Albert Einstein. Lagrange

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Albert Einstein. Lagrange"

Transcript

1 Κεφ αλαιο 3 Συν αρτηση Lagrange Αυτ ο που πραγµατικ α µε ενδιαφ ερει ε ιναι το αν ο Θε ος ε ιχε τη δυνατ οτητα επιλογ ης κατ α τη δηµιουργ ια του κ οσµου Albert Einstein 3.1 Η Λαγκρανζιαν η και το φυσικ ο της περιεχ οµενο Στο πρ ωτο κεφ αλαιο δε ιξαµε οτι ο δυναµικ ος ν οµος του Νε υτωνα ε ιναι ισοδ υναµος µε την απα ιτηση η δρ αση, που περιγρ αφεται ως το ολοκλ ηρωµα της Λαγκρανζιαν ης, στο χρ ονο να καθ ισταται στ ασιµη. Το γεγον ος αυτ ο µας δ ινει τη δυνατ οτητα να αναγ αγουµε το πρ ο ληµα της διερε υνησης της εξ ελιξης εν ος µηχανικο υ συστ ηµατος στην κατασκευ η της λαγκρανζιαν ης συν αρτησης του συστ ηµατος, η οπο ια και εµπερι εχει ολη τη φυσικ η του προ λ ηµατος. Η λαγκρανζιαν η συν αρτηση ( η συν αρτηση Lagrange) περι εχει κ ατι περισσ οτερο µ εσα σε αυτ ην κρ υ ονται ολες οι συµµετρ ιες του συστ ηµατος και απ ο αυτ ες τις συµµετρ ιες, οπως θα δο υµε στο Κεφ αλαιο 5, µπορο υµε ε υκολα να κατασκευ ασουµε τις διατηρο υµενες ποσ οτητες, οι οπο ιες θα µας διευκολ υνουν στην επ ιλυση των εξισ ωσεων κ ινησης του προ λ ηµατος. Εχουµε µ αθει εως τ ωρα οτι η κατ αλληλη επιλογ η για τη λαγκρανζιαν η συν αρτηση εν ος µηχανικο υ συστ ηµατος ε ιναι η διαφορ α µεταξ υ της κινητικ ης και της δυναµικ ης εν εργειας του συστ ηµατος. Στο κεφ αλαιο αυτ ο θα προσπαθ ησουµε να καταλ α ουµε το λ ογο για τον οπο ιο η Λαγκρανζιαν η εχει αυτ η τη µορφ η. Στη συν εχεια θα δο υµε οτι η λαγκρανζιαν η περιγραφ η ε ιναι, εν γ ενει, ακατ αλληλη για συστ ηµατα µε αν αλωση στα οπο ια εµφαν ιζονται µη συντηρητικ ες δυν αµεις. Θα εξηγ ησουµε, οµως, οτι αυτ ο δεν αποτελε ι ουσιαστικ ο πρ ο ληµα, αφο υ σε θεµελι ωδες επ ιπεδο ολες οι δυν αµεις στη φ υση ε ιναι συντηρητικ ες. Τ ελος, θα κλε ισουµε αυτ ο το κεφ αλαιο γρ αφοντας τη λαγκρανζιαν η συν αρτηση που δι επει την κ ινηση σωµατιδ ιων στο ηλεκτροµαγνητικ ο πεδ ιο και θα προσδιορ ισουµε την κανονικ η ορµ η των σωµατιδ ιων σε αυτ η την περ ιπτωση. Θα αρχ ισουµε µελετ ωντας µερικ ες βασικ ες ιδι οτητες της λαγκρανζια- Η φυσικ η κρυµµ ενη µ εσα στη συν αρτηση Lagrange 63

2 64 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ LAGRANGE Το µ ετρο της Λαγκρανζιαν ης στερε ιται φυσικο υ περιεχοµ ενου Αν µ ια Λαγκρανζιαν η µπορε ι να διαχωριστε ι σε δ υο ανεξ αρτητες, το φυσικ ο πρ ο ληµα σπ αει σε δ υο απλο υστερα προ λ ηµατα ν ης συν αρτησης καθ ως και τους µετασχηµατισµο υς αυτ ης, οι οπο ιοι δεν αλλοι ωνουν την περιγραφ η του µηχανικο υ συστ ηµατος. Αν πολλαπλασι ασουµε τη λαγκρανζιαν η συν αρτηση εν ος συστ ηµατος µε εναν αριθµ ο, η ν εα Λαγκρανζιαν η που θα προκ υψει θα περιγρ αφει και π αλι το ιδιο φυσικ ο σ υστηµα. Ε ιναι ε υκολο να διαπιστ ωσει κανε ις οτι οι εξισ ωσεις κ ινησης θα ε ιναι οι ιδιες, αφο υ οι εξισ ωσεις Euler - Lagrange ε ιναι οµογενε ις διαφορικ ες εξισ ωσεις παραγ ωγων της Λαγκρανζιαν ης. Εξ αλλου, πολλαπλασι αζοντας τη Λαγκρανζιαν η µε εναν αριθµ ο, πολλαπλασι αζουµε και τη δρ αση µε τον ιδιο αριθµ ο δ ιχως να µετα αλλουµε τη θ εση του στασ ιµου αυτ ης: Η διαδροµ η που καθιστ α την αρχικ η δρ αση στ ασιµη καθιστ α στ ασιµη και τη ν εα δρ αση, οπως ακρι ως τα ιδια σηµε ια αποτελο υν ακρ οτατα και της συν αρτησης και της. Η Λαγκρανζιαν η εν ος συστ ηµατος σωµατιδ ιων, που δεν αλληλεπιδρο υν, ε ιναι απλ ως το αθροισµα των επ ι µ ερους Λαγκρανζιαν ων του κ αθε σωµατιδ ιου. Η ιδι οτητα αυτ η µ ας επιτρ επει να εκφρ ασουµε τη Λαγκρανζιαν η εν ος σ υνθετου συστ ηµατος που αποτελε ιται απ ο υποσυστ ηµατα που δεν αλληλεπιδρο υν µεταξ υ τους ως το αθροισµα των Λαγκρανζιαν ων των επ ι µ ερους συστηµ ατων. Η λαγκρανζιαν η συν αρτηση, για παρ αδειγµα, που δι επει την κ ινηση µη αλληλεπιδρ ωντων ελε υθερων σωµατιδ ιων, εκ αστου µ αζας, ε ιναι!#" (3.1) Πολλ ες φορ ες ενας τ ετοιος διαχωρισµ ος της Λαγκρανζιαν ης δεν ε ιναι προφαν ης. Οταν υπ αρχει κ αποιος µετασχηµατισµ ος των συντεταγ- µ ενων τ ετοιος ωστε να µπορε ι η Λαγκρανζιαν η να γραφε ι ως αθροισµα ανεξ αρτητων Λαγκρανζιαν ων, τ οτε αποκαλ υπτεται η απλο υστερη δοµ η του συστ ηµατος. Θα δο υµε αργ οτερα, στο Κεφ αλαιο 8, οτι αυτ η η ιδι οτητα µ ας δ ινει τη δυνατ οτητα να αναλ υσουµε ενα οσοδ ηποτε πολ υπλοκο µηχανικ ο σ υστηµα, το οπο ιο βρ ισκεται κοντ α σε κ αποια κατ ασταση ευσταθο υς ισορροπ ιας, ως ενα σ υνολο πολλ ων ανεξ αρτητων µονοδι αστατων αρµονικ ων ταλαντωτ ων. Ας εξετ ασουµε ενα παρ αδειγµα τ ετοιου µη προφανο υς διαχωρισµο υ µιας Λαγκρανζιαν ης σε δ υο επ ι µ ερους ανεξ αρτητες Λαγκρανζιαν ες: υο σωµατ ιδια µ αζας $ και! που κινο υνται σε µ ια δι ασταση υπ ο την επ ιδραση κ αποιας αµοι α ιας αλληλεπ ιδρασης η οπο ια περιγρ αφεται απ ο το δυναµικ ο % &()!. Ενα τ ετοιο δυναµικ ο καλε ιται δυναµικ ο νευτ ωνειου τ υπου, δι οτι απ ο ενα τ ετοιο δυναµικ ο πηγ αζουν δυν αµεις αλληλεπ ιδρασης των σωµατιδ ιων οι οπο ιες ε ιναι ισες και αντ ιθετες µεταξ υ τους και εποµ ενως ε ιναι σ υµφωνες µε τον τρ ιτο ν οµο του Νε υτωνα. Ε ιναι ε υκολο να γρ αψει κανε ις τη Λαγκρανζιαν η του συστ ηµατος των δ υο σωµατιδ ιων ως εξ ης: $ *!,! *!! -% &./! 0" (3.2) Στις φυσικ ες συντεταγµ ενες &21! η Λαγκρανζιαν η δεν ε ιναι διαχωρ ισιµη, αφο υ το δυναµικ ο αλληλοεµπλ εκει και τις δ υο συντεταγµ ενες. Αν, οµως,

3 B 3 <? 7 : 3.1. Η ΛΑΓΚΡΑΝΖΙΑΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΤΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ 65 για την περιγραφ η του συστ ηµατος χρησιµοποιο υσαµε ως συντεταγµ ενες τη θ εση του κ εντρου µ αζας $9&!! $! και τη σχετικ η θ εση των σωµατιδ ιων & /! 1 Ο διαχωρισµ ος επιτυγχ ανεται σε ν εες συντεταγµ ενες, πολλ ες φορ ες οχι τ οσο προφανε ις θα διαπιστ ωναµε µε απλ η αντικατ ασταση οτι η Λαγκρανζιαν η θα λ αµ- ανε τη διαχωρ ισιµη µορφ η ;: &< 406>=!? 0 = 1 (3.3) οπου ε ιναι η ολικ η µ αζα και $! $A! < ε ιναι η ανηγµ ενη µ αζα του συστ ηµατος. Την τελευτα ια αυτ η µορφ η την αναµ εναµε, αφο υ ηδη γνωρ ιζουµε π ως κινε ιται ενα σ υστηµα δ υο σωµατιδ ιων που αλληλεπιδρο υν µε δυν αµεις νευτ ωνειου τ υπου. Το σ υστηµα θα κινηθε ι ολο µαζ ι συµπεριφερ οµενο ως ενα ελε υθερο σ ωµα, το οπο ιο βρ ισκεται στο κ εντρο µ αζας του συστ ηµατος και εχει µ αζα ιση µε την ολικ η µ αζα του συστ ηµατος (πρ ωτος ορος της Λαγκρανζιαν ης). Συγχρ ονως, η σχετικ η κ ινηση των δ υο σωµατιδ ιων θα ε ιναι αυτ η εν ος σ ωµατος µ αζας ισης µε την ανηγµ ενη µ αζα του συστ ηµατος, η οπο ια κινε ιται στο δυνα- µικ ο αλληλεπ ιδρασης που τ ωρα φα ινεται να προ ερχεται απ ο κ αποια εξωτερικ η πηγ η (τελευτα ιοι δ υο οροι της Λαγκρανζιαν ης). Η ν εα αυτ η µορφ η της Λαγκρανζιαν ης µ ας επιτρ επει να διαπιστ ωσουµε οτι οι εξισ ωσεις Euler - Lagrange του συστ ηµατος καταλ ηγουν στην οµαλ η κ ινηση του κ εντρου µ αζας και στη σχετικ η κ ινηση της ανηγµ ενης µ αζας στο δυναµικ ο αλληλεπ ιδρασης. Μια αλλη ιδι οτητα της λαγκρανζιαν ης συν αρτησης ε ιναι η ακ ολουθη: αν στη λαγκρανζιαν η συν αρτηση εν ος συστ ηµατος προσθ εσουµε µ ια αλλη συν αρτηση, η οπο ια αποτελε ι τ ελεια χρονικ η παρ αγωγο κ αποιας συν αρτησης των θ εσεων και του χρ ονου, G DCE1 DCE1 CE1 DCE1 CE1 8 1 (3.4) B η ν εα Λαγκρανζιαν η που προκ υπτει περιγρ αφει και π αλι το ιδιο µηχανικ ο σ υστηµα. 1 Μπορο υµε να επι ε αι ωσουµε οτι η παραπ ανω πρ οταση ισχ υει αν υπολογ ισουµε προσεκτικ α τις εξισ ωσεις Euler - Lagrange που προκ υπτουν απ ο τη ν εα Λαγκρανζιαν η και καταλ ηξουµε στις αντ ιστοιχες 1 Το σ υµ ολο I παριστ ανει γενικ α ενα σ υνολο συντεταγµ ενων IJKLIAM2KANANAN και αντ ιστοιχα το I O συµ ολ ιζει τη χρονικ η παρ αγωγο ολων αυτ ων των συντεταγµ ενων. Μετασχηµατισµ ος βαθµον οµησης

4 P B P B P 66 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ LAGRANGE Τι ανα αθµονοµε ιται; Ο καθορισµ ος των µετα λητ ων στη Λαγκρανζιαν η ε ιναι σηµαντικ ος εξισ ωσεις της αρχικ ης Λαγκρανζιαν ης (βλ. Πρ ο ληµα 1). Ο απλο υστερος, ωστ οσο, τρ οπος να αποδε ιξουµε οτι ο παραπ ανω µετασχηµατισµ ος αφ ηνει αναλλο ιωτες τις εξισ ωσεις κ ινησης και να κατανο ησουµε το βαθ υτερο ν οηµα αυτο υ του µετασχηµατισµο υ ε ιναι να υπολογ ισουµε τη δρ αση στην οπο ια οδηγε ι η ν εα Λαγκρανζιαν η, P Q-RTS RU Q RTS DCE1 VRTS RU RU DCW AX, Y1 AX,.) DCW [Z& Y1 [Z& 0" (3.5) Οι τελευτα ιοι δ υο οροι της παραπ ανω παρ αστασης ε ιναι κ αποιοι καθορισµ ενοι αριθµο ι, αφο υ το αρχικ ο και το τελικ ο σηµε ιο της διαδροµ ης κατ α την εφαρµογ η της αρχ ης ελ αχιστης δρ ασης θεωρο υνται δεδοµ ενα. Επο- µ ενως, η ε υρεση B B ακροτ ατου της δεν εξαρτ αται P απ ο τη συν αρτηση το ακρ οτατο της ε ιναι το ιδιο µε το ακρ οτατο της B και συνεπ ως η φυσικ η τροχι α που προκ υπτει απ ο τη Λαγκρανζιαν η ε ιναι ιδια µε τη φυσικ η τροχι α που προκ υπτει απ ο την. Αυτ ος ο µετασχηµατισµ ος, ο οπο ιος αποτελε ι συµµετρ ια της Λαγκρανζιαν ης, αφο υ αφ ηνει αναλλο ιωτες τις εξισ ωσεις Euler - Lagrange, ονοµ αζεται gauge transformation. Στα ελληνικ α εχει αποδοθε ι µε τον ορο µετασχηµατισµ ος βαθµ ιδας. Ισως, οµως, πιο σωστ α θα επρεπε να ονοµ αζεται µετασχηµατισµ ος βαθµον οµησης. Ουσιαστικ α µε αυτ ον το µετασχη- µατισµ ο ε ιναι σαν να ανα αθµονοµε ι εξ ου και ο προτειν οµενος ορος κανε ις την τιµ η της δρ ασης κατ α µ ηκος του αξονα του χρ ονου ανεξαρτ ητως της διαδροµ ης που ακολουθε ι το σ υστηµα, µε τον ιδιο τρ οπο που θα µπορο υσε να ανα αθµονοµ ησει κανε ις το οργανο ελ εγχου της στ αθµης της βενζ ινης εν ος αυτοκιν ητου ο οδηγ ος του αυτοκιν ητου θα συν ηθιζε τις ανα αθµονοµηµ ενες ενδε ιξεις του οργ ανου και θα γν ωριζε, π αλι, π οτε τελει ωνει η βενζ ινη. Μετασχηµατισµο υς βαθµον οµησης συναντ α κανε ις πολ υ συχν α στη φυσικ η, οταν υπ αρχει κ αποια ελευθερ ια στον καθορισµ ο εν ος µεγ εθους δ ιχως να διαφοροποιε ιται το φυσικ ο περιεχ οµενο του προ- λ ηµατος. Παρ αδειγµα εν ος τ ετοιου µετασχηµατισµο υ ανα αθµον οµησης που εχουµε ηδη συναντ ησει κατ α τη µελ ετη προ ληµ ατων νευτ ωνειας µηχανικ ης ε ιναι η αυθα ιρετη επιλογ η του σηµε ιου στο οπο ιο θεωρε ι κανε ις οτι η δυναµικ η εν εργεια µηδεν ιζεται. Στην περ ιπτωση αυτ η, οµως, αυτ ο που εχει σηµασ ια ε ιναι ο τρ οπος µε τον οπο ιο µετα αλλεται η δυναµικ η εν εργεια και οχι η ιδια η τιµ η της. Τ ελος, προτο υ κλε ισουµε τη γενικ η συζ ητηση σχετικ α µε τη Λαγκρανζιαν η συν αρτηση, θα πρ επει να τον ισουµε ενα σηµε ιο 2 που ισως εκ πρ ωτης αποψης να φα ινεται τετριµµ ενο και αν αξιο λ ογου. Οταν γρ αφουµε τη συναρτησιακ η µορφ η µιας Λαγκρανζιαν ης, θα πρ επει κατ αρχ ας να επισηµ ανουµε ποιες ποσ οτητες ε ιναι παρ αµετροι και ποιες ε ιναι µετα λητ ες. Ωστ οσο, οσο και αν αυτ ο φα ινεται να ε ιναι µια ανο υσια επισ ηµανση, κατ α τη λαγκρανζιαν η θε ωρηση των πεδ ιων (γεν ικευση των σωµατιδ ιων), 2 Θα θ ελαµε να ευχαριστ ησουµε τον Φ. Χατζηιω αννου για την επισ ηµανση αυτ η.

