Κεφ αλαιο Απειροστ ες στροφ ες διαν υσµατος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κεφ αλαιο 6 6.1 Απειροστ ες στροφ ες διαν υσµατος"

Transcript

1 Κεφ αλαιο 6 Στροφ ες Ειδικ η Θεωρ ια της Σχετικ οτητας Στο εξ ης ο χ ωρος και ο χρ ονος ως ανεξ αρτητες εννοιες ε ιναι καταδικασµ ενοι να σ ησουν, καταντ ωντας απλ ες σκι ες, και µ ονο ενα ε ιδος συν ενωσ ης τους θα συνεχ ισει να υπ αρχει ως ανεξ αρτητη υπ οσταση. Hermann Minkowski 6.1 Απειροστ ες στροφ ες διαν υσµατος Πολλ ες φορ ες παρουσι αζεται η αν αγκη να µελετ ησουµε την επ ιδραση εν ος µετασχηµατισµο υ στροφ ης σε ενα φυσικ ο σ υστηµα, οπως για παρ αδειγµα οταν αναζητο υµε τις κατ α Noether αναλλο ιωτες ποσ οτητες που υ- παγορε υονται απ ο τη συµµετρ ια των στροφ ων. 1 Σε το υτο το κεφ αλαιο θα αρχ ισουµε τη µελ ετη µας, ξεκιν ωντας απ ο τη συστηµατικ η κατασκευ η του µετασχηµατισµο υ µιας απειροστ ης στροφ ης. Εστω ενα δι ανυσµα, το οπο ιο θ ελουµε να περιστρ εψουµε κατ α µ ια πολ υ µικρ η γων ια γ υρω απ ο εναν αξονα που εχει διε υθυνση και δι ερχεται απ ο την αρχ η του διαν υσµατος. Η φορ α περιστροφ ης καθορ ιζεται συµ ατικ α απ ο την κατε υθυνση του µ εσω του καν ονα του δεξι οστροφου κοχλ ια η του δεξιο υ χεριο υ. Το αρχικ ο δι ανυσµα υστερα απ ο την περιστροφ η του γ υρω απ ο τον αξονα µετατρ επεται στο δι ανυσµα, το οπο ιο εχει την ιδια αφετηρ ια µε το, αλλ α το ακρο του διαγρ αφει µια περιφ ερεια κ υκλου, το επ ιπεδο του οπο ιου ε ιναι κ αθετο στον αξονα (βλ. Σχ ηµα 6.1. Ο κ υκλος αυτ ος εχει ακτ ινα ιση µε τη προ ολ η του π ανω στο κ αθετο επ ιπεδο, δηλαδ η, αφο υ το ε ιναι µοναδια ιο δι ανυσµα. Επειδ η η περιστροφ η του διαν υσµατος ε ιναι απειροστ η, µπορο υµε να θεωρ ησουµε οτι η στροφ η αυτ η επιτυγχ ανεται, αν προσθ εσουµε στο 1 Στην κ αντοµηχανικ η θε ωρηση των φυσικ ων συστηµ ατων, οπου ολα τα κλασικ α φυσικ α µεγ εθη εµφαν ιζονται ως τελεστ ες, η γν ωση εν ος τ ετοιου µετασχηµατισµο υ, εν ος τελεστ η δηλαδ η που, επενεργ ωντας σε κυµατοσυναρτ ησεις, δ ινει την καινο υργια τους τιµ η στη θ εση που καθορ ιζεται απ ο τη δρ αση της στροφ ης στο δι ανυσµα της αρχικ ης θ εσης, αποκτ α ξεχωριστ η σηµασ ια. Συστηµατικ η κατασκευ η απειροστ ης στροφ ης 145

2 #$ #$ #$ #$ #$ 146 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΣΤΡΟΦΕΣ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ κατ α µ ια απειροστ η γων ια γ υρω απ ο τον. Η ν εα θ εση του διαν υσµατος ε ιναι η. Σχ ηµα 6.1: Στροφ η του διαν υσµατος αξονα ενα δι ανυσµα κατ α µ ηκος του κ αθετο και στο και στο, µε µ ηκος, δηλαδ η ενα δι ανυσµα που ε ιναι. Συνεπ ως,! (6.1 Η παραπ ανω σχ εση προφαν ως ισχ υει µ ονο για απειροστ ες στροφ ες και οχι για πεπερασµ ενες, αφο υ, αν ισχυε, τ οτε το µ ετρο του ν εου διαν υσµατος δεν θα ηταν ισο µε εκε ινο του αρχικο υ. Φυσικ α, µια πεπερασµ ενη στροφ η µπορε ι να επιτευχθε ι µε διαδοχικ ες απειροστ ες στροφ ες. ΑΣΚΗΣΕΙΣ Ασκηση 6.1. ε ιξτε οτι το µ ετρο του ως προς τη γων ια στροφ ης. " ε ιναι ισο µε το µ ετρο του σε πρ ωτη τ αξη Οι απειροστ ες στροφ ες Ορ ιζοντας το απειροστ ο δι ανυσµα ε ιναι διαν υσµατα #$ % ' καθορ ιζουµε πλ ηρως το µετασχηµατισµ ο της απειροστ ης στροφ ης. Αν, τ ωρα, εκτελ εσουµε δ υο διαδοχικ ες απειροστ ες στροφ ες, διαφορετικο υ µεγ εθους και γ υρω απ ο διαφορετικο υς αξονες, για παρ αδειγµα "(, *, τ οτε το αρχικ ο δι ανυσµα µετασχηµατ ιζεται µε τη πρ ωτη στροφ η σε και κατ οπιν µε τη δε υτερη στροφ η σε, οπου + *,.- / (0 213 #$ *, - #$ "(/ 1 #$ "(" *0 4! (6.2

3 #$ ED 6.2. ΓΩΝΙΑΚΗ ΤΑΧΥΤΗΤΑ 147 Απ ο την παραπ ανω σχ εση φα ινεται οτι οι απειροστ ες στροφ ες συµπεριφ ερονται ως διαν υσµατα, αφο υ δ υο τ ετοιες διαδοχικ ες στροφ ες επιτυγχ ανονται µ εσω του διαν υσµατος "( #$ "(5 #$ *0 #$ ε ιναι αµελητ εος, αφο υ Ο ορος δε υτερης τ αξης ως προς τα διαν υσµατα οι στροφ ες ε ιναι απειροστ ες. Η σειρ α, µ αλιστα, µε την οπο ια πραγµατοποιο υνται οι στροφ ες δεν εχει σηµασ ια. Αυτ α τα δ υο χαρακτηριστικ α γνωρ ισµατα των απειροστ ων στροφ ων, η διανυσµατικ η συµπεριφορ α και η αντιµεταθετικ οτητα των απειροστ ων στροφ ων δεν επεκτε ινονται στις πεπερασµ ενες στροφ ες, γεγον ος το οπο ιο καθιστ α πολ υ πλο υσιο το µενο υ των φαινοµ ενων που αφορο υν σε περιστροφ ες στερε ων σωµ ατων. Ασκηση 6.2. Θεωρ ηστε εναν κ υ ο και εκτελ εστε διαδοχικ α τρεις ισες απειροστ ες στροφ ες γ υρω απ ο τις τρεις ορθογ ωνιες ακµ ες του. Ποια ε ιναι η µετατ οπιση της κορυφ ης, η οπο ια βρ ισκεται διαγων ιως της κορυφ ης οπου συναντ ωνται οι ακµ ες που ορισαν τους αξονες των στροφ ων; Γ υρω απ ο ποιοn αξονα στρ εφεται συνολικ α ο κ υ ος; ΑΣΚΗΣΕΙΣ Στη συν εχεια θα αναπαραστ ησουµε υπ ο µορφ η π ινακα το µετασχηµατισµ ο µιας απειροστ ης στροφ ης. Γι αυτ ον το λ ογο, χρησιµοποι ωντας δε ικτες και φυσικ α την αθροιστικ η σ υµ αση, επαναδιατυπ ωνουµε τη σχ εση (6.1 ως εξ ης: :6 ;:< ; < 7 6 6=< 8:6 ;:< ; > < (6.3 οπου 7 6 τα µοναδια ια καρτεσιαν α διαν υσµατα β ασης. Η απειροστ η αυτ η στροφ η, λοιπ ον, επιτυγχ ανεται, αν πολλαπλασι ασουµε το αρχικ ο δι ανυσµα, το οπο ιο ισοδ υναµα µπορο υµε να γρ αψουµε ως µον οστηλο π ινακα, µε τον π ινακα Ο π ινακας # *C * *C # "( # * "( Τ ελος, τον ιζουµε οτι τα οσα αναφ ερθηκαν για το µετασχηµατισµ ο στροφ ης ισχ υουν οχι µ ονο για τα διαν υσµατα θ εσης αλλ α και για κ αθε αλλο δι ανυσµα (ταχ υτητα, επιτ αχυνση, δ υναµη κλπ., αφο υ ως διαν υσµατα ορ ιστηκαν οι τρι αδες εκε ινες των αριθµ ων που µετασχηµατ ιζονται στις στροφ ες µε τον ιδιο τρ οπο που µετασχηµατ ιζονται τα διαν υσµατα θ εσης. µετασχηµατισµο υ για µια απειροστ η στροφ η

4 F H H H H 148 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΣΤΡΟΦΕΣ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ, διαγρ αφο- Σχ ηµα 6.2: To δι ανυσµα ντας κ υκλο ακτ ινας. G περιστρ εφεται µε σταθερ η γωνιακ η ταχ υτητα 6.2 Γωνιακ η ταχ υτητα Απ ο την απειροστ η στροφ η στη γωνιακ η ταχ υτητα H Οταν ενα δι ανυσµα περιστρ εφεται συνεχ ως γ υρω απ ο τον αξονα, ο ρυθµ ος µετα ολ ης του διαν υσµατος ε ιναι οπου KJ H.LNMNO U# PQSR/T J KJ V W HX W % KJ (6.4 ε ιναι ενα δι ανυσµα που ονοµ αζεται H γωνιακ η ταχ υτητα και µετρ α το ρυθµ ο περιστροφ ης του διαν υσµατος, εν ω η διε υθυνσ η του καθορ ιζεται απ ο τον αξονα γ υρω απ ο τον οπο ιο πραγµατοποιε ιται η στροφ η. Αξ ιζει να αναφ ερουµε πως το γεγον ος οτι η γωνιακ η ταχ υτητα ε ιναι δι ανυσµα οφε ιλεται στο διανυσµατικ ο χαρακτ ηρα των απειροστ ων στροφ ων. Σηµει ωνουµε επ ισης οτι, αν αναφερ οµασταν σε ενα χ ωρο µε περισσ οτερες απ ο τρεις διαστ ασεις, η γωνιακ η ταχ υτητα θα επαυε να ε ιναι δι ανυσµα. Σκεφτε ιτε, για παρ αδειγµα, το πρ ο ληµα που θα αντιµετωπ ιζατε αν προσπαθο υσατε να ορ ισετε τον αξονα κ αποιας στροφ ης σε ενα χ ωρο τεσσ αρων διαστ ασεων! Στη συν εχεια ε ιναι ε υκολο να δε ιξουµε οτι, αν ενα δι ανυσµα µετα αλλεται σ υµφωνα µε το ν οµο KJ W HY µε W κ αποιο σταθερ ο δι ανυσµα, τ οτε το ακρο του διαν υσµατος H εκτελε ι κυκλικ η κ ινηση σε ενα επ ιπεδο κ αθετο στο W (βλ. Σχ ηµα 6.2. Πρ αγµατι

5 H H H H H [ [ H H H H W W W H H W [ 6.2. ΓΩΝΙΑΚΗ ΤΑΧΥΤΗΤΑ 149 ισχ υει Z KJ KJV[ W ]\ H [ και εποµ ενως το µ ετρο του H ε ιναι σταθερ ο. Επ ισης, KJ W KJV[ W ]\ H [ και εποµ ενως W σταθερ ο H Απ ο πρ ωτο συµπ ερασµα συν αγεται οτι το ακρο του διαν υσµατος κινε ιται στην επιφ ανεια µιας H σφα ιρας, εν ω απ ο το δε υτερο συν αγεται οτι το ακρο του διαν υσµατος H W W κε ιται σε ενα επ ιπεδο κ αθετο H στο, αφο υ η προ ολ η του επ ι του ε ιναι σταθερ η. Συνεπ ως, το κινε ιται στην τοµ η µιας σφα ιρας και εν ος επιπ εδου, δηλαδ η στην περιφ ερεια εν ος H κ υκλου. Η ακτ ινα της κυκλικ ης τροχι ας που διαγρ αφει το δι ανυσµα ε ιναι W H >^ MN_ a` H W εν ω ο ρυθµ ος µε τον οπο ιο διαγρ αφεται η κυκλικ η αυτ η τροχι α ε ιναι σταθερ ος, αφο υ KJV[ KJ W W W H # H Ασκηση 6.3. Η οδογρ αφος ε ιναι η καµπ υλη που διαγρ αφει το ακρο του διαν υσµατος της ταχ υτητας αν τα διαν υσµατα της ταχ υτητας σε διαφορετικ ες χρονικ ες στιγµ ες σχεδιαστο υν να εχουν κοιν η αρχ η. Προσδιορ ιστε την οδογρ αφο εν ος φορτισµ ενου σω- µατιδ ιου που κινε ιται σε οµογεν ες µαγνητικ ο πεδ ιο. ΑΣΚΗΣΕΙΣ

6 H H H 150 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΣΤΡΟΦΕΣ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ 6.3 Περιστρεφ οµενα συστ ηµατα αναφορ ας Πολλ ες φορ ες για τη µελ ετη δι αφορων φαινοµ ενων που συµ α ινουν σε περιστρεφ οµενα συστ ηµατα, οπως αυτ ων που λαµ ανουν χ ωρα στην επιφ ανεια της περιστρεφ οµενης Γης. Σε αυτ ες τις περιπτ ωσεις ενδε ικνυται η αν αλυση των φαινοµ ενων αυτ ων στα πλα ισια του περιστρεφ οµενου συστ ηµατος αναφορ ας. Επειδ η οι µετρ ησεις που πραγµατοποιο υµε αφορο υν στις ταχ υτητες και στις επιταχ υνσεις στο περιστρεφ οµενο σ υστηµα αναφορ ας και επειδ η οι ν οµοι του Νε υτωνα ισχ υουν µ ονο σε αδρανειακ α συστ ηµατα αναφορ ας, για να διατυπ ωσουµε τους δυναµικο υς ν οµους στο περιστρεφ οµενο σ υστηµα, πρ επει να µεταφρ ασουµε τις ταχ υτητες και τις επιτ αχυνσεις απ ο το αδρανειακ ο στο περιστρεφ οµενο σ υστηµα. Εστω, λοιπ ον, 7 6 µε b Z dc µια ορθοκανονικ η β αση του περιστρεφ οµενου W συστ ηµατος, η οπο ια περιστρ εφεται µαζ ι µε το σ υστηµα αυτ ο. Αν ε ιναι η στιγµια ια γωνιακ η ταχ υτητα του περιστρεφ οµενου συστ ηµατος, τ οτε τα διαν υσµατα β ασης του περιστρεφ οµενου συστ ηµατος, οπως και ολα τα διαν υσµατα σταθερο υ µ ετρου, µετα αλλονται σ υµφωνα µε τον αδρανειακ ο παρατηρητ η, β ασει του ν οµου 7 6 KJ W 7 6 (6.5 Θ ελουµε να προσδιορ ισουµε, He J τ ωρα, τη συσχ ετιση της εξ ελιξης εν ος διανυσµατικο υ µεγ εθους στο περιστρεφ οµενο και He στο J αδρανειακ ο σ υστηµα. Αν αναλ υσουµε το διανυσµατικ ο µ εγεθος στο περιστρεφ ο- µενο σ υστηµα, θα εχουµε He J H 6 J 7 6 οπου H 6 J ε ιναι οι στιγµια ιες συνιστ ωσες του διαν υσµατος στη δεδοµ ενη αυτ η β αση. Σε αυτ ο το σ υστηµα η β αση ε ιναι σταθερ η και ως εκ το υτου δεν εχει καµ ια χρονικ η εξ αρτηση[ εποµ ενως ο ρυθµ ος µετα ολ ης του διαν υσµατος στο περιστρεφοµενο σ υστηµα ε ιναι KJ+ g H 6 KJ 7 6 (6.6 οπου ο δε ικτης h σηµα ινει οτι η αν αλυση εχει γ ινει στο περιστρεφ οµενο σ υστηµα. Αν υπολογ ιζαµε το ρυθµ ο αυτ ο στο αδρανειακ ο σ υστηµα, θα επρεπε να λ α ουµε υπ οψη µας τη στροφ η των διανυσµ ατων β ασης. Ετσι για το αδρανειακ ο σ υστηµα, το οπο ιο θα συµ ολ ιζουµε στο εξ ης µε τον δε ικτη A, ο ρυθµ ος αυτ ος, υστερα απ ο εφαρµογ η της σχ εσης (6.5, θα ε ιναι: KJ A H 6 KJ 7 6 H KJ A H 6 KJ 7 6 H 6 W 7 6 KJ+ g W H (6.7

