι μειώνεται όσο αυξάνει ο πληθυσμός αντικατοπτρίζοντας τους περιορισμένους πόρους του οικοσυστήματος στο οποίο ζει ο πληθυσμός. Δηλαδή θεωρούμε ότι k=r-ay. = (rr aaaa)yy Θέτοντας a=r/k η ΔΕ γίνεται = rr(1 yy KK )yy Σημεία ισορροπίας y=0 και y=k, όπου Κ ονομάζεται η χωρητικότητα του συστήματος. Η ΔΕ = rrrr rr KK yy2 είναι μια εξίσωση Bernoulli yy + pp(tt)yy = qq(tt)yy nn με p(t)=-r, q(t)=-r/k και n=2, η οποία όπως είπαμε λύνεται με τον μετασχηματισμό u=1/y εφαρμόζοντας τον τύπο uu + (1 nn)pp(tt)uu = (1 nn)qq(tt). uu + rrrr = rr KK Αυτή όπως έχουμε πει λύνεται με τον ΟΠ μμ(tt) = ee (1 nn) pp(tt) = ee rrrr. (uuee rrrr ) = rr KK eerrrr uuee rrrr = 1 KK eerrrr + cc uu = 1 KK + ccee rrrr yy = 1 uu = 1 1 KK + ccee rrrr = KK 1 + ccccee rrrr 48

49 Το c προσδιορίζεται από την αρχική τιμή του y. Για y(0)=y0 0 είναι cc = KK yy 0 KKyy 0 Για y(0)=0 είναι y(t)=0 για κάθε t. Παρατηρούμε ότι για μεγάλους χρόνους KK lim tt 1 + ccccee rrrr = KK 1 + cccc 0 = KK δηλαδή το σημείο ισορροπίας y=k είναι ευσταθές καθώς ανεξάρτητα από την αρχική τιμή του y η ασυμπτωτική λύση είναι το Κ. Εκτός αν η αρχική τιμή είναι το y=0 η οποία είναι επίσης σημείο ισορροπίας, αλλά ασταθές, καθώς ακόμα και αρχικές τιμές πολύ κοντά στο 0 καταλήγουν στο Κ και όχι στο 0. Σημειωτέον ότι την ΔΕ θα μπορούσαμε να την είχαμε λύσει με μέθοδο χωριζόμενων μεταβλητών κατευθείαν 1 (1 yy KK )yy = rr κάνοντας χρήση των μερικών κλασμάτων. Άσκηση 4 Βρείτε τη λύση της ΔΕ tt 2 yy + 2tttt yy 3 = 0 Όπου t>0 49

50 Πλήρεις ΔΕ και ολοκληρωτικοί παράγοντες Πλήρεις ΔΕ είναι άλλη μια ειδική κατηγορία μη γραμμικών ΔΕ που δεν είναι διαχωρίσιμες. Έστω η ΔΕ 2xx + yy 2 + 2xxxxyy = 0 Παρατηρούμε ότι η συνάρτηση ψψ(xx, yy) = xx 2 + xxyy 2 έχει την ιδιότητα xx = 2xx + yy2, yy = 2xxxx Έτσι η ΔΕ μπορεί να γραφεί xx + yy = 0 Υποθέτοντας, ότι το y είναι συνάρτηση του x και εφαρμόζοντας τον κανόνα της αλυσίδας, ddψψ = +, έχουμε ddxx xx yy ddψψ ddxx = dd (xx2 + xx yy 2 ) = 0 Οπότε ολοκληρώνοντας παίρνουμε ψψ(xx, yy) = xx 2 + xx yy 2 = cc όπου c μία σταθερά. Τέλος πρέπει να λύσουμε ως προς y. Η εύρεση της λύσης βασίστηκε στην αναγνώριση της συνάρτησης ψ. Γενικεύοντας τα παραπάνω, έστω η ΔΕ 50

51 MM(xx, yy) + NN(xx, yy)yy = 0 Έστω ότι μπορούμε να αναγνωρίσουμε μια συνάρτηση ψ τέτοια ώστε xx = MM(xx, yy), = NN(xx, yy) yy για την οποία η πεπλεγμένη μορφή ψψ(xx, yy) = cc ορίζει την διαφορίσιμη ως προς x συνάρτηση yy = φφ(xx). Τότε MM(xx, yy) + NN(xx, yy)yy = xx + yy = dd ψψ[xx, φφ(xx)] και η ΔΕ γράφεται dd ψψ[xx, φφ(xx)] = 0 Σε αυτή την περίπτωση η ΔΕ ονομάζεται πλήρης. Οι λύσεις της δίνονται σε πεπλεγμένη μορφή ως ψψ(xx, yy) = cc όπου c μία σταθερά. Θεώρημα: Έστω συναρτήσεις Μ, Ν, Μy και Nx (οι δείκτες συμβολίζουν μερικές παραγώγους) οι οποίες είναι συνεχείς στην ορθογώνια περιοχή R:α<x< β, γ<y< δ. Τότε η ΔΕ MM(xx, yy) + NN(xx, yy)yy = 0 (εξ. 1) Είναι πλήρης στη R αν και μόνο αν MM yy (xx, yy) = NN xx (xx, yy) (εξ. 2) 51

52 σε κάθε σημείο της R. Δηλαδή, υπάρχει μία συνάρτηση ψ που ικανοποιεί τις εξισώσεις ψψ xx = MM(xx, yy), ψψ yy = NN(xx, yy) (εξ. 3) αν και μόνο αν οι Μ και Ν ικανοποιούν την εξ. 2. Απόδειξη Πρώτα θα δείξουμε ότι αν υπάρχει ψ τέτοια ώστε να ικανοποιούνται οι εξ. 3 τότε ικανοποιείται και η εξ. 2. Από τις εξ. 3 υπολογίζουμε τις My και Nx MM yy (xx, yy) = ψψ xxxx (xx, yy), NN xx (xx, yy) = ψψ yyyy (xx, yy) Αφού My και Nx είναι συνεχείς, και οι ψxy και ψyx είναι επίσης συνεχείς και επομένως η εξ. 2 ισχύει. Στη συνέχεια δείχνουμε ότι αν τα Μ και Ν ικανοποιούν την εξ. 2 τότε η ΔΕ 1 είναι πλήρης. Η απόδειξη εμπλέκει την κατασκευή της συνάρτησης ψ που ικανοποιεί τις εξ. 3. Έστω ψ τέτοια ώστε ψψ xx = MM(xx, yy), τότε ολοκληρώνοντας τις εξ. 3 ως προς x και κρατώντας σταθερό το y λαμβάνουμε ψψ(xx, yy) = MM(xx, yy) + h(yy) (εξ. 4) Η συνάρτηση h είναι μια αυθαίρετη συνάρτηση του y που έχει το ρόλο της σταθεράς ολοκλήρωσης. Τώρα πρέπει να δείξουμε ότι αν ισχύει η εξ. 2, είναι πάντα δυνατό να διαλέξουμε h(y) τέτοια ώστε ψψ yy = ΝΝ. Παραγωγίζοντας το παραπάνω ολοκλήρωμα ως προς y: ψψ yy (xx, yy) = MM(xx, yy) + h (yy) = MM yy(xx, yy) + h (yy) Θέτοντας ψψ yy = ΝΝ και λύνοντας ως προς h (yy) λαμβάνουμε 52

53 h (yy) = NN(xx, yy) MM yy (xx, yy) (εξ. 5) Για να υπολογίσουμε το h(yy) είναι απαραίτητο το δεξί μέρος της εξ. 5 να είναι συνάρτηση μόνο του y. Πράγματι παραγωγίζοντας το δεξί μέρος της εξ 5 ως προς x παίρνουμε NN xx (xx, yy) MM yy (xx, yy) Το οποίο είναι 0 λόγω της εξ. 2. Άρα το δεξί μέρος της εξ. 5 δεν εξαρτάται από το x και με ολοκλήρωση ως προς y λαμβάνουμε το h(yy). Αντικαθιστώντας το h(yy) στην εξ. 4 παίρνουμε τη λύση των εξ. 3: ψψ(xx, yy) = MM(xx, yy) + NN(xx, yy) MM yy (xx, yy) Η απόδειξη περιέχει τη μέθοδο υπολογισμού του ψ. Για να βρούμε την τελική λύση πρέπει να λύσουμε ως προς y, το οποίο δεν είναι πάντα εφικτό. Παράδειγμα 1 Να λυθεί η ΔΕ (yy cos xx + 2xx ee yy ) + (sin xx + xx 2 ee yy 1)yy = 0 Παρατηρούμε ότι MM yy (xx, yy) = cos xx + 2xx ee yy = NN xx (xx, yy) Οπότε η ΔΕ είναι πλήρης, και επομένως υπάρχει ένα ψψ(xx, yy) τέτοιο ώστε ψψ xx (xx, yy) = ΜΜ = yy cos xx + 2xx ee yy ψψ yy (xx, yy) = ΝΝ = sin xx + xx 2 ee yy 1 53