5 3.2. ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΗΣ ΛΑΓΚΡΑΝΖΙΑΝΗΣ ΒΑΣΕΙ ΣΥΜΜΕΤΡΙΩΝ 67 το ποιες ποσ οτητες αναφ ερονται σε πεδ ια και ποιες οχι, ενδ εχεται να εχει δραµατικ η επ ιπτωση στις εξισ ωσεις κ ινησης (βλ. Ασκηση 3.1). Ασκηση 3.1. Εστω η Λαγκρανζιαν η του ελε υθερου σωµατιδ ιου \ ]_^ ` O M N ΑΣΚΗΣΕΙΣ Ελ εγξτε π ως τροποποιο υνται οι εξισ ωσεις κ ινησης αν θεωρ ησουµε οτι αγνωστη µετα- λητ η δεν ε ιναι µ ονο η ` (`baced ), αλλ α και η ^gf ε ιναι δηλαδ η ^ aced. 3.2 Κατασκευ η της Λαγκρανζιαν ης β ασει συµµετρι ων Η βαθ υτερη προ ελευση της λαγκρανζιαν ης συν αρτησης θα αποκαλυφθε ι στη συν εχεια, οταν κατασκευ ασουµε τη λαγκρανζιαν η συν αρτηση του ελε υθερου σωµατιδ ιου στηριζ οµενοι αποκλειστικ α στις συµµετρ ιες του χ ωρου και του χρ ονου και στο παρατηρησιακ ο δεδοµ ενο οτι µ ονο η αρχικ η θ εση και η ταχ υτητα του φυσικο υ συστ ηµατος αρκο υν για να περιγραφε ι πλ ηρως η εξ ελιξη του συστ ηµατος. Το τελευτα ιο αυτ ο δεδοµ ενο ενσωµατ ωνεται αµεσα στη µορφ η της Λαγκρανζιαν ης, οταν θεωρο υµε οτι αυτ η ε ιναι συν αρτηση µ ονο των θ εσεων και των ταχυτ ητων και οχι αν ωτερων χρονικ ων παραγ ωγων. Ας ξεκιν ησουµε, λοιπ ον, µε κ αποια γενικ η λαγκρανζιαν η συν αρτηση για το ελε υθερο σωµατ ιδιο που εχει την ακ ολουθη µορφ η: G h1,1 0" Λ ογω της οµογ ενειας του χρ ονου, που απαιτε ι να εχουν οι ν οµοι της φ υσης την ιδια µορφ η σε κ αθε χρονικ η στιγµ η, δεν ε ιναι δυνατ ον η Λαγκρανζιαν η του σωµατιδ ιου να εξαρτ αται απ ο το χρ ονο. Οποιαδ ηποτε χρονικ η στιγµ η η Λαγκρανζιαν η πρ επει να ε ιναι η ιδια, αφο υ ολες οι χρονικ ες στιγ- µ ες ε ιναι ισοδ υναµες. Εποµ ενως, η οµογ ενεια του χρ ονου µας οδηγε ι στην απλο υστερη Λαγκρανζιαν η i)j,1, kl" Οι συµµετρ ιες του Σ υµπαντος αντικατοπτρ ιζονται στη Λαγκρανζιαν η του ελε υθερου σωµατιδ ιου Αντιστο ιχως, λ ογω της οµογ ενειας του χ ωρου, που απαιτε ι να ε ιναι ιδιοι οι φυσικο ι ν οµοι σε κ αθε σηµε ιο του χ ωρου, η Λαγκρανζιαν η δεν ε ιναι δυνατ ον να εξαρτ αται ο υτε απ ο τη θ εση του σωµατιδ ιου. Το ελε υθερο σωµατ ιδιο, οπου και αν βρ ισκεται, πρ επει να περιγρ αφεται απ ο την ιδια λαγκρανζιαν η συν αρτηση, αφο υ κ αθε σηµε ιο του χ ωρου ε ιναι ισοδ υναµο. Εποµ ενως, η µορφ η της Λαγκρανζιαν ης πρ επει να ε ιναι ακ οµη πιο απλ η G)j km"

6 v v 68 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ LAGRANGE Τ ελος, η ισοτροπ ια του χ ωρου, δηλαδ η η ανεξαρτησ ια της περιγραφ ης του σωµατιδ ιου απ ο την κατε υθυνση της κ ινησ ης του, οποια και αν ε ιναι αυτ η, αφο υ ολες οι κατευθ υνσεις του χ ωρου θεωρο υνται ισοδ υναµες, 3 επι αλλει η λαγκρανζιαν η συν αρτηση του ελε υθερου σωµατιδ ιου να ε ιναι συν αρτηση µ ονο του µ ετρου της ταχ υτητας G j Y 0 k " Η γαλιλαι κ η συµµετρ ια κρ υ εται µ εσα σε ενα µετασχηµατισµ ο βαθµον οµησης Ε ιναι ενδιαφ ερον οτι οι τρεις βασικ ες και προφανε ις συµµετρ ιες του Σ υ- µπαντος (η ισοτροπ ια του χ ωρου, η οµογ ενεια του χ ωρου και του χρ ονου) δεν ε ιναι αρκετ ες για τον προσδιορισµ ο της Λαγκρανζιαν ης εν ος ελε υθερου σωµατιδ ιου, η οπο ια κρ υ ει και ολη τη δυναµικ η του σωµατιδ ιου. Η ανακ αλυψη, ωστ οσο, µιας ν εας συµµετρ ιας απ ο τον Γαλιλα ιο ηταν καθοριστικ ης σηµασ ιας για τον προσδιορισµ ο της δυναµικ ης του ελε υθερου σωµατιδ ιου. Η γαλιλαι κ η συµµετρ ια, δηλαδ η η συµµετρ ια περιγραφ ης του συστ η- µατος σε διαφορετικ α αδρανειακ α συστ ηµατα, απαιτε ι να µην αλλ αζει το φυσικ ο περιεχ οµενο της Λαγκρανζιαν ης, οταν η κ ινηση του σωµατιδ ιου περιγρ αφεται απ ο κ αποιο αλλο αδρανειακ ο σ υστηµα αναφορ ας. Ετσι, ο µετασχηµατισµ ος on qp 5 %r(1 οπου % ε ιναι η σταθερ η σχετικ η ταχ υτητα κ ινησης των δ υο αδρανειακ ων συστηµ ατων του καινο υργιου ως προς το αρχικ ο δεν µπορε ι να επιφ ερει τ ιποτε περισσ οτερο απ ο ενα µετασχηµατισµ ο βαθµον οµησης στη Λαγκρανζιαν η, ο οπο ιος, οπως εχουµε αναφ ερει, δεν αλλ αζει το φυσικ ο περιεχ οµενο της Λαγκρανζιαν ης αφο υ οδηγε ι σε ιδιες εξισ ωσεις κ ινησης. Το αποτ ελεσµα, δηλαδ η, του γαλιλαι κο υ µετασχηµατισµο υ στη Λαγκρανζιαν η πρ επει να ε ιναι 4 Οµως, j qpl! k G j Y 0! k,1 " (3.6) )j p! k i)j 5 %s! k G)j % %t % km" Παρατηρο υµε οτι, επειδ η το % ε ιναι σταθερ ο δι ανυσµα, οι δ υο τελευτα ιοι οροι στο ορισµα της συν αρτησης αποτελο υν µια τ ελεια χρονικ η παρ αγωγο, αφο υ % %t % j % %r. % kl" (3.7) 3 Φα ινεται, ισως, περ ιεργο που αναφ ερουµε για το χ ωρο τα χαρακτηριστικ α και της οµογ ενειας και της ισοτροπ ιας, εν ω για το χρ ονο µ ονο αυτ ο της οµογ ενειας. Ο λ ογος ε ιναι οτι ο χρ ονος ε ιναι µονοδι αστατος, οπ οτε η εννοια της ισοτροπ ιας του χρ ονου ση- µα ινει απλ ως οτι ο χρ ονος θα µπορο υσε να ρ εει στα µηχανικ α συστ ηµατα ε ιτε προς το µ ελλον ε ιτε προς το παρελθ ον χωρ ις καµ ια διαφορ α. 4 Για να διευκολυνθο υµε στην εκτ ελεση των πρ αξεων θα θεωρ ησουµε την u, χωρ ις να αλλοι ωσουµε το περι εχοµεν ο της, συν αρτηση οχι του O `, αλλ α του ` O M.

7 ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΗΣ ΛΑΓΚΡΑΝΖΙΑΝΗΣ ΒΑΣΕΙ ΣΥΜΜΕΤΡΙΩΝ 69 Εποµ ενως, αναζητο υµε µια συν αρτηση w! για την οπο ια να ισχ υει yx w! i {z W w!y οπου µια δεδοµ ενη συν αρτηση η συν αρτηση εντ ος της παρ ενθεσης στη σχ εση z (3.7) και µια οποιαδ ηποτε συν αρτηση των και. Φα ινεται αµ εσως οτι µια τ ετοια κατ αλληλη συν αρτηση ε ιναι η γραµµικ η συν αρτηση w!y i} w! )~ " Ε ιναι διαισθητικ α προφαν ες οτι δεν ε ιναι δυνατ ον κ αποια αλλη συν αρτηση εκτ ος απ ο τη γραµµικ η να ικανοποιε ι τη ζητο υµενη συνθ ηκη, αφο υ οποιαδ ηποτε µη γραµµικ οτητα της συν αρτησης θα ε ιχε ως αποτ ελεσµα να εµφανιστε ι το τετρ αγωνο της, το οπο ιο δεν αποτελε ι τ ελεια χρονικ η παρ αγωγο. Βασιζ οµενοι σε{zw αυτ η την παρατ ηρηση, ε ιµαστε σε θ εση να αποδε ιξουµε αυστηρ οτερα οτι η γραµµικ η συν αρτηση ε ιναι η µοναδικ η που µπορο υµε να κατασκευ ασουµε µε την παραπ ανω ιδι οτητα. Ας θεωρ ησουµε οτι η συν αρτηση ε ιναι καταλλ ηλως µικρ η αυτ ο µπορο υµε να το επιτ υχουµε επιλ εγοντας z µικρ η σχετικ α ταχ υτητα %. Αν αναπτ υξουµε την σε ορους µ εχρι τ αξης yx w! {z i/ w! % λαµ ανουµε DƒW ƒ & ˆ Š [ % Œ %o!y (" (3.8) Για να ε ιναι ο γραµµικ ος ως προς % ορος µια τ ελεια χρονικ η παρ αγωγος, πρ επει ο παρ αγοντας να ε ιναι µια σταθερ α }, δηλαδ η, DƒW ƒ w!y i} & Š w! )~ " Μ ονο η γραµµικ η συν αρτηση ικανοποιε ι τις απαιτ ησεις µας Συνοψ ιζοντας, θα λ εγαµε οτι η Λαγκρανζιαν η του ελε υθερου σωµατιδ ιου σε εναν κ οσµο που παρουσι αζει ολες τις παραπ ανω συµµετρ ιες οφε ιλει να εχει την ακ ολουθη µορφ η ελ. σωµ. /Y 0! " (3.9) Η προσθετικ η σταθερ α ~ αφαιρ εθηκε απ ο τον παραπ ανω τ υπο, αφο υ, οπως εχουµε µ αθει, µια τ ετοια σταθερ α δεν εχει φυσικ η σηµασ ια } (τετριµ- µ ενος µετασχηµατισµ ος βαθµον οµησης), εν ω η σταθερ α απλ ως αντικαταστ αθηκε µε τη σταθερ α. Η τελευτα ια αυτ η επιλογ η ε ιναι εντελ ως αυθα ιρετη, αφο υ οποιοσδ ηποτε πολλαπλασιαστικ ος παρ αγοντας θα ηταν ικανοποιητικ ος. Πρ οκειται, ωστ οσο, για µια λογικ η επιλογ η, αφο υ στην κλασικ η φυσικ η η µοναδικ η ιδι οτητα εν ος υλικο υ σωµατιδ ιου που το διακρ ινει απ ο τα αλλα ε ιναι η µ αζα του. Οσο για το ε ιναι και αυτ ο αυθα ιρετο και εχει επιλεγε ι για να µας θυµ ιζει µια γνωστ η φυσικ η ποσ οτητα, την κινητικ η εν εργεια.

8 70 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ LAGRANGE Η Λαγκρανζιαν η δ υο µη αλληλεπιδρ ωντων σωµατιδ ιων Η γενικ οτερη Λαγκρανζιαν η δ υο αλληλεπιδρ ωντων σωµατιδ ιων Ας θεωρ ησουµε στη συν εχεια δ υο σωµατ ιδια που δεν αλληλεπιδρο υν. Η συνολικ η Λαγκρανζιαν η αυτο υ του συστ ηµατος σωµατιδ ιων ε ιναι το αθροισµα των Λαγκρανζιαν ων των δ υο επιµ ερους σωµατιδ ιων, $Ž &V!! Y!!#1 (3.10) οπου &21 οι θ εσεις των δ υο σωµατιδ ιων.! Εστω, τ ωρα, οτι τα δ υο σωµατ ιδια αλληλεπιδρο υν. Στο οριο που η αλληλεπ ιδραση ε ιναι αµελητ εα, η ολικ η Λαγκρανζιαν η του συστ ηµατος πρ επει να τε ινει στην παραπ ανω Λαγκρανζιαν η, οπ οτε η Λαγκρανζιαν η που περιγρ αφει την αλληλεπ ιδραση µεταξ υ των σωµατιδ ιων, η οπο ια εξαρτ αται απ ο τις συντεταγµ ενες και τις ταχ υτητες και των δ υο σωµατιδ ιων, θα πρ επει να εµφαν ιζεται προσθετικ α. Θα µπορο υσε, β ε αια, να αναζητ ησει κανε ις εναν ορο αλληλεπ ιδρασης, ο οπο ιος να πολλαπλασι αζει τη Λαγκρανζιαν η των δ υο ελε υθερων σωµατιδ ιων και να ε ιναι τ ετοιος ωστε, οταν τα δ υο σωµατ ιδια αποµακρυνθο υν πολ υ το ενα απ ο το αλλο, ο ορος αυτ ος να τε ινει στη µον αδα, η ακ οµη να κατασκευ ασει µια ακ οµη πιο περ ιπλοκη συναρτησιακ η µορφ η για να περιγρ αψει την αλληλεπ ιδραση. Κ ατι τ ετοιο, οµως, θα οδηγο υσε σε πολ υ πιο σ υνθετους φυσικο υς ν οµους κ ινησης οι οπο ιοι οµως δεν επαληθε υονται πειραµατικ α. Οπ οτε, η απλο υστερη Λαγκρανζιαν η δ υο αλληλεπιδρ ωντων σωµατιδ ιων ε ιναι η $Ž &V!! Y!! αλληλ &21! 1 &Y1,! 1 (" (3.11) Τι µορφ η µπορε ι να εχει η αλληλ; Για να την προσδιορ ισουµε, θα χρησι- µοποι ησουµε και π αλι τις συµµετρ ιες του Σ υµπαντος. Η Λαγκρανζιαν η αυτ η δεν ε ιναι δυνατ ον να εξαρτ αται απ ο το χρ ονο και συνεπ ως πρ επει να παραµ ενει αναλλο ιωτη σε χρονικ ες µεταθ εσεις, δι οτι οι φυσικο ι ν οµοι λ ογω της οµογ ενειας του χρ ονου ε ιναι ιδιοι σε κ αθε χρονικ η στιγµ η. Πρ επει να εξαρτ αται µ ονο απ ο τη σχετικ η θ εση και τη σχετικ η ταχ υτητα των σωµατιδ ιων, ετσι ωστε οι φυσικο ι ν οµοι να παραµ ενουν αναλλο ιωτοι (συµ- µετρικο ι) ως προς τις χωρικ ες µεταθ εσεις (οµογ ενεια του χ ωρου) και να ικανοποιο υν τη γαλιλαι κ η συµµετρ ια. Συνεπ ως, η Λαγκρανζιαν η της αλληλεπ ιδρασης πρ επει να ε ιναι της µορφ ης αλληλ G αλληλ j,1, kl1 οπου & η σχετικ η θ εση των σωµατιδ ιων και! & η σχετικ η τους ταχ υτητα. Τ ελος, η Λαγκρανζιαν η πρ επει να εχει µορφ η ανε-! ξ αρτητη απ ο την κατε υθυνση των αξ ονων που επιλ εξαµε για να περιγρ αψουµε το σ υστηµα, ετσι ωστε να ικανοποιε ιται η ισοτροπ ια του χ ωρου. Αυτ ο σηµα ινει οτι η Λαγκρανζιαν η παραµ ενει αναλλο ιωτη στις στροφ ες και συνεπ ως εξαρτ αται µ ονο απ ο τις βαθµωτ ες µετα λητ ες που µπορο υν να κατασκευαστο υν απ ο τα. Αυτ ες ε ιναι οι, 0{ {" Ειδικ α η τελευτα ια ποσ οτητα µπορε ι να κατασκευαστε ι απ ο τις υπ ολοιπες τρεις αφο υ [! [!Žb [! i [! 1