7 l l g j j j g j g j g j g j j j g j g g 6.3. ΠΕΡΙΣΤΡΕΦΟΜΕΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ 151 Β ασει της σχ εσης (6.7 µπορο υµε να διατυπ ωσουµε την ακ ολουθη σχ εση διαφορικ ων τελεστ ων που δρουν σε διαν υσµατα, οταν µετα α ινουµε απ ο ενα περιστρεφ οµενο σε ενα αδρανειακ ο σ υστηµα: KJ A KJ g W i (6.8 Τη σχ εση το υτη µπορο υµε να τη χρησιµοποι ησουµε για να συγκρ ινουµε τις ταχ υτητες και τις επιταχ υνσεις που υπολογ ιζει ενας παρατηρητ ης που βρ ισκεται σε ενα περιστρεφ οµενο σ υστηµα αναφορ ας, οπως αυτ ο της Γης, το οπο ιο εχει ως W αρχ η του το κ εντρο της Γης και περιστρ εφεται µε τη γωνιακ η ταχ υτητα της Γης, µε τις ταχ υτητες και τις επιταχ υνσεις που υπολογ ιζει ενας παρατηρητ ης σε ενα αδρανειακ ο σ υστηµα αναφορ ας, οπως αυτ ο που εχει αρχ η του το κ εντρο της Γης και δεν περιστρ εφεται ως προς τους µακρινο υς αστ ερες. Παρατηρο υµε οτι τα διαν υσµατα θ εσης ε ιναι τα ιδια και στα δ υο συστ ηµατα αναφορ ας, ε ιτε αυτ α µετρ ωνται στο ενα σ υστηµα, ε ιτε στο αλλο, παρ ολο που οι συνιστ ωσες τους ε ιναι εν γ ενει διαφορετικ ες στα δ υο συστ ηµατα. Ε αν ο παρατηρητ ης που βρ ισκεται στην περιστρεφ οµενη Γη υπολογ ιζει οτι κ αποιο σωµατ ιδιο που βρ ισκεται στη θ εση εχει ταχ υτητα j g, ο αδρανειακ ος παρατηρητ ης που βρ ισκεται στο αδρανειακ ο σ υστηµα αναφορ ας θα πρ επει να µετρ αει ταχ υτητα j A που δ ινεται απ ο τη σχ εση W k (6.9 A Για τον υπολογισµ ο της επιτ αχυνσης που εκτιµο υν οι δ υο παρατηρητ ες χρει αζεται να ε ιµαστε πιο προσεκτικο ι. Η επιτ αχυνση που υπολογ ιζει ο αδρανειακ ος παρατηρητ ης ε ιναι A KJ A εν ω η επιτ αχυνση που υπολογ ιζει ο παρατηρητ ης που βρ ισκεται στη περιστρεφ οµενη Γη ε ιναι KJ g Η σχ εση µεταξ υ των δ υο ποσοτ ητων δεν ε ιναι αµεση. Αν χρησιµοποι ησουµε την ταυτ οτητα (6.8 παρατηρο υµε οτι A A KJ A KJ m j g A W W KJ KJ Z gz W W A g W m j W W W W W K K! (6.10 Σχ εση ρυθµο υ µετα ολ ης διαν υσµατος σε αδρανειακ α και περιστρεφ οµενα συστ ηµατα Συσχ ετιση ταχυτ ητων Συσχ ετιση επιταχ υνσεων

8 W G W l j g G G j j 152 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΣΤΡΟΦΕΣ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ Ασκηση 6.4. ε ιξτε οτι, αν η γωνιακ η ταχ υτητα δεν ε ιναι σταθερ η, τ οτε οι επιταχ υνσεις στα δ υο συστ ηµατα (στο περιστρεφ οµενο σ υστηµα και το αδρανειακ ο σ υστηµα συνδ εονται σ υµφωνα µε τη σχ εση: n A o nqpsrut Gwv xdp r Gwvz G{v m }r~ G G{v m }r v G v w (6.11 οπου ε ιναι η στιγµια ια γωνιακ η ταχ υτητα µε την οπο ια περιστρ εφεται ο αξονας της γωνιακ ης ταχ υτητας. Οι δ υο ν εοι οροι που εµφαν ιζονται στην παραπ ανω σχ εση ε ιναι η επιτ αχυνση που οφε ιλεται στη γωνιακ η επιτ αχυνση του περιστρεφ οµενου συστ ηµατος και η µεταπτωτικ η επιτ αχυνση αντ ιστοιχα. Σ υγκριση της επιτ αχυνσης Coriolis µε την κεντροµ ολο επιτ αχυνση Εν ω ο ορος που συνδ εει τις δ υο ταχ υτητες στα δ υο συστ ηµατα, µ εσω της σχ εσης (6.9, ε ιναι διαισθητικ α προφαν ης, 2 οι δ υο αντ ιστοιχοι οροι που συνδ εουν τις επιταχ υνσεις, µ εσω της σχ εσης (6.10, δεν ε ιναι τ οσο προ- W φανε ις. Ο δε υτερος ορος W K ε ιναι η γνωστ η µας κεντροµ ολος επιτ αχυνση, που µας ε ιναι περισσ οτερο οικε ια ως φυγ οκεντρος επιτ αχυνση µε αντ ιθετο πρ οσηµο, αφο υ την αισθαν οµαστε, οταν επι α ινουµε σε ενα περιστρεφ οµενο Z σ υστηµα, οπως για παρ αδειγµα σε ενα αυτοκ ινητο που στρ ι ει. Ο ορος, η επονοµαζ οµενη επιτ αχυνση Coriolis, 3 αν και δεν ε ιναι τ οσο συνδεδεµ ενος µε την καθηµεριν η µας εµπειρ ια, ε ιναι υπε υθυνος για τη δηµιουργ ια των κυκλωνικ ων και αντικυκλωνικ ων κιν ησεων των α εριων µαζ ων της ατµ οσφαιρας που µε τη σειρ α τους προκαλο υν τα δι αφορα καιρικ α φαιν οµενα. Εν ω η επιτ αχυνση Coriolis αντιστρ εφεται, αν αντιστραφε ι η γωνιακ η ταχ υτητα, η κεντροµ ολος επιτ αχυνση δεν αλλ αζει φορ α, αλλ α κατευθ υνεται π αντοτε προς τον αξονα περιστροφ ης εξαιτ ιας της υπαρξης του ορου εις διπλο υν. Ο λ ογος για τον οπο ιο η επιτ αχυνση Coriolis δεν ε ιναι τ οσο εκδηλη στην καθηµεριν η µας ζω η, οσο ε ιναι η κεντροµ ολος επιτ αχυνση, οφε ιλεται στο οτι οι κιν ησεις στο περιστρεφ οµενο σ υστηµα ε ιναι συν ηθως πολ υ πιο αργ ες απ ο την περιστροφικ η κ ινηση του ιδιου του συστ ηµατος. 4 Οπως µπορε ι κανε ις ε υκολα να διαπιστ ωσει, τα µ ετρα των δ υο επιταχ υνσεων εχουν λ ογο τ αξης lu Kƒ κεντρ W j W K j W K περ ( Ο ορος αυτ ος µετρ α τη γραµµικ η ταχ υτητα µε την οπο ια κινε ιται ως προς το αδρανειακ ο σ υστηµα το σηµε ιο του περιστρεφ οµενου συστ ηµατος στο οπο ιο βρ εθηκε στιγµια ια το κινο υµενο σωµατ ιδιο. 3 O Gustav-Gaspard Coriolis [ ], γ αλλος φυσικοµαθηµατικ ος και µηχανικ ος, ηταν ο πρ ωτος που µελ ετησε τις µη αδρανειακ ες δυν αµεις σε περιστρεφ οµενα συστ ηµατα αναφορ ας. 4 Ισως αναρωτηθε ιτε για ποιο λ ογο ε ιναι τ οτε τ οσο σηµαντικ η η δ υναµη Coriolis στη δηµιουργ ια καιρικ ων φαινοµ ενων. Θα δο υµε παρακ ατω οτι η φυγ οκεντρος δ υναµη εξισορροπε ιται απ ο τη βαρυτικ η δ υναµη και δεν εχει δυναµικ η σηµασ ια στη διαµ ορφωση του καιρο υ.

9 Ž Ž ˆ ˆ l l Z l Ž j 6.4. ΦΥΓΟΚΕΝΤΡΟΣ ΥΝΑΜΗ ΚΑΙ ΥΝΑΜΗ COROLS 153 οπου j η ταχ υτητα του σ ωµατος στο περιστρεφ οµενο σ υστηµα και j περ η ταχ υτητα περιστροφ ης του συστ ηµατος οπως αυτ η φα ινεται απ ο το µη περιστρεφ οµενο σ υστηµα. Ε ιµαστε, τ ωρα, σε θ εση να διατυπ ωσουµε το δε υτερο ν οµο του Νε υτωνα σε ενα περιστρεφ οµενο σ υστηµα αναφορ ας. Η δ υναµη που αποδ ιδει ενας περιστρεφ οµενος ˆ παρατηρητ ης σε ενα κινο υµενο σωµατ ιδιο στο οπο ιο επιδρ α η δ υναµη ε ιναι Π Š Π Š ˆ # Z Α # lu Kƒ "# W jœ# W W κεντρ K! (6.13 ηλαδ η, ο περιστρεφ οµενος ˆ παρατηρητ ης πρ επει να εισαγ αγει π εραν της εξωτερικ ης δ υναµης δ υο ψευδο-δυν αµεις, τη δ υναµη Coriolis # Z W και τη φυγ οκεντρο δ υναµη # W W K, για να διατυπ ωσει το δυναµικ ο ν οµο εξ ελιξης του σωµατιδ ιου στο περιστρεφ οµενο σ υστηµα. 6.4 Φυγ οκεντρος δ υναµη και δ υναµη Coriolis Η φυγ οκεντρος δ υναµη φυγ # W W µπορε ι να θεωρηθε ι οτι προ ερχεται απ ο δυναµικ η εν εργεια της µορφ ης φυγ q K # W dža K (6.14 οπου ε ιναι η κ αθετη απ οσταση της θ εσης του σωµατιδ ιου απ ο τον αξονα περιστροφ ης του συστ ηµατος. Η απ οδειξη οτι # W W # φυγ q ε ιναι ε υκολη, αν καταφ υγει κανε ις σε κυλινδρικ ες συντεταγµ ενες Ž d }d, µε αξονα τον αξονα περιστροφ ης, και δε ιξει οτι W W K # W Το ε ιναι η προ ολ η του διαν υσµατος στο επ ιπεδο το κ αθετο στον αξονα (βλ. Σχ ηµα 6.3. Οταν εκτελο υµε πειρ αµατα στο εργαστ ηριο µε στ οχο να προσδιορ ισουµε την επιτ αχυνση της βαρ υτητας, αυτ ο που µετρ αµε δεν ε ιναι η επιτ αχυνση της βαρ υτητας, αλλ α η επιτ αχυνση Œ# W W W οπου ε ιναι η γωνιακ η c ταχ υτητα περιστροφ ης της Γης. Η δι ορθωση αυτ η ε ιναι της τ αξεως των mm [ s στην επιφ ανεια της Γης. 5 Το φυγοκεντρικ ο δυναµικ ο µπορε ι να χρησιµοποιηθε ι για να προσδιοριστε ι το γεωει- 5 Η τιµ η αυτ η αντιστοιχε ι στη φυγ οκεντρο επιτ αχυνση στον Ισηµεριν ο της Γης. Σε αλλα σηµε ια της Γης η τιµ η αυτ η αλλ αζει λ ογω της διαφορετικ ης απ οστασης που απ εχουν αυτ α απ ο τον αξον α της. K Περ ι της φυγοκ εντρου δυν αµεως Προσδιορισµ ος του σχ ηµατος της Γης

10 G 154 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΣΤΡΟΦΕΣ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ Σχ ηµα 6.3: Σηµει ωνονται τα διαν υσµατα που καθορ ιζεται απ ο το δι ανυσµα. και σε σχ εση µε τον αξονα περιστροφ ης δ ες, το σχ ηµα δηλαδ η που ε ιχε αποκτ ησει η επιφ ανεια της Γης εξαιτ ιας της περιστροφ ης της στα πρ ωτα στ αδια της γ εννησ ης της, οταν ηταν ακ οµη ρευστ η, και το οπο ιο διατ ηρησε και υστερα απ ο την ψ υξη της. 6 Ο προσδιορισµ ος αυτ ος επιτυγχ ανεται, αν απαιτ ησουµε το αθροισµα του βαρυτικο υ και του φυγοκεντρικο υ δυναµικο υ π ανω στην επιφ ανεια της Γης να ε ιναι σταθερ ο. Αυτ ο σηµα ινει οτι σε κ αθε σηµε ιο της επιφ ανει ας της η κ αθετος εχει τη διε υθυνση της 0 (βλ. Σχ ηµα 6.4. Αν η επιφ ανεια της Γης δεν ηταν µια ισοδυναµικ η επιφ ανεια, αν δηλαδ η το αθροισµα του βαρυτικο υ και του φυγοκεντρικο υ δυναµικο υ δεν ηταν σταθερ ο στην επιφ ανεια της Γης, δεν θα υπ ηρχε ισορροπ ια και η ρευστ η επιφ ανει α της θα µετα αλλ οταν στην προσπ αθει α της να αποκτ ησει αυτ ο το σχ ηµα[ τα θαλ ασσια υδατα θα ερρεαν προς χαµηλ οτερα δυναµικ α, εν ω το ιδιο θα συν ε αινε και µε τα χερσα ια εδ αφη µ εσω πλαστικ ης παραµ ορφωσ ης τους, µε αποτ ελεσµα την αλλαγ η του σχ ηµατος της επιφ ανειας της Γης. Σχ ηµα 6.4: Το σχ ηµα της Γης ε ιναι µια ισοδυναµικ η επιφ ανεια. Η κ αθετος σε αυτ η την επιφ ανεια εχει τη διε υθυνση της συνισταµ ενης της βαρυτικ ης και της φυγοκ εντρου δ υναµης. 6 Ο ιδιος ο Νε υτωνας επιχε ιρησε να προσδιορ ισει το πεπλατυσµ ενο σχ ηµα της Γης, το οπο ιο µετρ ηθηκε πολλ α χρ ονια αργ οτερα απ ο τους Maupertuis και Clairaut µε γεωδαιτικ ες µετρ ησεις που πραγµατοπο ιησαν στη Λαπων ια.