54 Ολοκληρώνοντας την πρώτη ως προς x, παίρνουμε ψψ(xx, yy) = yy sin xx + xx 2 ee yy + h(yy) Την παραγωγίζουμε ως προς y και θέτουμε ψψ yy = ΝΝ ψψ yy (xx, yy) = sin xx + xx 2 ee yy + h (yy) = sin xx + xx 2 ee yy 1 Οπότε h (yy) = 1 και h(yy) = yy. Η σταθερά ολοκλήρωσης μπορεί να παραληφθεί καθώς χρειαζόμαστε μια οποιαδήποτε λύση και όχι την γενικότερη δυνατή. Αντικαθιστώντας την h(yy) παίρνουμε ψψ(xx, yy) = yy sin xx + xx 2 ee yy yy Οπότε η λύση της ΔΕ δίδεται από την πεπλεγμένη μορφή yy sin xx + xx 2 ee yy yy = cc Ολοκληρωτικοί παράγοντες. Είναι δυνατόν να μετατρέψουμε μια μη πλήρη ΔΕ σε πλήρη, πολλαπλασιάζοντας την με έναν κατάλληλο ολοκληρωτικό παράγοντα, όπως είχαμε δει και στις γραμμικές ΔΕ. Πολλαπλασιάζουμε την ΔΕ MM(xx, yy) + NN(xx, yy)yy = 0 με μία συνάρτηση μμ(xx, yy) τέτοια ώστε η ΔΕ που προκύπτει μμ(xx, yy)mm(xx, yy) + μμ(xx, yy)nn(xx, yy)yy = 0 να είναι πλήρης. Σύμφωνα με το θεώρημα που είδαμε, η ΔΕ είναι πλήρης αν και μόνο αν (μμ ΜΜ) yy = (μμ ΝΝ) xx. 54

55 Αφού τα Μ και Ν είναι γνωστές συναρτήσεις, η παραπάνω σχέση δηλώνει ότι ο ολοκληρωτικό παράγοντας μ πρέπει να ικανοποιεί την σχέση ΜΜμμ yy + MM yy μμ = μμ xx NN + μμ NN xx ΜΜμμ yy ΝΝ μμ xx + MM yy NN xx μμ = 0 η οποία είναι μια ΔΕ με μερικές παραγώγους, λύση της οποίας μας δίνει τον ολοκληρωτικό παράγοντα μ. Επίσης η λύση μπορεί να μην είναι μοναδική αλλά εμείς αρκούμαστε σε μία οποιαδήποτε από αυτές κατά προτίμηση την απλούστερη. Δυστυχώς η εύρεση του μ είναι εν γένει δύσκολη και καθίσταται χρήσιμη μόνο σε κάποιες ειδικές περιπτώσεις. Μία τέτοια ειδική περίπτωση είναι αυτή που το μ εξαρτάται μόνο από μία από τις μεταβλητές x ή y. Ας δούμε την περίπτωση που εξαρτάται μόνο από το x. (μμ ΜΜ) yy = μμ ΜΜ yy, (μμ ΝΝ) xx = μμ ΝΝ xx + NN ddμμ Άρα αφού (μμ ΜΜ) yy = (μμ ΝΝ) xx πρέπει ddμμ = ΜΜ yy NN xx μμ NN Αν το (ΜΜ yy NN xx )/NN εξαρτάται μόνο από το x, τότε η παραπάνω είναι μία γραμμική και διαχωρίσιμη ΔΕ της οποίας η λύση μπορεί να βρεθεί εύκολα και να μας δώσει τον ολοκληρωτικό παράγοντα μ(x). Αντίστοιχα μπορούμε να δουλέψουμε για να βρούμε το μ και για άλλες ειδικές περιπτώσεις, όπως για μ(y) ή για μ(xy). Παράδειγμα 2 Δίδεται η ΔΕ (3xx yy + yy 2 ) + (xx 2 + xx yy)yy = 0 55

56 Παρατηρούμε ότι δεν είναι πλήρης ΜΜ yy (xx, yy) = 3xx + 2yy, NN xx (xx, yy) = 2xx + yy Δηλαδή ΜΜ yy NN xx Ας δούμε αν υπάρχει μ(x) ΜΜ yy NN xx NN = 3xx + 2yy (2xx + yy) xx 2 + xxxx = xx + yy xx(xx + yy) = 1 xx Η οποία εξαρτάται μόνο από το x, επομένως υπάρχει μ(x) που ικανοποιεί την ΔΕ ddμμ = μμ xx Η λύση της οποίας είναι μμ(xx) = xx. Πολλαπλασιάζοντας την αρχική ΔΕ με το x παίρνουμε (3xx 2 yy + xxyy 2 ) + (xx 3 + xx 2 yy)yy = 0 Η ΔΕ αυτή είναι πλήρης καθώς ΜΜ yy = NN xx ΜΜ yy (xx, yy) = 3xx 2 + 2xxxx, NN xx (xx, yy) = 3xx 2 + 2xxxx Επομένως υπάρχει μία συνάρτηση ψ που ικανοποιεί τις εξισώσεις ψψ xx = MM(xx, yy) = 3xx 2 yy + xxyy 2, ψψ yy = NN(xx, yy) = xx 3 + xx 2 yy ψψ(xx, yy) = (3xx 2 yy + xxyy 2 ) + h(yy) = xx 3 yy + xx2 yy h(yy) ψψ yy = xx3 yy + xx2 yy h (yy) = xx 3 + xx 2 yy + h (yy) 56

57 Επειδή ψψ yy = ΝΝ και λύνοντας ως προς h (yy) λαμβάνουμε h (yy) = xx 3 + xx 2 yy xx 3 xx 2 yy = 0 h(yy) = 0 ψψ(xx, yy) = xx 3 yy + xx2 yy 2 2 Οπότε η λύση της ΔΕ δίδεται από την πεπλεγμένη μορφή xx 3 yy + xx2 yy 2 2 = cc η οποία είναι δευτεροβάθμια και μπορεί να λυθεί ως προς y. 4. ΎΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΛΥΣΕΩΝ ΔΕ Το ερώτημα είναι αν μια ΔΕ έχει λύση, ώστε να την βρούμε, και αν έχει και την εντοπίσουμε, είναι η μοναδική λύση ή μήπως υπάρχουν και άλλες; Για την γραμμική ΔΕ πρώτης τάξης Θεώρημα 1: Έστω συναρτήσεις p(t) και g(t) συνεχείς σε ένα ανοικτό διάστημα Ι:α<t<β το οποίο περιέχει το σημείο t=t0, τότε υπάρχει μια μοναδική συνάρτηση y=φ(t) η οποία ικανοποιεί την εξίσωση yy + pp(tt)yy = gg(tt) για κάθε t, στο Ι, και επίσης ικανοποιεί την αρχική συνθήκη y(t0)=y0 57

58 οπού y0 είναι μια αυθαίρετη αρχική τιμή Απόδειξη: Έχουμε δει ότι αν υπάρχει λύση η ΔΕ αυτή έχει την μορφή yy = μμ(tt)gg(tt) + cc μμ(tt) όπου μμ(tt) = ee pp(tt) Αφού η p είναι συνεχής στο διάστημα α<t<β, η συνάρτηση μ θα ορίζεται και αυτή στο ίδιο διάστημα και μάλιστα θα είναι μη μηδενική, παραγωγίσιμη συνάρτηση. Πολλαπλασιάζοντας την ΔΕ με μ(t) παίρνουμε [μμ(tt)yy] = μμ(tt)gg(tt) Αφού οι μ και g είναι συνεχείς, η συνάρτηση μ g είναι ολοκληρώσιμη. Το ολοκλήρωμα της μ g είναι παραγωγίσημο, οπότε η y υπάρχει και είναι παραγωγίσιμη συνάρτηση σε όλο το διάστημα α<t<β. Αντικαθιστώντας το y στην ΔΕ μπορεί να επαληθεύσει κάνεις ότι η λύση αυτή ικανοποιεί την ΔΕ στο διάστημα α<t<β. Επίσης η αρχική συνθήκη προσδιορίζει μια μοναδική τιμή για την σταθερά c. Επομένως η λύση είναι μοναδική. Ο ολοκληρωτικός παράγοντας μ(t) προσδιορίζεται μέσω μιας ολοκληρωτικής σταθεράς που εξαρτάται από το κάτω όριο του ολοκληρώματος (είχαμε θέσει την σταθερά αυθαίρετα k=0) μμ(tt) = ee tt tt0 pp(ss) και η λύση γίνεται 58