9 j 3.2. ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΗΣ ΛΑΓΚΡΑΝΖΙΑΝΗΣ ΒΑΣΕΙ ΣΥΜΜΕΤΡΙΩΝ 71 οπ οτε µ ονο οι τρεις πρ ωτες ποσ οτητες ε ιναι ανεξ αρτητες η µ ια απ ο την αλλη. Επ ισης, } στις παραπ ανω εκφρ ασεις δεν συµπεριλ α αµε ποσ οτητες της µορφ ης }, οπου κ αποιο σταθερ ο δι ανυσµα, δι οτι αυτ ο θα σ ηµαινε οτι στο φυσικ ο κ οσµο υπ αρχει κ αποια } προεξ αρχουσα διε υθυνση που προσδιορ ιζεται απ ο το δι ανυσµα. Συνεπ ως, µια Λαγκρανζιαν η αλληλεπ ιδρασης που ικανοποιε ι τις ευκλε ιδειες συµµετρ ιες (οµογ ενεια και ισοτροπ ια του χ ωρου), τη γαλιλαι κ η συµµετρ ια και την οµογ ενεια του χρ ονου πρ επει να ε ιναι της µορφ ης αλληλ &! ˆ1 & š! ˆ1Ž &! b & š! k " Στην κατασκευ η της λαγκρανζιαν ης αλληλεπ ιδρασης εχουµε υποθ εσει οτι οι αλληλεπιδρ ασεις µεταξ υ των σωµατιδ ιων ε ιναι ακαρια ιες αυτ ο ση- µα ινει οτι η αλλαγ η της θ εσης η της ταχ υτητας του εν ος σωµατιδ ιου επηρε αζει ακαρια ια το αλλο σωµατ ιδιο. Στην κλασικ η µηχανικ η η παραδοχ η οτι ο χρ ονος ε ιναι απ ολυτος, ιδιος δηλαδ η σε ολα τα συστ ηµατα αναφορ ας, και η αρχ η της γαλιλαι κ ης σχετικ οτητας απαιτο υν οι αλληλεπιδρ ασεις µεταξ υ των σωµατιδ ιων να ε ιναι ακαρια ιες. Ε αν δεν συν ε αινε αυτ ο και οι αλληλεπιδρ ασεις διαδ ιδονταν µε κ αποια πεπερασµ ενη ταχ υτητα, αυτ η η ταχ υτητα θα ηταν διαφορετικ η σε ενα αλλο σ υστηµα αναφορ ας, γεγον ος που θα σ ηµαινε οτι ενα φυσικ ο σ υστηµα θα φαιν οταν να αλληλεπιδρ α µε διαφορετικ ο τρ οπο (λ ογω διαφορετικ ων χρονικ ων αποκρ ισεων) σε κ αθε σ υστηµα αναφορ ας, κ ατι που αποτελε ι σαφ η παρα ιαση της γαλιλαι κ ης αρχ ης της σχετικ οτητας. Ο τρ ιτος ν οµος του Νε υτωνα που απαιτε ι η δ υναµη, η οπο ια ασκε ιται στο πρ ωτο σωµατ ιδιο απ ο το δε υτερο, να ε ιναι ιση και αντ ιθετη µε τη! δ υναµη! που ασκε ιται στο δε υτερο σωµατ ιδιο απ ο το πρ ωτο, δεν επιτρ επει καµ ια αλλη εξ αρτηση της λαγκρανζιαν ης αλληλεπ ιδρασης παρ α µ ονο απ ο τη σχετικ η θ εση των σωµατιδ ιων. Ετσι, η Λαγκρανζιαν η δ υο αλληλεπιδρ ωντων µε νευτ ωνειες δυν αµεις σωµατιδ ιων θα εχει τη µορφ η $VY &Ž!!!!()% &.! 0" (3.12) Πριν ολοκληρ ωσουµε τη συζ ητηση σχετικ α µε τη Λαγκρανζιαν η δ υο σωµατιδ ιων, πρ επει να σηµει ωσουµε οτι οι παρ αµετροι $21! της παραπ ανω Λαγκρανζιαν ης δεν εχουν στην κατασκευ η µας το φυσικ ο ν οηµα της µ αζας των σωµατιδ ιων, αφο υ ο πολλαπλασιαστικ ος παρ αγοντας που ε ιχαµε εισαγ αγει στη Λαγκρανζιαν η του ελε υθερου σωµατιδ ιου, στην οπο ια βασ ισαµε την κατασκευ η µας, ηταν εντελ ως αυθα ιρετος. Η σχ εση, οµως, µεταξ υ αυτ ων των παραµ ετρων µπορε ι να καθοριστε ι πειραµατικ α µε τον ιδιο ουσιαστικ α τρ οπο που ο Νε υτωνας επιχε ιρησε να µετρ ησει την αδρ ανεια των σωµ ατων. Οι σχετικ ες επιταχ υνσεις των δ υο αλληλεπιδρ ωντων σωµατιδ ιων ε ιναι αντιστρ οφως αν αλογες µε το λ ογο των παραµ ετρων $ και!, οπως µπορε ι να αποδε ιξει κανε ις απ ο τις εξισ ωσεις Euler - Lagrange για την παραπ ανω Λαγκρανζιαν η. Ετσι, θεωρ ωντας τη $ ιση µε τη µον αδα, µπορε ι κανε ις να ζυγ ισει τις παραµ ετρους µ αζες ολων των αλλων σωµατιδ ιων και µ αλιστα ανεξ αρτητα απ ο τη µορφ η του δυναµικο υ αλληλεπ ιδρασης της εκ αστοτε µ αζας µε τη µ αζα πρ οτυπο. Π ως προκ υπτουν οι µ αζες;

10 72 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ LAGRANGE Η Λαγκρανζιαν η αποµονωµ ενου συστ ηµατος σωµατιδ ιων Με τον ιδιο τρ οπο µπορο υµε να κατασκευ ασουµε τη Λαγκρανζιαν η εν ος αποµονωµ ενου συστ ηµατος σωµατιδ ιων, τα οπο ια αλληλεπιδρο υν µε νευτ ωνειες δυν αµεις και στα οπο ια δεν ασκε ιται καµ ια εξωτερικ η δ υναµη, Y!( % * œ 9 œÿž b œ 0" (3.13) Το στο διπλ ο αθροισµα εχει συµπεριληφθε ι ετσι ωστε ολα τα ζε υγη των δυναµικ ων αλληλεπ ιδρασης να λαµ ανονται µ ονο µ ια φορ α. Η Λαγκρανζιαν η αυτ η δεν ε ιναι η πιο γενικ η Λαγκρανζιαν η που µπορο υµε να κατασκευ ασουµε για ενα τ ετοιο σ υστηµα τηρ ωντας τις συµµετρ ιες του χ ωρου και του χρ ονου και επιλ εγοντας αλληλεπιδρ ασεις που ε- ξαρτ ωνται µ ονο απ ο τις θ εσεις των σωµατιδ ιων. Θα µπορο υσαµε για παρ αδειγµα να θεωρ ησουµε δυναµικ α αλληλεπ ιδρασης που εξαρτ ωνται απ ο τις θ εσεις τρι ων η και περισσ οτερων σωµατιδ ιων. Απλ ως η Λαγκρανζιαν η της σχ εσης (3.13) ε ιναι η απλο υστερη επ εκταση της Λαγκρανζιαν ης των δ υο σωµατιδ ιων. Απ ο φυσικ ης αποψης, η Λαγκρανζιαν η της εκφρασης (3.13) θα µπορο υσε να δικαιολογηθε ι, αν το σωµατ ιδιο φορ εας της αλληλεπ ιδρασης, το οπο ιο ανταλλ ασσεται µεταξ υ των αλληλεπιδρ ωντων σω- µατιδ ιων, εχει τ οσο ασθεν η σταθερ α σ υζευξης ωστε η ανταλλαγ η περισσ οτερων του εν ος τ ετοιων σωµατιδ ιων φορ εων µεταξ υ δ υο σωµατιδ ιων να ε ιναι εξαιρετικ α απ ιθανο να συµ ε ι. Αυτ ο αποτελε ι µια αρκετ α ικανοποιητικ η προσ εγγιση για τις ηλεκτρασθενε ις και τις βαρυτικ ες, οχι οµως και για τις ισχυρ ες αλληλεπιδρ ασεις. ΑΣΚΗΣΕΙΣ Ασκηση 3.2. ε ιξτε οτι η Λαγκρανζιαν η (3.13) οδηγε ι σε αλληλεπιδρ ασεις, οι οπο ιες ικανοποιο υν τον τρ ιτο ν οµο του Νε υτωνα, δηλαδ η οι δυν αµεις που ασκο υνται απ ο το ενα σωµατ ιδιο στο αλλο ικανοποιο υν τις σχ εσεις v b v_l. 3.3 Το ε υρος ισχ υος της αρχ ης του Χ αµιλτον Ε ιδαµε οτι η φυσικ η κ ινηση εν ος σωµατιδ ιου σε συντηρητικ ο πεδ ιο οπου η δ υναµη προκ υπτει απ ο κ αποιο δυναµικ ο %, m ικανοποιε ι την αρχ η ελ αχιστης δρ ασης του Χ αµιλτον µε Λαγκρανζιαν η 5 )%m1 οπου η κινητικ η εν εργεια του σωµατιδ ιου και % η δυναµικ η του εν εργεια. Σε αυτ η την περ ιπτωση οι ν οµοι του Νε υτωνα ε ιναι ισοδ υναµοι µε 5 Στο εξ ης στο βι λ ιο θα χρησιµοποιο υµε τα σ υµ ολα και, αντ ι των ª κιν, ª δυν, ακολουθ ωντας τη διεθν η βι λιογραφ ια. %m1

11 3.3. ΤΟ ΕΥΡΟΣ ΙΣΧΥΟΣ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΤΟΥ ΧΑΜΙΛΤΟΝ 73 την αρχ η του Χ αµιλτον. Εδ ω βε α ιως αναφερ οµαστε µ ονο στους δ υο πρ ωτους ν οµους ο πρ ωτος ν οµος του Νε υτωνα αποτυπ ωνεται στη µορφ η της κινητικ ης εν εργειας που εισ ερχεται στη λαγκρανζιαν η συν αρτηση, εν ω ο δε υτερος ν οµος αποτυπ ωνεται µε τον ορο της δυναµικ ης εν εργειας που εισ ερχεται αθροιστικ α (και οχι πολλαπλασιαστικ α η µε αλλο τρ οπο) στη λαγκρανζιαν η συν αρτηση. Οι ν οµοι του Νε υτωνα, οµως, ε ιναι υπ ο µια εννοια γενικ οτεροι απ ο την αρχ η του Χ αµιλτον, αφο υ για ενα οποιοδ ηποτε µηχανικ ο σ υστηµα δεν υπ αρχει κατ αν αγκη λαγκρανζιαν η συν αρτηση, η οπο ια να οδηγε ι µ εσω των εξισ ωσεων Euler - Lagrange στις εξισ ωσεις κ ινησης του συστ ηµατος. Για παρ αδειγµα, για συστ ηµατα στα οπο ια υπ αρχει αν αλωση εν εργειας, εξαιτ ιας, λ ογου χ αρη, της τρι ης, δεν ε ιναι, εν γ ενει, εφικτ η η κατασκευ η λαγκρανζιαν ης συν αρτησης που να περιγρ αφει το σ υστηµα. Ετσι, εν ω η κ ινηση εν ος ιδανικο υ ρευστο υ, που ε ιναι ενα συνονθ υλευµα αλληλεπιδρ ωντων σωµατιδ ιων, µπορε ι να προκ υψει µ εσω των εξισ ωσεων Euler - Lagrange απ ο µ ια κατ αλληλη Λαγκρανζιαν η, η κ ινηση πραγµατικ ων ρευστ ων µε ιξ ωδες στα οπο ια υπεισ ερχεται αν αλωση δεν µπορε ι 6 να περιγραφε ι απ ο κ αποια Λαγκρανζιαν η. Βασιζ οµενοι επ ισης στην αρχ η του Χ αµιλτον, οπως τουλ αχιστον την εχουµε διατυπ ωσει, αδυνατο υµε να περιγρ αψουµε την κ ινηση σωµατιδ ιων σε γενικ οτερα µη συντηρητικ α πεδ ια. Τ ελος, οταν το δυναµικ ο εξαρτ αται απ ο τις ταχ υτητες, οπ οτε οι δυναµικο ι ν οµοι δεν ε ιναι αναλλο ιωτοι στους µετασχηµατισµο υς του Γαλιλα ιου, η φυσικ η κ ινηση δεν δι επεται συν ηθως απ ο κ αποια Λαγκρανζιαν η. Ασκηση 3.3. Η Λαγκρανζιαν η u a` K_O ` K ced M «J T L a ^ ` O M ± ` M d περιγρ αφει κ αποιο γνωστ ο σας φυσικ ο σ υστηµα; Πρ οκειται για κ ινηση σωµατιδ ιου σε συντηρητικ ο πεδ ιο δυν αµεων; ΑΣΚΗΣΕΙΣ Ασκηση 3.4. Να βρεθε ι η Λαγκρανζιαν η που περιγρ αφει τη µονοδι αστατη κ ινηση σωµατιδ ιου µ αζας ^, που κινε ιται υπ ο την επεν εργεια µιας χρονοεξαρτ ωµενης δ υναµης της µορφ ης aced. Ολα, οµως, τα θεµελι ωδη πεδ ια δυν αµεων που γνωρ ιζουµε ε ιναι συντηρητικ α και ως εκ το υτου η δυναµικ η συµπεριφορ α τους µπορε ι να προκ υψει απ ο κ αποια Λαγκρανζιαν η. Παρ α το γεγον ος, λοιπ ον, οτι οι ν οµοι του Νε υτωνα εφαρµ οζονται σε ευρ υτερα µηχανικ α συστ ηµατα απ ο,τι η αρχ η της ελ αχιστης δρ ασης του Χ αµιλτον, η αρχ η του Χ αµιλτον εχει ευρ υτερη φυσικ η σηµασ ια απ ο τους ν οµους του Νε υτωνα, δι οτι µας δ ινει τη δυνατ οτητα να προσεγγ ισουµε σε πιο θεµελι ωδες επ ιπεδο τους ν οµους της φ υσης, ε ιτε αυτο ι αναφ ερονται σε µηχανικ α συστ ηµατα ε ιτε οχι, να αντιληφθο υµε απ ο πο υ προ ερχονται οι διατηρο υµενες ποσ οτητες και να διαµορφ ωσουµε ενα θεωρητικ ο πλα ισιο µε το οπο ιο να µπορο υµε να χειριστο υµε τις νε ωτερες θεωρ ιες της Φυσικ ης. Επιπλ εον, οπως ε ιδαµε ηδη 6 Για να ε ιµαστε πιο σαφε ις, δεν εχει βρεθε ι εως τ ωρα τ ετοια Λαγκρανζιαν η.