11 Ž 6.4. ΦΥΓΟΚΕΝΤΡΟΣ ΥΝΑΜΗ ΚΑΙ ΥΝΑΜΗ COROLS 155 Ασκηση 6.5. Ε αν η Γη, παρ α την περιστροφικ η της κ ινηση, ε ιχε σφαιρικ ο σχ ηµα µε τι επιτ αχυνση θα κινο υνταν ενα σ ωµα στην επιφ ανει α της προς τον σηµεριν ο λ ογω της φυγοκ εντρου δ υναµης; (Θεωρ ηστε οτι το σ ωµα ολισθα ινει στην επιφ ανεια δ ιχως τρι ες. Με τι ταχ υτητα θα εφτανε το σ ωµα στον Ισηµεριν ο, αν ηταν αρχικ α ακ ινητο κοντ α σε κ αποιον Π ολο; Σε π οσο χρ ονο θα εφτανε το σ ωµα στον Ισηµεριν ο; ΑΣΚΗΣΕΙΣ Μπορο υµε επ ισης να εκµεταλλευτο υµε το φυγοκεντρικ ο δυναµικ ο για να κατασκευ ασουµε παρα ολικ α κατ οπτρα τηλεσκοπ ιων µεγ αλων διαστ ασεων. Η τεχνικ η ε ιναι η ακ ολουθη: γεµ ιζουµε ενα δοχε ιο που βρ ισκεται σε περι αλλον υψηλ ης θερµοκρασ ιας µε γυαλ ι σε υγρ η µορφ η. Θ ετουµε το δοχε ιο µε το ρευστ ο γυαλ ι σε περιστροφικ η κ ινηση. Καθ ως το δοχε ιο περιστρ εφεται, η επιφ ανεια του γυαλιο υ που βρ ισκεται µ εσα σε αυτ ο αποκτ α σχ ηµα του οπο ιου Ž το συνολικ ο βαρυτικ ο και φυγοκεντρικ ο δυναµικ ο ε ιναι σταθερ ο. Αν ε ιναι το υψος της επιφ ανειας του ρευστο υ γυαλιο υ σε απ οσταση απ ο τον αξονα περιστροφ ης, θα ισχ υει Ž # Z W Ža σταθ Κατασκευ η παρα ολικ ων κατ οπτρων δηλαδ η το ρευστ ο γυαλ ι µ εσα στο δοχε ιο θα αποκτ ησει το σχ ηµα παρα ολοειδο υς. Για την κατασκευ η του κατ οπτρου αρκε ι στη συν εχεια να µει- ωσουµε τη θερµοκρασ ια ωστε να στερεοποιηθε ι το γυαλ ι στο επιθυµητ ο σχ ηµα. Σχ ηµα 6.5: Το υγρ ο µ εσα σε ενα δοχε ιο που περιστρ εφεται αποκτ α παρα ολικ η επιφ ανεια εξαιτ ιας της φυγοκ εντρου δ υναµης. Η επιφ ανεια του υγρο υ ε ιναι µια ισοδυναµικ η επιφ ανεια αντ ιστοιχη µε την επιφ ανεια εν ος περιστρεφ οµενου ρευστο υ πλαν ητη. Για να κατανο ησουµε, τ ωρα, τη δ υναµη Coriolis, ας εξετ ασουµε την ακ ολου-θη κ ινηση, οπως αυτ η περιγρ αφεται σε ενα περιστρεφ οµενο σ υστηµα αναφορ ας: ενα σωµατ ιδιο κινε ιται ακτινικ α µε σταθερ η ταχ υτητα j, αποµακρυν οµενο απ ο τον αξονα περιστροφ ης του. Στο αδρανειακ ο Περ ι της δ υναµης Coriolis

12 G ˆ G 156 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΣΤΡΟΦΕΣ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ σ υστηµα αναφορ ας το σωµατ ιδιο ακολουθε ι µια σπειροειδ η τροχι α και οσο περισσ οτερο αποµακρ υνεται απ ο W τον αξονα περιστροφ ης τ οσο αυξ ανεται η περιστροφικ η του ταχ υτητα. Αντιλαµ αν οµαστε οτι, για να ˆ συµ α ινει κ ατι τ ετοιο, θα πρ επει να ασκε ιται στο σωµατ ιδιο µια δ υναµη, η οπο ια θα εχει συνεχ ως αζιµουθιακ η κατε υθυνση. Απ ο την αλλη πλευρ α, ο περιστρεφ οµενος παρατηρητ ης στην προσπ αθεια του να δικαιολογ ησει την ευθ υγραµµη κ ινηση που παρατηρε ι θα πρ επει ˆ να υποθ εσει οτι στο σω- µατ ιδιο ασκε ιται µια ιση και αντ ιθετη δ υναµη # Cor. Αυτ η ακρι ως η υποθετικ η δ υναµη ε ιναι η δ υναµη Coriolis, η οπο ια σ υµφωνα µε την αν αλυσ η µας αλλ αζει φορ α, αν αλλ αξει φορ α η γωνιακ η ταχ υτητα. Το µ ετρο αυτ ης της δ υναµης µπορο υµε ε υκολα να το υπολογ ισουµε, αν σκεφτο υµε οτι µια δ υναµη š ˆ σαν την ασκε ι ροπ η που προκαλε ι µετα ολ η της στροφορµ ης, e W,, του σωµατιδ ιου. 7 Ετσι, ˆ Cor ˆ š KJ KJ W Z W KJ Z W j (6.15 Καιρ ος και δ υναµη Coriolis που δεν ε ιναι αλλο παρ α το µ ετρο της συνιστ ωσας της δ υναµης Coriolis που προ λ επεται απ ο την (6.13 (δε υτερος ορος της τελικ ης σχ εσης. Οπως προαναφ εραµε η δ υναµη Coriolis πα ιζει ουσιαστικ ο ρ ολο στην κ ινηση των α εριων και υδ ατινων µαζ ων στον πλαν ητη µας. Αν στην ατ- µ οσφαιρα εν ος µη περιστρεφ οµενου πλαν ητη αναπτυχθε ι διαφορ α π ιεσης µεταξ υ δ υο περιοχ ων, η διαφορ α αυτ η θα εξοµαλυνθε ι ταχ υτατα. Αν, οµως, ο πλαν ητης περιστρ εφεται, τ οτε µπορε ι η διαφορ α π ιεσης να συντηρηθε ι επ απειρον. Εξαιτ ιας της δ υναµης Coriolis, η οπο ια ε ιναι κ αθετη στην κ ινηση της ατµ οσφαιρας και εχει φορ α προς τα δεξι α της κ ινησης (στο β ορειο ηµισφα ιριο, η µετακ ινηση α εριων ρευµ ατων απ ο υψηλ α προς χαµηλ α βαροµετρικ α συστ ηµατα ακολουθε ι στρο ιλ ωδη κ ινηση (βλ. Σχ η- µα 6.6 µε αποτ ελεσµα τα βαροµετρικ α συστ ηµατα να ικανοποιο υν µε µεγ αλη ακρ ι εια τη συνθ ηκη γεωστροφικ ης ισορροπ ιας 8 # Z Ž W jœ# œ\ 7 Αυτ η ε ιναι η στροφορµ η του σωµατιδ ιου που µετρ αει ο αδρανειακ ος παρατηρητ ης, αφο υ το σωµατ ιδιο κινε ιται ακτινικ α στο περιστρεφ οµενο σ υστηµα και εποµ ενως δεν εχει στροφορµ η στο σ υστηµα αυτ ο. Προσ εξτε, επ ισης, οτι τα διαν υσµατα και ε ιναι ορθογ ωνια και ετσι το µ ετρο του διπλο υ εξωτερικο υ γινοµ ενου που περιγρ αφει τη στροφορµ η του σωµατιδ ιου ε ιναι G dž. 8 Η γεωστροφικ η ισορροπ ια ε ιναι δυνατ η αν τηρο υνται κ αποιες προ ποθ εσεις: αν ε ιναι µικρ ος, οπου ε ιναι η τρι η ε ιναι αµελητ εα και ο αριθµ ος Rossb Ÿ o " d το χαρακτηριστικ ο µ εγεθος των ταχυτ ητων των α εριων µαζ ων που παρατηρε ι ενας παρατηρητ ης, ο οπο ιος περιστρ εφεται µαζ ι µε τον πλαν ητη, και η χαρακτηριστικ η κλ ι- µακα µ ηκους µετα ολ ης των ταχυτ ητων. Για την κυκλοφορ ια στα µεσα ια πλ ατη της Γης αυτ ες οι συνθ ηκες ικανοποιο υνται µε αρκετ α καλ η προσ εγγιση. Για παρ αδειγµα ε ιναι t m/s, mª G m, και o ««U s, οπ οτε ο αριθµ ος Rossb ε ιναι Ÿ o t.

13 ¹ 6.4. ΦΥΓΟΚΕΝΤΡΟΣ ΥΝΑΜΗ ΚΑΙ ΥΝΑΜΗ COROLS 157 Σχ ηµα 6.6: Ο κυκλ ωνας της 13ης Φε ρουαρ ιου του 2004, ο οπο ιος προκ αλεσε τις χα- µηλ οτερες θερµοκρασ ιες των τελευτα ιων δεκαετι ων σε πολλ α µ ερη της χ ωρας µας. Στο χ αρτη σηµει ωνονται οι παρατηρο υµενες τιµ ες του διανυσµατικο υ πεδ ιου των ταχυτ ητων επ ι της επιφ ανειας σταθερ ης π ιεσης ± m mb. Ο ανεµος ε ιναι, σε πολ υ καλ η προσ εγγιση, παρ αλληλος στις ισο ψε ις καµπ υλες της επιφ ανειας αυτ ης. Στη µετεωρολογ ια ε ιναι συν ηθης πρακτικ η να παρουσι αζονται τα πεδ ια ταχυτ ητων επ ι επιφανει ων σταθερ ης π ιεσης, δι οτι επ ι των επιφανει ων σταθερ ης π ιεσης η συνιστ ωσα της δ υναµης απ ο την π ιεση ε ιναι µηδενικ η και η µ ονη δ υναµη που ασκε ιται στο ρευστ ο αν α µον αδα ογκου ε ιναι η συνιστ ωσα της βαρ υτητας επ ι της επιφ ανειας σταθερ ης π ιεσης ² m³ µk µ, οπου το υψος σε κ αθε σηµε ιο της επιφ ανειας σταθερ ης π ιεσης ¹ o ¹Kº µk και η κλ ιση της επιφ ανειας αυτ ης. Επειδ η η δ υναµη Coriolis αν α µον αδα ογκου του ρευστο υ ε ιναι ιση µε ² td Gzv x, η γεωστροφικ η ισορροπ ια απαιτε ι το πεδ ιο ταχυτ ητων να ικανοποιε ι την εξ ισωση ² t Gwv x ² ³ µk o. Η σχ εση αυτ η της γεωστροφικ ης ισορροπ ιας συνεπ αγεται οτι το δι ανυσµα της ταχ υτητας ε ιναι παρ αλληλο στις ισο ψε ις της επιφ ανειας σταθερ ης π ιεσης, αφο υ απ ο την εξ ισωση αυτ η συν αγεται οτι x!» µk o. Το δι ανυσµα της ταχ υ- µ τητας ε ιναι επ ισης αν αλογο της βαθµ ιδας του επ ι της επιφ ανειας σταθερ ης π ιεσης και συνεπ ως η ταχ υτητα του αν εµου ε ιναι µεγαλ υτερη στις περιοχ ες οπου η πυκν οτητα των ισο ψ ων ε ιναι µεγ αλη. Η παρουσ ιαση αυτ η ε ιναι συν ηθης στη µετεωρολογ ια δι οτι, αν σχεδιαζ οταν η ταχ υτητα του αν εµου σε επιφ ανειες σταθερο υ υψους, αντ ι σε επιφ ανειες σταθερ ης π ιεσης, η γεωστροφικ η ισορροπ ια θα ηταν ² td Gkv x ² ¼ o. Ετσι, µολον οτι τ οτε η ταχ υτητα θα ηταν παρ αλληλη στις καµπ υλες ισης π ιεσης, δεν θα ηταν ευθ εως αν αλογη της βαθµ ιδας της π ιεσης δι οτι, η γεωστροφικ η αυτ η σχ εση εξαρτ αται και απ ο την πυκν οτητα, η οπο ια µει ωνεται σχεδ ον εκθετικ α µε το υψος.

14 Á Ž Á 158 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΣΤΡΟΦΕΣ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ οπου j W ε ιναι η ταχ υτητα του ατµοσφαιρικο υ ρευστο υ, η γωνιακ η ταχ υ- + τητα περιστροφ ης της Γης, η πυκν οτητα του ρευστο υ, και # η δ υναµη που προκαλε ιται απ ο τις διαφορ ες της π ιεσης και η οπο ια εχει διε υθυνση απ ο υψηλ ες πι εσεις προς χαµηλ ες πι εσεις. 9 Λ ογω της γεωστροφικ ης ισορροπ ιας η ατµοσφαιρικ η κυκλοφορ ια χαρακτηρ ιζεται απ ο τις συνεκτικ ες δοµ ες των κυκλ ωνων, οι οπο ιοι συντηρο υνται για αρκετ α µεγ αλα χρονικ α διαστ ηµατα, απ ο τ εσσερις εως επτ α ηµ ερες[ το δι αστηµα αυτ ο ε ιναι ουσιαστικ α ο χρ ονος που χρει αζεται η τρι η µε το εδαφος για να τους διαλ υσει. Η παρουσ ια τ ετοιων συνεκτικ ων δοµ ων που αποτελο υνται απ ο χαµηλ α και υψηλ α βαροµετρικ α συστ ηµατα καθορ ιζει αυτ ο που αποκαλο υµε καιρ ο, εν ω οι δοµ ες αυτ ες αποτελο υν τα κ υρια συστατικ α του κλ ιµατος. Η µελ ετη του κλ ιµατος ε ιναι στην ουσ ια η µελ ετη της στατιστικ ης συµπεριφορ ας των κυκλωνικ ων αυτ ων κιν ησεων. Αν η γωνιακ η ταχ υτητα περιστροφ ης της Γης ηταν πολ υ µικρ οτερη, οι οποιεσδ ηποτε διακυ- µ ανσεις της ατµοσφαιρικ ης π ιεσης θα εξαφαν ιζονταν σε δι αστηµα µερικ ων ωρ ων 10 και ο καιρ ος θα ηταν εξαιρετικ α πιο σταθερ ος. Επ ισης, εξαιτ ιας της δ υναµης Coriolis ε ιναι δυνατ η η υπαρξη διαφορ ας θερµοκρασ ιας µεταξ υ Ισηµερινο υ και Π ολων. Αυτ ο ισχ υει δι οτι, αν η Γη δεν περιστρεφ οταν, η διαφορ α θερµοκρασ ιας µεταξ υ Ισηµερινο υ και Π ολων, η οπο ια επι αλλεται λ ογω διαφορ ας απορρ οφησης της ηλιακ ης ακτινο ολ ιας και αν ερχεται στους \K\a½ C περ ιπου, θα εξαλειφ οταν ταχ υτατα µε διαταραχ ες που διαδ ιδονται σχεδ ον µε τη ταχ υτητα του ηχου, οπως ακρι ως διαδ ιδονται οι διαταραχ ες της επιφ ανειας του νερο υ µ εσα σε µ ια λεκ ανη οταν τη µετακιν ησουµε. Η ατµοσφαιρικ η κυκλοφορ ια που δηµιουργε ιται εξαιτ ιας της δ υναµης Coriolis συντηρε ι τελικ α στη Γη τη διαφορ α θερµοκρασ ιας µεταξ υ του Ισηµερινο υ και των Π ολων στους \a½ C. Αντιθ ετως, στον πλαν ητη Αφροδ ιτη, ο οπο ιος περιστρ εφεται πολ υ αργ α γ υρω απ ο τον αξον α του, η διαφορ α θερµοκρασ ιας µεταξ υ του Ισηµερινο υ και των Π ολων ε ιναι µηδαµιν η. ΑΣΚΗΣΕΙΣ Ασκηση 6.6. Κατ α το χρονικ ο δι αστηµα που ενας κυκλ ωνας δι ερχεται απ ο µ ια πε- ριοχ η της Γης, πραγµατοποιο υνται ταυτ οχρονα επ ιγειες βαροµετρικ ες µετρ ησεις σε δ υο τοποθεσ ιες της περιοχ ης αυτ ης που βρ ισκονται σε απ οσταση m m km η µ ια απ ο την αλλη. Η µ ια µ ετρηση δ ινει ¾m mb και η αλλη m m mb. Υπολογ ιστε την οριζ οντια δ υναµη που 9 Η π ιεση σε ενα ρευστ ο ε ιναι η δ υναµη αν α µον αδα επιφ ανειας που δρα κ αθετα σε κ αθε επιφ ανεια (νοητ η η πραγµατικ η του ρευστο υ. Ε αν η π ιεση ε ιναι οµοι οµορφη, οι δυν αµεις αν α µον αδα επιφ ανειας του ρευστο υ βρ ισκονται σε ισορροπ ια και η ολικ η δ υναµη που ασκε ιται σε ενα στοιχε ιο του ρευστο υ ε ιναι µηδενικ η. Αν, τ ωρα, θεωρ ησουµε ενα κλειστ ο στοιχε ιο του ρευστο υ, ογκου À, η συνολικ η δ υναµη που ασκε ιται απ ο την π ιεση στο στοιχε ιο αυτ ο ε ιναι o ²+ÂÄÃ ¹* UÅÇÆ Æ, οπου η εξωτερικ η κλειστ η επιφ ανεια του στοιχε ιου και το µοναδια ιο, κ αθετο στην επιφ ανεια, δι ανυσµα που εχει κατε υθυνση προς το εξωτερικ ο της επιφ ανειας. Απ ο το θε ωρηµα του Gauss βρ ισκουµε οτι η συνολικ η δ υναµη που ασκε ιται στο στοιχε ιο ε ιναι o ²+ÂdÈ ¹ Å À. Συνεπ ως η ολικ η δ υναµη που ασκε ιται σε εναν απειροστ ο ογκο εξαιτ ιας της π ιεσης, αν α µον αδα ογκου του ρευστο υ, ε ιναι ² ¹. 10 Αποδεικν υεται οτι σε αυτ η την περ ιπτωση, η ταχ υτητα εξοµ αλυνσης της π ιεσης ε ιναι σχεδ ον ιση µε την ταχ υτητα του ηχου, παρ οτι η εξοµ αλυνση αυτ η δεν επιτυγχ ανεται µε ηχητικ α κ υµατα, αλλ α µε εσωτερικ α κ υµατα βαρ υτητας που διαδ ιδονται µε ταχ υτητα É Ê ³ Ë Ë, οπου km ε ιναι το υψος της ατµ οσφαιρας.