59 yy = tt μμ(ss)gg(ss) + cc tt 0 μμ(tt) τότε για να ικανοποιείται η αρχική συνθήκη πρέπει να ισχύει c=y0 yy = tt μμ(ss)gg(ss) + yy tt 0 0 μμ(tt) Παράδειγμα 1 Σε προηγούμενο παράδειγμα είχαμε λύσει τη ΔΕ ttyy + 2yy = 4tt 2 με y(1)=2 που είναι γραμμική ΔΕ yy + (2/tt)yy = 4tt με p(t)=2/t, g(t)=4t Η g(t) είναι συνεχής για όλα τα t, όμως η p(t) είναι συνεχής στα διαστήματα t<0 και t>0. Το διάστημα t>0 περιλαμβάνει την αρχική τιμή t=1, Οπότε το θεώρημα 1 εξασφαλίζει μία μοναδική λύση στο διάστημα 0<t<. Είχαμε βρει την λύση yy = tt tt2 με t>0 Αν η αρχική τιμή ήταν η y(-1)=2. Τότε το θεώρημα 1 θα εξασφάλιζε την ίδια λύση αλλά για ώρα στο διάστημα - <t<0. 59

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ «ΔΙΑΦΟΡΙΚΈΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ» ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΓΕΝΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ» Α εξάμηνο Φαρμακευτικής Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ «ΔΙΑΦΟΡΙΚΈΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ» ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΓΕΝΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ» Α εξάμηνο Φαρμακευτικής Πανεπιστήμιο Αθηνών ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ «ΔΙΑΦΟΡΙΚΈΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ» ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΓΕΝΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ» Α εξάμηνο Φαρμακευτικής Πανεπιστήμιο Αθηνών Αριστείδης Δοκουμετζίδης Επίκουρος Καθηγητής 1 1. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

4 ΣΥΝΕΧΗ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΔΥΝΑΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ - ΔΙΑΦΟΡΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ

4 ΣΥΝΕΧΗ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΔΥΝΑΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ - ΔΙΑΦΟΡΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ 4 ΣΥΝΕΧΗ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΔΥΝΑΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ - ΔΙΑΦΟΡΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ Τα συνεχή στο χρόνο δυναμικά συστήματα, γνωστά και ως συστήματα διαφορικών εξισώσεων, περιγράφουν φαινόμενα που μεταβάλλονται συνεχώς στο χρόνο.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ 1 η ΣΕΙΡΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Προβλήματα Αδιαστατοποίησης - Δυναμικής Πληθυσμών Άσκηση 3.3, σελίδα 32 από

Διαβάστε περισσότερα

Λ. Ζαχείλας. Επίκουρος Καθηγητής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Οικονομική Δυναμική 29/6/14

Λ. Ζαχείλας. Επίκουρος Καθηγητής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Οικονομική Δυναμική 29/6/14 1 Λ. Ζαχείλας Επίκουρος Καθηγητής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Οικονομική Δυναμική 9 Συνεχή δυναμικά συστήματα Μέρος 1 ο Λουκάς Ζαχείλας Ορισμός Διαφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Δυναμική Μηχανών Ι. Διδάσκων: Αντωνιάδης Ιωάννης. Απόκριση Συστημάτων 1 ου Βαθμού Ελευθερίας, που περιγράφονται από Σ.Δ.Ε.

Δυναμική Μηχανών Ι. Διδάσκων: Αντωνιάδης Ιωάννης. Απόκριση Συστημάτων 1 ου Βαθμού Ελευθερίας, που περιγράφονται από Σ.Δ.Ε. Δυναμική Μηχανών Ι Διδάσκων: Αντωνιάδης Ιωάννης Απόκριση Συστημάτων 1 ου Βαθμού Ελευθερίας, που περιγράφονται από Σ.Δ.Ε. 1 ης τάξης Άδεια Χρήσης Το παρόν υλικό βασίζεται στην παρουσίαση Απόκριση Συστημάτων

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Διαφορική Εξίσωση και λύση αυτής

1.1. Διαφορική Εξίσωση και λύση αυτής Εισαγωγή στις συνήθεις διαφορικές εξισώσεις 9 Διαφορική Εξίσωση και λύση αυτής Σε ότι ακολουθεί με τον όρο συνάρτηση θα εννοούμε μια πραγματική συνάρτηση μιας πραγματικής μεταβλητής, ορισμένη σε ένα διάστημα

Διαβάστε περισσότερα

website:

website: Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ιδρυμα Θεσσαλονίκης Τμήμα Μηχανικών Αυτοματισμού Μαθηματική Μοντελοποίηση Αναγνώριση Συστημάτων Μαάιτα Τζαμάλ-Οδυσσέας 6 Μαρτίου 2017 1 Εισαγωγή Κάθε φυσικό σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

Απόκριση σε Αρμονική Διέγερση

Απόκριση σε Αρμονική Διέγερση Δυναμική Μηχανών Ι Διδάσκων: Αντωνιάδης Ιωάννης Απόκριση σε Αρμονική Διέγερση Άδεια Χρήσης Το παρόν υλικό βασίζεται στην παρουσίαση Απόκριση σε Αρμονική Διέγερση του καθ. Ιωάννη Αντωνιάδη και υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθεις Διαφορικές Εξισώσεις Ι Ασκήσεις - 19/10/2017. Ακριβείς Διαφορικές Εξισώσεις-Ολοκληρωτικοί Παράγοντες. Η πρώτης τάξης διαφορική εξίσωση

Συνήθεις Διαφορικές Εξισώσεις Ι Ασκήσεις - 19/10/2017. Ακριβείς Διαφορικές Εξισώσεις-Ολοκληρωτικοί Παράγοντες. Η πρώτης τάξης διαφορική εξίσωση Συνήθεις Διαφορικές Εξισώσεις Ι Ασκήσεις - 19/10/2017 Ακριβείς Διαφορικές Εξισώσεις-Ολοκληρωτικοί Παράγοντες Η πρώτης τάξης διαφορική εξίσωση M(x, y) + (x, y)y = 0 ή ισοδύναμα, γραμμένη στην μορφή M(x,

Διαβάστε περισσότερα

Διαφορικές Εξισώσεις.

Διαφορικές Εξισώσεις. Διαφορικές Εξισώσεις. Εαρινό εξάμηνο 05-6. Λύσεις δεύτερου φυλλαδίου ασκήσεων.. Βρείτε όλες τις λύσεις της εξίσωσης Bernoulli x y = xy + y 3 καθορίζοντας προσεκτικά το διάστημα στο οποίο ορίζεται καθεμιά

Διαβάστε περισσότερα

Κεφ. 6Β: Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις (ΣΔΕ) - προβλήματα αρχικών τιμών

Κεφ. 6Β: Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις (ΣΔΕ) - προβλήματα αρχικών τιμών Κεφ. 6Β: Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις (ΣΔΕ) - προβλήματα αρχικών τιμών. Εισαγωγή (ορισμός προβλήματος, αριθμητική ολοκλήρωση ΣΔΕ, αντικατάσταση ΣΔΕ τάξης n με n εξισώσεις ης τάξης). Μέθοδος Euler 3. Μέθοδοι

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακες Ορίζουσες. Πίνακας: ορθογώνια διάταξη αριθμών που αποτελείται από γραμμές και στήλες.

Πίνακες Ορίζουσες. Πίνακας: ορθογώνια διάταξη αριθμών που αποτελείται από γραμμές και στήλες. 1 Πίνακες Ορίζουσες Πίνακας: ορθογώνια διάταξη αριθμών που αποτελείται από γραμμές και στήλες. Παράδειγμα (χορήγηση Βαλασικλοβιρης (αντιυπερτασικό) σε νήπια) Ηλικία (μήνες) Μέσο Cmax (μg/ml) Μέσο βάρος

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Δυναμικών Εξισώσεων

Επίλυση Δυναμικών Εξισώσεων Δυναμική Μηχανών Ι Διδάσκων: Αντωνιάδης Ιωάννης Επίλυση Δυναμικών Εξισώσεων Άδεια Χρήσης Το παρόν υλικό βασίζεται στην παρουσίαση Επίλυση Δυναμικών Εξισώσεων του καθ. Ιωάννη Αντωνιάδη και υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ. Τμήμα Φαρμακευτικής Α εξάμηνο. Αριστείδης Δοκουμετζίδης. Ύλη. Διανύσματα. Πίνακες Ορίζουσες - Συστήματα. Διαφορικές εξισώσεις

ΓΕΝΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ. Τμήμα Φαρμακευτικής Α εξάμηνο. Αριστείδης Δοκουμετζίδης. Ύλη. Διανύσματα. Πίνακες Ορίζουσες - Συστήματα. Διαφορικές εξισώσεις 1 ΓΕΝΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Τμήμα Φαρμακευτικής Α εξάμηνο Αριστείδης Δοκουμετζίδης Ύλη Διανύσματα Πίνακες Ορίζουσες - Συστήματα Διαφορικές εξισώσεις ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ Μία φυσική ποσότητα μπορεί να αναπαρίσταται