12 C µ 74 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ LAGRANGE στην περ ιπτωση του ελε υθερου σωµατιδ ιου, η Λαγκρανζιαν η µπορε ι να κατασκευαστε ι µε τη χρ ηση γενικ ων επιχειρηµ ατων που βασ ιζονται στις συµµετρ ιες του φυσικο υ συστ ηµατος. Η λαγκρανζιαν η θε ωρηση µ ας δ ινει τη δυνατ οτητα να προ λ επουµε τις εξισ ωσεις κ ινησης οταν αυτ ες δεν ε ιναι γνωστ ες, και βασιζ οµενοι στο παρ αδειγµα της νευτ ωνειας µηχανικ ης να οικοδοµο υµε φυσικ ες θεωρ ιες που περιγρ αφουν φαιν οµενα για τα οπο ια οι ν οµοι που τα δι επουν µας ε ιναι αγνωστοι 7. Η δρ αση σε αυτ ην τη θε ωρηση προκ υπτει ως µια ποσ οτητα εξ εχουσας φυσικ ης σηµασ ιας, η οπο ια επι ι ωνει κατ α τη µετ α αση απ ο την κλασικ η στην κ αντικ η µηχανικ η και µ αλιστα αποκτ α ιδια ιτερο φυσικ ο ν οηµα. Μ εσω της δρ ασης, για παρ αδειγµα, ε ιναι δυνατ η η θεµελ ιωση της κ αντικ ης µηχανικ ης µε εναν ιδια ιτερα διαισθητικ ο και πρωτ οτυπο τρ οπο µ εσω των ολοκληρω- µ ατων διαδροµ ων (path integrals), που εισ ηγαγαν οι Paul Adrien Maurice Dirac [ ] και Richard Phillips eynman [ ]. 3.4 Λαγκρανζιαν η φορτισµ ενου σωµατιδ ιου υσκολ ιες κατασκευ ης Λαγκρανζιαν ης για δυν αµεις εξαρτ ωµενες απ ο την ταχ υτητα Εχουµε µ αθει εως τ ωρα π ως να κατασκευ αζουµε Λαγκρανζιαν ες για σωµατ ιδια, η γενικ α, για µηχανικ α συστ ηµατα που κινο υνται σε δυναµικ α πεδ ια που εχουν καθαρ α χωρικ η εξ αρτηση. Εξετ ασαµε, επ ισης, παραδε ιγµατα συστηµ ατων µε αν αλωση για τα οπο ια ε ιναι δυνατ η η κατασκευ η της αντ ιστοιχης Λαγκρανζιαν ης (βλ. Ασκ ησεις 3.3, 3.4). Τι µπορο υµε, ο- µως, να κ ανουµε σε περιπτ ωσεις που η δ υναµη που ασκε ιται σε ενα σωµα- τ ιδιο εξαρτ αται απ ο την ταχ υτητα του σωµατιδ ιου; Ενα παρ οποιο πρ ο- ληµα εχουµε ηδη αντιµετωπ ισει, οταν δοκιµ ασαµε να περιγρ αψουµε µε λαγκρανζιαν ο τρ οπο την αντ ισταση σε κ αποιο µ εσο, οταν αυτ η ε ιναι αν αλογη της ταχ υτητας. Η γενικ η αντιµετ ωπιση τ ετοιων δυν αµεων, µολον οτι δεν ε ιναι π αντοτε εφικτ η, δεν παρουσι αζει ιδια ιτερο ενδιαφ ερον, αφο υ τ ετοιου ε ιδους δυν αµεις δεν ε ιναι θεµελι ωδεις δυν αµεις ε ιναι απλ ως µακροσκοπικ ες δυν αµεις, οι οπο ιες εµφαν ιζονται ως στατιστικ ο αποτ ελεσµα πλ ηθους ηλεκτροµαγνητικ ων δυν αµεων που ασκο υνται σε µικροσκοπικ ο επ ιπεδο. Υπ αρχει, ωστ οσο, µια δ υναµη εξαρτ ωµενη απ ο την ταχ υτητα, η οπο ια, µολον οτι ε ιναι θεµελι ωδης και συντηρητικ η, δεν µπορε ι να προ ελθει απ ο κ αποιο δυναµικ ο. Πρ οκειται για τη δ υναµη που δι επει την κ ινηση εν ος φορτισµ ενου σωµατιδ ιου µ εσα σε ηλεκτροµαγνητικ ο πεδ ιο, η οπο ια οδηγε ι στην εξ ισωση κ ινησης ³² j kl1 (3.14) 7 Χαρακτηριστικ α, αξ ιζει να αναφ ερουµε οτι πρ ωτος ο David ilbert [ ], στις 20 Νοεµ ρ ιου του 1915, κατ αφερε να διατυπ ωσει στην τελικ η τους, ορθ η µορφ η τις εξισ ωσεις της Γενικ ης θεωρ ιας της Σχετικ οτητας, π εντε µ ολις µ ερες πριν απ ο τον Albert Einstein [ ], στηριζ οµενος στην αρχ η του Χ αµιλτον. Η αλ ηθεια, β ε αια, ε ιναι οτι ο ilbert οδηγ ηθηκε στη σωστ η θεωρ ια επηρεασµ ενος απ ο τις ιδ εες του Einstein οι οπο ιες χρει αστηκαν πολλ α χρ ονια για να π αρουν την τελικ η τους µορφ η απ ο τον Einstein που ακολο υθησε διαφορετικ ο δρ οµο απ ο τον ilbert. Απλ ως ο ilbert ακολο υθησε το συντο- µ ωτερο δρ οµο.

13 C v v µ µ v 3.4. ΛΑΓΚΡΑΝΖΙΑΝΗ ΦΟΡΤΙΣΜΕΝΟΥ ΣΩΜΑΤΙ ΙΟΥ 75 οπου η ενταση του ηλεκτρικο υ πεδ ιου και η µαγνητικ η επαγωγ η στη θ εση που βρ ισκεται το φορτισµ ενο µε φορτ ιο C σωµατ ιδιο τη χρονικ η στιγµ η. Η δυσκολ ια κατασκευ ης της αντ ιστοιχης Λαγκρανζιαν ης εγκειται στο γεγον ος, οτι, αφο υ η δ υναµη l j k 1 (3.15) εξαρτ αται απ ο την ταχ υτητα, πρ επει ο συν ηθης ορος της δυναµικ ης εν εργειας στη Λαγκρανζιαν η, αν υπ αρχει, β ε αια, Λαγκρανζιαν η, να εµπερι εχει την ταχ υτητα. Σε αυτ η την περ ιπτωση, οµως, η γενικευµ ενη ορµ η που εµφαν ιζεται στις εξισ ωσεις Euler - Lagrange εκτ ος απ ο την κλασικ η της µορφ η που προ ερχεται απ ο την παραγ ωγιση της κινητικ ης εν εργειας θα περικλε ιει και αλλον εναν ορο εξαιτ ιας της εξ αρτησης της δυναµικ ης εν εργειας απ ο την ταχ υτητα. Αυτ ο περιπλ εκει τη δυναµικ η εξ ισωση κ ινησης και πρ επει να ε ιναι κανε ις αρκετ α τυχερ ος για να καταφ ερει να αναπαραγ αγει το δυναµικ ο ν οµο (3.14) ρυθµ ιζοντας κατ αλληλα τη µορφ η της λαγκρανζιαν ης συν αρτησης. Εστω οτι η επιθυµητ η Λαγκρανζιαν η εχει την κλασικ η µορφ η y )%m1 (3.16) οπου η κινητικ η εν εργεια του σωµατιδ ιου και % η δυναµικ η του εν εργεια, η οπο ια, οπως επισηµ αναµε, θα πρ επει προφαν ως να εξαρτ αται απ ο την ταχ υτητα του σωµατιδ ιου µε τ ετοιο τρ οπο, ωστε να ε ιναι δυνατ ον να αναπαραχθε ι η εξαρτ ωµενη απ ο την ταχ υτητα δ υναµη Lorentz. Μπορο υµε να ισχυριστο υµε οτι, αν ε ιναι δυνατ η η κατασκευ η µιας τ ετοιου τ υπου Λαγκρανζιαν ης, η δυναµικ η εν εργεια πρ επει να εχει το πολ υ γραµµικ η εξ αρτηση απ ο την ταχ υτητα, ωστε ο ορος x % % της εξ ισωσης Euler - Lagrange να παρ αγει µια δ υναµη το πολ υ γραµµικ η ως προς την ταχ υτητα, οπως ε ιναι η δ υναµη Lorentz. Οποιαδ ηποτε αλλη µη γραµµικ η συν αρτηση της ταχ υτητας για τη δυναµικ η εν εργεια θα ε ιχε ως αποτ ελεσµα µια δ υναµη µη γραµµικ η ως προς την ταχ υτητα, οπως µπορε ι να διαπιστ ωσει κανε ις αµεσα. Συνεπ ως, θεωρο υµε οτι η δυναµικ η εν εργεια εχει τη µορφ η %,1,,1 L,1 ³º h1 9»#" (3.17) Ο στ οχος µας επι αλλει µια δυναµικ η εν εργεια γραµµικ η ως προς την ταχ υτητα Η δυναµικ η εν εργεια, οντας µ ερος της Λαγκρανζιαν ης, δεν µπορε ι παρ α να ε ιναι µια βαθµωτ η ποσ οτητα, γεγον ος που δικαιολογε ι την υπαρξη του εσωτερικο υ γινοµ ενου. 8 Η παρουσ ια του φορτ ιου ως πολλαπλασιαστικο υ παρ αγοντα ολ οκληρης της δυναµικ ης εν εργειας επι αλλεται απ ο την ½¾ v ¼, η το ¼ ¼. Οµως και οι δ υο αυτ ες 8 Μια αλλη ισως δυνατ οτητα κατασκευ ης βαθµωτο υ µεγ εθους, που ισως µοι αζει γραµµικ ο ως προς την ταχ υτητα, θα ηταν το ¼ ποσ οτητες, µολον οτι βαθµωτ ες, v δεν ε ιναι πραγµατικ α γραµµικ ες ως προς την ταχ υτητα, αφο υ η αντικατ ασταση της v µε JÀ M δεν οδηγε ι, εν γ ενει, σε αθροισµα αντ ιστοιχων ποσοτ ητων.

14 k w j º w k µ 76 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ LAGRANGE απα ιτηση να ε ιναι η δ υναµη αν αλογη του φορτ ιου C του σωµατιδ ιου. Τ ελος, η παρουσ ια του αρνητικο υ προσ ηµου στον πρ ωτο ορο εντ ος της αγκ υλης δεν εχει καν ενα ουσιαστικ ο λ ογο το πρ οσηµο επιλ εχθηκε αυθα ιρετα µε σκοπ ο να αποκτ ησουν οι ποσ οτητες 1 º συγκεκριµ ενο φυσικ ο περιεχ οµενο στο τ ελος της αν αλυσης. Οι εξισ ωσεις Euler - Lagrange για µια Λαγκρανζιαν η µε τ ετοια δυνα- µικ η εν εργεια καταλ ηγουν στις ακ ολουθες εξισ ωσεις κ ινησης: ³² CÁ.,1 j,1 k º* " (3.18) ΑΣΚΗΣΕΙΣ Ασκηση 3.5. Εκτελ εστε τις πρ αξεις εντ ος των εξισ ωσεων Euler - Lagrange και επι- ε αι ωστε τη σχ εση (3.18). Η παραπ ανω εξ ισωση θα µπορο υσε να λ α ει τη µορφ η της δυναµικ ης εξ ισωσης για το σωµατ ιδιο, αν ε ιχαµε τη δυνατ οτητα να κατασκευ ασουµε ποσ οτητες 1 º τ ετοιες ωστε να ισχ υει h1 Ãj h1 Aks " (3.19) Η πρ ωτη παρ αγωγος που εµφαν ιζεται στο αριστερ ο σκ ελος της παραπ ανω εξ ισωσης ε ιναι η ολικ η χρονικ η παρ αγωγος του ανυσµατικο υ πεδ ιου κατ α µ ηκος της τροχι ας του σωµατιδ ιου. Σε αυτ ην περιλαµ ανεται η µετα ολ η του εξαιτ ιας της µετα ολ ης του χρ ονου καθ ως επ ισης και η µετα ολ η του εξαιτ ιας της µετα ολ ης της θ εσης του σωµατιδ ιου στον αντ ιστοιχο χρ ονο. Συγκεκριµ ενα, επειδ η το εχει αµεση εξ αρτηση απ ο το χρ ονο, θα ισχ υει,1 à h1,1 (" Ετσι, το αριστερ ο σκ ελος της (3.19) µπορε ι να γραφε ι ως,1 j w,1 Äj w,1 Ako º h1 01 (3.20) οπου συµ ολ ισαµε µε w 7 την ταχ υτητα του σωµατιδ ιου. Αν επικαλεστο υµε και τη µαθηµατικ η ταυτ οτητα 9 w.i 1 (3.21) που ισχ υει οταν το δι ανυσµα w δεν εχει εξ αρτηση απ ο το ( οπως εδ ω θεωρο υµε οτι συµ α ινει µε τις µετα λητ ες και ), µπορο υµε να ξαναγρ αψουµε τη σχ εση (3.19) µε µια µικρ η ανακατανοµ η των ορων ως ακολο υθως: µå h1 º,1 9 Βλ. Μαθηµατικ ο Παρ αρτηµα, Πλα ισιο Α-1. w j,1 Akl" (3.22)

15 Æ µ k È Â È µ Î 3.4. ΛΑΓΚΡΑΝΖΙΑΝΗ ΦΟΡΤΙΣΜΕΝΟΥ ΣΩΜΑΤΙ ΙΟΥ 77 Προτο υ προσπαθ ησουµε να συνδ εσουµε τους ορους του δεξιο υ σκ ελους της (3.22) µε το ηλεκτρικ ο και το µαγνητικ ο πεδ ιο, ας θυµηθο υµε τις σχ εσεις που ικανοποιο υν το ηλεκτρικ ο και το µαγνητικ ο πεδ ιο µ εσω των εξισ ωσεων Maxwell µ Æ οπου ε ιναι η πυκν οτητα φορτ ιου και Æ µ È 1 (3.23) 1 (3.24) 1 (3.25) 1 (3.26) η πυκν οτητα ρε υµατος, ποσ οτητες που θεωρο υνται δεδοµ ενες και πα ιζουν το ρ ολο Æ των πηγ ων του ηλεκτροµαγνητικο υ πεδ ιου. Επιπλ εον, οι πυκν οτητες 1 ικανοποιο υν την εξ ισωση συν εχειας È i " (3.27) Οι εξισ ωσεις του James Clerk Maxwell [ ] εχουν γραφε ι σε µον αδες eaviside, δηλαδ η σε τ ετοιες µον αδες ωστε η δ υναµη Coulomb µεταξ υ δ υο φορτ ιων να ε ιναι, CŽAC! É Ê Ë! εν ω η ταχ υτητα του φωτ ος εχει ληφθε ι Ì. µäå Απ ο την προκ υπτει οτι η µαγνητικ η επαγωγ η γραφε ι ως o στρο ιλισµ ος κ αποιου πεδ ιου µå µπορε ι να 1 (3.28) οπου ε ιναι το καλο υµενο ανυσµατικ ο δυναµικ ο. 10 Αντικαθιστ ωντας αυτ η τη µορφ η του µαγνητικο υ πεδ ιου στην (3.26) θα εχουµε j ÍÁ 1 (3.29) λ ογω µεταθετικ οτητας των χρονικ ων µε τις χωρικ ες παραγ ωγους. Συνεπ ως, η εκφραση εντ ος της παρ ενθεσης, οντας αστρ ο ιλη, µπορε ι να γραφε ι ως η βαθµ ιδα κ αποιου βαθµωτο υ πεδ ιου º 1 (3.30) v 10 Προς το παρ ον η οµοι οτητα των συµ ολων για το ανυσµατικ ο δυναµικ ο και το ηλεκτρικ ο δυναµικ ο Ï, που θα συναντ ησουµε αµ εσως στη συν εχεια, µε τα αγν ωστου ταυτ οτητας πεδ ια που εισαγ αγαµε στη Λαγκρανζιαν η ε ιναι καθαρ α συµπτωµατικ η. Στο τ ελος, οµως, της αν αλυσης θα φανε ι γιατ ι επιλ εξαµε να χρησιµοποι ησουµε τα ιδια σ υµ- ολα.