15 j 6.5. ΛΑΓΚΡΑΝΖΙΑΝΗ ΣΕ ΠΕΡΙΣΤΡΕΦΟΜΕΝΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 159 προκαλε ιται απ ο τη βαθµ ιδα της π ιεσης και εκτιµ ηστε την ταχ υτητα του αν εµου που απαιτε ιται για να εξισορροπ ησει η δ υναµη Coriolis τη δ υναµη αυτ η στο γεωγραφικ ο πλ ατος των ÌDZ. ινεται οτι mb o m Nt/m ž. Γενικ α η δ υναµη Coriolis που ασκε ιται σε ενα σ ωµα, εξαιτ ιας της περιστροφ ης της Γης, ε ιναι, οπως ε ιδαµε, µικρ οτερη σε µ ετρο απ ο τη φυγ οκεντρο δ υναµη που ασκε ιται σε αυτ ο κατ α εναν παρ αγοντα της τ αξης του Z j W/Í Z ckc Η φυγ οκεντρος δ υναµη, οµως, οπως ηδη εξηγ ησαµε, εξισορροπε ιται απ ο τη βαρυτικ η ελξη, καθορ ιζοντας ετσι το γεωειδ ες σχ ηµα της ατµ οσφαιρας και οι ατµοσφαιρικ ες κιν ησεις περιορ ιζονται κυρ ιως στις ισοδυναµικ ες επιφ ανειες, οπ οτε η δ υναµη Coriolis που δρα στο εφαπτ οµενο επ ιπεδο του γεωειδο υς ε ιναι η δ υναµη που κυριαρχε ι στη διαµ ορφωση των ατµοσφαιρικ ων κιν ησεων. Τ ελος, αξ ιζει να αναφερθε ι οτι η δ υναµη Coriolis ηταν αυτ η που προσπ αθησε να εκµεταλλευτε ι ο Νε υτων για να αποδε ιξει οτι η Γη περιστρ εφεται. Συγκεκριµ ενα, υπολ ογισε την εκτροπ η εν ος σωµατιδ ιου απ ο την κατακ ορυφο πορε ια που ακολουθε ι, οταν αυτ ο π εφτει ελε υθερα µ εσα σε ενα βαθ υ πηγ αδι. Το πε ιραµα επιχε ιρησε ο βρεταν ος φυσικ ος Robert Hooke [ ], σ υγχρονος του Νε υτωνα, ρ ιχνοντας µικρ ες σφα ιρες µ εσα σε ενα πηγ αδι λατοµε ιου. υστυχ ως, οµως, µια υπολογιστικ η παγ ιδα που κρ υ ει η λ υση αυτο υ του προ λ ηµατος (βλ. Πρ ο ληµα 7 τον οδ ηγησε σε εσφαλµ ενο αποτ ελεσµα, το οπο ιο ετσι κι αλλι ως υπερ ε αινε τα πειραµατικ α σφ αλµατα µ ετρησης εκε ινης της εποχ ης. 11 Σ ηµερα η παρεκτροπ η στην κ ινηση των βληµ ατων εξαιτ ιας της δ υναµης Coriolis λαµ- ανεται πολ υ σο αρ α υπ οψη στη σ υγχρονη βαλλιστικ η. Προφαν ως, στο Ν οτιο ηµισφα ιριο η δρ αση της δ υναµης Coriolis ε ιναι αντ ιθετη απ ο τη δρ αση της δ υναµης αυτ ης στο Β ορειο ηµισφα ιριο. m/s Η φυγ οκεντρος δ υναµη ε ιναι µεγαλ υτερη απ ο τη δ υναµη Coriolis αλλ α Κατασκευ η της Λαγκρανζιαν ης σε περιστρεφ οµενο σ υστηµα Εχοντας αναλ υσει σε νευτ ωνειο πλα ισιο π ως διαµορφ ωνονται οι δυν αµεις οταν µετα α ινουµε απ ο ενα αδρανειακ ο σε ενα περιστρεφ οµενο 11 Αδιαµφισ ητητη απ οδειξη για την κ ινηση της Γης γ υρω απ ο τον Ηλιο, η οπο ια µε τη σειρ α της συνεπ αγεται την περιστροφ η της Γης γ υρω απ ο τον αξον α της ωστε να προκαλε ιται η διαδοχ η ηµ ερας-ν υχτας, δ οθηκε µ ολις το 1838 απ ο το γερµαν ο αστρον οµο Friedrich Wilhelm essel [ ], ο οπο ιος κατ ορθωσε να υπολογ ισει την παρ αλλαξη του αστ ερα 61 Cgnus (υπολ ογισε οτι η παρ αλλαξη ηταν 0.314", εν ω η σηµεριν η εκτ ιµηση για την παρ αλλαξη του εν λ ογω αστ ερα ε ιναι 0.292". Αξ ιζει να σηµει ωσουµε οτι ενα απ ο τα επιχειρ ηµατα των αριστοτελικ ων φιλοσ οφων σχετικ α µε την ακινησ ια της Γης ηταν οτι δεν ε ιχε παρατηρηθε ι καµ ια παρ αλλαξη των αστ ερων και εποµ ενως δεν µπορο υσε να γ ινει δεκτ η καµ ια αναθε ωρηση της αριστοτελικ ης Κοσµολογ ιας.

16 Î j g g 160 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΣΤΡΟΦΕΣ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ Η Λαγκρανζιαν η σωµατιδ ιου για περιστρεφ οµενο σ υστηµα αναφορ ας σ υστηµα αναφορ ας, θα κατασκευ ασουµε στη συν εχεια τη δυναµικ η εξ ισωση κ ινησης εν ος σωµατιδ ιου σε ενα περιστρεφ οµενο σ υστηµα (ουσιαστικ α θα κατασκευ ασουµε π αλι τη σχ εση (6.13 ακολουθ ωντας αυτ η τη φορ α λα-γκρανζιαν ο φορµαλισµ ο. Οπως εχουµε ηδη δε ιξει, οι εξισ ωσεις Euler - Lagrange ισχ υουν σε ολα τα συστ ηµατα αναφορ ας αδρανειακ α η µη, δεδοµ ενου οτι οι εξισ ωσεις Euler - Lagrangeε ιναι αναλλο ιωτες σε ση- µειακο υς µετασχηµατισµο υς. Στην περ ιπτωσ η µας ο εν λ ογω σηµειακ ος µετασχηµατισµ ος ε ιναι αυτ ος που αντιστοιχ ιζει τα σηµε ια του αδρανειακο υ στα σηµε ια του περιστρεφ οµενου συστ ηµατος αναφορ ας. Εχουµε λοιπ ον οπ οτε και Î A $ A $ Î Η Λαγκρανζιαν η, εποµ ενως, εν ος σωµατιδ ιου στο περιστρεφ οµενο σ υστη- š Z Z µα θα ε ιναι Ï- j Ï- W 1 Z W A W # q K + K [ js W 1'# q K (6.16 οπου j η ταχ υτητα του σωµατιδ ιου στο περιστρεφ οµενο σ υστηµα αναφορ ας. 12 Στις παραγωγ ισεις των εξισ ωσεων Euler-Lagrange θα βοηθ ησει η διανυσµατικ η ταυτ οτητα l [ Ετσι, και Ò š Ò œ - Ò š Ò j j Ð Ñq Ó m j+ W W Ñ [ d l W K0 Ð! K W 1 # 3 q! Στην τελευτα ια παραγ ωγιση του τετραγ ωνου του εξωτερικο υ γινοµ ενου χρησιµοποι ηθηκε η προαναφερθε ισα ταυτ οτητα εις διπλο υν, µια φορ α για το κ αθε εξωτερικ ο γιν οµενο. Η δυναµικ η εξ ισωση, λοιπ ον, λαµ ανει τη µορφ η W Î j W jœ# - j W K0 W 1 3 q K Y\ και εποµ ενως j # q Ô# Ï- Z W j W W :1Õ (6.17 Αξ ιζει να σηµει ωσουµε την οµοι οτητα της Λαγκρανζιαν ης της σχ εσης (6.16 και της Λαγκρανζιαν ης φορτισµ ενου σωµατιδ ιου σε µαγνητικ ο πεδ ιο, τουλ αχιστον οσον αφορ α στον ορο W K [ j 12 Αφο υ απ ο εδ ω και στο εξ ης θα αναφερ οµαστε στο περιστρεφ οµενο σ υστηµα αναφορ ας θα καταργ ησουµε πλ εον το δε ικτη Ö στα δι αφορα µεγ εθη.

17 o o 6.6. ΠΕΠΕΡΑΣΜΕΝΕΣ ΣΤΡΟΦΕΣ 161 ² Σχ ηµα 6.7: Το δι ανυσµα OP περιστρ εφεται κατ α µ ια ² πεπερασµ ενη γων ια Ø γ υρω απ ο OA. H ν εα θ εση του διαν υσµατος ε ιναι η OP. Tο µοναδια ιο δι ανυσµα του αξονα περιστροφ ης ε ιναι το ². To δι ανυσµα OA ² ² ε ιναι η προ ολ η του ² διαν υσµατος OP στον αξονα περιστροφ ης, οπ οτε το δι ανυσµα OA και το δι ανυσµα AP ε ιναι κ αθετα µεταξ υ τους. ²Ù² ² ² ² ² Το TP ε ιναι κ αθετο στο AP. Το AP εχει µ ετρο AP v ² OP, το οπο ιο ε ιναι ισο µε το AP ². Εποµ ενως, TP v ² OP UÚÛ Ü Ø. τον αξονα ² Οι υπ ολοιποι οροι, σε αντ ιθεση µε τον εν λ ογω ορο, εχουν την κλασικ η µορφ η των ορων κινητικ ης και δυναµικ ης εν εργειας. Ασκηση 6.7. Κατασκευ αστε την αναλογ ια µεταξ υ των ορων της Λαγκρανζιαν ης εν ος φορτισµ ενου σωµατιδ ιου σε ηλεκτροµαγνητικ ο πεδ ιο και εν ος σωµατιδ ιου σε περιστρεφ οµενο σ υστηµα αναφορ ας. Υποθ εστε οτι γνωρ ιζετε επακρι ως την τροχι α εν ος Ý φορτισµ ενου σωµατιδ ιου σε οµογεν ες µαγνητικ ο Þ και ηλεκτρικ ο πεδ ιο Ô. Σε ποιο περιστρεφ οµενο σ υστηµα και σε τι πεδ ιο δ υναµης η κ ινηση των σωµατιδ ιων θα ηταν ακρι ως η ιδια; ΑΣΚΗΣΕΙΣ 6.6 Πεπερασµ ενες στροφ ες Ας εξετ ασουµε, τ ωρα, π ως µπορο υµε να κατασκευ ασουµε τη δρ αση µιας µη απειροστ ης στροφ ης γ υρω απ ο κ αποιον αξονα. Θ ελουµε να Συστηµατικ η στρ εψουµε το δι ανυσµα #=$OP κατ α γων ια γ υρω απ ο τον αξονα OA κατασκευ η µιας που χαρακτηρ ιζεται απ ο το µοναδια ιο δι ανυσµα (βλ. Σχ ηµα 6.7. Η ν εα πεπερασµ ενης στροφ ης θ εση του διαν υσµατος ß #=$OP θα ε ιναι #=$OP #:$ OA # $ AT #$TP q [ " uyà s# q [ 5 âá ãqä ^ ^ MN_ (6.18

18 o ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΣΤΡΟΦΕΣ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ Προσ εξτε οτι το δι ανυσµα #å$ AP s# q [ " και το δι ανυσµα V #$ TP, εχουν το ιδιο µ ετρο πρ οκειται για την που εχει τη διε υθυνση του ακτ ινα περιστροφ ης του ακρου του διαν υσµατος αλλ α κ αθετες µεταξ υ τους διευθ υνσεις. Αλλ αζοντας τη σειρ α των ορων στην (6.18, µπορο υµε να γρ αψουµε το τελικ ο στραµµ ενο δι ανυσµα στη µορφ η: Ôãqä ^ q [ 5 #æãqä ^ 5 V s ^ MN_ (6.19 Αν εφαρµ οσουµε τη σχ εση αυτ η για απειροστ ες γων ιες, δηλαδ η διατηρ ωντας στην (6.19 µ ονο ορους πρ ωτης τ αξης ως προς τη γων ια στροφ ης, θ ετοντας ãqä 2 ^ και ^ MN_ 2 2, καταλ ηγουµε και π αλι στη σχ εση (6.1 που γρ αψαµε για τις απειροστ ες στροφ ες. ΑΣΚΗΣΕΙΣ Ασκηση 6.8. ε ιξτε οτι πρ αγµατι η σχ εση (6.19 για απειροστ ες γων ιες Ø καταλ ηγει στη σχ εση (6.1. Eπι ε αι ωστε επ ισης, οτι η σχ εση (6.19 ικανοποιε ι τη βασικ η ιδι οτητα των στροφ ων, δηλαδ η οτι. Ο π ινακας µετασχηµατισµο υ πεπερασµ ενης στροφ ης Οπως διαπιστ ωνει κανε ις απ ο τη σχ εση (6.19, η στροφ η γ υρω απ ο κ αποιον αξονα ε ιναι γραµµικ η ως προς το δι ανυσµα και εποµ ενως µπορε ι να γραφε ι ως ενας π ινακας που δρα στo δι ανυσµα. Η µορφ η αυτο υ του π ινακα καθορ ιζεται µε απλ ο τρ οπο, αν εκφρ ασουµε τη σχ εση (6.19 ως σχ εση συντεταγµ ενων, χρησιµοποι ωντας δε ικτες } οπου R Í 6 ; } 6 6 ãqä ^ ç 6 ; ; % Í 6 ; } 5> ; 5 ο π ινακας µε στοιχε ια 5 6 ; ãqä ^ ç 6 ; #èãqä ^ #æãqä ^ 5 8:6=< ; < ; ^ MN_ 5 8:6=< ; < ^ MN_ k (6.20 (6.21 που δρ ωντας σε ενα δι ανυσµα το αναγκ αζει να στραφε ι γ υρω απ ο την κατε υθυνση κατ α γων ια. Μια στροφ η, λοιπ ον, προσδιορ ιζεται πλ ηρως } απ ο τον π ινακα R Οι στροφ ες ως ορθογ ωνιοι µετασχηµατισµο ι Ο π ινακας των στροφ ων ε ιναι ορθογ ωνιος Επειδ η οι στροφ ες αφ ηνουν αναλλο ιωτο το µ ετρο των διανυσµ ατων, ο π ινακας της στροφ ης ε ιναι ενας ορθογ ωνιος π ινακας. Αυτ ο αποδεικν υεται ως εξ ης: το µ ετρο του µετασχηµατισµ ενου διαν υσµατος Í 6=< < Í 6=é é <ê Íßë*ì <Ä6 Í 6=é é (6.22