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία στα Μαθηματικά κατεύθυνσης της Γ Λυκείου

Η Θεωρία στα Μαθηματικά κατεύθυνσης της Γ Λυκείου Η Θεωρία στα Μαθηματικά κατεύθυνσης της Γ Λυκείου wwwaskisopolisgr έκδοση 5-6 wwwaskisopolisgr ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ 5 Τι ονομάζουμε πραγματική συνάρτηση; Έστω Α ένα υποσύνολο του Ονομάζουμε πραγματική συνάρτηση

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Εξέταση Σεπτεμβρίου 25/9/2017 Διδάσκων: Ι. Λυχναρόπουλος

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Εξέταση Σεπτεμβρίου 25/9/2017 Διδάσκων: Ι. Λυχναρόπουλος Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Εξέταση Σεπτεμβρίου 5/9/07 Διδάσκων: Ι. Λυχναρόπουλος Άσκηση (Μονάδες ) Να δειχθεί ότι το πεδίο F( x, y) = y cos x + y,sin x

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα Αυτομάτου Ελέγχου Ι

Συστήματα Αυτομάτου Ελέγχου Ι ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Συστήματα Αυτομάτου Ελέγχου Ι Ενότητα #9: Σύστημα ης τάξης: Χρονική Απόκριση και Χαρακτηριστικά Μεγέθη (Φυσικοί Συντελεστές) Δημήτριος

Διαβάστε περισσότερα

Βιομαθηματικά BIO-156. Συνεχή στο χρόνο δυναμικά συστήματα. Ντίνα Λύκα. Εαρινό Εξάμηνο, 2017

Βιομαθηματικά BIO-156. Συνεχή στο χρόνο δυναμικά συστήματα. Ντίνα Λύκα. Εαρινό Εξάμηνο, 2017 Βιομαθηματικά BIO-156 Συνεχή στο χρόνο δυναμικά συστήματα Ντίνα Λύκα Εαρινό Εξάμηνο, 2017 lika@biology.uoc.gr Συνεχή στο χρόνο δυναμικά συστήματα Τα συνεχή στο χρόνο δυναμικά συστήματα περιγράφουν φαινόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακες Γραμμικά Συστήματα

Πίνακες Γραμμικά Συστήματα Πίνακες Γραμμικά Συστήματα 1. Είδη Πινάκων Οι πίνακες είναι ένα χρήσιμο μαθηματικό εργαλείο, με εφαρμογές και διασυνδέσεις σε πολλές επιστήμες. Η σημαντικότερη εφαρμογή των πινάκων είναι στην επίλυση συστημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Μοντελοποίηση Μηχανικών Συστημάτων Πολλών Βαθμών Ελευθερίας

Μοντελοποίηση Μηχανικών Συστημάτων Πολλών Βαθμών Ελευθερίας Δυναμική Μηχανών Ι Διδάσκων: Αντωνιάδης Ιωάννης Μοντελοποίηση Μηχανικών Συστημάτων Πολλών Βαθμών Ελευθερίας Άδεια Χρήσης Το παρόν υλικό βασίζεται στην παρουσίαση Μοντελοποίηση Μηχανικών Συστημάτων Πολλών

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4, σελίδα 193. α) Γράφουμε τις εξισώσεις πληθυσμού. Tα κρίσιμα σημεία (xx 0, yy 0 ) του συστήματος προκύπτουν από την εξίσωση

Άσκηση 4, σελίδα 193. α) Γράφουμε τις εξισώσεις πληθυσμού. Tα κρίσιμα σημεία (xx 0, yy 0 ) του συστήματος προκύπτουν από την εξίσωση Προβλήματα Αδιαστατοποίησης Δυναμικής Πληθυσμών Άσκηση 4, σελίδα 193 α) Γράφουμε τις εξισώσεις πληθυσμού και θέτουμε xx = FF(xx, yy) και yy = GG(xx, yy) από το βιβλίο «Mathematica και Εφαρμογές» του Στέφανου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφ. 7: Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις (ΣΔΕ) - προβλήματα αρχικών τιμών

Κεφ. 7: Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις (ΣΔΕ) - προβλήματα αρχικών τιμών Κεφ. 7: Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις (ΣΔΕ) - προβλήματα αρχικών τιμών 7. Εισαγωγή (ορισμός προβλήματος, αριθμητική ολοκλήρωση ΣΔΕ, αντικατάσταση ΣΔΕ τάξης n με n εξισώσεις ης τάξης) 7. Μέθοδος Euler 7.3

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΕΤΡΗΣΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΣΕ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΕΤΡΗΣΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΣΕ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Κεφάλαιο ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΕΤΡΗΣΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΣΕ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Στη διαδικασία σχεδιασμού των Συστημάτων Αυτομάτου Ελέγχου, η απαραίτητη και η πρώτη εργασία που έχουμε να κάνουμε, είναι να

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά. Ενότητα 2: Διαφορικός Λογισμός. Σαριαννίδης Νικόλαος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη)

Μαθηματικά. Ενότητα 2: Διαφορικός Λογισμός. Σαριαννίδης Νικόλαος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Μαθηματικά Ενότητα 2: Διαφορικός Λογισμός Σαριαννίδης Νικόλαος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Βιομαθηματικά BIO-156

Βιομαθηματικά BIO-156 Βιομαθηματικά BIO-156 Συνεχή στο χρόνο δυναμικά συστήματα Ντίνα Λύκα Εαρινό Εξάμηνο, 2013 lika@biology.uoc.gr Συνεχή στο χρόνο δυναμικά συστήματα Τα συνεχή στο χρόνο δυναμικά συστήματα περιγράφουν φαινόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ. Μαθηματικά 2. Σταύρος Παπαϊωάννου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ. Μαθηματικά 2. Σταύρος Παπαϊωάννου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ Μαθηματικά Σταύρος Παπαϊωάννου Ιούνιος 05 Τίτλος Μαθήματος Περιεχόμενα Χρηματοδότηση... Error! Bookark no dfind. Σκοποί Μαθήματος (Επικεφαλίδα

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμητική Ανάλυση & Εφαρμογές

Αριθμητική Ανάλυση & Εφαρμογές Αριθμητική Ανάλυση & Εφαρμογές Διδάσκων: Δημήτριος Ι. Φωτιάδης Τμήμα Μηχανικών Επιστήμης Υλικών Ιωάννινα 2017-2018 Υπολογισμοί και Σφάλματα Παράσταση Πραγματικών Αριθμών Συστήματα Αριθμών Παράσταση Ακέραιου

Διαβάστε περισσότερα

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Α Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Α Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Α Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ (Α ΜΕΡΟΣ: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ) Επιμέλεια: Καραγιάννης Ιωάννης, Σχολικός Σύμβουλος Μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Οι παρούσες σημειώσεις αποτελούν βοήθημα στο μάθημα Αριθμητικές Μέθοδοι του 5 ου εξαμήνου του ΤΜΜ ημήτρης Βαλουγεώργης Καθηγητής Εργαστήριο Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Δυναμική Μηχανών I. Επίλυση Προβλημάτων Αρχικών Συνθηκών σε Συνήθεις. Διαφορικές Εξισώσεις με Σταθερούς Συντελεστές

Δυναμική Μηχανών I. Επίλυση Προβλημάτων Αρχικών Συνθηκών σε Συνήθεις. Διαφορικές Εξισώσεις με Σταθερούς Συντελεστές Δυναμική Μηχανών I Επίλυση Προβλημάτων Αρχικών Συνθηκών σε Συνήθεις 5 3 Διαφορικές Εξισώσεις με Σταθερούς Συντελεστές 2015 Δημήτριος Τζεράνης, Ph.D Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Ε.Μ.Π. tzeranis@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 11 ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Επανεξέταση του αρμονικού ταλαντωτή

Κεφάλαιο 11 ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Επανεξέταση του αρμονικού ταλαντωτή Κεφάλαιο 11 ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Μία ειδική κατηγορία διδιάστατων δυναμικών συστημάτων είναι τα λεγόμενα συντηρητικά συστήματα. Ο όρος προέρχεται από την μηχανική, όπου για υλικό σημείο που δέχεται δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

2 Η ΠΡΟΟΔΟΣ. Ενδεικτικές λύσεις κάποιων προβλημάτων. Τα νούμερα στις ασκήσεις είναι ΤΥΧΑΙΑ και ΟΧΙ αυτά της εξέταση

2 Η ΠΡΟΟΔΟΣ. Ενδεικτικές λύσεις κάποιων προβλημάτων. Τα νούμερα στις ασκήσεις είναι ΤΥΧΑΙΑ και ΟΧΙ αυτά της εξέταση 2 Η ΠΡΟΟΔΟΣ Ενδεικτικές λύσεις κάποιων προβλημάτων Τα νούμερα στις ασκήσεις είναι ΤΥΧΑΙΑ και ΟΧΙ αυτά της εξέταση Ένας τροχός εκκινεί από την ηρεμία και επιταχύνει με γωνιακή ταχύτητα που δίνεται από την,