16 v " µ v 78 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ LAGRANGE Ιδο υ η πολυπ οθητη Λαγκρανζιαν η! Ιδο υ και η ιδι οµορφη ορµ η του συστ ηµατος! οπου º ε ιναι το καλο υµενο ηλεκτρικ ο δυναµικ ο. Ετσι, το ηλεκτρικ ο πεδ ιο εκφρ αζεται µ εσω του ανυσµατικο υ και του ηλεκτρικο υ δυναµικο υ ως 8 º " (3.31) Αν τ ωρα απαιτ ησουµε η εκφραση (3.22) να επαληθε υεται ταυτοτικ α, θεωρ ωντας οτι το ηλεκτρικ ο και το µαγνητικ ο πεδ ιο εχουν αντικατασταθε ι απ ο τις ισοδ υναµες εκφρ ασεις τους (3.31,3.28), διαπιστ ωνουµε οτι το διανυσµατικ ο πεδ ιο και το βαθµωτ ο πεδ ιο º που εισαγ αγαµε στη δυνα- µικ η εν εργεια της Λαγκρανζιαν ης δεν ε ιναι τ ιποτε αλλο απ ο το ανυσµατικ ο δυναµικ ο και το ηλεκτρικ ο δυναµικ ο αντ ιστοιχα. Καταλ ηγουµε, λοιπ ον, στο συµπ ερασµα οτι ενα φορτισµ ενο σωµατ ιδιο µ εσα σε ηλεκτροµαγνητικ ο πεδ ιο µε ηλεκτρικ ο και ανυσµατικ ο δυναµικ ο º,1 και,1, αντ ιστοιχα, περιγρ αφεται απ ο τη Λαγκρανζιαν η /Y 0! C,1 5C º,1 (1 (3.32) µε τον προφαν η συµ ολισµ ο των δι αφορων ποσοτ ητων που παρουσι αζονται σε αυτ η. 11 Θα πρ επει στο σηµε ιο αυτ ο να υπενθυµ ισουµε στον αναγν ωστη οτι το ηλεκτρικ ο και το ανυσµατικ ο δυναµικ ο δεν ορ ιζονται µονοσ ηµαντα µια ολ οκληρη οικογ ενεια απ ο συναρτ ησεις µπορο υν να αντικαταστ ησουν τα πεδ ια º και, οδηγ ωντας στα ιδια φυσικ α πεδ ια και. Η ελευθερ ια που υπ αρχει στον προσδιορισµ ο των º και ονοµ αζεται gauge freedom (ελευθερ ια βαθµον οµησης) των πεδ ιων. Μ ηπως αυτ ο σηµα ινει οτι αυτ η η ελευθερ ια καθορισµο υ των πεδ ιων µας οδηγε ι και σε διαφορετικ ες Λαγκρανζιαν ες; Η απ αντηση ε ιναι ναι, αλλ α, οπως ισως εχετε ηδη υποπτευθε ι, οι Λαγκρανζιαν ες αυτ ες διαφ ερουν απλ ως κατ α ενα µετασχηµατισµ ο βαθµον οµησης και εποµ ενως περιγρ αφουν το ιδιο φυσικ ο σ υστηµα (βλ. Πρ ο ληµα 2). Κλε ινοντας αυτ ο το κεφ αλαιο αξ ιζει να παρατηρ ησουµε οτι η γενικευ- µ ενη ορµ η του σωµατιδ ιου δεν ε ιναι πια η κλασικ η Ð w C w, αλλ α η Την επιπλ εον ποσ οτητα C θα µπορο υσαµε να την ερµηνε υσουµε ως συνεισφορ α του µαγνητικο υ πεδ ιου στην ιδια την ορµ η του σωµατιδ ιου. Το γεγον ος αυτ ο εχει αµεσες συν επειες κυρ ιως σε κ αντοµηχανικ α συστ η- µατα οπου η ορµ η, που σε κ αποιες περιπτ ωσεις ε ιναι κ αντισµ ενη, ε ιναι η γενικευµ ενη ορµ η, οπως διατυπ ωθηκε στην προηγο υµενη σχ εση, και οχι η συν ηθης. Αξ ιζει επ ισης να αναφ ερουµε µια αλλη κοιν η περ ιπτωση Λαγκρανζιαν ης µε δυναµικ η εν εργεια που εξαρτ αται απ ο την ταχ υτητα πρ οκειται για 11 Στην παραπ ανω κατασκευ η θεωρ ησαµε την ταχ υτητα του φωτ ος ιση µε τη µον αδα, οπως µπορε ιτε να διαπιστ ωσετε απ ο τη γραφ η των εξισ ωσεων του Maxwell. Αν θ ελουµε να επαναφ ερουµε τη σταθερ α αυτ η στις εκφρ ασεις µας, ωστε να εργαζ οµαστε µε συν ηθεις µον αδες, ο ορος I Î a `v K ced θα πρ επει να αντικατασταθε ι απ ο τον ορο I Î a `v K cedlñò.

17 Ó 1 z 3.5. ΛΑΓΚΡΑΝΖΙΑΝΗ ΕΣΜΕΥΜΕΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΣΩΜΑΤΙ ΙΩΝ 79 την περ ιπτωση σωµατιδ ιου που κινε ιται σε περιστρεφ οµενο σ υστηµα αναφορ ας. Η αναλογ ια µ αλιστα µε το φορτισµ ενο σωµατ ιδιο σε ηλεκτροµαγνητικ ο πεδ ιο ε ιναι πλ ηρης, αφο υ το ρ ολο του µαγνητικο υ πεδ ιου τον πα ιζει η γωνιακ η ταχ υτητα. Θα κατασκευ ασουµε την αντ ιστοιχη Λαγκρανζιαν η µε διαφορετικ ο τρ οπο εκτελ ωντας απλ ως εναν µετασχηµατισµ ο συντεταγµ ενων, οταν ασχοληθο υµε στο Κεφ αλαιο 6 µε το θ εµα των στροφ ων. 3.5 Λαγκρανζιαν η δεσµευµ ενης κ ινησης σωµατιδ ιων Εχουµε επιτ υχει εως τ ωρα να κατασκευ ασουµε Λαγκρανζιαν ες για σωµατ ιδια που κινο υνται µ εσα σε συντηρητικ α πεδ ια, τα οπο ια πηγ αζουν απ ο δυναµικ α, η µ εσα σε πεδ ια που, αν και ε ιναι συντηρητικ α, εξαρτ ωνται απ ο τις ταχ υτητες των σωµατιδ ιων. Εκτ ος, οµως, απ ο την αδυναµ ια κατασκευ ης Λαγκρανζιαν ης στην περ ιπτωση µη συντηρητικ ων πεδ ιων αδυναµ ια που, οπως αναφ εραµε, δεν εχει ουσιαστικ η σηµασ ια γενν αται ενας γενικ οτερος προ ληµατισµ ος σχετικ α µε την υπαρξη Λαγκρανζιαν ης για µηχανικ α συστ ηµατα που υπ οκεινται σε κ αποιον περιορισµ ο οσον αφορ α στην κ ινησ η τους. Οι περιορισµο ι αυτο ι ονοµ αζονται γενικ οτερα σ υνδεσµοι. Ως χαρακτηριστικ ο παρ αδειγµα θα εξετ ασουµε την περ ιπτωση εν ος σωµατιδ ιου, το οπο ιο βρ ισκεται µ εσα στο οµογεν ες πεδ ιο βαρ υτητας, αλλ α ε ιναι υποχρεωµ ενο να κινε ιται επ ανω στο οριζ οντιο επ ιπεδο Ó 8. Απ ο τους ν οµους του Νε υτωνα γνωρ ιζουµε οτι το σωµατ ιδιο εκτελε ι ευθ υγραµ- µη, οµαλ η κ ινηση στο επ ιπεδο Ó Ô και οτι σε αυτ ο ασκε ιται µια κατακ ορυφη δ υναµη ιση και αντ ιθετη µε τη δ υναµη της βαρ υτητας. Αν δεν υπ ηρχε καν ενας περιορισµ ος στην κ ινηση του σωµατιδ ιου, η Λαγκρανζιαν η του σωµατιδ ιου εκπεφρασµ ενη σε καρτεσιαν ες συντεταγµ ενες θα ηταν Õ *! ƒe! Ó!./ ÓÖ" (3.33) Θα δε ιξουµε οτι η Λαγκρανζιαν η που προκ υπτει, αν αντικαταστ ησουµε στην προηγο υµενη Λαγκρανζιαν η την εξ ισωση του συνδ εσµου G περιγρ αφει σωστ α την κ ινηση του σωµατιδ ιου. Αν και κ ατι τ ετοιο φα ινεται ε υλογο, δεν ε ιναι και τ οσο προφαν ες οτι ισχ υει. Επιθυµ ωντας να µετατρ εψουµε το σ υστηµα µας σε ενα σ υστηµα που περιγρ αφεται απ ο ενα συντηρητικ ο πεδ ιο δυν αµεων και να το απαλλ αξουµε απ ο τους περιορισµο υς των συνδ εσµων, η αντιµετ ωπιση των οπο ιων προκαλε ι αµηχαν ια, ας υποθ εσουµε οτι το σωµατ ιδιο µπορε ι να κινε ιται σε ολο το χ ωρο αλλ α βρ ισκεται ταυτ οχρονα µ εσα στο οµογεν ες βαρυτικ ο πεδ ιο καθ ως επ ισης και σε ενα ν εο πεδ ιο µε δυναµικ ο %q ˆØÙ eó_ &Ú Ó! " Π ως κατασκευ αζουµε τη Λαγκρανζιαν η εν ος συστ ηµατος µε συνδ εσµους; Αν υπ αρχει κ αποιος σ υνδεσµος γρ αφουµε τη Λαγκρανζιαν η σαν να µην υπ αρχει......και εκ των υστ ερων επι αλλουµε τις εξισ ωσεις των συνδ εσµων

18 Ó Ó z z ƒ Ú " Ú z " 80 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ LAGRANGE Η αντ ιδραση βρ ισκεται απ ο την εξ ισωση Euler - Lagrange αντιστοιχε ι στο σ υνδεσµο που Φανταζ οµαστε οτι κ ατω απ ο το δ απεδο υπ αρχουν ελατ ηρια σκληρ οτητας Ú το ανω ακρο των οπο ιων φθ ανει εως το Ó i οταν αυτ α βρ ισκονται στο φυσικ ο τους µ ηκος. Ισως σκεφτε ιτε οτι το ν εο σ υστηµα δεν εχει καµ ια σχ εση µε το αρχικ ο! Ας αναλογιστο υµε, οµως, τι συµ α ινει στο οριο που Ú nüû. Η ν εα Λαγκρανζιαν η p i -%q ˆØÙ eó_ περιγρ αφει ενα σωµατ ιδιο που κινε ιται µ εσα στο οµογεν ες βαρυτικ ο πεδ ιο της Γης, αλλ α συγχρ ονως κ αποιο πολ υ σκληρ ο ελατ ηριο δεν του επιτρ επει να αποµακρυνθε ι πολ υ απ ο το επ ιπεδο Ó Ä. Το σωµατ ιδιο, οντας ενα µηχανικ ο σ υστηµα, η κ ινηση του οπο ιου περιγρ αφεται απ ο τρεις ανεξ αρτητες µετα λητ ες,1ƒ1ó_, εξελ ισσεται β ασει των τρι ων εξισ ωσεων Euler - Lagrange Ó ² Η τρ ιτη εξ ισωση εχει ως λ υση την Ý Þ{ß Á(à Ú Â ² ² Ú Ó µ ß áãâ Á(à Ú " (3.34) Αν σε αυτ η την εξ ισωση επι αλουµε αρχικ ες συνθ ηκες Ó 1 Ó* οι οπο ιες ε ιναι συµ ατ ες µε το σ υνδεσµο Ó Í, θα καταλ ηξουµε στη λ υση Ã Ý Þ{ß Úä Á à η οπο ια εµφαν ως οδηγε ι στην αναµεν οµενη λ υση Ó στο οριο Ú næû. Ουσιαστικ α επιστρ εψαµε στην αρχικ η εξ ισωση του συνδ εσµου. Οι υπ ολοιπες εξισ ωσεις κ ινησης ε ιναι αυτ ες που θα λαµ αναµε, αν θ εταµε εξ αρχ ης στη Λαγκρανζιαν η του συστ ηµατος ανευ συνδ εσµου,, την εξ ισωση του συνδ εσµου Ó Ô. Ε ιναι ενδιαφ ερον να παρατηρ ησει κανε ις οτι στη λ υση του προ λ ηµατος ουδεµ ια αναφορ α γ ινεται στην αντ ιδραση του επιπ εδου! Αυτ ο αλλωστε ηταν και το πλεον εκτηµα που ε ιχαν οι εξισ ωσεις Euler - Lagrange, οταν πρωτοδιατυπ ωθηκαν απ ο τον Lagrange δεν χρειαζ οταν να γ ινεται καµ ια αναφορ α στις δυν αµεις που αναπτ υσσονται στους συνδ εσµους σε αντ ιθεση µε τη νευτ ωνεια θεωρ ια, οπου επρεπε κανε ις να κ ανει υποθ εσεις για τη συµπεριφορ α αυτ ων των δυν αµεων π.χ. αντιδρ ασεις κ αθετες στην επιφ ανεια του συνδ εσµου. Με την εισαγωγ η, οµως, του φαινοµενολογικο υ δυναµικο υ του συνδ εσµου, % ˆØÙ, ε ιµαστε σε θ εση να υπολογ ισουµε και την αντ ιδραση του συνδ εσµου, η οπο ια δεν ε ιναι τ ιποτε αλλο απ ο τη δ υναµη που ασκο υν στο σωµατ ιδιο τα υποθετικ α ελατ ηρια l % ˆØÙ Ó Aπ ο την εξ ισωση Euler - Lagrange για τη ν εα Λαγκρανζιαν η p εχουµε  2å  G G i