19 # \ ED 6.7. ΟΙ ΣΤΡΟΦΕΣ ΩΣ ΟΡΘΟΓΩΝΙΟΙ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ 163 οπου το ë συµ ολ ιζει τον αν αστροφο π ινακα, πρ επει να ισο υται µε το µ ετρο 6 6 του αρχικο υ διαν υσµατος για κ αθε δι ανυσµα 6. Για να ισχ υει αυτ ο, θα πρ επει ο π ινακας R να ικανοποιε ι τη σχ εση R ë R RR ë (6.23 δηλαδ η, ο π ινακας στροφ ης πρ επει να ε ιναι ορθογ ωνιος. Ασκηση 6.9. Επιλ εγοντας Äí Äí κατ αλληλα διαν υσµατα, δε ιξτε οτι αν η (6.22 ισχ υει για κ αθε δι ανυσµα, τ οτε ο π ινακας στροφ ης πρ επει να ικανοποιε ι την (6.23, δηλαδ η ο π ινακας στροφ ης πρ επει να ε ιναι ορθογ ωνιος π ινακας. ΑΣΚΗΣΕΙΣ Ασκηση Επι ε αι ωστε οτι ο π ινακας (6.21 ε ιναι πρ αγµατι ορθογ ωνιος. Ασκηση Επι ε αι ωστε οτι ο π ινακας µετασχηµατισµο υ των στροφ ων (6.21 εχει ορ ιζουσα r. Οπως c θα δε ιξουµε, οµως, ισχ υει και το αντ ιστροφο, δηλαδ η, κ αθε ορθογ ωνιος c π ινακας µε ορ ιζουσα ε ιναι π ινακας στροφ ης. Προτο υ προχωρ ησουµε στην απ οδειξη της πρ οτασης αυτ ης, θα πρ επει πρ ωτα να επισηµ ανουµε οτι οι ορθογ ωνιοι π ινακες εχουν γενικ α ορ ιζουσα î, δι οτι, δεδοµ ενων των ιδιοτ ητων των οριζουσ ων ïðmñ ê R ë*ì ïðmñ R και ïðmñ A ïðmñ A ïðmñ Ενας ορθογ ωνιος π ινακας µε ορ ιζουσα +1 ε ιναι π ινακας στροφ ης (βλ. Μαθηµατικ ο Παρ αρτηµα, απ ο την (6.23 βρ ισκουµε οτι ïðmñ R Ä ïðmñ Οι στροφ ες, οµως, οπως διαπιστ ωσαµε στην Ασκηση 6.11, ε ιναι ορθογ ωνιοι µετασχηµατισµο ι οι οπο ιοι εχουν ορ ιζουσα π αντα ιση µε. Τους ορθογ ωνιους µετασχηµατισµο υς µε ορ ιζουσα # δεν µπορο υµε, λοιπ ον, να τους αντιστοιχ ισουµε σε στροφ ες. Αυτο ι οι µετασχηµατισµο ι ε ιναι σ υνθεση εν ος κατοπτρισµο υ, δηλαδ η του µετασχηµατισµο υ # που Κατοπτρισµ ος αντιστοιχε ι στον π ινακα µετασχηµατισµο υ \ \ \ # \ \ # και µ ιας στροφ ης. Ο κατοπτρισµ ος οποιουδ ηποτε διαν υσµατος # (6.24 δεν µπορε ι να επιτευχθε ι µε µ ια στροφ η, 13 δι οτι η ορ ιζουσα του κατοπτρι-. σµο υ ε ιναι #, εν ω η ορ ιζουσα της οποιασδ ηποτε στροφ ης ε ιναι 13 Ισως σκεφθε ιτε οτι ο κατοπτρισµ ος εν ος διαν υσµατος µπορε ι να επιτευχθε ι µε µια στροφ η κατ α ó γ υρω απ ο εναν αξονα κ αθετο στο δι ανυσµα. Ωστ οσο, αυτ η η στροφ η σχετ ιζεται µε το συγκεκριµ ενο δι ανυσµα και αν εφαρµοστε ι σε κ αποιο αλλο δι ανυσµα

20 õ C ED ² 164 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΣΤΡΟΦΕΣ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ Στη συν εχεια θα προσδιορ ισουµε για κ αθε ορθογ ωνιο µετασχηµατισµ ο µε ορ ιζουσα τη στροφ η στην οπο ια αυτ ος αντιστοιχε ι. Ας θεωρ ησουµε τον τυχα ιο ορθογ ωνιο µετασχηµατισµ ο l ( (ôl (Šl (C laä(ôla Šla C lacä(ôlac ŠlaC C και ας προσδιορ ισουµε τις ιδιοτιµ ες του õ, δηλαδ η, τις τιµ ες για τις οπο ιες ισχ υει A 7 õö 7 (6.25 οπου 7 τα ιδιοαν υσµατα του A. Οι ιδιοτιµ ες ε ιναι οι ρ ιζες του τριτο αθ- µιου πολυων υµου l õ Ð õ Ñ œ\ που προκ υπτει απ ο τη συνθ ηκη υπαρξης µη τετριµµ ενης λ υσης της (6.25 ïðmñ A # õ l ( ( # õ l ( l (C laä( la ö# õ la C lacä( lac lac Cö# õ Οι τρεις ιδιοτιµ ες που προκ υπτουν θα εχουν αφεν ος την ιδι οτητα õ ( õ õ C ïðmñ A επειδ η το γιν οµενο των ιδιοτιµ ων ισο υται µε την ορ ιζουσα του π ινακα, και αφετ ερου η κ αθε µ ια απ ο αυτ ες θα εχει αναγκαστικ α µ ετρο +1 õâõùø οπου το ø συµ ολ ιζει το µιγαδικ ο συζυγ ες. Η τελευτα ια αυτ η ιδι οτητα ισχ υει, επειδ η το µ ετρο των διανυσµ ατων παραµ ενει αναλλο ιωτο σε ενα ορθογ ωνιο µετασχηµατισµ ο, οπ οτε που συνεπ αγεται οτι õ 9 7 A 7 õö 7. Οι ιδιοτιµ ες και τα ιδιοαν υσµατα µπορε ι β ε- αια να ε ιναι µιγαδικ α, οπ οτε το µ ετρο εν ος µιγαδικο υ διαν υσµατος λαµ- ανεται ως ø 7 6 δεν πρ οκειται κατ αν αγκην να οδηγ ησει στο κατοπτρικ ο του. Για παρ αδειγµα, η στροφ η αυτ η θα αφ ησει ιδιο ενα δι ανυσµα που ε ιναι κ αθετο στο αρχικ ο δι ανυσµα και παρ αλληλο στον αξονα στροφ ης. Αξ ιζει επ ισης, να παρατηρ ησουµε οτι ο κατοπτρισµ ος σε δ υο διαστ ασεις δεν ε ιναι ο o ²/ ú û Ùú Ùú, ο οπο ιος ε ιναι καθαρ η στροφ η, αλλ α ο û o η ο N û å û ú Ùú o ² û που προκαλε ι αν ακλαση του αρχικο υ διαν υσµατος ως προς τον αξονα η, αντ ιστοιχα. Μπορο υµε, λοιπ ον, να διατυπ ωσουµε το γενικ ο καν ονα σ υµφωνα µε τον οπο ιο ο κατοπτρισµ ος σε οποιεσδ ηποτε διαστ ασεις πετυχα ινεται οποτεδ ηποτε το πλ ηθος των -1 στα διαγ ωνια στοιχε ια του π ινακα µετασχηµατισµο υ ε ιναι περιττ ο. Ετσι, για παρ αδειγµα, κατοπτρισµ ο ú στις τρεις διαστ ασεις θα µπορο υσµαε να εχουµε αντιστρ εφοντας το πρ οσηµο µ ονο της -συνιστ ωσας των διανυσµ ατων µε τη χρ ηση εν ος διαγ ωνιου π ινακα σαν τον (6.24 µε µοναδικ ο στοιχε ιο ισο µε ² το στοιχε ιο ü ý. Y\

Θ εµα Α : Θ εµα Β : Θ εµα Γ :

Θ εµα Α : Θ εµα Β : Θ εµα Γ : ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Τµ ηµα Φυσικ ης Εξετ ασεις επ ι Πτυχ ιω στη Θεωρ ια της Ειδικ ης Σχετικ οτητας 29 Απριλ ιου 2009 Να γραφο υν τα 4 απ ο τα 5 θ εµατα Σε ολα τα θ εµατα εργαστε ιτε σε σ υστηµα µον αδων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Τµ ηµα Φυσικ ης Εξ εταση στη Μηχανικ η ΙI 27 Ιουν ιου 2008 Π Ιω αννου & Θ Αποστολ ατου Απαντ ηστε στα 3 Θ εµατα µε σαφ ηνεια απλ οτητα Οι ολοκληρωµ ενες απαντ ησεις εκτιµ ωνται ιδιαιτ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Τµ ηµα Φυσικ ης Εξετ ασεις στη Θεωρ ια της Ειδικ ης Σχετικ οτητας Σεπτεµ ρ ιου 200 Να απαντ ησετε στα 4 απ ο τα ακ ολουθα προ λ ηµατα. Θ εµα 1 Το γεγον ος βρ ισκεται εντ ος του µελλοντικο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΜΑ Α (25 µον αδες) ΘΕΜΑ Β (25 µον αδες) η µοναδικ ΘΕΜΑ Γ (25 µον αδες) κοιν

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΜΑ Α (25 µον αδες) ΘΕΜΑ Β (25 µον αδες) η µοναδικ ΘΕΜΑ Γ (25 µον αδες) κοιν ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Τµ ηµα Φυσικ ης Εξ εταση στη Μηχανικ η Ι 6 Σεπτεµ ρ ιου 2005 Τµ ηµα Π Ιω αννου & Θ Αποστολ ατου Απαντ ηστε και στα 4 Θ εµατα µε σαφ ηνεια και απλ οτητα Οι ολοκληρωµ ενες απαντ ησεις

Διαβάστε περισσότερα

& N. Εστω µια ακολουθ ια απ ο οµ οκεντρους πολ υ λεπτο υς σφαιρικο υς φλοιο υς µε αντ ιστοιχες ακτ ινες "M " 6 "ONP Q Q Q RS"MTU και µ αζες " Q Q Q RV

& N. Εστω µια ακολουθ ια απ ο οµ οκεντρους πολ υ λεπτο υς σφαιρικο υς φλοιο υς µε αντ ιστοιχες ακτ ινες M  6 ONP Q Q Q RSMTU και µ αζες  Q Q Q RV ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Τµ ηµα Φυσικ ης Εξ εταση στη Μηχανικ η Ι 2 Σεπτεµ ρρ ιου 200 Τµ ηµα Π. Ιω αννου & Θ. Αποστολ ατου Απαντ ηστε και στα 10 ισοδ υναµα ερωτ ηµατα. Οι ολοκληρωµ ενες απαντ ησεις εκτιµ ωνται

Διαβάστε περισσότερα

V eff. (r) r = L z. Veff( )=λ 2 /2

V eff. (r) r = L z. Veff( )=λ 2 /2 j H ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Τµ ηµα Φυσικ ης Εξ εταση στη Μηχανικ η Ι Φε ρου αριος 2005 Τµ ηµα Π. Ιω αννου & Θ. Αποστολ ατου ΘΕΜΑ 1 (25 µον αδες) Σωµατ ιδιο µοναδια ιας µ αζας κινε ιται σ υµφωνα µε το δυναµικ

Διαβάστε περισσότερα

Albert Einstein. Lagrange

Albert Einstein. Lagrange Κεφ αλαιο 3 Συν αρτηση Lagrange Αυτ ο που πραγµατικ α µε ενδιαφ ερει ε ιναι το αν ο Θε ος ε ιχε τη δυνατ οτητα επιλογ ης κατ α τη δηµιουργ ια του κ οσµου Albert Einstein 3.1 Η Λαγκρανζιαν η και το φυσικ

Διαβάστε περισσότερα

7.2 Κ ινηση φορτισµ ενου σωµατιδ ιου σε οµογεν εσ ηλεκτρικ ο και µαγνητικ ο πεδ ιο

7.2 Κ ινηση φορτισµ ενου σωµατιδ ιου σε οµογεν εσ ηλεκτρικ ο και µαγνητικ ο πεδ ιο Κεφ αλαιο 7 Παραδε ιγµατα Λαγκρανζιαν ων Συναρτ ησεων Σκο υπες σκουπ ακια ρουφηχτ ηρια φτερ α τιναχτ ηρια ξεσκον οπανα κουρελ οπανα κλ οουν θ ορυ οι και τρ οποι ακρο ατες, µαστ ιγιο π εφτουν οι κιν ησεις

Διαβάστε περισσότερα

12:00 12:05 12:00 12:03

12:00 12:05 12:00 12:03 Εξετ ασεις στη Θεωρ ια της Ειδικ ης Σχετικ οτητας Ιο υνιος 4 Θ εµα : (α) Γρ αψτε υπ ο µορφ η π ινακα το µετασχηµατισµ ο oretz που συνδ εει τις χωροχρονικ ες συντεταγµ ενες δ υο συστηµ ατων που κινο υνται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφ αλαιο Απ ο τη δυναµικ η στη στατικ

Κεφ αλαιο Απ ο τη δυναµικ η στη στατικ Κεφ αλαιο 4 Απ ο την Αρχ η του D Alembert στην Αρχ η της Ισοδυναµ ιας Αν στο µν ηµα σας χαρ αξουν κ ατι τ ετοιο, τ οτε τα π ατε περ ιφηµα. Richard Feynman Σχ ηµα 4.1: Το σχ εδιο αυτ ο ε ιναι χαραγµ ενο

Διαβάστε περισσότερα

Προσεγγιστικ οσ προσδιορισµ οσ τησ θεµελει ωδουσ ταλ αντωσησ µι ασ αλυσ ιδασ

Προσεγγιστικ οσ προσδιορισµ οσ τησ θεµελει ωδουσ ταλ αντωσησ µι ασ αλυσ ιδασ Το πηλ ικο Rayleigh O Rayleigh το 187 τη εποχ η που ερευνο υσε τις ιδι οτητες των ηχητικ ων κυµ ατων ανεκ αλυψε µ ια ιδι οτητα των χαρακτηριστικ ων συχνοτ ητων και ταλαντ ωσεων που εχει ιδια ιτερη σηµασ

Διαβάστε περισσότερα

L 96/22 EL ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 696/98 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ τη 27η Μαρτ ιου 1998 για την εφαρµογ η του κανονισµο υ (ΕΚ) αριθ. 515/97 του Συµβουλ ιου περ ι τη αµοιβα ια συνδροµ η µεταξ υ των διοικητικ ων αρχ

Διαβάστε περισσότερα

που δεν περιγρ αφεται οµως οπως προηγουµ ενως ως ενα απλ ο ηµ ιτονο, αλλ α ως ενα αθροισµα ηµιτονοειδ ων ορων. Παρ αδειγµα: Εστω:

που δεν περιγρ αφεται οµως οπως προηγουµ ενως ως ενα απλ ο ηµ ιτονο, αλλ α ως ενα αθροισµα ηµιτονοειδ ων ορων. Παρ αδειγµα: Εστω: Αθροισµα ηµιτονοειδ ων ορων Η σχ εση "! # &%"' δηλ ωνει οτι οταν προσθ ετουµε ηµιτονοειδ η σ ηµατα που σχετ ιζονται αρµονικ α, δηλ. που περι εχουν συχν οτητες οι οπο ιες ε ιναι ακ εραια πολλαπλ ασια µιας

Διαβάστε περισσότερα

L 217/18 EL Ο ΗΓΙΑ 98/48/ΕΚ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΙ ΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ τη 20 η Ιουλ ιου 1998 για την τροποπο ιηση τη οδηγ ια 98/34/ΕΚ για την καθι ερωση µια διαδικασ ια πληροφ ορηση στον τοµ εα των

Διαβάστε περισσότερα

Κεφ αλαιο 3. Αν αλυση µετρ ησεων και αποτελ εσµατα. 3.1 Μ εθοδος αν αλυσης δεδοµ ενων

Κεφ αλαιο 3. Αν αλυση µετρ ησεων και αποτελ εσµατα. 3.1 Μ εθοδος αν αλυσης δεδοµ ενων Κεφ αλαιο 3 Αν αλυση µετρ ησεων και αποτελ εσµατα 3.1 Μ εθοδος αν αλυσης δεδοµ ενων Για τον προσδιορισµ ο των ενεργ ων διατοµ ων απ ο τις µετρ ησεις στη Στουτγ αρδη αναλ υθηκαν τα φ ασµατα εκε ινα, τα

Διαβάστε περισσότερα

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1 Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Η Μ Ο Κ Ρ Α Τ Ι Α Υ ΠΟΥ ΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑ Ι ΕΙΑ Σ & ΘΡΗΣ Κ/Τ Ω ΕΝΙΑ ΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤ ΙΚΟΣ Τ ΟΜ ΕΑ Σ Σ ΠΟΥ Ω Ν ΕΠΙΜ ΟΡΦΩ Σ ΗΣ ΚΑ Ι ΚΑ ΙΝΟΤ ΟΜ ΙΩ Ν /ΝΣ Η Σ ΠΟΥ Ω Τ µ ή µ α Α Α. Πα π α δ ρ έ ο υ 37

Διαβάστε περισσότερα

11. 3. 1987, σ. 11).»