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα 14.2 Να βρεθεί ο μετασχηματισμός Laplace των συναρτήσεων

Παράδειγμα 14.2 Να βρεθεί ο μετασχηματισμός Laplace των συναρτήσεων Κεφάλαιο 4 Μετασχηματισμός aplace 4. Μετασχηματισμός aplace της εκθετικής συνάρτησης e Είναι Άρα a a a u( a ( a ( a ( aj F( e e d e d [ e ] [ e ] ( a e (c ji, με a (4.9 a a a [ e u( ] a, με a (4.3 Η σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Μερικές Διαφορικές Εξισώσεις

Μερικές Διαφορικές Εξισώσεις Πανεπιστήμιο Πατρών, Τμήμα Μαθηματικών Μερικές Διαφορικές Εξισώσεις Χειμερινό εξάμηνο ακαδημαϊκού έτους 14-15, Διδάσκων: Α.Τόγκας ο φύλλο προβλημάτων Ονοματεπώνυμο - ΑΜ: Πρόβλημα 1. Για κάθε μια από τις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ: διαφορές των αγνώστων συναρτήσεων. σύνολο τιμών. F(k,y k,y. =0, k=0,1,2, δείκτη των y k. =0 είναι 2 ης τάξης 1.

ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ: διαφορές των αγνώστων συναρτήσεων. σύνολο τιμών. F(k,y k,y. =0, k=0,1,2, δείκτη των y k. =0 είναι 2 ης τάξης 1. ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ: Οι Εξισώσεις Διαφορών (ε.δ.) είναι εξισώσεις που περιέχουν διακριτές αλλαγές και διαφορές των αγνώστων συναρτήσεων Εμφανίζονται σε μαθηματικά μοντέλα, όπου η μεταβλητή παίρνει

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 4 - Σημειώσεις

Διάλεξη 4 - Σημειώσεις Διάλεξη 4 - Σημειώσεις Απροσδιόριστες μορφές και ο κανόνας l'hôpital Έστω ότι ζητούμε το όριο () της συνάρτησης () = () () η οποία δίνεται ως το πηλίκο δύο συναρτήσεων (), (). Τότε, () () () = () = ()

Διαβάστε περισσότερα

Διαφορικές Εξισώσεις.

Διαφορικές Εξισώσεις. Διαφορικές Εξισώσεις. Εαρινό εξάμηνο 2015-16. Λύσεις του τρίτου φυλλαδίου ασκήσεων. 1. Λύστε τις παρακάτω διαφορικές εξισώσεις. Αν προκύψει αλγεβρική σχέση ανάμεσα στις μεταβλητές x, y η οποία δεν λύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΘΕΙΑ... 13 1.1 Οι συντεταγμένες ενός σημείου...13 1.2 Απόλυτη τιμή...14

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΘΕΙΑ... 13 1.1 Οι συντεταγμένες ενός σημείου...13 1.2 Απόλυτη τιμή...14 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΘΕΙΑ... 13 1.1 Οι συντεταγμένες ενός σημείου...13 1.2 Απόλυτη τιμή...14 Κεφάλαιο 2 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΕΝΑ ΕΠΙΠΕΔΟ 20 2.1 Οι συντεταγμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 1. Τι λέμε δύναμη, πως συμβολίζεται και ποια η μονάδα μέτρησής της. Δύναμη είναι η αιτία που προκαλεί τη μεταβολή της κινητικής κατάστασης των σωμάτων ή την παραμόρφωσή

Διαβάστε περισσότερα

Συζευγμένα ταλαντώσεις - Ένα άλλο σύστημα

Συζευγμένα ταλαντώσεις - Ένα άλλο σύστημα ΦΥΣ 11 - Διαλ.3 1 Συζευγμένα ταλαντώσεις - Ένα άλλο σύστημα q Το παρακάτω σύστημα είναι ανάλογο με το σύστημα των δύο εκκρεμών. q Οι δυο ιδιοσυχνότητες του συστήματος είναι ίδιες με τις ιδιοσυχνότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΙΙ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΙΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ( Μεθοδολογία- Παραδείγματα ) Κλεομένης Γ. Τσιγάνης

Διαβάστε περισσότερα

M. J. Lighthill. g(y) = f(x) e 2πixy dx, (1) d N. g (p) (y) =

M. J. Lighthill. g(y) = f(x) e 2πixy dx, (1) d N. g (p) (y) = Εισαγωγή στην ανάλυση Fourier και τις γενικευμένες συναρτήσεις * M. J. Lighthill μετάφραση: Γ. Ευθυβουλίδης ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΩΝ ΤΟΥΣ FOURIER 2.1. Καλές

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΙΙ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΙΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΣΠΟΥΔ ΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ Μεθοδολογία Κλεομένης Γ. Τσιγάνης Λέκτορας ΑΠΘ Πρόχειρες

Διαβάστε περισσότερα

Για να εκφράσουμε τη διαδικασία αυτή, γράφουμε: :

Για να εκφράσουμε τη διαδικασία αυτή, γράφουμε: : Η θεωρία στα μαθηματικά προσανατολισμού Γ υκείου Τι λέμε συνάρτηση με πεδίο ορισμού το σύνολο ; Έστω ένα υποσύνολο του Ονομάζουμε πραγματική συνάρτηση με πεδίο ορισμού το μία διαδικασία (κανόνα), με την

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός

Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός Μονοτονία Συνάρτησης Tζουβάλης Αθανάσιος Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός Περιεχόμενα Μονοτονία συνάρτησης... Λυμένα παραδείγματα...

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Ι. Ενότητα 3: Μηχανικές δυνάμεις. Κουζούδης Δημήτρης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών

Φυσική Ι. Ενότητα 3: Μηχανικές δυνάμεις. Κουζούδης Δημήτρης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Φυσική Ι Ενότητα 3: Μηχανικές δυνάμεις Κουζούδης Δημήτρης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Σκοποί ενότητας Περιγραφή και παρουσίαση μηχανικών δυνάμεων Βαρύτητα Τριβή (στατική και ολίσθησης) Τάση

Διαβάστε περισσότερα

Προσομoίωση Απόκρισης Συστήματος στο MATLAB

Προσομoίωση Απόκρισης Συστήματος στο MATLAB Δυναμική Μηχανών Ι Διδάσκων: Αντωνιάδης Ιωάννης Προσομoίωση Απόκρισης Συστήματος στο MATLAB Άδεια Χρήσης Το παρόν υλικό βασίζεται στην παρουσίαση Προσομoίωση Απόκρισης Συστήματος στο MATLAB του καθ. Ιωάννη

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Ι. Ενότητα 6: Έργο και κινητική ενέργεια. Κουζούδης Δημήτρης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών

Φυσική Ι. Ενότητα 6: Έργο και κινητική ενέργεια. Κουζούδης Δημήτρης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Φυσική Ι Ενότητα 6: Έργο και κινητική ενέργεια Κουζούδης Δημήτρης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Σκοποί ενότητας Κατανόηση και ορισμός της έννοιας του έργου Κατανόηση της κινητικής ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

, όπου οι σταθερές προσδιορίζονται από τις αρχικές συνθήκες.

, όπου οι σταθερές προσδιορίζονται από τις αρχικές συνθήκες. Στην περίπτωση της ταλάντωσης µε κρίσιµη απόσβεση οι δύο γραµµικώς ανεξάρτητες λύσεις εκφυλίζονται (καταλήγουν να ταυτίζονται) Στην περιοχή ασθενούς απόσβεσης ( ) δύο γραµµικώς ανεξάρτητες λύσεις είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΧΕΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΘΕΙ ΑΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑ ΤΥΠΟ ΓΙΑ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΑΣ ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΣΤΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΣΑΣ ΚΙ 2014

ΕΧΕΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΘΕΙ ΑΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑ ΤΥΠΟ ΓΙΑ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΑΣ ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΣΤΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΣΑΣ ΚΙ 2014 ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΕΧΕΙ ΑΝΤΛΗΘΕΙ ΑΠΟ ΤΑ ΨΗΦΙΑΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ http://wwwstudy4examsgr/ ΕΧΕΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΘΕΙ ΑΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑ ΤΥΠΟ ΓΙΑ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΑΣ ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Διαφορικές Εξισώσεις.