19 z p p Ó z " Ó² Û å " z 3.5. ΛΑΓΚΡΑΝΖΙΑΝΗ ΕΣΜΕΥΜΕΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΣΩΜΑΤΙ ΙΩΝ 81 δηλαδ η, g x( Ó m Ó x( x( Ó Στο εν λ ογω πρ ο ληµα η δ υναµη καταλ ηγει να ε ιναι Στο οριοô Ú nçû m Ó ² Ó Ó % ˆØÙ Ó 1 (3.35) " (3.36) οπου η λ υση για τη συντεταγµ ενη Ó ε ιναι, οπως αναφ εραµε, Ó, η δ υναµη ε ιναι η γνωστ η µας αντ ιδραση του δαπ εδου,. Ας ε ιµαστε, οµως, λ ιγο πιο προσεκτικο ι και ας αντικαταστ ησουµε τη λ υση στην οπο ια καταλ ηξαµε πριν απ ο λ ιγο για Úéè για να λ α ουµε τελικ α το οριο Ú nüû. Τ οτε θα διαπιστ ωσουµε οτι η δ υναµη ε ιναι l z ä Ý Þ{ß Ο δε υτερος ορος της εξ ισωσης ταλαντ ωνεται τ οσο γρ ηγορα, οταν Ú næû, ωστε να εχει ν οηµα µ ονο η µ εση τιµ η αυτο υ, η οπο ια ε ιναι µηδ εν. Για Í αλλη µια φορ α, λοιπ ον, οδηγο υµαστε στην αναµεν οµενη αντ ιδραση. Σε αυτ ο το σηµε ιο αξ ιζει να σηµει ωσουµε οτι η επι ολ η του φαινο- µενολογικο υ δυναµικο υ του συνδ εσµου και οι ιδιοµορφ ιες κ αποιων αποτελεσµ ατων, οπως αυτ ο της ταχ υτατα µετα αλλ οµενης αντ ιδρασης, βρ ισκονται πολ υ πιο κοντ α στην πραγµατικ η φ υση των συνδ εσµων. Ολα τα σ ωµατα, ακ οµη και αυτ α που ονοµ αζουµε στερε α, οντας στην πραγ- µατικ οτητα ελαστικ α, δεν µπορο υν να επι αλλουν στα µηχανικ α συστ η- µατα παρ α µ ονο προσεγγιστικ ες εξισ ωσεις συνδ εσµων. Μ αλιστα, η ακρι- ης µορφ η του φαινοµενολογικο υ δυναµικο υ του συνδ εσµου δεν εχει ιδια ιτερη σηµασ ια οσο πιο στερε α ε ιναι τα υποτιθ εµενα στερε α που επι αλλουν τον εκ αστοτε σ υνδεσµο, αφο υ τ οτε τα µ ονα φυσικ α χαρακτηριστικ α που εχουν ενδιαφ ερον ε ιναι το σηµε ιο ισορροπ ιας (η εξ ισωση του συνδ εσµου) και η απειρη σκληρ οτητ α τους. Το πρακτικ ο συµπ ερασµα στο οπο ιο οδηγο υµαστε ε ιναι οτι, επι αλ- Á à Ú Â VV t λοντας την εξ ισωση του συνδ εσµου Ó στην αντ ιστοιχη εξ ισωση Euler - Lagrange (3.35), υπολογ ιζουµε τελικ α την αντ ιδραση του συνδ εσµου ως εξ ης: l;: x( Ó =Wê ê Wí " (3.37) Ασκηση 3.6. Γρ αψτε τη Λαγκρανζιαν η εν ος σωµατιδ ιου που κινε ιται στο επ ιπεδο χρησιµοποι ωντας πολικ ες συντεταγµ ενες. Υποθ εστε στη συν εχεια πως θ ελετε να επι αλετε τον περιορισµ ο κ ινησης του σωµατιδ ιου σε µια κυκλικ η στεφ ανη ακτ ινας î. Επιλ εξτε ενα κατ αλληλο δυναµικ ο που να εξαναγκ αζει το σωµατ ιδιο να κινε ιται ακτινικ α ΑΣΚΗΣΕΙΣ

20 82 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ LAGRANGE σ υµφωνα µε την εξ ισωση ï î. Γρ αψτε τη Λαγκρανζιαν η uð που προκ υπτει υστερα απ ο την πρ οσθεση του ν εου δυναµικο υ και λ υστε τη γωνιακ η εξ ισωση Euler - Lagrange επι- αλλοντας bñ. τη συνθ ηκη ï î. Υπολογ ιστε την ακτινικ η αντ ιδραση της στεφ ανης. [Απ αντηση: ^ î ò O M ] ε ιξαµε λοιπ ον οτι, αν η κ ινηση εν ος µηχανικο υ συστ ηµατος περιορ ιζεται απ ο δεσµο υς, τ οτε η Λαγκρανζιαν η που περιγρ αφει την κ ινηση του συστ ηµατος ε ιναι η διαφορ α µεταξ υ κινητικ ης και δυναµικ ης εν εργειας του συστ ηµατος, οπου στον υπολογισµ ο των ενεργει ων αυτ ων εχουν ληφθε ι υπ οψη ολοι οι περιορισµο ι που επι αλλονται απ ο τους δεσµο υς. Στο επ οµενο κεφ αλαιο θα ακολουθ ησουµε µια τελε ιως διαφορετικ η θε ωρηση των δεσµ ων που σχετ ιζεται µε την πραγµατικ η ιστορικ η πορε ια που ακολο υθησε η αναλυτικ η µηχανικ η µετ α το Νε υτωνα και θα µ αθουµε π ως να γρ αφουµε τη Λαγκρανζιαν η σε περιπτ ωσεις ακ οµη πιο σ υνθετων δεσµ ων οπου δεν υπ αρχει απλ ως µια συναρτησιακ η σχ εση µεταξ υ των συντεταγ- µ ενων. Ωστ οσο, παρ α τις οποιεσδ ηποτε τεχνικ ες δυσκολ ιες που ενδ εχεται να εχει η εισαγωγ η πιο περ ιπλοκων µορφ ων δεσµ ων στο λαγκρανζιαν ο φορµαλισµ ο, η ουσ ια ε ιναι οτι κ αθε σ υνδεσµος µπορε ι απ ο φυσικ ης αποψης να αντικατασταθε ι απ ο κ αποιο κατ αλληλο σκληρ ο υποθετικ ο δυναµικ ο και εποµ ενως το µηχανικ ο σ υστηµα να περιγραφε ι πλ ηρως µ εσω συντηρητικ ων πεδ ιων.

Θ εµα Α : Θ εµα Β : Θ εµα Γ :

Θ εµα Α : Θ εµα Β : Θ εµα Γ : ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Τµ ηµα Φυσικ ης Εξετ ασεις επ ι Πτυχ ιω στη Θεωρ ια της Ειδικ ης Σχετικ οτητας 29 Απριλ ιου 2009 Να γραφο υν τα 4 απ ο τα 5 θ εµατα Σε ολα τα θ εµατα εργαστε ιτε σε σ υστηµα µον αδων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Τµ ηµα Φυσικ ης Εξετ ασεις στη Θεωρ ια της Ειδικ ης Σχετικ οτητας Σεπτεµ ρ ιου 200 Να απαντ ησετε στα 4 απ ο τα ακ ολουθα προ λ ηµατα. Θ εµα 1 Το γεγον ος βρ ισκεται εντ ος του µελλοντικο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΜΑ Α (25 µον αδες) ΘΕΜΑ Β (25 µον αδες) η µοναδικ ΘΕΜΑ Γ (25 µον αδες) κοιν

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΜΑ Α (25 µον αδες) ΘΕΜΑ Β (25 µον αδες) η µοναδικ ΘΕΜΑ Γ (25 µον αδες) κοιν ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Τµ ηµα Φυσικ ης Εξ εταση στη Μηχανικ η Ι 6 Σεπτεµ ρ ιου 2005 Τµ ηµα Π Ιω αννου & Θ Αποστολ ατου Απαντ ηστε και στα 4 Θ εµατα µε σαφ ηνεια και απλ οτητα Οι ολοκληρωµ ενες απαντ ησεις

Διαβάστε περισσότερα

7.2 Κ ινηση φορτισµ ενου σωµατιδ ιου σε οµογεν εσ ηλεκτρικ ο και µαγνητικ ο πεδ ιο

7.2 Κ ινηση φορτισµ ενου σωµατιδ ιου σε οµογεν εσ ηλεκτρικ ο και µαγνητικ ο πεδ ιο Κεφ αλαιο 7 Παραδε ιγµατα Λαγκρανζιαν ων Συναρτ ησεων Σκο υπες σκουπ ακια ρουφηχτ ηρια φτερ α τιναχτ ηρια ξεσκον οπανα κουρελ οπανα κλ οουν θ ορυ οι και τρ οποι ακρο ατες, µαστ ιγιο π εφτουν οι κιν ησεις

Διαβάστε περισσότερα

Κεφ αλαιο 6 6.1 Απειροστ ες στροφ ες διαν υσµατος

Κεφ αλαιο 6 6.1 Απειροστ ες στροφ ες διαν υσµατος Κεφ αλαιο 6 Στροφ ες Ειδικ η Θεωρ ια της Σχετικ οτητας Στο εξ ης ο χ ωρος και ο χρ ονος ως ανεξ αρτητες εννοιες ε ιναι καταδικασµ ενοι να σ ησουν, καταντ ωντας απλ ες σκι ες, και µ ονο ενα ε ιδος συν ενωσ

Διαβάστε περισσότερα

L 96/22 EL ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 696/98 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ τη 27η Μαρτ ιου 1998 για την εφαρµογ η του κανονισµο υ (ΕΚ) αριθ. 515/97 του Συµβουλ ιου περ ι τη αµοιβα ια συνδροµ η µεταξ υ των διοικητικ ων αρχ

Διαβάστε περισσότερα

JEAN-CHARLES BLATZ 02XD34455 01RE52755

JEAN-CHARLES BLATZ 02XD34455 01RE52755 ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΤΩΝ ΕΝ Ι ΑΜ ΕΣ ΩΝ ΟΙ Κ ΟΝΟΜ Ι Κ ΩΝ Κ ΑΤΑΣ ΤΑΣ ΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙ ΡΙ ΑΣ Κ ΑΙ ΤΟΥ ΟΜ Ι ΛΟΥ Α Τρίµηνο 2005 ΑΝΩΝΥΜΟΣ Γ ΕΝΙ Κ Η ΕΤ ΑΙ Ρ Ι Α Τ ΣΙ ΜΕΝΤ ΩΝ Η Ρ ΑΚ Λ Η Σ ΑΡ. ΜΗ Τ Ρ. Α.Ε. : 13576/06/Β/86/096

Διαβάστε περισσότερα

L 217/18 EL Ο ΗΓΙΑ 98/48/ΕΚ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΙ ΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ τη 20 η Ιουλ ιου 1998 για την τροποπο ιηση τη οδηγ ια 98/34/ΕΚ για την καθι ερωση µια διαδικασ ια πληροφ ορηση στον τοµ εα των

Διαβάστε περισσότερα

11. 3. 1987, σ. 11).»

11. 3. 1987, σ. 11).» L 201/88 EL Ο ΗΓΙΑ 98/50/ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ τη 29η Ιουν ιου 1998 για την τροποπο ιηση τη οδηγ ια 77/187/ΕΟΚ περ ι προσεγγ ισεω των νοµοθεσι ων των κρατ ων µελ ων, σχετικ ων µε τη διατ ηρηση των δικαιωµ

Διαβάστε περισσότερα

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1 Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Η Μ Ο Κ Ρ Α Τ Ι Α Υ ΠΟΥ ΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑ Ι ΕΙΑ Σ & ΘΡΗΣ Κ/Τ Ω ΕΝΙΑ ΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤ ΙΚΟΣ Τ ΟΜ ΕΑ Σ Σ ΠΟΥ Ω Ν ΕΠΙΜ ΟΡΦΩ Σ ΗΣ ΚΑ Ι ΚΑ ΙΝΟΤ ΟΜ ΙΩ Ν /ΝΣ Η Σ ΠΟΥ Ω Τ µ ή µ α Α Α. Πα π α δ ρ έ ο υ 37

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικ ο Μετσ ο ιο Πολυτεχνε ιο

Εθνικ ο Μετσ ο ιο Πολυτεχνε ιο Εθνικ ο Μετσ ο ιο Πολυτεχνε ιο Σχολ η Εφαρµοσµ ενων Μαθηµατικ ων και Φυσικ ων Επιστηµ ων Μετρ ησεις ενεργ ων διατοµ ων πυρηνικ ων αντιδρ ασεων πρωτονικ ης σ υλληψης των ισοτ οπων του Στροντ ιου µε σηµασ

Διαβάστε περισσότερα

Επ ισηµη Εφηµερ ιδα των Ευρωπα ικ ων Κοινοτ ητων L 14/9

Επ ισηµη Εφηµερ ιδα των Ευρωπα ικ ων Κοινοτ ητων L 14/9 20. 1. 98 EL Επ ισηµη Εφηµερ ιδα των Ευρωπα ικ ων Κοινοτ ητων L 14/9 Ο ΗΓΙΑ 97/81/ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ τη 15η εκεµβρ ιου 1997 σχετικ α µε τη συµφων ια-πλα ισιο για την εργασ ια µερικ η απασχ οληση που συν

Διαβάστε περισσότερα

Προσοµοίωση Ανάλυση Απ ο τ ε λε σµ άτ ω ν ιδάσκων: Ν ικό λ α ο ς Α µ π α ζ ή ς Ανάλυση Απ ο τ ε λε σµ άτ ω ν Τα απ ο τ ε λ έ σ µ ατ α απ ό τ η ν π αρ αγ ω γ ή κ αι τ η χ ρ ή σ η τ υ χ αί ω ν δ ε ι γ µ

Διαβάστε περισσότερα

Προσοµοίωση Π ρ ο µ ο ί ω Μ η χ α ν ο ί Ε λ έ γ χ ο υ τ ο υ Χ ρ ό ν ο υ Φάσεις σο ση ς ισµ ιδάσκων: Ν ικό λ α ο ς Α µ π α ζ ή ς Φάσεις τ η ς π ρ ο σο µ ο ί ω ση ς i. Κατασκευή το υ µ ο ν τέ λ ο υ π ρ ο

Διαβάστε περισσότερα

Θέ α: ωσ ή ια ροφή και άσκηση ια ο ς εφήβο ς.

Θέ α: ωσ ή ια ροφή και άσκηση ια ο ς εφήβο ς. 4ο Ε Α α ο σίο Α' ίο 4-2015 ρε νη ική ρ ασία Θέ α: ωσ ή ια ροφή και άσκηση ια ο ς εφήβο ς. 4η Ο ά α 1ο Τ τ ά η ο Y ο ώτη α: ι ές α ές άσ ησης ια ο ς φήβο ς. Γενικές αρχές άσκησης: Εί η Άσ ησης Ια ι ός

Διαβάστε περισσότερα

Κεφ αλαιο 5 Σ υνοψη και τελικ α συµπερ ασµατα

Κεφ αλαιο 5 Σ υνοψη και τελικ α συµπερ ασµατα Κεφ αλαιο 5 Σ υνοψη και τελικ α συµπερ ασµατα Στα πλα ισια της παρο υσας διατρι ης µετρ ηθηκαν οι ενεργ ες διατοµ ες αντιδρ ασεων πρωτονικ ης σ υλληψης στα τρ ια απ οτατ εσσερα σταθερ α ισ οτοπα του Sr

Διαβάστε περισσότερα

---------------------------------------------------------------------------------------- 1.1. --------------

---------------------------------------------------------------------------------------- 1.1. -------------- ΕΚΘΕΣΗ Τ Ο Υ Ι Ο Ι ΚΗΤ Ι ΚΟ Υ ΣΥ Μ Β Ο Υ Λ Ι Ο Υ Π Ρ Ο Σ Τ ΗΝ Τ Α ΚΤ Ι ΚΗ Γ ΕΝ Ι ΚΗ ΣΥ Ν ΕΛ ΕΥ ΣΗ Τ Ω Ν Μ ΕΤ Ο Χ Ω Ν Kύριοι Μ έ τ οχοι, Σ ύµ φ ω ν α µ ε τ ο Ν όµ ο κ α ι τ ο Κα τ α σ τ α τ ικ ό τ ης ε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΙΙ Σεπτέµβριος 2001 ΘΕΜΑ 1 Ένα φυσικό σύστηµα, ενός βαθµού ελευθερίας, περιγράφεται από την ακόλουθη συνάρτηση

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΙΙ Σεπτέµβριος 2001 ΘΕΜΑ 1 Ένα φυσικό σύστηµα, ενός βαθµού ελευθερίας, περιγράφεται από την ακόλουθη συνάρτηση ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΙΙ Σεπτέµβριος 2001 ΘΕΜΑ 1 Ένα φυσικό σύστηµα, ενός βαθµού ελευθερίας, περιγράφεται από την ακόλουθη συνάρτηση Hamilton:, όπου κάποια σταθερά και η κανονική θέση και ορµή

Διαβάστε περισσότερα

ο. 3199/2003 αι ο Π.. 51/2007

ο. 3199/2003 αι ο Π.. 51/2007 ι ής ισ ο ίας), σ α ι ά ο ία αι α ιό ο ς α ά ιο ισ έ ς έ ι σή α οσ ασι ό ας α ές. Α ό άς ύ α σ ς αι α οιώσ σ οι ί ς φ σι ής ο ο ιάς, ο ά ο όβ α ί αι ύ α σ ο ιού αι ο α ασ ι ού ό ο, ώ αισθ ι ά οι οι ο ο

Διαβάστε περισσότερα

Η ούσια εκ των οτέ ων ιαφά ια.