11. 3. 1987, σ. 11).» L 201/88 EL Ο ΗΓΙΑ 98/50/ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ τη 29η Ιουν ιου 1998 για την τροποπο ιηση τη οδηγ ια 77/187/ΕΟΚ περ ι προσεγγ ισεω των νοµοθεσι ων των κρατ ων µελ ων, σχετικ ων µε τη διατ ηρηση των δικαιωµ

Διαβάστε περισσότερα

JEAN-CHARLES BLATZ 02XD34455 01RE52755

JEAN-CHARLES BLATZ 02XD34455 01RE52755 ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΤΩΝ ΕΝ Ι ΑΜ ΕΣ ΩΝ ΟΙ Κ ΟΝΟΜ Ι Κ ΩΝ Κ ΑΤΑΣ ΤΑΣ ΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙ ΡΙ ΑΣ Κ ΑΙ ΤΟΥ ΟΜ Ι ΛΟΥ Α Τρίµηνο 2005 ΑΝΩΝΥΜΟΣ Γ ΕΝΙ Κ Η ΕΤ ΑΙ Ρ Ι Α Τ ΣΙ ΜΕΝΤ ΩΝ Η Ρ ΑΚ Λ Η Σ ΑΡ. ΜΗ Τ Ρ. Α.Ε. : 13576/06/Β/86/096

Διαβάστε περισσότερα

C 104 τη ). 1997, σ. 40).

C 104 τη ). 1997, σ. 40). 1. 8. 98 EL Επ ισηµη Εφηµερ ιδα των Ευρωπα ικ ων Κοινοτ ητων L 215/65 Ο ΗΓΙΑ 98/55/ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ τη 17η Ιουλ ιου 1998 για τροποπο ιηση τη οδηγ ια 93/75/ΕΟΚ για τι ελ αχιστε προδιαγραφ ε που απαιτο

Διαβάστε περισσότερα

Πα κ έ τ ο Ε ρ γ α σ ί α ς 4 Α ν ά π τ υ ξ η κ α ι π ρ ο σ α ρ µ ο γ ή έ ν τ υ π ο υ κ α ι η λ ε κ τ ρ ο ν ι κ ο ύ ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ο ύ υ λ ι κ ο

Πα κ έ τ ο Ε ρ γ α σ ί α ς 4 Α ν ά π τ υ ξ η κ α ι π ρ ο σ α ρ µ ο γ ή έ ν τ υ π ο υ κ α ι η λ ε κ τ ρ ο ν ι κ ο ύ ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ο ύ υ λ ι κ ο ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ ΕΣΣΑΛ ΙΑΣ ΠΟΛ Υ ΤΕΧ ΝΙΚ Η ΣΧ ΟΛ Η ΤΜΗΜΑ ΜΗΧ ΑΝΟΛ ΟΓ Ω Ν ΜΗΧ ΑΝΙΚ Ω Ν Β ΙΟΜΗΧ ΑΝΙΑΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ Π Π Σ ΣΥ ΝΟΠ Τ Ι Κ Η Ε Κ Θ Ε ΣΗ ΠΕ 4 Α Ν Α ΠΤ Υ Ξ Η Κ Α Ι ΠΡ Ο Σ Α Ρ Μ Ο Γ Η ΕΝ Τ Υ ΠΟ Υ Κ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ. ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Ι Σεπτέµβριος 2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ. ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Ι Σεπτέµβριος 2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Ι Σεπτέµβριος 2004 Τµήµα Π. Ιωάννου & Θ. Αποστολάτου Θέµα 1 (25 µονάδες) Ένα εκκρεµές µήκους l κρέµεται έτσι ώστε η σηµειακή µάζα να βρίσκεται ακριβώς

Διαβάστε περισσότερα

Επ ισηµη Εφηµερ ιδα των Ευρωπα ικ ων Κοινοτ ητων L 14/9

Επ ισηµη Εφηµερ ιδα των Ευρωπα ικ ων Κοινοτ ητων L 14/9 20. 1. 98 EL Επ ισηµη Εφηµερ ιδα των Ευρωπα ικ ων Κοινοτ ητων L 14/9 Ο ΗΓΙΑ 97/81/ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ τη 15η εκεµβρ ιου 1997 σχετικ α µε τη συµφων ια-πλα ισιο για την εργασ ια µερικ η απασχ οληση που συν

Διαβάστε περισσότερα

Θέ α: ωσ ή ια ροφή και άσκηση ια ο ς εφήβο ς.

Θέ α: ωσ ή ια ροφή και άσκηση ια ο ς εφήβο ς. 4ο Ε Α α ο σίο Α' ίο 4-2015 ρε νη ική ρ ασία Θέ α: ωσ ή ια ροφή και άσκηση ια ο ς εφήβο ς. 4η Ο ά α 1ο Τ τ ά η ο Y ο ώτη α: ι ές α ές άσ ησης ια ο ς φήβο ς. Γενικές αρχές άσκησης: Εί η Άσ ησης Ια ι ός

Διαβάστε περισσότερα

Δυνάμεις που καθορίζουν την κίνηση των αέριων μαζών

Δυνάμεις που καθορίζουν την κίνηση των αέριων μαζών Κίνηση αερίων μαζών Πηγές: Fleae and Businer, An introduction to Atmosheric Physics Πρ. Ζάνης, Σημειώσεις, ΑΠΘ Π. Κατσαφάδος και Ηλ. Μαυροματίδης, Αρχές Μετεωρολογίας και Κλιματολογίας, Χαροκόπειο Παν/μιο.

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Ενότητα 7. Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ.

Μετεωρολογία. Ενότητα 7. Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ. Μετεωρολογία Ενότητα 7 Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ. Ενότητα 7: Η κίνηση των αέριων μαζών Οι δυνάμεις που ρυθμίζουν την κίνηση των αέριων μαζών (δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

α : 210-6465727 E-mail : support@gcsl.gr

α : 210-6465727 E-mail : support@gcsl.gr Α Α Α Α Α: 65Χ Η-Λ Φ Η Η Η Α Α Α Α : 5PROC002922680 Η Α Α Α Η Αθή α, 6-7-205 Η Η Α ιθ..: 30/002/000/4368 Η Α Έ ισ α ά ς: 30/002/000/4034/26-6-205 Η Α, Η Η Α Η (A Α : Η- ) & Η Η Α Η Α A α. / σ : Α. σό α

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικ ο Μετσ ο ιο Πολυτεχνε ιο

Εθνικ ο Μετσ ο ιο Πολυτεχνε ιο Εθνικ ο Μετσ ο ιο Πολυτεχνε ιο Σχολ η Εφαρµοσµ ενων Μαθηµατικ ων και Φυσικ ων Επιστηµ ων Μετρ ησεις ενεργ ων διατοµ ων πυρηνικ ων αντιδρ ασεων πρωτονικ ης σ υλληψης των ισοτ οπων του Στροντ ιου µε σηµασ

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις που δόθηκαν στις εξετάσεις των Πανελληνίων ως

Ερωτήσεις που δόθηκαν στις εξετάσεις των Πανελληνίων ως Τίτλος Κεφαλαίου: Στερεό σώµα ιδακτική Ενότητα: Κινηµατική του Στερεού Σώµατος Ερωτήσεις που δόθηκαν στις εξετάσεις των Πανελληνίων ως Θέµα 1ο: ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Στις ηµιτελείς παρακάτω προτάσεις να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΙΙ Σεπτέµβριος 2001 ΘΕΜΑ 1 Ένα φυσικό σύστηµα, ενός βαθµού ελευθερίας, περιγράφεται από την ακόλουθη συνάρτηση

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΙΙ Σεπτέµβριος 2001 ΘΕΜΑ 1 Ένα φυσικό σύστηµα, ενός βαθµού ελευθερίας, περιγράφεται από την ακόλουθη συνάρτηση ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΙΙ Σεπτέµβριος 2001 ΘΕΜΑ 1 Ένα φυσικό σύστηµα, ενός βαθµού ελευθερίας, περιγράφεται από την ακόλουθη συνάρτηση Hamilton:, όπου κάποια σταθερά και η κανονική θέση και ορµή

Διαβάστε περισσότερα

---------------------------------------------------------------------------------------- 1.1. --------------

---------------------------------------------------------------------------------------- 1.1. -------------- ΕΚΘΕΣΗ Τ Ο Υ Ι Ο Ι ΚΗΤ Ι ΚΟ Υ ΣΥ Μ Β Ο Υ Λ Ι Ο Υ Π Ρ Ο Σ Τ ΗΝ Τ Α ΚΤ Ι ΚΗ Γ ΕΝ Ι ΚΗ ΣΥ Ν ΕΛ ΕΥ ΣΗ Τ Ω Ν Μ ΕΤ Ο Χ Ω Ν Kύριοι Μ έ τ οχοι, Σ ύµ φ ω ν α µ ε τ ο Ν όµ ο κ α ι τ ο Κα τ α σ τ α τ ικ ό τ ης ε

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος στην ελληνικ κδοση... xvii. Πρόλογος... xix

Πρόλογος στην ελληνικ κδοση... xvii. Πρόλογος... xix ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος στην ελληνικ κδοση................................. xvii Πρόλογος................................................... xix M ρος Πρ το Π Σ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΖΟΥΜΕ ΤΑ Ε ΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗ 1. Π

Διαβάστε περισσότερα

4.1 Πυρηνικ α µεγ εθη των θεωρητικ ων υπολογισµ ων

4.1 Πυρηνικ α µεγ εθη των θεωρητικ ων υπολογισµ ων Κεφ αλαιο 4 Θεωρητικο ι υπολογισµο ι Hauser-Feshbach και σ υγκριση µε τα πειραµατικ α αποτελ εσµατα 4.1 Πυρηνικ α µεγ εθη των θεωρητικ ων υπολογισµ ων Οπως αποδε ιχθηκε στην παρ αγραφο 1.5, ηενεργ ος διατοµ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΛΛΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΛΛΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΛΛΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ Στο κεφάλαιο αυτό θα ασχοληθούµε αρχικά µε ένα µεµονωµένο σύστηµα δύο σωµάτων στα οποία ασκούνται µόνο οι µεταξύ τους κεντρικές δυνάµεις, επιτρέποντας ωστόσο και την

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ροπή δύναµης ως προς άξονα περιστροφής

Α. Ροπή δύναµης ως προς άξονα περιστροφής Μηχανική στερεού σώµατος, Ροπή ΡΟΠΗ ΔΥΝΑΜΗΣ Α. Ροπή δύναµης ως προς άξονα περιστροφής Έστω ένα στερεό που δέχεται στο άκρο F Α δύναµη F όπως στο σχήµα. Στο Ο διέρχεται άξονας περιστροφής κάθετος στο στερεό

Διαβάστε περισσότερα

Προσοµοίωση Π ρ ο µ ο ί ω Μ η χ α ν ο ί Ε λ έ γ χ ο υ τ ο υ Χ ρ ό ν ο υ Φάσεις σο ση ς ισµ ιδάσκων: Ν ικό λ α ο ς Α µ π α ζ ή ς Φάσεις τ η ς π ρ ο σο µ ο ί ω ση ς i. Κατασκευή το υ µ ο ν τέ λ ο υ π ρ ο

Διαβάστε περισσότερα

Πειραµατικ ες διατ αξεις και µετρ ησεις

Πειραµατικ ες διατ αξεις και µετρ ησεις Κεφ αλαιο 2 Πειραµατικ ες διατ αξεις και µετρ ησεις 2.1 Παρασκευ η και αν αλυση στ οχων Στο κεφ αλαιο αυτ οπεριγρ αφεται η διαδικασ ια που ακολουθ ηθηκε για την παρασκευ η και αν αλυση των στ οχων των

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανική του στερεού σώματος

Μηχανική του στερεού σώματος Κεφάλαιο 1 Μηχανική του στερεού σώματος 1.1 Εισαγωγή 1. Το θεώρημα του Chales Η γενική κίνηση του στερεού σώματος μπορεί να μελετηθεί με τη βοήθεια του παρακάτω θεωρήματος το οποίο δίνουμε χωρίς απόδειξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Φυσική Γ Λυκείου (Θετικής & Τεχνολογικής κατεύθυνσης)

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Φυσική Γ Λυκείου (Θετικής & Τεχνολογικής κατεύθυνσης) Θέµα 1 ο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Φυσική Γ Λυκείου (Θετικής & Τεχνολογικής κατεύθυνσης) 1.1 Πολλαπλής επιλογής A. Ελαστική ονοµάζεται η κρούση στην οποία: α. οι ταχύτητες των σωµάτων πριν και µετά την κρούση

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικό διαγώνισµα Ταλαντώσεις Στερεό σώµα

Επαναληπτικό διαγώνισµα Ταλαντώσεις Στερεό σώµα Επαναληπτικό διαγώνισµα Ταλαντώσεις Στερεό σώµα Θέµα ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις -4 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.. Ένα σηµειακό

Διαβάστε περισσότερα

11:30-12:00 ιά ι α 12:00-14:00 ία: Α αιο ο ία αι α ς Α έ ος. ο ισ ς: ά ο ιο. οβο ή βί α ι έ ο ή ο Αθ αίω, Α φιθέα ο «Α ώ ς ί σ ς» Α α ίας

11:30-12:00 ιά ι α 12:00-14:00 ία: Α αιο ο ία αι α ς Α έ ος. ο ισ ς: ά ο ιο. οβο ή βί α ι έ ο ή ο Αθ αίω, Α φιθέα ο «Α ώ ς ί σ ς» Α α ίας Α ΧΑ Α 9- α ο α ίο ι «Α αιο ο ι οί ιά ο οι» ί αι έ ας έος θ σ ός, έ ας ια ής ι ι ός αι α ασ ο ασ ι ός ιά ο ος ια ις α αιό ς αι α αιο ο ία σ σ ι ή οι ία. βασι ή ο ο φή ί αι έ α ήσιο, α οι ό σ έ ιο / ή σ

Διαβάστε περισσότερα

Hamiltonian φορμαλισμός

Hamiltonian φορμαλισμός ΦΥΣ - Διαλ.0 Hamltonan φορμαλισμός q = H H Οι εξισώσεις Hamlton είναι:, p = p q Ø (p,q) ονομάζονται κανονικές μεταβλητές Ø Η είναι συνάρτηση που ονομάζεται Hamltonan Ø Κανονικές μεταβλητές ~ θέση και ορμή

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 11 Στροφορµή

Κεφάλαιο 11 Στροφορµή Κεφάλαιο 11 Στροφορµή Περιεχόµενα Κεφαλαίου 11 Στροφορµή Περιστροφή Αντικειµένων πέριξ σταθερού άξονα Το Εξωτερικό γινόµενο-η ροπή ως διάνυσµα Στροφορµή Σωµατιδίου Στροφορµή και Ροπή για Σύστηµα Σωµατιδίων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ ANAΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΒΟΛΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΓΙΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΜΙΣΘΩΣΗΣ ΕΡΓΟΥ Αριθμ.

Διαβάστε περισσότερα

Η ούσια εκ των οτέ ων ιαφά ια.