Διαφορικές Εξισώσεις. Διαφορικές Εξισώσεις. Εαρινό εξάμηνο 05-6. Λύσεις πρώτου φυλλαδίου ασκήσεων.. Για κάθε μία από τις παρακάτω διαφορικές εξισώσεις πείτε αν είναι γραμμική ή όχι και προσδιορίστε την τάξη της. α. y + y +

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΤΟ ΔΙΩΝΥΜΙΚΟ ΘΕΩΡΗΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΤΟ ΔΙΩΝΥΜΙΚΟ ΘΕΩΡΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΤΟ ΔΙΩΝΥΜΙΚΟ ΘΕΩΡΗΜΑ Εισαγωγή Οι αριθμοί που εκφράζουν το πλήθος των στοιχείων ανά αποτελούν ίσως τους πιο σημαντικούς αριθμούς της Συνδυαστικής και καλούνται διωνυμικοί συντελεστές διότι εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΕΙΟΥ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΕΙΟΥ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Α1. Έστω μια συνάρτηση ff που έχει πεδίο ορισμού το ΔΔ. 1. Πότε η ffλέγεται συνεχής στο xx 0 ΔΔ ; 2. Πότε η ff λέγεται συνεχής; (Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

2 η Εργασία Ημερομηνία Αποστολής : 21 Ιανουαρίου Άσκηση 1. Να υπολογίσετε τα παρακάτω όρια χρησιμοποιώντας τον Κανόνα του L Hopital:

2 η Εργασία Ημερομηνία Αποστολής : 21 Ιανουαρίου Άσκηση 1. Να υπολογίσετε τα παρακάτω όρια χρησιμοποιώντας τον Κανόνα του L Hopital: η Εργασία Ημερομηνία Αποστολής : Ιανουαρίου 7 Άσκηση. Να υπολογίσετε τα παρακάτω όρια χρησιμοποιώντας τον Κανόνα του L Hopil: α. β. γ. lim 6 lim lim sin. (Υπόδειξη: χωρίς να την αποδείξετε, χρησιμοποιήστε

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικό Μέρος Θέμα 1 ο Α. Για την ταχύτητα υυ και την επιτάχυνση αα ενός κινούμενου σώματος δίνονται οι ακόλουθοι συνδυασμοί τιμών:

Θεωρητικό Μέρος Θέμα 1 ο Α. Για την ταχύτητα υυ και την επιτάχυνση αα ενός κινούμενου σώματος δίνονται οι ακόλουθοι συνδυασμοί τιμών: Α Λυκείου 7 Μαρτίου 2015 ΟΔΗΓΙΕΣ: 1. Η επεξεργασία των θεμάτων θα γίνει γραπτώς σε χαρτί Α4 ή σε τετράδιο που θα σας δοθεί (το οποίο θα παραδώσετε στο τέλος της εξέτασης). Εκεί θα σχεδιάσετε και όσα γραφήματα

Διαβάστε περισσότερα

Βιομαθηματικά BIO-156. Ολοκλήρωση. Ντίνα Λύκα. Εαρινό Εξάμηνο, 2017

Βιομαθηματικά BIO-156. Ολοκλήρωση. Ντίνα Λύκα. Εαρινό Εξάμηνο, 2017 Βιομαθηματικά BIO-56 Ολοκλήρωση Ντίνα Λύκα Εαρινό Εξάμηνο, 07 lik@biology.uo.gr Ορισμός αντιπαραγώγου ή παράγουσας ή αρχικής συνάρτησης Μια συνάρτηση F ονομάζεται αντιπαράγωγος της σε ένα διάστημα Ι, αν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 1. ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ Εισαγωγή.

ΚΕΦ. 1. ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ Εισαγωγή. 1 ΚΕΦ. 1. ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ 1.1. Εισαγωγή. Σε ότι ακολουθεί με τον όρο συνάρτηση θα εννοούμε μια πραγματική συνάρτηση πραγματικής μεταβλητής, ορισμένη σε ένα διάστημα πραγματικών αριθμών. Σε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Το Συμπτωτικό Πολυώνυμο

Κεφάλαιο 5. Το Συμπτωτικό Πολυώνυμο Κεφάλαιο 5. Το Συμπτωτικό Πολυώνυμο Σύνοψη Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζεται η ιδέα του συμπτωτικού πολυωνύμου, του πολυωνύμου, δηλαδή, που είναι του μικρότερου δυνατού βαθμού και που, για συγκεκριμένες,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΒΟΛΗ ΘΕΩΡΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΒΟΛΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ o ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΒΟΛΗ ΘΕΩΡΙΑ.) Τ ι γνωρίζετε για την αρχή της ανεξαρτησίας των κινήσεων; Σε πολλές περιπτώσεις ένα σώμα εκτελεί σύνθετη κίνηση, δηλαδή συμμετέχει σε περισσότερες από μία κινήσεις. Για

Διαβάστε περισσότερα

(ii) x[y (x)] 4 + 2y(x) = 2x. (vi) y (x) = x 2 sin x

(ii) x[y (x)] 4 + 2y(x) = 2x. (vi) y (x) = x 2 sin x ΕΥΓΕΝΙΑ Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΙΙΙ» ΠΑΤΡΑ 2015 1 Ασκήσεις 1η ομάδα ασκήσεων 1. Να χαρακτηρισθούν πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

Φίλη μαθήτρια, φίλε μαθητή,

Φίλη μαθήτρια, φίλε μαθητή, Φίλη μαθήτρια φίλε μαθητή Η εργασία αυτή έγινε με σκοπό να συμβάλει στην κατανόηση στην εμπέδωση και στην εμβάθυνση των μαθηματικών εννοιών που αναπτύσσονται στην Άλγεβρα της Β Λυκείου. Η ύλη είναι γραμμένη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 ΜΟΝΟΔΙΑΣΤΑΤΑ ΔΥΝΑΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 4.1 Η ροή μιας διαφορικής εξίσωσης. Θεωρούμε πάλι το πρόβλημα αρχικών τιμών. x (0) = x 0, (4.1.

Κεφάλαιο 4 ΜΟΝΟΔΙΑΣΤΑΤΑ ΔΥΝΑΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 4.1 Η ροή μιας διαφορικής εξίσωσης. Θεωρούμε πάλι το πρόβλημα αρχικών τιμών. x (0) = x 0, (4.1. Κεφάλαιο 4 ΜΟΝΟΔΙΑΣΤΑΤΑ ΔΥΝΑΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 4.1 Η ροή μιας διαφορικής εξίσωσης Θεωρούμε πάλι το πρόβλημα αρχικών τιμών ẋ = f (x), x (0) = x 0, (4.1.1) όπου το διανυσματικό πεδίο f είναι κλάσεως C 1 σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Βασικές Έννοιες των Διαφορικών Εξισώσεων

1.1 Βασικές Έννοιες των Διαφορικών Εξισώσεων Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικά Στο κεφάλαιο αυτό θα παρουσιάσουμε τις βασικές έννοιες και ορισμούς των Διαφορικών Εξισώσεων. Στο εδάφιο 1.1 παρουσιάζονται οι βασικές έννοιες και ορισμοί των διαφορικών εξισώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Εξίσωση Laplace Θεωρήματα Μοναδικότητας

Εξίσωση Laplace Θεωρήματα Μοναδικότητας Εξίσωση Laplace Θεωρήματα Μοναδικότητας Δομή Διάλεξης Εξίσωση Laplace πλεονεκτήματα μεθόδου επίλυσης της για εύρεση ηλεκτρικού δυναμικού Ιδιότητες λύσεων εξίσωσης Laplace σε 1, 2 και 3 διαστάσεις Θεώρημα

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Σερρών Τμήμα Πληροφορικής & Επικοινωνιών Σήματα και Συστήματα

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Σερρών Τμήμα Πληροφορικής & Επικοινωνιών Σήματα και Συστήματα Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Σερρών Τμήμα Πληροφορικής & Επικοινωνιών Σήματα και Συστήματα Δρ. Δημήτριος Ευσταθίου Επίκουρος Καθηγητής ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ LAPLACE Αντίστροφος Μετασχηματισμός Laplace Στην

Διαβάστε περισσότερα

Σήματα και Συστήματα. Διάλεξη 11: Μετασχηματισμός Laplace. Δρ. Μιχάλης Παρασκευάς Επίκουρος Καθηγητής

Σήματα και Συστήματα. Διάλεξη 11: Μετασχηματισμός Laplace. Δρ. Μιχάλης Παρασκευάς Επίκουρος Καθηγητής Σήματα και Συστήματα Διάλεξη : Μετασχηματισμός Laplace Δρ. Μιχάλης Παρασκευάς Επίκουρος Καθηγητής Μετασχηματισμός Laplace. Μαθηματικός ορισμός μετασχηματισμού Laplace 2. Η περιοχή σύγκλισης του μετασχηματισμού

Διαβάστε περισσότερα

ẋ = f(x), x = x 0 όταν t = t 0,

ẋ = f(x), x = x 0 όταν t = t 0, Κεφάλαιο 2 ΤΟ ΘΕΩΡΗΜΑ ΥΠΑΡΞΗΣ ΚΑΙ ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑΣ 2.1 Πρόβλημα αρχικών τιμών Στο κεφάλαιο αυτό θα δούμε ότι το πρόβλημα αρχικών τιμών (ΑΤ) ẋ = f(x), x = x 0 όταν t = t 0, έχει λύση και μάλιστα μοναδική για