Η ούσια εκ των οτέ ων ιαφά ια. ΟΠΟ Η ΙΑΒΟ Η Α ιο ό σ ς α ο σ α ι ό ας ια ά ς Ο ίας / / ια ις ια ι ασί ς οσφ ής σ ο ο έα ς σύ α ς οσί σ βάσ Η σ ή σ ί * ί ο ι ή. α ό η α ερω ηθέν ων * Α αφέ α ο ά ος έ ος σας: * Π οσ ιο ίσ ι ιό ά σας:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι: ΟΦΕΙΛΕΣ ΕΡΓΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΚΕΛΟΥΣ. Ληξιπρόθεσµες οφειλές (τιµολόγιο>90 ηµερών) Εγκεκριµένη πίστωση. Χωρις κατανοµή πίστωσης

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι: ΟΦΕΙΛΕΣ ΕΡΓΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΚΕΛΟΥΣ. Ληξιπρόθεσµες οφειλές (τιµολόγιο>90 ηµερών) Εγκεκριµένη πίστωση. Χωρις κατανοµή πίστωσης ΦΟΡΕΑΣ: Υπουργείο / Αποκεντρωµένη ιοίκηση..... ΕΙ ΙΚΟΣ ΦΟΡΕΑΣ: Γενική γραµµατεία... / Περιφέρεια..... Αναφορά για το µήνα: Ετος: 2012 ΣΑ έργου (Π Ε) Υποχρεώσεις πιστοποιηµένων εργασιών χωρίς τιµολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Ε α ο Σ στ α Κο ω ς Ασφά ε ας- Ε Σ στ α Κο ω ς Ασφά σ ς φά αιο Α Α ές αι ό α α ο ιαίο σ ή α ος οι ι ής Ασφά ιας... 3 Ά θ ο ιώ ις α ές ο ιαίο σ ή α ος οι ι ής Ασφά ιας... 3 Ά θ ο θ ι ό βού ιο οι ι ής Ασφά

Διαβάστε περισσότερα

α : 210-6465727 E-mail : support@gcsl.gr

α : 210-6465727 E-mail : support@gcsl.gr Α Α Α Α Α: 65Χ Η-Λ Φ Η Η Η Α Α Α Α : 5PROC002922680 Η Α Α Α Η Αθή α, 6-7-205 Η Η Α ιθ..: 30/002/000/4368 Η Α Έ ισ α ά ς: 30/002/000/4034/26-6-205 Η Α, Η Η Α Η (A Α : Η- ) & Η Η Α Η Α A α. / σ : Α. σό α

Διαβάστε περισσότερα

Προτ υπου (Minimal Supersymmetric Standard Model, MSSM).

Προτ υπου (Minimal Supersymmetric Standard Model, MSSM). υνατ οτητα αν ιχνευσης σωµατιδ ιων Higgs και Φυσικ ης π εραν του Καθιερωµ ενου Προτ υπου στον LHC και µελ ετες επ ι του ανιχνευτ η ακτινο ολ ιας µετ α ασης του πειρ αµατος ATLAS CERN-THESIS-22-5 11/2/22

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΤΑΞΗ ΘΕΜΑΤΑ

ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΤΑΞΗ ΘΕΜΑΤΑ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 10 ΙΟΥ ΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟ ΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙ ΚΗΣ ΚΑΤΕΥ ΘΥΝΣΗΣ ( ΚΥΚΛΟΣ ΠΛΗΡΟΦ ΟΡΙ ΚΗΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ): ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟ ΓΩΝ ΣΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΩΝ ΔΟΜΩΝ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΩΝ ΔΟΜΩΝ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ τ. Ε. I. Ν-λ ε λ λ λ ς : ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΩΝ ΔΟΜΩΝ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ; MIX. ΠΙΠΙΛΙΑΓΚΟΠΟΥΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

L = 10 34 cm -2 sec -1.

L = 10 34 cm -2 sec -1. Μελέτη της επίδρασης της ευθυγράµµισης τω ν αν ιχ ν ευτώ ν µιο ν ίω ν, το υ πειράµατο ς A T L A S, στην αν ακ άλυψ η το υ σω µατιδίο υ H 4µ Ροή Ο µ ι λ ί α ς 1. Ο α ν ι χ ν ε υ τ ή ς ATLAS: Γ ε ν ι κ ά.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ ANAΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΒΟΛΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΓΙΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΜΙΣΘΩΣΗΣ ΕΡΓΟΥ Αριθμ.

Διαβάστε περισσότερα

Κ Α Ν Ο Ν Ι Σ Μ Ο Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Ε Π Ι Τ Ρ Ο Π Ω Ν

Κ Α Ν Ο Ν Ι Σ Μ Ο Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Ε Π Ι Τ Ρ Ο Π Ω Ν Κ Α Ν Ο Ν Ι Σ Μ Ο Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Ε Π Ι Τ Ρ Ο Π Ω Ν Ψ η φ ί σ τ η κ ε α π ό τ η Γ ε ν ι κ ή Σ υ ν έ λ ε υ σ η τ ω ν Μ ε λ ώ ν τ ο υ Σ Ε Π Ε τ η ν 24 η Μ α ΐ ο υ 2003 Δ ι ά τ α ξ η Ύ λ η ς 1. Π

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧ/ΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧ/ΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΗ ΛΥΕΙΟΥ ΘΕΤΙΗΣ Ι ΤΕΧ/ΗΣ ΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜ : Στις ερωτήσεις - να γράψετε στο φύλλο απαντήσεων τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Στις ερωτήσεις -5 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΥΕΙ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΕΩΝ 004 ΦΥΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ ΘΕΜΑ ο Για τις ερωτήσεις -4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ ΑΔΑ: Β42Α9-Ο97 ΦΕΚ 2893 Β ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ----

ΑΠΟΦΑΣΗ ΑΔΑ: Β42Α9-Ο97 ΦΕΚ 2893 Β ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ---- ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ---- ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ /ΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ B ----- Ταχ. /νση: Ανδρέα Παπανδρέου

Διαβάστε περισσότερα

31/12/2006 31/12/2005 (36) (109) (36) (126) (36) (126)

31/12/2006 31/12/2005 (36) (109) (36) (126) (36) (126) ΕΤΗΣΙΕΣ Ο ΙΚ Ο ΝΟ Μ ΙΚ ΕΣ Κ Α ΤΑ ΣΤΑ ΣΕΙΣ ΣΥ Μ Φ Ω ΝΑ Μ Ε ΤΑ ΙΕΘ ΝΗ Π Ρ Ο ΤΥ Π Α Χ Ρ ΗΜ Α ΤΟ Ο ΙΚ Ο ΝΟ Μ ΙΚ ΗΣ Π Λ ΗΡ Ο Φ Ο Ρ ΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΤΑ ΙΡ ΙΑ Σ ΣΤΑΘΜΟΙ ΑΙΓ ΑΙΟΥ Α.Ε. ΤΗΣ 31 ης ΕΚ ΕΜ Β Ρ ΙΟ Υ 2006 Ν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΑ ΧΑ ΡΑ ΚΤ ΗΡ ΙΣ ΤΙ ΚΑ ΤΗΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ - ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑ ΣΙ Α - ΚΑΡΑ ΣΑ ΒΒ ΟΓ ΠΟ Υ ΑΝ ΑΣΤΑΣΙΟΣ

ΘΕΜΑ: ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΑ ΧΑ ΡΑ ΚΤ ΗΡ ΙΣ ΤΙ ΚΑ ΤΗΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ - ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑ ΣΙ Α - ΚΑΡΑ ΣΑ ΒΒ ΟΓ ΠΟ Υ ΑΝ ΑΣΤΑΣΙΟΣ ΤΕΧΝ Οη ΟΓ ΙΚ Ο Ε Κ ΠΟ ΙΔ ΕΥ ΤΙ ΚΟ ΙΔΡΥΜΟ ΚΟΒΟΠΑΕ ΕΧΟΠΗ ΔΙϋΙ ΚΗ ΕΗ Σ ΚΑΙ Ο Ι ΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ηο ΓΙ ΣΤ ΙΚ ΗΣ ΘΕΜΑ: ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΑ ΧΑ ΡΑ ΚΤ ΗΡ ΙΣ ΤΙ ΚΑ ΤΗΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ - ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑ ΣΙ Α - Καθηγητή ΚΑΡΑ ΣΑ ΒΒ

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ

Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ, ΜΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΖΩΗΣ» ΣΤΡΑΤΗ ΣΤΑΜΑΤΙΑ Επιβλέπων Καθηγητής: ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ ΚΑΡΛΟΒΑΣΙ, ΜΑΪΟΣ 2012 ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2011-2012 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2011-2012 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΠΥΡΙΔΩΝΑ ΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2011-2012 ΓΡΑΠΤΕ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕ ΕΞΕΤΑΕΙ ΦΥΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 31-05-2012 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 07.45 10.15 Οδηγίες 1. Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από 9 σελίδες.

Διαβάστε περισσότερα

1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 120 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει:

1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 120 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει: ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ Ηλεκτρικό φορτίο Ηλεκτρικό πεδίο 1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 10 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει: (α)

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή γή στη Φυσική των Επιταχυντών II Γ. Παπαφιλίππου Τμήμα Επιταχυντών -CERN

Εισαγωγή γή στη Φυσική των Επιταχυντών II Γ. Παπαφιλίππου Τμήμα Επιταχυντών -CERN γή στη Φυσική των στη Φυσική τω ων Επιταχυντώ ών Επιταχυντών II Γ. Παπαφιλίππου Τμήμα Επιταχυντών -CERN Επιμορφωτικό πρόγραμμα Ελλήνων καθηγητών CERN, Ιούλιος 2008 1 Βασικές αρχές δυναμικής των επιταχυντών

Διαβάστε περισσότερα

11:30-12:00 ιά ι α 12:00-14:00 ία: Α αιο ο ία αι α ς Α έ ος. ο ισ ς: ά ο ιο. οβο ή βί α ι έ ο ή ο Αθ αίω, Α φιθέα ο «Α ώ ς ί σ ς» Α α ίας

11:30-12:00 ιά ι α 12:00-14:00 ία: Α αιο ο ία αι α ς Α έ ος. ο ισ ς: ά ο ιο. οβο ή βί α ι έ ο ή ο Αθ αίω, Α φιθέα ο «Α ώ ς ί σ ς» Α α ίας Α ΧΑ Α 9- α ο α ίο ι «Α αιο ο ι οί ιά ο οι» ί αι έ ας έος θ σ ός, έ ας ια ής ι ι ός αι α ασ ο ασ ι ός ιά ο ος ια ις α αιό ς αι α αιο ο ία σ σ ι ή οι ία. βασι ή ο ο φή ί αι έ α ήσιο, α οι ό σ έ ιο / ή σ

Διαβάστε περισσότερα

ÊÏÑÕÖÇ ÊÁÂÁËÁ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ

ÊÏÑÕÖÇ ÊÁÂÁËÁ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 007 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ ZHTHMA Στις ερωτήσεις έως 4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

T.: -3332553/4 Fax: 210-3332559 e-mail: press@minfin.gr

T.: -3332553/4 Fax: 210-3332559 e-mail: press@minfin.gr Ο Α Α Ο ΙΟ ΟΙ Ο Ο Ι Ω Α ΙΟ Ο ί ς -7 Αθή α T.: -3332553/4 Fax: 210-3332559 e-mail: press@minfin.gr ί, β ίο 2014 ίο ύ ο ί α έ ι ίσ ι ή οι ο ο ία α έ α ούς θ ούς α ά ς, βασισ έ σ αύ σ ς σ ι ής οι ο ο ι ής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ Από τ ην αρ χή τ ης ί δ ρ υσης τ ου κόµ µ ατ ος «Oι Φ ιλ ελ εύ θ ερ οι» έ να από τ α β ασικά σηµ εί α τ ου πρ ογ ρ άµ µ ατ ος ήτ αν η εκπόνηση µ ιας νέ ας στ ρ ατ ηγ ικής γ ια τ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΙΙ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΙΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ( Μεθοδολογία- Παραδείγματα ) Κλεομένης Γ. Τσιγάνης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ΤΑΞΗ: Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ / ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Κυριακή Απριλίου 01 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ερωτήσεις από 1-4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

U I = U I = Q D 1 C. m L

U I = U I = Q D 1 C. m L Από την αντιστοιχία της µάζας που εκτελεί γ.α.τ. µε περίοδο Τ και της εκφόρτισης πυκνωτή µέσω πηνίου L, µπορούµε να ανακεφαλαιώσουµε τις αντιστοιχίες των µεγεθών τους. Έχουµε: ΜΑΖΑ ΠΟΥ ΕΚΤΕΛΕΙ γ.α.τ..

Διαβάστε περισσότερα

Κανονισμός Διοικητικού Συμ ου ίου

Κανονισμός Διοικητικού Συμ ου ίου Κανονισμός Διοικητικού Συμ ου ίου Περιφερειακής Ένωσης Δήμων (Π.Ε.Δ.) Ιονίων Νήσων Περιφερειακή Έν ση Δήμ ν (Π.Ε.Δ.) Ιονί ν Νήσ ν -3mm-3mm ΠΕΔ ΙΝ Ιανουάριος 2012 2 Περιε όμενα 1 Αντικείμενο του κανονισμού

Διαβάστε περισσότερα

Μι ο α ι ές ια ά ις ό α 3: ί ς αι ια ά ις φ ι ώ αύ ος Κο ο ί ς Πο ι ή Η ο ό Μ α ι ώ αι ο ο ιάς ο ο ισ ώ ο οί ό ας ιό ς φ ι ώ αι ά σ ο ς σ α ασ ή ήσι ι ο α ι ώ ι ύ 2 Π ι ό α ό ας Μα ι ά ι ά ιό ς φ ι ώ ια

Διαβάστε περισσότερα

Α Α: 6ΙΜ9Η-Φ2Φ Α Α : 15PROC002922919. Αθή α, 16-7-2015. α : 210-6465727 E-mail : support@gcsl.gr . 210-6479000, FAX: 210-6479285

Α Α: 6ΙΜ9Η-Φ2Φ Α Α : 15PROC002922919. Αθή α, 16-7-2015. α : 210-6465727 E-mail : support@gcsl.gr . 210-6479000, FAX: 210-6479285 Α Α Α Α Α Α Α: 6ΙΜ9Η-Φ2Φ Α Α : 15PROC002922919 Αθή α, 16-7-2015 Α Α Α Α ιθ..: 30/002/000/4371 / Α Έ ισ α ά ς: 30/002/000/4033/26-6-2015 Α, Α & Α Α A (A Α : Α - ) α. / σ : Α. σό α ος: α. ώ ι ας : 11521-Αθή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Φυσική Γ Λυκείου (Θετικής & Τεχνολογικής κατεύθυνσης)

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Φυσική Γ Λυκείου (Θετικής & Τεχνολογικής κατεύθυνσης) Θέµα 1 ο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Φυσική Γ Λυκείου (Θετικής & Τεχνολογικής κατεύθυνσης) 1.1 Πολλαπλής επιλογής A. Ελαστική ονοµάζεται η κρούση στην οποία: α. οι ταχύτητες των σωµάτων πριν και µετά την κρούση

Διαβάστε περισσότερα

2006 (20/5/06 31/12/06)

2006 (20/5/06 31/12/06) ΤΣΙΜΕΝΤΑ Χ ΑΛ Κ Ι Ο Σ ΙΕΘ ΝΗ Σ Α.Ε. ΥΠΟ Ε Κ Κ Α Θ Α Ρ Ι Σ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑ Τ Α ΣΤ Α ΣΕΙΣ ΜΕΤ Α ΣΧ Η ΜΑ Τ ΙΣΜΟΥ ΣΥ ΜΦ Ω ΝΑ ΜΕ Τ Α ΙΕΘ ΝΗ Π Ρ ΟΤ Υ Π Α Χ Ρ Η ΜΑ Τ ΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Σ Π Λ Η Ρ ΟΦ ΟΡ Η ΣΗ Σ Γ ΙΑ Τ

Διαβάστε περισσότερα

σε τα σημε α να ε ναι υπ λ γι τι ζ χαι ι Υ αμμ ζ να αντιπρ σωπει υν τι

σε τα σημε α να ε ναι υπ λ γι τι ζ χαι ι Υ αμμ ζ να αντιπρ σωπει υν τι Φ Λ Ι Ι ι αγωγτ ρι μ Π λλι πρα τν πρ βλτ ματα χαι χαταστι αει τη αθημ ριν ζω μπ ρ ι ν να περιγραφ ν με τη β θεια ν διαγρι μματ ζ απ τελ μεν υ απ να ι ν λ ημε ων αι να ν λ γραμμι ν π υ να ενι ν υν υγ ε

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα 1 ο. iv) πραγµατοποιεί αντιστρεπτές µεταβολές.