Η ούσια εκ των οτέ ων ιαφά ια. ΟΠΟ Η ΙΑΒΟ Η Α ιο ό σ ς α ο σ α ι ό ας ια ά ς Ο ίας / / ια ις ια ι ασί ς οσφ ής σ ο ο έα ς σύ α ς οσί σ βάσ Η σ ή σ ί * ί ο ι ή. α ό η α ερω ηθέν ων * Α αφέ α ο ά ος έ ος σας: * Π οσ ιο ίσ ι ιό ά σας:

Διαβάστε περισσότερα

Προσοµοίωση Ανάλυση Απ ο τ ε λε σµ άτ ω ν ιδάσκων: Ν ικό λ α ο ς Α µ π α ζ ή ς Ανάλυση Απ ο τ ε λε σµ άτ ω ν Τα απ ο τ ε λ έ σ µ ατ α απ ό τ η ν π αρ αγ ω γ ή κ αι τ η χ ρ ή σ η τ υ χ αί ω ν δ ε ι γ µ

Διαβάστε περισσότερα

Κίνηση στερεών σωμάτων - περιστροφική

Κίνηση στερεών σωμάτων - περιστροφική Κίνηση στερεών σωμάτων - περιστροφική ΦΥΣ 211 - Διαλ.29 1 q Ενδιαφέρουσα κίνηση: Ø Αρκετά περίπλοκη Ø Δεν καταλήγει σε κίνηση ενός βαθµού ελευθερίας q Τι είναι το στερεό σώµα: Ø Συλλογή υλικών σηµείων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφ αλαιο 5 Σ υνοψη και τελικ α συµπερ ασµατα

Κεφ αλαιο 5 Σ υνοψη και τελικ α συµπερ ασµατα Κεφ αλαιο 5 Σ υνοψη και τελικ α συµπερ ασµατα Στα πλα ισια της παρο υσας διατρι ης µετρ ηθηκαν οι ενεργ ες διατοµ ες αντιδρ ασεων πρωτονικ ης σ υλληψης στα τρ ια απ οτατ εσσερα σταθερ α ισ οτοπα του Sr

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΦΟΜΕΝΟΙ ΙΣΚΟΙ & ΠΕΡΙ ΣΤΡΟΦΟΡΜΗΣ

ΣΤΡΕΦΟΜΕΝΟΙ ΙΣΚΟΙ & ΠΕΡΙ ΣΤΡΟΦΟΡΜΗΣ ΣΤΡΕΦΜΕΝΙ ΙΣΚΙ & ΠΕΡΙ ΣΤΡΦΡΜΗΣ Ένας οµογενής και συµπαγής δίσκος µάζας m και ακτίνας =,2m στρέφεται γύρω από σταθερό οριζόντιο άξονα που διέρχεται από το κέντρο του µε γωνιακή ταχύτητα µέτρου ω =1 ra/sec.

Διαβάστε περισσότερα

Πρι τ αρακτηρ οτικ λαπλ ουοτηματα μικρ ετ εξεργατ δ π υ τ

Πρι τ αρακτηρ οτικ λαπλ ουοτηματα μικρ ετ εξεργατ δ π υ τ ι ε α τ Τ εγνα α α ετ κ λε τ υργικ ο τημα Η οτ ρ α τ υ αρ Γ ζε τ τη Φ λα δ α απ τ α φ ιτητ τ υ Πα ετ τημ υ τ υ λ νκ ξεκ νη ε αν μ α τ ρ τ Θε α να δημ υργηθε ακαλ τερ Ενα τ υ αμτ ρε ααντατ κρ ετα καλ τερα

Διαβάστε περισσότερα

A! Κινηµατική άποψη. Σχήµα 1 Σχήµα 2

A! Κινηµατική άποψη. Σχήµα 1 Σχήµα 2 A Κινηµατική άποψη Θεωρούµε στερεό σώµα σε τυχαία κίνηση, η οποία εξέταζεται από ένα αδρα νειακό σύστηµα αναφοράς ΟXYZ. Εφοδιάζουµε το σώµα µε κινητό σύστηµα συντεταγµένων xyz ακλόνητα συνδεδεµένο µε αυτό,

Διαβάστε περισσότερα

Σ 1 γράφεται ως. διάνυσµα στο Σ 2 γράφεται ως. Σ 2 y Σ 1

Σ 1 γράφεται ως. διάνυσµα στο Σ 2 γράφεται ως. Σ 2 y Σ 1 Στη συνέχεια θεωρούµε ένα τυχαίο διάνυσµα Σ 1 γράφεται ως, το οποίο στο σύστηµα Το ίδιο διάνυσµα µπορεί να γραφεί στο Σ 1 ως ένας άλλος συνδυασµός τριών γραµµικώς ανεξαρτήτων διανυσµάτων (τα οποία αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Πτερυγιοφόροι σωλήνες

Πτερυγιοφόροι σωλήνες ΛΕΒΗΤΕΣ ΑΤΜΟΥ Πτερυγιοφόροι σωλήνε ΑΤΜΟΛΕΒΗΤΕΣ Εύκολη λειτουργία και συντήρηση Για όλου του τύπου καυήρων και καυσίµων Ο οπίσθιο θάλαµο αναροφή καυσαερίων είναι λυόµενο, γεγονό που επιτρέπει τον πλήρη

Διαβάστε περισσότερα

15PROC

15PROC Δ Ω Δ Δ - Δ Ω Δ Ω & Δ INFORMATICS DEVELOPMEN T AGENCY Digitally signed by INFORMATICS DEVELOPMENT AGENCY Date: 2015.02.09 10:47:54 EET Reason: Location: Athens Ε Δ Δ. Δ/.. Δ/ / π : : : : : :. 11 546 55,

Διαβάστε περισσότερα

ÁÎÉÁ ÅÊÐÁÉÄÅÕÔÉÊÏÓ ÏÌÉËÏÓ

ÁÎÉÁ ÅÊÐÁÉÄÅÕÔÉÊÏÓ ÏÌÉËÏÓ Θέµα Α ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) 3 ΜΑΪOY 016 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και, δίπλα, το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση η οποία συµπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Φ Υ ΣΙΚ Η ΚΑ ΤΕ ΥΘ ΥΝ ΣΗ Σ

Φ Υ ΣΙΚ Η ΚΑ ΤΕ ΥΘ ΥΝ ΣΗ Σ ΔΙΩΝΙΣΜ: Μ Θ Η Μ : www.paideia-agrinio.gr ΤΞΗΣ ΛΥΕΙΟΥ Φ Υ ΣΙ Η ΤΕ ΥΘ ΥΝ ΣΗ Σ Ε Π Ω Ν Τ Μ Ο :..... Ο Ν Ο Μ :...... Σ Μ Η Μ :..... Η Μ Ε Ρ Ο Μ Η Ν Ι : 23 / 0 3 / 2 0 1 4 Ε Π Ι Μ Ε Λ ΕΙ Θ ΕΜ Σ Ω Ν : ΥΡΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

T.: -3332553/4 Fax: 210-3332559 e-mail: press@minfin.gr

T.: -3332553/4 Fax: 210-3332559 e-mail: press@minfin.gr Ο Α Α Ο ΙΟ ΟΙ Ο Ο Ι Ω Α ΙΟ Ο ί ς -7 Αθή α T.: -3332553/4 Fax: 210-3332559 e-mail: press@minfin.gr ί, β ίο 2014 ίο ύ ο ί α έ ι ίσ ι ή οι ο ο ία α έ α ούς θ ούς α ά ς, βασισ έ σ αύ σ ς σ ι ής οι ο ο ι ής

Διαβάστε περισσότερα

( )U 1 ( θ )U 3 ( ) = U 3. ( ) όπου U j περιγράφει περιστροφή ως προς! e j. Γωνίες Euler. ω i. ω = ϕ ( ) = ei = U ij ej j

( )U 1 ( θ )U 3 ( ) = U 3. ( ) όπου U j περιγράφει περιστροφή ως προς! e j. Γωνίες Euler. ω i. ω = ϕ ( ) = ei = U ij ej j Γωνίες Euler ΦΥΣ 11 - Διαλ.3 1 q Όλοι σχεδόν οι υπολογισµοί που έχουµε κάνει για την κίνηση ενός στερεού στο σύστηµα συντεταγµένων του στερεού σώµατος Ø Για παράδειγµα η γωνιακή ταχύτητα είναι: ω = i ω

Διαβάστε περισσότερα

Βαρύτητα Βαρύτητα Κεφ. 12

Βαρύτητα Βαρύτητα Κεφ. 12 Κεφάλαιο 1 Βαρύτητα 6-1-011 Βαρύτητα Κεφ. 1 1 Νόμος βαρύτητας του Νεύτωνα υο ή περισσότερες μάζες έλκονται Βαρυτική δύναμη F G m1m ˆ Βαρυτική σταθερά G =667*10 6.67 11 N*m Nm /kg παγκόσμια σταθερά 6-1-011

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΕΤ49-Ψ4Χ. αθ ός Ασφα ίας:. α ούσι, PROC έφ ο : , α :

ΑΔΑ: ΒΕΤ49-Ψ4Χ. αθ ός Ασφα ίας:. α ούσι, PROC έφ ο : , α : Α Α Α Α Α Α Ω Α Α / Ω ΑΪ Ω Α Ω Α Ω Α Ω Ω Ω Ω Ω Α Α Α. α α έο α ούσι οφο ί ς:. ό ς, Α. Α ι ιώ ς έφ ο : 210 3443427, 2103443252 α : 210 3443127 e-mail: t13pxg2@minedu.gov.gr α ια θ ί έ ι:. αθ ός Ασφα ίας:.

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ

Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ, ΜΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΖΩΗΣ» ΣΤΡΑΤΗ ΣΤΑΜΑΤΙΑ Επιβλέπων Καθηγητής: ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ ΚΑΡΛΟΒΑΣΙ, ΜΑΪΟΣ 2012 ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις που δόθηκαν στις εξετάσεις των Πανελληνίων ως

Ερωτήσεις που δόθηκαν στις εξετάσεις των Πανελληνίων ως Τίτλος Κεφαλαίου: Στερεό σώµα ιδακτική Ενότητα: Κινηµατική του Στερεού Σώµατος Ερωτήσεις που δόθηκαν στις εξετάσεις των Πανελληνίων ως Θέµα ο: (Ιούνιος 009 Ηµερήσιο) Ο δίσκος του σχήµατος κυλίεται χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

14SYMV Fax : e mail:

14SYMV Fax : e mail: Η Η Η Ο Α Α Ο Ο Ω σό 06/11/2014 Η Ο Α Ο Η Α Α Α ιθ. ω : 17848 έφ α : 2321 3 52610 Fax : 2321 3 52618 e mail: dimarxosep@0670.syzefxis.gov.gr ΒΑ Η Α Ο Η Η Ω ο ή ο α ο ή α ά αι σ ο ο ι ό α άσ α σή α 18/09/2014,

Διαβάστε περισσότερα

ΦάσµαGroup ΦΥΣΙΚΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΠΕΡΙΟ ΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ-ΜΑΡΤΙΟΥ 2016 ΤΜΗΜΑΤΑ: ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ. σύγχρονο. µαθητικό φροντιστήριο

ΦάσµαGroup ΦΥΣΙΚΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΠΕΡΙΟ ΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ-ΜΑΡΤΙΟΥ 2016 ΤΜΗΜΑΤΑ: ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ. σύγχρονο. µαθητικό φροντιστήριο σύγχρονο ΦάσµαGroup προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι. µαθητικό φροντιστήριο 1. 25ης Μαρτίου 111 ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗ 50.27.990 50.20.990 2. 25ης Μαρτίου 74 ΠΛ. ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗΣ 50.50.658 50.60.845 3. Γραβιάς 85 ΚΗΠΟΥΠΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ε π α ν α λ η π τ ι κ ά θ έ µ α τ α 0 0 5 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΘΕΜΑ 1 o Για τις ερωτήσεις 1 4, να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που

Διαβάστε περισσότερα

15SYMV

15SYMV η η ο ατ α Νο ττ ο η ο α ου αγ η Ταχ. Δ/ ση: ωφ. ω / ου α α α ή 18 Ταχ. α : 166 73, Βο α ο α: 28-1-2015 A. Π ωτ.: 3258 Α Α Η : 5.416.68..Α. 23% : 1.245.84 Ο Ο : 6.662.52 Ω Η Ο Α : «Ο Η Α Ω Α Ο Η Α Α Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι: ΟΦΕΙΛΕΣ ΕΡΓΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΚΕΛΟΥΣ. Ληξιπρόθεσµες οφειλές (τιµολόγιο>90 ηµερών) Εγκεκριµένη πίστωση. Χωρις κατανοµή πίστωσης

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι: ΟΦΕΙΛΕΣ ΕΡΓΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΚΕΛΟΥΣ. Ληξιπρόθεσµες οφειλές (τιµολόγιο>90 ηµερών) Εγκεκριµένη πίστωση. Χωρις κατανοµή πίστωσης ΦΟΡΕΑΣ: Υπουργείο / Αποκεντρωµένη ιοίκηση..... ΕΙ ΙΚΟΣ ΦΟΡΕΑΣ: Γενική γραµµατεία... / Περιφέρεια..... Αναφορά για το µήνα: Ετος: 2012 ΣΑ έργου (Π Ε) Υποχρεώσεις πιστοποιηµένων εργασιών χωρίς τιµολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρούµε δύο υλικά σηµεία µε µάζες m 1, m 2 τα οποία αλληλοεπιδ ρούν µε βαρυτική δύναµη, που ακολουθεί τον νόµο της παγκόσµιας έλξεως του Νεύτωνα.

Θεωρούµε δύο υλικά σηµεία µε µάζες m 1, m 2 τα οποία αλληλοεπιδ ρούν µε βαρυτική δύναµη, που ακολουθεί τον νόµο της παγκόσµιας έλξεως του Νεύτωνα. Θεωρούµε δύο υλικά σηµεία µε µάζες m, m τα οποία αλληλοεπιδ ρούν µε βαρυτική δύναµη, που ακολουθεί τον νόµο της παγκόσµιας έλξεως του Νεύτωνα. i) Εάν είναι το διάνυσµα θέσεως του ενός υλικού σηµείου σε

Διαβάστε περισσότερα

Προτ υπου (Minimal Supersymmetric Standard Model, MSSM).

Προτ υπου (Minimal Supersymmetric Standard Model, MSSM). υνατ οτητα αν ιχνευσης σωµατιδ ιων Higgs και Φυσικ ης π εραν του Καθιερωµ ενου Προτ υπου στον LHC και µελ ετες επ ι του ανιχνευτ η ακτινο ολ ιας µετ α ασης του πειρ αµατος ATLAS CERN-THESIS-22-5 11/2/22

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΑ Χ Ρ ΗΜ ΑΤ ΙΣ Τ ΗΡ ΙΑ CISCO EXPO 2009 G. V a s s i l i o u - E. K o n t a k i s g.vassiliou@helex.gr - e.k on t ak is@helex.gr 29 Α π ρ ι λ ί ο υ 20 0 9 Financial Services H E L E X N O C A g e

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΕ 14 5η ΕΡΓΑΣΙΑ Παράδοση 19-05-08 ( Οι ασκήσεις είναι βαθµολογικά ισοδύναµες) Άσκηση 1 : Aσκηση 2 :

ΦΥΕ 14 5η ΕΡΓΑΣΙΑ Παράδοση 19-05-08 ( Οι ασκήσεις είναι βαθµολογικά ισοδύναµες) Άσκηση 1 : Aσκηση 2 : ΦΥΕ 14 5 η ΕΡΓΑΣΙΑ Παράδοση 19-5-8 ( Οι ασκήσεις είναι βαθµολογικά ισοδύναµες) Άσκηση 1 : Συµπαγής κύλινδρος µάζας Μ συνδεδεµένος σε ελατήριο σταθεράς k = 3. N / και αµελητέας µάζας, κυλίεται, χωρίς να

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΤΑΞΗ ΘΕΜΑΤΑ

ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΤΑΞΗ ΘΕΜΑΤΑ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 10 ΙΟΥ ΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟ ΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙ ΚΗΣ ΚΑΤΕΥ ΘΥΝΣΗΣ ( ΚΥΚΛΟΣ ΠΛΗΡΟΦ ΟΡΙ ΚΗΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ): ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟ ΓΩΝ ΣΕ

Διαβάστε περισσότερα

1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 120 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει:

1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 120 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει: ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ Ηλεκτρικό φορτίο Ηλεκτρικό πεδίο 1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 10 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει: (α)

Διαβάστε περισσότερα

(RTS) & RTS 16. COBB DOUGLAS ( σ = 1 ) 24 (CES) 27 M2SM COBB DOUGLAS 28 ; 31 COBB DOUGLAS 33

(RTS) & RTS 16. COBB DOUGLAS ( σ = 1 ) 24 (CES) 27 M2SM COBB DOUGLAS 28 ; 31 COBB DOUGLAS 33 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΜΕ ΤΑΠ ΤΥ Χ ΙΑΚΟ ΠΡ ΟΓ Ρ ΑΜΜΑ ΣΠ ΟΥ Ω Ν ΜΑΘ ΗΜΑΤΙΚΑ ΤΩ Ν ΥΠ ΟΛ ΟΓ ΙΣ ΤΩ Ν ΚΑΙ ΤΩ Ν ΑΠ ΟΦ ΑΣ Ε Ω Ν ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΡΑΓ ΩΓ Η Σ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΙΠΛ Ω Μ ΑΤΙΚΗ ΕΡ Γ ΑΣ ΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΝΙΚΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Α Α: 6ΙΜ9Η-Φ2Φ Α Α : 15PROC002922919. Αθή α, 16-7-2015. α : 210-6465727 E-mail : support@gcsl.gr . 210-6479000, FAX: 210-6479285

Α Α: 6ΙΜ9Η-Φ2Φ Α Α : 15PROC002922919. Αθή α, 16-7-2015. α : 210-6465727 E-mail : support@gcsl.gr . 210-6479000, FAX: 210-6479285 Α Α Α Α Α Α Α: 6ΙΜ9Η-Φ2Φ Α Α : 15PROC002922919 Αθή α, 16-7-2015 Α Α Α Α ιθ..: 30/002/000/4371 / Α Έ ισ α ά ς: 30/002/000/4033/26-6-2015 Α, Α & Α Α A (A Α : Α - ) α. / σ : Α. σό α ος: α. ώ ι ας : 11521-Αθή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΕΡΕΟ. ΘΕΜΑ Α (μοναδες 25)

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΕΡΕΟ. ΘΕΜΑ Α (μοναδες 25) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΕΡΕΟ ΘΕΜΑ Α (μοναδες 25) Α1. Σε στερεό που περιστρέφεται γύρω από σταθερό κατακόρυφο άξονα ενεργεί σταθερή ροπή. Τότε αυξάνεται με σταθερό ρυθμό: α. η ροπή αδράνειας του β. η

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 0. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1-5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ 1 0. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1-5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Επαναληπτικό διαγώνισµα Φυσικής Κατεύθυνσης Γ λυκείου 009 ΘΕΜΑ 0 Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις -5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.. Σώµα

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά µε τα ατοµικά σωµατίδια πρέπει να γνωρίζουµε ότι: και αρνητικού φορτίου q e. που εκπέµπονται από τους ατοµικούς πυρήνες λέγονται σωµατίδια β.