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΔΥΟ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ

ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΔΥΟ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΔΥΟ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ Έννοια συνάρτησης Παραγώγιση Ακρότατα Ασκήσεις Βασικές έννοιες Στην Οικονομία, τα περισσότερα από τα μετρούμενα μεγέθη, εξαρτώνται από άλλα μεγέθη. Π.χ η ζήτηση από την τιμή,

Διαβάστε περισσότερα

2ογελ ΣΥΚΕΩΝ 2ογελ ΣΥΚΕΩΝ ΠΟΛΥΩΝΥΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ Β Λυκει(ου ΠΟΛΥΩΝΥΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

2ογελ ΣΥΚΕΩΝ 2ογελ ΣΥΚΕΩΝ ΠΟΛΥΩΝΥΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ Β Λυκει(ου ΠΟΛΥΩΝΥΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ογελ ΣΥΚΕΩΝ ογελ ΣΥΚΕΩΝ ΠΟΛΥΩΝΥΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ Β Λυκει(ου ο ΓΕΛ ΣΥΚΕΩΝ ΠΟΛΥΩΝΥΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ογελ ΣΥΚΕΩΝ ογελ ΣΥΚΕΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ -4 ΠΟΛΥΩΝΥΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: ΧΑΛΑΤΖΙΑΝ ΠΑΥΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΣ ΠΕΠΕΡΑΣΜΕΝΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

ΜΕΘΟΔΟΣ ΠΕΠΕΡΑΣΜΕΝΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΜΕΘΟΔΟΣ ΠΕΠΕΡΑΣΜΕΝΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Βασίζεται στην εφαρμογή των παρακάτω βημάτων:. Το φυσικό πεδίο αναπαριστάται με ένα σύνολο απλών γεωμετρικών σχημάτων που ονομάζονται Πεπερασμένα Στοιχεία.. Σε κάθε στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Associate. Prof. M. Krokida School of Chemical Engineering National Technical University of Athens. ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΑΕΡΙΩΝ Gas Absorption

Associate. Prof. M. Krokida School of Chemical Engineering National Technical University of Athens. ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΑΕΡΙΩΝ Gas Absorption Associate. Prof. M. Krokida School of Chemical Engineering National Technical University of Athens ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΑΕΡΙΩΝ Gas Absorption Παράγοντες που Επηρεάζουν Διεργασία Απορρόφησης Συνήθως δίνονται: Ρυθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 5: ΘΕΩΡΗΜΑ ROLLE [Θεώρημα Rolle του κεφ.2.5 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 5: ΘΕΩΡΗΜΑ ROLLE [Θεώρημα Rolle του κεφ.2.5 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 5: ΘΕΩΡΗΜΑ ROLLE [Θεώρημα Rolle του κεφ..5 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β Παράδειγμα. Να εξετάσετε από τις παρακάτω συναρτήσεις ποιές ικανοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμητική Ανάλυση και Εφαρμογές

Αριθμητική Ανάλυση και Εφαρμογές Αριθμητική Ανάλυση και Εφαρμογές Διδάσκων: Δημήτριος Ι. Φωτιάδης Τμήμα Μηχανικών Επιστήμης Υλικών Ιωάννινα 07-08 Πεπερασμένες και Διαιρεμένες Διαφορές Εισαγωγή Θα εισάγουμε την έννοια των διαφορών με ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΦΥΗΣ ΕΛΕΓΧΟΣ. Ενότητα #3: Αρχή της Επέκτασης - Ασαφείς Σχέσεις. Αναστάσιος Ντούνης Τμήμα Μηχανικών Αυτοματισμού Τ.Ε.

ΕΥΦΥΗΣ ΕΛΕΓΧΟΣ. Ενότητα #3: Αρχή της Επέκτασης - Ασαφείς Σχέσεις. Αναστάσιος Ντούνης Τμήμα Μηχανικών Αυτοματισμού Τ.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα ΕΥΦΥΗΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Ενότητα #3: Αρχή της Επέκτασης - Ασαφείς Σχέσεις Αναστάσιος Ντούνης Τμήμα Μηχανικών Αυτοματισμού Τ.Ε. Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ. Μαθηματικά 2. Σταύρος Παπαϊωάννου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ. Μαθηματικά 2. Σταύρος Παπαϊωάννου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ Μαθηματικά Σταύρος Παπαϊωάννου Ιούνιος 15 Τίτλος Μαθήματος Περιεχόμενα Χρηματοδότηση... Error! Bookmark not defined. Σκοποί Μαθήματος (Επικεφαλίδα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4. μιας και αντιστοιχεί στην περίοδο μηδέν, είναι δηλαδή το αρχικό κεφάλαιο. Όμοια έχουμε τα κεφάλαια K1, K2, K

Κεφάλαιο 4. μιας και αντιστοιχεί στην περίοδο μηδέν, είναι δηλαδή το αρχικό κεφάλαιο. Όμοια έχουμε τα κεφάλαια K1, K2, K Κεφάλαιο. Ανατοκισμός. Εισαγωγή Στη διαδικασία με την οποία ένα κεφάλαιο κατατίθεται στον απλό τόκο, στο τέλος κάθε περιόδου παίρνουμε τον τόκο και αφήνουμε το αρχικό κεφάλαιο να τοκιστεί. Έτσι το κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Δηλαδή η ρητή συνάρτηση είναι πηλίκο δύο ακέραιων πολυωνύμων. Επομένως, το ζητούμενο ολοκλήρωμα είναι της μορφής

Δηλαδή η ρητή συνάρτηση είναι πηλίκο δύο ακέραιων πολυωνύμων. Επομένως, το ζητούμενο ολοκλήρωμα είναι της μορφής D ολοκλήρωση ρητών συναρτήσεων Το θέμα μας στην ενότητα αυτή είναι η ολοκλήρωση ρητών συναρτήσεων. Ας θυμηθούμε πρώτα ποιες συναρτήσεις ονομάζονται ρητές. Ορισμός: Μία συνάρτηση ονομάζεται ρητή όταν μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΣ 203: Συνήθεις Διαφορικές Εξισώσεις, Εαρινό Εξάμηνο 2017 ΑΣΚΗΣΕΙΣ

ΜΑΣ 203: Συνήθεις Διαφορικές Εξισώσεις, Εαρινό Εξάμηνο 2017 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΣ 3: Συνήθεις Διαφορικές Εξισώσεις, Εαρινό Εξάμηνο 17 ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Να ταξινομηθούν οι πιο κάτω ΣΔΕ με βάση τα εξής: τάξη, γραμμική ή μή. Να δοθούν επίσης οι ανεξάρτητες και εξαρτημένες μεταβλητές. 3 d

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 2 η -ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ

ΕΝΟΤΗΤΑ 2 η -ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΕΝΟΤΗΤΑ η -ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ.1. ΓΕΝΙΚΑ Σύστημα αναφοράς καλούμε ένα ορθογώνιο σύστημα αξόνων, η αρχή του οποίουσυνήθως συμπίπτει με την αρχική θέση ενός σώματος. Το θεωρούμε ως κάτι στατικό ή κινούμενο με σταθερή

Διαβάστε περισσότερα

dy df(x) y= f(x) y = f (x), = dx dx θ x m= 1

dy df(x) y= f(x) y = f (x), = dx dx θ x m= 1 I. ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ-ΚΛΙΣΗ d df() = f() = f (), = d d.κλίση ευθείας.μεταολές 3.(Οριακός) ρυθμός μεταολής ή παράγωγος 4.Παράγωγοι ασικών συναρτήσεων 5. Κανόνες παραγώγισης 6.Αλυσωτή παράγωγος 7.Μονοτονία 8.Στάσιμα

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Και Στατιστική Στη Βιολογία

Μαθηματικά Και Στατιστική Στη Βιολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μαθηματικά Και Στατιστική Στη Βιολογία Ενότητα : Λύση διαφορικών εξισώσεων & εξισώσεων διαφορών Μελέτη Ισορροπίας Στέφανος Σγαρδέλης Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά. Ενότητα 3: Ολοκληρωτικός Λογισμός Σαριαννίδης Νικόλαος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη)

Μαθηματικά. Ενότητα 3: Ολοκληρωτικός Λογισμός Σαριαννίδης Νικόλαος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Μαθηματικά Ενότητα 3: Ολοκληρωτικός Λογισμός Σαριαννίδης Νικόλαος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Στις εξισώσεις σχεδιασμού υπεισέρχεται ο ρυθμός της αντίδρασης. Επομένως, είναι βασικό να γνωρίζουμε την έκφραση που περιγράφει το ρυθμό.

Στις εξισώσεις σχεδιασμού υπεισέρχεται ο ρυθμός της αντίδρασης. Επομένως, είναι βασικό να γνωρίζουμε την έκφραση που περιγράφει το ρυθμό. Βασικές Εξισώσεις Σχεδιασμού (ΣΔΟΥΚΟΣ 2-, 2-) t = n i dn i V n i R και V = n i dn i t n i R Στις εξισώσεις σχεδιασμού υπεισέρχεται ο ρυθμός της αντίδρασης. Επομένως, είναι βασικό να γνωρίζουμε την έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΦΥΗΣ ΕΛΕΓΧΟΣ. Ενότητα #8: Βελτιστοποίηση Συστημάτων Ασαφούς Λογικής. Αναστάσιος Ντούνης Τμήμα Μηχανικών Αυτοματισμού Τ.Ε.

ΕΥΦΥΗΣ ΕΛΕΓΧΟΣ. Ενότητα #8: Βελτιστοποίηση Συστημάτων Ασαφούς Λογικής. Αναστάσιος Ντούνης Τμήμα Μηχανικών Αυτοματισμού Τ.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα ΕΥΦΥΗΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Ενότητα #8: Βελτιστοποίηση Συστημάτων Ασαφούς Λογικής Αναστάσιος Ντούνης Τμήμα Μηχανικών Αυτοματισμού Τ.Ε. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Γ. Ν. Π Α Π Α Δ Α Κ Η Σ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Ο Σ ( M S C ) ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: Σπουδές στις Φυσικές Επιστήμες

Γ. Ν. Π Α Π Α Δ Α Κ Η Σ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Ο Σ ( M S C ) ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: Σπουδές στις Φυσικές Επιστήμες Γ. Ν. Π Α Π Α Δ Α Κ Η Σ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Ο Σ ( M S C ) ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: Σπουδές στις Φυσικές Επιστήμες ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΦΥΕ10 (Γενικά Μαθηματικά Ι) ΠΕΡΙΕΧΕΙ ΤΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με μεταβλητές (γράμματα) και αριθμούς καλείται αλγεβρική, όπως για παράδειγμα η : 2x+3y-8

ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με μεταβλητές (γράμματα) και αριθμούς καλείται αλγεβρική, όπως για παράδειγμα η : 2x+3y-8 ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Άλγεβρα 1 ο Κεφάλαιο 1. Τι ονομάζουμε αριθμητική και τι αλγεβρική παράσταση; Να δώσετε από ένα παράδειγμα. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με αριθμούς, καλείται αριθμητική παράσταση,

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Ενότητα 5: Αναδρομικές σχέσεις - Υπολογισμός Αθροισμάτων Στεφανίδης Γεώργιος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Βιομαθηματικά BIO-156

Βιομαθηματικά BIO-156 Βιομαθηματικά BIO-56 Ολοκλήρωση Ντίνα Λύκα Εαρινό Εξάμηνο, 03 lik@biology.uo.gr Ορισμός αντιπαραγώγου ή πρωτεύουσας ή αρχικής συνάρτησης Μια συνάρτηση F ονομάζεται αντιπαράγωγος της σε ένα διάστημα Ι,

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα Αυτομάτου Ελέγχου Ι

Συστήματα Αυτομάτου Ελέγχου Ι ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Συστήματα Αυτομάτου Ελέγχου Ι Ενότητα #4: Μαθηματική εξομοίωση συστημάτων στο επίπεδο της συχνότητας Μετασχηματισμός Laplace και

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Σερρών Τμήμα Πληροφορικής & Επικοινωνιών Σήματα και Συστήματα

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Σερρών Τμήμα Πληροφορικής & Επικοινωνιών Σήματα και Συστήματα Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Σερρών Τμήμα Πληροφορικής & Επικοινωνιών Σήματα και Συστήματα Δρ. Δημήτριος Ευσταθίου Επίκουρος Καθηγητής ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ LAPLACE Αντίστροφος Μετασχηματισμός Laplace Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΜΑΔΕΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ : ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Σε κάθε ενότητα αυτού του βιβλίου θα βρείτε : Βασική θεωρία με τη μορφή ερωτήσεων Μεθοδολογίες και σχόλια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ

ΔΙΑΦΟΡΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ 1. ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Οι διαφορικές εξισώσεις είναι ο κλάδος των μαθηματικών που περισσότερο ίσως από κάθε άλλον οφείλει την γέννηση του στην Μηχανική, στην Αστρονομία και στη Θεωρητική

Διαβάστε περισσότερα

Παντελής Μπουμπούλης, M.Sc., Ph.D. σελ. 2 math-gr.blogspot.com, bouboulis.mysch.gr

Παντελής Μπουμπούλης, M.Sc., Ph.D. σελ. 2 math-gr.blogspot.com, bouboulis.mysch.gr VI Ολοκληρώματα Παντελής Μπουμπούλης, MSc, PhD σελ mth-grlogspotcom, ououlismyschgr ΜΕΡΟΣ Αρχική Συνάρτηση Ορισμός Έστω f μια συνάρτηση ορισμένη σε ένα διάστημα Δ Αρχική συνάρτηση ή παράγουσα της στο Δ

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Ι. Ενότητα 11: Ταλαντώσεις. Κουζούδης Δημήτρης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών

Φυσική Ι. Ενότητα 11: Ταλαντώσεις. Κουζούδης Δημήτρης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Φυσική Ι Ενότητα 11: Ταλαντώσεις Κουζούδης Δημήτρης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Σκοποί ενότητας Εισαγωγή και ερμηνεία των ταλαντώσεων Διαφορική εξίσωση κι η λύση της στην περίπτωση του απλού

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 7: ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΘΕΩΡΗΜΑΤΟΣ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ

ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 7: ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΘΕΩΡΗΜΑΤΟΣ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 7: ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΘΕΩΡΗΜΑΤΟΣ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ [Κεφ..6: Συνέπειες του Θεωρήματος της Μέσης Τιμής πλην της Ενότητας Μονοτονία Συνάρτησης του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η θεωρία στα Μαθηματικά Προσανατολισμού: Θετικών Σπουδών και Σπουδών Οικονομίας -Πληροφορικής. Ορισμοί Ιδιότητες - Προτάσεις Θεωρήματα Αποδείξεις

Η θεωρία στα Μαθηματικά Προσανατολισμού: Θετικών Σπουδών και Σπουδών Οικονομίας -Πληροφορικής. Ορισμοί Ιδιότητες - Προτάσεις Θεωρήματα Αποδείξεις Η θεωρία στα Μαθηματικά Προσανατολισμού: Θετικών Σπουδών Σπουδών Οικονομίας -Πληροφορικής Ορισμοί Ιδιότητες - Προτάσεις Θεωρήματα Αποδείξεις Επιμέλεια: Μπάμπης Στεργίου / Παπαμικρούλης Δημήτρης (αποκλειστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΕΠΑΛ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ Επιμέλεια : Παλαιολόγου Παύλος Μαθηματικός ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ : ΠΑΡΑΓΟΥΣΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Έστω συνάρτηση : R, όπου Δ διάστημα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΒΟΛΗ. Φυσική Θετικού Προσανατολισμου Β' Λυκείου

ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΒΟΛΗ. Φυσική Θετικού Προσανατολισμου Β' Λυκείου ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΒΟΛΗ Εισαγωγή Πότε έχω οριζόντια βολή; Όταν από κάποιο μικρό ύψος (Η) εκτοξεύουμε με οριζόντια ταχύτητα (υ 0 ) ένα σώμα. Πρόκειται για μια μη ευθύγραμμη κίνηση, και ο πρώτος που είχε κάποια ιδέα

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδική Επανα λήψή. Επιμέλεια Κων/νος Παπασταματίου. Θεωρία - Λεξιλόγιο Βασικές Μεθοδολογίες. Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ.

Μεθοδική Επανα λήψή. Επιμέλεια Κων/νος Παπασταματίου. Θεωρία - Λεξιλόγιο Βασικές Μεθοδολογίες. Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ. Μεθοδική Επανα λήψή Θεωρία - Λεξιλόγιο Βασικές Μεθοδολογίες Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ. Καρτάλη 8 Βόλος Τηλ. 4 598 Επιμέλεια Κων/νος Παπασταματίου Περιεχόμενα Συνοπτική Θεωρία με Ερωτήσεις Απαντήσεις...

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ. Ημερομηνία: Τρίτη 10 Απριλίου 2018 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ. Ημερομηνία: Τρίτη 10 Απριλίου 2018 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΠΟ /4/8 ΕΩΣ 4/4/8 ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Ημερομηνία: Τρίτη Απριλίου 8 Διάρκεια Εξέτασης: ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α Έστω μία συνάρτηση ορισμένη σε ένα διάστημα Δ Αν o

Διαβάστε περισσότερα