Σχετικά µε τα ατοµικά σωµατίδια πρέπει να γνωρίζουµε ότι: και αρνητικού φορτίου q e. που εκπέµπονται από τους ατοµικούς πυρήνες λέγονται σωµατίδια β. Ηλεκτρόνιο - σωµατίδιο β Πρωτόνιο m p 840 m e Νετρόνιο m p m n Ποζιτρόνιο Σχετικά µε τα ατοµικά σωµατίδια πρέπει να γνωρίζουµε ότι: Το ηλεκτρόνιο είναι σωµατίδιο µάζας m e και αρνητικού ορτίου q e =-,6

Διαβάστε περισσότερα

ιαγώνισµα Γ Τάξης Ενιαίου Λυκείου Μηχανική Στερεού - µέρος Ι Ενδεικτικές Λύσεις Θέµα Α

ιαγώνισµα Γ Τάξης Ενιαίου Λυκείου Μηχανική Στερεού - µέρος Ι Ενδεικτικές Λύσεις Θέµα Α ιαγώνισµα Γ Τάξης Ενιαίου Λυκείου Μηχανική Στερεού - µέρος Ι Ενδεικτικές Λύσεις Θέµα Α Α.1. Η γωνιακή επιτάχυνση ενός οµογενούς δίσκου που στρέφεται γύρω από σταθερό άξονα, που διέρχεται από το κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 3 η. Παράδοση Οι ασκήσεις είναι βαθμολογικά ισοδύναμες

ΕΡΓΑΣΙΑ 3 η. Παράδοση Οι ασκήσεις είναι βαθμολογικά ισοδύναμες ΕΡΓΑΣΙΑ 3 η Παράδοση 9--9 Οι ασκήσεις είναι βαθμολογικά ισοδύναμες Άσκηση 1 A) Δυο τραίνα ταξιδεύουν στην ίδια σιδηροτροχιά το ένα πίσω από το άλλο. Το πρώτο τραίνο κινείται με ταχύτητα 1 m s. Το δεύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΑ ΧΑ ΡΑ ΚΤ ΗΡ ΙΣ ΤΙ ΚΑ ΤΗΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ - ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑ ΣΙ Α - ΚΑΡΑ ΣΑ ΒΒ ΟΓ ΠΟ Υ ΑΝ ΑΣΤΑΣΙΟΣ

ΘΕΜΑ: ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΑ ΧΑ ΡΑ ΚΤ ΗΡ ΙΣ ΤΙ ΚΑ ΤΗΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ - ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑ ΣΙ Α - ΚΑΡΑ ΣΑ ΒΒ ΟΓ ΠΟ Υ ΑΝ ΑΣΤΑΣΙΟΣ ΤΕΧΝ Οη ΟΓ ΙΚ Ο Ε Κ ΠΟ ΙΔ ΕΥ ΤΙ ΚΟ ΙΔΡΥΜΟ ΚΟΒΟΠΑΕ ΕΧΟΠΗ ΔΙϋΙ ΚΗ ΕΗ Σ ΚΑΙ Ο Ι ΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ηο ΓΙ ΣΤ ΙΚ ΗΣ ΘΕΜΑ: ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΑ ΧΑ ΡΑ ΚΤ ΗΡ ΙΣ ΤΙ ΚΑ ΤΗΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ - ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑ ΣΙ Α - Καθηγητή ΚΑΡΑ ΣΑ ΒΒ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΣΗΜΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ. 3.1 Στο σχήμα φαίνεται μία πόρτα και οι δυνάμεις που δέχεται. Ροπή ως προς τον άξονα z z έχει η δύναμη:

ΟΡΟΣΗΜΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ. 3.1 Στο σχήμα φαίνεται μία πόρτα και οι δυνάμεις που δέχεται. Ροπή ως προς τον άξονα z z έχει η δύναμη: 3.1 Στο σχήμα φαίνεται μία πόρτα και οι δυνάμεις που δέχεται. Ροπή ως προς τον άξονα z z έχει η δύναμη: α. F 1 β. F 2 γ. F 3 δ. F 4 3. 2 Ένα σώμα δέχεται πολλές ομοεπίπεδες δυνάμεις. Τότε: α. οι ροπές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Ι Φεβρουάριος 2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Ι Φεβρουάριος 2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Ι Φεβρουάριος 4 Τµήµα Π. Ιωάννου & Θ. Αποστολάτου Απαντήστε µε σαφήνεια και συντοµία. Η ορθή πλήρης απάντηση θέµατος εκτιµάται περισσότερο από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 25 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 25 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1ο ΑΡΧΗ 1ΗΣΣΕΛΙ ΑΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 5 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΟ ΚΥΚΛΩΝ) Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΟ ΚΥΚΛΩΝ) Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΟ ΚΥΚΛΩΝ) Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 00 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρούµε σύστηµα δύο σωµατιδίων Σ 1 και Σ 2 µε αντίστοιχες µάζες m 1 και m 2, τα οποία αλληλοεπιδρούν χωρίς όµως να δέχονται εξωτερικές δυνάµεις.

Θεωρούµε σύστηµα δύο σωµατιδίων Σ 1 και Σ 2 µε αντίστοιχες µάζες m 1 και m 2, τα οποία αλληλοεπιδρούν χωρίς όµως να δέχονται εξωτερικές δυνάµεις. Θεωρούµε σύστηµα δύο σωµατιδίων Σ και Σ µε αντίστοιχες µάζες m και m, τα οποία αλληλοεπιδρούν χωρίς όµως να δέχονται εξωτερικές δυνάµεις. i) Nα δείξετε ότι η σχετική ορµή P του ενός, λογουχάρη του Σ ως

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΕ 14 5η ΕΡΓΑΣΙΑ Παράδοση ( Οι ασκήσεις είναι βαθμολογικά ισοδύναμες) Άσκηση 1 : Aσκηση 2 :

ΦΥΕ 14 5η ΕΡΓΑΣΙΑ Παράδοση ( Οι ασκήσεις είναι βαθμολογικά ισοδύναμες) Άσκηση 1 : Aσκηση 2 : ΦΥΕ 14 5 η ΕΡΓΑΣΙΑ Παράδοση 19-5-8 ( Οι ασκήσεις είναι βαθμολογικά ισοδύναμες) Άσκηση 1 : Συμπαγής κύλινδρος μάζας Μ συνδεδεμένος σε ελατήριο σταθεράς k = 3. N / και αμελητέας μάζας, κυλίεται, χωρίς να

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Οδηγίες για την αποστολή στοιχείων απλήρωτων υποχρεώσεων & ληξιπρόθεσµων οφειλών του Προγράµµατος ηµοσίων Επενδύσεων

ΘΕΜΑ: Οδηγίες για την αποστολή στοιχείων απλήρωτων υποχρεώσεων & ληξιπρόθεσµων οφειλών του Προγράµµατος ηµοσίων Επενδύσεων Αθήνα, 27/11/2012 Αρ.Πρ:50858/ Ε6152 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΥΠΟ ΟΜΩΝ, ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ & ΙΚΤΥΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΗΜΟΣΙΩΝ ΕΠΕΝ ΥΣΕΩΝ - ΕΣΠΑ ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

A e (t σε sec). Το πλάτος των ταλαντώσεων

A e (t σε sec). Το πλάτος των ταλαντώσεων ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 Επιλέξτε την σωστή απάντηση. 1. Σηµειακό αντικείµενο εκτελεί φθίνουσες ταλαντώσεις µε πλάτος που µειώνεται εκθετικά µε το χρόνο σύµφωνα µε την 0,01t σχέση

Διαβάστε περισσότερα

13PROC Α /

13PROC Α / Α Α Α / : Α: 13PROC001709766 2013-11-11 Α Α.. 20135639/04 11 2013 Α Α Α Α Α Α Α Α Α Α Α Α Α Α Α Α Α Α Α 1 Α Α : Α: α αο ή & ίο 80 18534, ι αιάς.: 210 2104142239 Fax: 210 4142469 Email: procurements@unipi.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 B ΦΑΣΗ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 B ΦΑΣΗ ΤΑΞΗ: Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ: ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α ΦΥΣΙΚΗ Ηµεροµηνία: Κυριακή 4 Απριλίου 016 ιάρκεια Εξέτασης: ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ηµιτελείς προτάσεις Α1 Α4 να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣ. 211 Τελική Εξέταση 10-Μάη-2014

ΦΥΣ. 211 Τελική Εξέταση 10-Μάη-2014 ΦΥΣ. 211 Τελική Εξέταση 10-Μάη-2014 Πριν ξεκινήσετε συµπληρώστε τα στοιχεία σας (ονοµατεπώνυµο, αριθµό ταυτότητας) στο πάνω µέρος της σελίδας αυτής. Για τις λύσεις των ασκήσεων θα πρέπει να χρησιµοποιήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Φυσικής Πανεπιστημίου Κύπρου Χειμερινό Εξάμηνο 2016/2017 ΦΥΣ102 Φυσική για Χημικούς Διδάσκων: Μάριος Κώστα. ΔΙΑΛΕΞΗ 09 Ροπή Αδρανείας Στροφορμή

Τμήμα Φυσικής Πανεπιστημίου Κύπρου Χειμερινό Εξάμηνο 2016/2017 ΦΥΣ102 Φυσική για Χημικούς Διδάσκων: Μάριος Κώστα. ΔΙΑΛΕΞΗ 09 Ροπή Αδρανείας Στροφορμή Τμήμα Φυσικής Πανεπιστημίου Κύπρου Χειμερινό Εξάμηνο 2016/2017 ΦΥΣ102 Φυσική για Χημικούς Διδάσκων: Μάριος Κώστα ΔΙΑΛΕΞΗ 09 Ροπή Αδρανείας Στροφορμή ΦΥΣ102 1 Υπολογισμός Ροπών Αδράνειας Η Ροπή αδράνειας

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Μάζας - Παράδειγμα

Κέντρο Μάζας - Παράδειγμα Κέντρο Μάζας - Παράδειγμα ΦΥΣ 131 - Διαλ.1 1 Ο Ρωμαίο (m R =77kg) διασκεδάζει την Ιουλιέτα (m I =55kg) παίζοντας την κιθάρα του καθισμένος στην πρύμνη της βάρκας τους (μήκους.7 m) που είναι ακίνητη στα

Διαβάστε περισσότερα

1. Α Η Η Α Ω Α Α Α Η Α TE Ω Α Ω Α Ω Ω Ω Α Ω.. ο ια ό Ω Α Η Α 244102 Α Η Ω 1 ο Α Η Α Η Α Α Α Η Η σ ί σ ο οι ισ ι ές ο ά ς α ο έ ο αι σ ια ι ά έ ο αθή α ος.. ια έ ις, ασ ια ές Ασ ήσ ις.. Α οι ισ ι ές ο ά

Διαβάστε περισσότερα

( ) ( ) ( )! r a. Στροφορμή στερεού. ω i. ω j. ω l. ε ijk. ω! e i. ω j ek = I il. ! ω. l = m a. = m a. r i a r j. ra 2 δ ij. I ij. ! l. l i.

( ) ( ) ( )! r a. Στροφορμή στερεού. ω i. ω j. ω l. ε ijk. ω! e i. ω j ek = I il. ! ω. l = m a. = m a. r i a r j. ra 2 δ ij. I ij. ! l. l i. Στροφορμή στερεού q Η στροφορµή του στερεού γράφεται σαν: q Αλλά ο τανυστής αδράνειας έχει οριστεί σαν: q H γωνιακή ταχύτητα δίνεται από: ω = 2 l = m a ra ω ω ra ω e a ΦΥΣ 211 - Διαλ.31 1 r a I j = m a

Διαβάστε περισσότερα

43 Χρόνια Φροντιστήρια Μέσης Εκπαίδευσης ΣΑΒΒΑΪ Η ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Χρυσοστόµου Σµύρνης 3 : 210/ /

43 Χρόνια Φροντιστήρια Μέσης Εκπαίδευσης ΣΑΒΒΑΪ Η ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Χρυσοστόµου Σµύρνης 3 : 210/ / 43 Χρόνια Φροντιστήρια Μέσης Εκπαίδευσης ΣΑΒΒΑΪ Η ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Χρυσοστόµου Σµύρνης 3 : /76..47 /76..79 ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ (ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ) Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θέµα ο Α. Στις παρακάτω προτάσεις απαντήστε µε Σωστό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΟ ΚΥΚΛΩΝ) Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ÈÅÌÅËÉÏ

ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΟ ΚΥΚΛΩΝ) Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ÈÅÌÅËÉÏ ΘΕΜΑ 1ο ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΟ ΚΥΚΛΩΝ) Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 00 Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Μηχανική Στερεού Σώματος - Κύλιση Επιμέλεια: ΑΓΚΑΝΑΚΗΣ A.ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ, Φυσικός Βασικές Έννοιες Μέχρι στιγμής αντιμετωπίζαμε κάθε σώμα που μελετούσαμε την κίνηση του ως υλικό

Διαβάστε περισσότερα

L = T V = 1 2 (ṙ2 + r 2 φ2 + ż 2 ) U (3)

L = T V = 1 2 (ṙ2 + r 2 φ2 + ż 2 ) U (3) ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΑΣΤΡΟΔΥΝΑΜΙΚΗ 3): Κινήσεις αστέρων σε αστρικά συστήματα Βασικές έννοιες Θεωρούμε αστρικό σύστημα π.χ. γαλαξία ή αστρικό σμήνος) αποτελούμενο από μεγάλο αριθμό αστέρων της τάξης των 10 8 10

Διαβάστε περισσότερα

(.: EGF/2014/009 EL/Sprider Stores)

(.: EGF/2014/009 EL/Sprider Stores) INFORMATICS DEVELOPMEN T AGENCY Digitally signed by INFORMATICS DEVELOPMENT AGENCY ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ Α ΚΤΥΟ Date: 2015.08.04 15:53:37 EEST Reason: Location: Athens ΑΔΑ: ΩΛ0Π465Θ1Ω-ΣΓΛ Ε Η Η Η Α Α ΓΕ Ε ΓΑ Α,

Διαβάστε περισσότερα