Θέµα 1 ο. iv) πραγµατοποιεί αντιστρεπτές µεταβολές. ΜΑΘΗΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ Θέµα 1 ο α) Ορισµένη ποσότητα ιδανικού αερίου πραγµατοποιεί µεταβολή AB από την κατάσταση A (p, V, T ) στην κατάσταση B (p, V 1, T ). i) Ισχύει V 1 = V. ii) Η µεταβολή παριστάνεται

Διαβάστε περισσότερα

1 ΟΡΕ ΤΙΑ Α 1 3 3 ΤΡΙΓ Ο Ι ΑΙΑ 1 1 ΑΓΓΑΙΟ. Page 1 of 28

1 ΟΡΕ ΤΙΑ Α 1 3 3 ΤΡΙΓ Ο Ι ΑΙΑ 1 1 ΑΓΓΑΙΟ. Page 1 of 28 Ι Ο Α ΡΑ Α ΡΑ Α Ο ΑΤΟ. Ε ΡΟ Ο ΙΟ ΑΡΑ Ε ΤΙΟ ΡΟ Ο ΤΑ Η 1 ΡΑ Α 2 5 1 Ο ΑΤΟ 1 2 2 Α AM Α ΙΟ 1 1 1 ΑΤ Ε ΡΟ Ο ΙΟ 1 2 1 ΑΡΑ Ε ΤΙΟ 1 1 2 Ι Η ΟΡΟ 1 1 1 ΡΟ Ο ΤΑ Η 1 2 2 ΙΤΑΓΡ 1 1 9 15 Ε ΡΟ Α Ε Α ΡΟ Ο Η Ο ΙΟ Ι ΟΤΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΦΥΣΙΚΗ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις - 4 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση..

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΑΣ Γ. ΚΑΡΚΑΝΙΑΣ - ΕΦΗ Ι. ΣΟΥΛΙΩΤΟΥ ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΠΡΩΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ. τ... μαθητ... ΤΑΞΗ Α ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ... Β Τεύχος

ΗΛΙΑΣ Γ. ΚΑΡΚΑΝΙΑΣ - ΕΦΗ Ι. ΣΟΥΛΙΩΤΟΥ ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΠΡΩΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ. τ... μαθητ... ΤΑΞΗ Α ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ... Β Τεύχος ΗΛΙΑΣ Γ. ΚΑΡΚΑΝΙΑΣ - ΕΦΗ Ι. ΣΟΥΛΙΩΤΟΥ ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΠΡΩΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ τ... μαθητ...... ΤΑΞΗ Α ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ... Β Τεύχος Çëßáò Ã. ÊáñêáíéÜò - Έφη Ι. Σουλιώτου Τετράδιο Πρώτης Γραφής Α Δημοτικού Β ΤΕΥΧΟΣ Απαγορεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 28 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (Δεύτερη Φάση) Κυριακή, 13 Απριλίου 2014 Ώρα: 10:00-13:00 Οδηγίες: Το δοκίμιο αποτελείται από έξι (6) σελίδες και έξι (6) θέματα. Να απαντήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρομαγνητισμός. Νίκος Ν. Αρπατζάνης

Ηλεκτρομαγνητισμός. Νίκος Ν. Αρπατζάνης Ηλεκτρομαγνητισμός Νίκος Ν. Αρπατζάνης Πεδίο Πολλές φορές είναι χρήσιμα κάποια φυσικά μεγέθη που έχουν διαφορετική τιμή, σε διαφορετικά σημεία του χώρου (π.χ. μετεωρολογικά δεδομένα,όπως θερμοκρασία, πίεση,

Διαβάστε περισσότερα

1 31 2012 .3556/2007

1 31 2012 .3556/2007 ΕΝ ΙΑΜΕΣΕΣ ΣΥ ΝΟΠΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1 ΙΑΝΟΥ ΑΡΙΟΥ 31 ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΤΟΥ ΟΜΙΛ ΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ Α.Γ.Ε.Τ. ΗΡΑΚΛ ΗΣ ΣΥ ΜΦ Ω ΝΑ ΜΕ ΤΟ Ν.3556/2007 ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠ ΑΥ ΤΟΥ ΕΚ ΟΘ ΕΙΣΕΣ ΑΠΟΦ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1ο 1.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τα φυσικά µεγέθη από τη Στήλη Ι και, δίπλα σε καθένα, τη µονάδα της Στήλης ΙΙ που αντιστοιχεί σ' αυτό.

ΘΕΜΑ 1ο 1.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τα φυσικά µεγέθη από τη Στήλη Ι και, δίπλα σε καθένα, τη µονάδα της Στήλης ΙΙ που αντιστοιχεί σ' αυτό. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΠΤΑ (7) ΘΕΜΑ 1ο 1.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ Θέµα Α Στις ερωτήσεις 1-4 να βρείτε τη σωστή απάντηση. Α1. Για κάποιο χρονικό διάστηµα t, η πολικότητα του πυκνωτή και

Διαβάστε περισσότερα

Θ Ε Μ Α : «ΠΕΡΙ ΕΓΚΡΙΣΗΣ ΕΠΙΒΟΛΗΣ ΠΡΟΣΤΙΜΩΝ ΚΑΙ ΤΕΛΩΝ ΣΥΝ ΕΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΑΡ ΕΥΣΗΣ ΗΜΟΥ ΛΑΜΙΕΩΝ».

Θ Ε Μ Α : «ΠΕΡΙ ΕΓΚΡΙΣΗΣ ΕΠΙΒΟΛΗΣ ΠΡΟΣΤΙΜΩΝ ΚΑΙ ΤΕΛΩΝ ΣΥΝ ΕΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΑΡ ΕΥΣΗΣ ΗΜΟΥ ΛΑΜΙΕΩΝ». ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΗΜΟΣ ΛΑΜΙΕΩΝ Α Α Α όσ ασµα α ό το ρακτικό της 14 ης συνεδρίασης της Οικονοµικής Ε ιτρο ής. ΑΡΙΘΜ. ΑΠΟΦ. : 76 /2012 Θ Ε Μ Α : «ΠΕΡΙ ΕΓΚΡΙΣΗΣ ΕΠΙΒΟΛΗΣ ΠΡΟΣΤΙΜΩΝ ΚΑΙ ΤΕΛΩΝ ΣΥΝ ΕΣΗΣ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΤΕ ΙΣΧΥΕΙ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΛΑΧΙΣΤΗΣ ΔΡΑΣΕΩΣ. φυσικό σύστηµα; Πρόκειται για κίνηση σε συντηρητικό πεδίο δυνάµεων;

ΠΟΤΕ ΙΣΧΥΕΙ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΛΑΧΙΣΤΗΣ ΔΡΑΣΕΩΣ. φυσικό σύστηµα; Πρόκειται για κίνηση σε συντηρητικό πεδίο δυνάµεων; ΠΟΤΕ ΙΣΧΥΕΙ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΛΑΧΙΣΤΗΣ ΔΡΑΣΕΩΣ Είδαµε ότι η φυσική κίνηση ενός σωµατιδίου σε συντηρητικό πεδίο ικανοποιεί την αρχή ελάχιστης δράσης του Hamilton µε Λαγκρανζιανή, όπου η κινητική ενέργεια του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 6-0- ΘΕΡΙΝΑ ΣΕΙΡΑ Α ΘΕΜΑ ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΥΣΕΙΣ Οδηγία: Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις -4 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη

Διαβάστε περισσότερα

NTÙÍÉÏÓ ÃÊÏÕÔÓÉÁÓ - ÖÕÓÉÊÏÓ www.geocities.com/gutsi1 -- www.gutsias.gr

NTÙÍÉÏÓ ÃÊÏÕÔÓÉÁÓ - ÖÕÓÉÊÏÓ www.geocities.com/gutsi1 -- www.gutsias.gr Έστω µάζα m. Στη µάζα κάποια στιγµή ασκούνται δυο δυνάµεις. ( Βλ. σχήµα:) Ποιά η διεύθυνση και ποιά η φορά κίνησης της µάζας; F 1 F γ m F 2 ιατυπώστε αρχή επαλληλίας. M την της Ποιό φαινόµενο ονοµάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Η2. Ο νόµος του Gauss

Κεφάλαιο Η2. Ο νόµος του Gauss Κεφάλαιο Η2 Ο νόµος του Gauss Ο νόµος του Gauss Ο νόµος του Gauss µπορεί να χρησιµοποιηθεί ως ένας εναλλακτικός τρόπος υπολογισµού του ηλεκτρικού πεδίου. Ο νόµος του Gauss βασίζεται στο γεγονός ότι η ηλεκτρική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ-ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ

ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ-ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 3.3 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ-ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ Οι μαγνητικοί πόλοι υπάρχουν πάντοτε σε ζευγάρια. ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΜΟΝΟΠΟΛΑ. Οι ομώνυμοι πόλοι απωθούνται, ενώ οι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΔΙΑΦΟΡΑ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ

ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΔΙΑΦΟΡΑ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΔΙΑΦΟΡΑ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Υποθέστε ότι έχουμε μερικά ακίνητα φορτισμένα σώματα (σχ.). Τα σώματα αυτά δημιουργούν γύρω τους ηλεκτρικό πεδίο. Αν σε κάποιο σημείο Α του ηλεκτρικού πεδίου τοποθετήσουμε ένα

Διαβάστε περισσότερα

Θ έ μ α τ α γ ι α Ε π α ν ά λ η ψ η Φ υ σ ι κ ή Κ α τ ε ύ θ υ ν σ η ς Γ Λ υ κ ε ί ο υ

Θ έ μ α τ α γ ι α Ε π α ν ά λ η ψ η Φ υ σ ι κ ή Κ α τ ε ύ θ υ ν σ η ς Γ Λ υ κ ε ί ο υ Θ έ μ α τ α γ ι α Ε π α ν ά λ η ψ η Φ υ σ ι κ ή Κ α τ ε ύ θ υ ν σ η ς Γ Λ υ κ ε ί ο υ Αφού επαναληφθεί το τυπολόγιο, να γίνει επανάληψη στα εξής: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ Ερωτήσεις: (Από σελ. 7 και μετά)

Διαβάστε περισσότερα

κ ηϋλ μ α λκπκλδευμ www.karmatravel.gr Travel.Karma@yahoo.gr ΙΝΔΙΑΝ ΧΡΤΟΝ ΣΡΙΓΩΝΟ 06, 27/10/15 639 899 03/11/15 769 1029 600 5* ΦόλκδΝ Α φαζέ Κα ηγέ

κ ηϋλ μ α λκπκλδευμ www.karmatravel.gr Travel.Karma@yahoo.gr ΙΝΔΙΑΝ ΧΡΤΟΝ ΣΡΙΓΩΝΟ 06, 27/10/15 639 899 03/11/15 769 1029 600 5* ΦόλκδΝ Α φαζέ Κα ηγέ www.karmatravel.gr Travel.Karma@yahoo.gr ΙΝ Ι ΧΡ Ο ΡΙ ΩΝΟ κ ηϋλ μ α λκπκλδευμ Β ί Ο Ά α (2) Ο Φα π υ ί Ο μπ α Ο α π (2) Ο Φ Άμπ Ο Β ί (2) Πλκκλδ ηόμ ΙΝΔΙΑΝ ΧΡΤΟΝ ΣΡΙΓΩΝΟ ΜΫλ μ Αθαχωλά δμ Δέεζδθκ Μκθόεζδθκ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο. ΘΕΜΑ 2 ο. Η δυναμική ενέργεια ανήκει στο σύστημα των δύο φορτίων και δίνεται από τη σχέση:

ΘΕΜΑ 1 ο. ΘΕΜΑ 2 ο. Η δυναμική ενέργεια ανήκει στο σύστημα των δύο φορτίων και δίνεται από τη σχέση: ΑΠΑΝΤΗΣΕΕΙΙΣ ΣΤΟ ΙΙΑΓΓΩΝΙΙΣΜΑ ΦΦΥΥΣΙΙΚΚΗΣ ΚΚΑΤΕΕΥΥΘΥΥΝΣΗΣ ΒΒ ΛΥΥΚΚΕΕΙΙΟΥΥ 1133 33 001111 ΘΕΜΑ 1 ο 1. β. γ 3. α 4. β 5. α ΘΕΜΑ ο 1. α. Σωστό Η δυναμική ενέργεια του συστήματος των δύο φορτίων δίνεται από

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014. ÄÉÁÍüÇÓÇ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014. ÄÉÁÍüÇÓÇ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ηµιτελείς προτάσεις Α1 Α4 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Smart Shop uu ss ii nn g g RR FF ii dd Παύλος ΚΚ ατ σσ αρ όό ς Μ Μ MM Ε Ε ΞΞ ΥΥ ΠΠ ΝΝ ΟΟ ΜΜ ΑΑ ΓΓ ΑΑ ΖΖ Ι Ι ΡΡ ΟΟ ΥΥ ΧΧ ΙΙ ΣΣ ΜΜ ΟΟ ΥΥ E E TT HH N N ΧΧ ΡΡ ΗΗ ΣΣ ΗΗ TT OO Y Y RR FF II DD Απευθύνεται σσ

Διαβάστε περισσότερα

2006 2006 2006 2006 ( THN 31 2006 28-29 - 30-31

2006 2006 2006 2006 ( THN 31 2006 28-29 - 30-31 ΕΤΗΣΙΕΣ Ο ΙΚ Ο Ν Ο Μ ΙΚ ΕΣ Κ Α ΤΑ ΣΤΑ ΣΕΙΣ ΣΥΜ Φ Ω Ν Α Μ Ε ΤΑ ΙΕΘ Ν Η ΠΡ Ο ΤΥΠΑ Χ Ρ ΗΜ Α ΤΟ Ο ΙΚ Ο Ν Ο Μ ΙΚ ΗΣ ΠΛ ΗΡ Ο Φ Ο Ρ ΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΤΑ ΙΡ ΙΑ Σ E.K.E.T. Ε.Π.Ε ΤΗΣ 31 ης ΕΚ ΕΜ Β Ρ ΙΟ Υ 2006 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δυνάμεις μεταξύ ηλεκτρικών φορτίων ΘΕΜΑ Δ

Δυνάμεις μεταξύ ηλεκτρικών φορτίων ΘΕΜΑ Δ Δυνάμεις μεταξύ ηλεκτρικών φορτίων ΘΕΜΑ Δ 4_15580 Δύο σημειακά ηλεκτρικά φορτία Q 1 = μc και Q = 8 μc, συγκρατούνται ακλόνητα πάνω σε οριζόντιο μονωτικό δάπεδο, στα σημεία Α και Β αντίστοιχα, σε απόσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 22 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÓÕÃ ÑÏÍÏ

ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 22 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÓÕÃ ÑÏÍÏ Θέµα Α ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β ΜΑΪΟΥ 03 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ερωτήσεις Α-Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση, η οποία συµπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΩΟΩΞ465ΦΘ3-ΝΔΞ. α ούσι, 09 /06/2015 90911 / email. t08dea1@minedu.gov.gr 210-3442190, 2194,2577, 210-3442929,2928.

ΑΔΑ: ΩΟΩΞ465ΦΘ3-ΝΔΞ. α ούσι, 09 /06/2015 90911 / email. t08dea1@minedu.gov.gr 210-3442190, 2194,2577, 210-3442929,2928. INFORMATICS DEVELOPMEN T AGENCY Digitally signed by INFORMATICS DEVELOPMENT AGENCY Date: 2015.06.09 15:43:51 EEST Reason: Location: Athens ΑΔΑ: ΩΟΩΞ465ΦΘ3-ΝΔΞ Η Η Η Ο Α Α Ο Ο Ο Ο, Α Α Α Η Α Ω Η Η Ο Ω..

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ. 1.3.1 Μετατροπή από καρτεσιανό σε κυλινδρικό σύστηµα... 6 1.3.2 Απειροστές ποσότητες... 7

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ. 1.3.1 Μετατροπή από καρτεσιανό σε κυλινδρικό σύστηµα... 6 1.3.2 Απειροστές ποσότητες... 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ 1.1 Φυσικά µεγέθη... 1 1.2 ιανυσµατική άλγεβρα... 2 1.3 Μετατροπές συντεταγµένων... 6 1.3.1 Μετατροπή από καρτεσιανό σε κυλινδρικό σύστηµα... 6 1.3.2 Απειροστές ποσότητες...

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικό διαγώνισµα στα Κύµατα

Επαναληπτικό διαγώνισµα στα Κύµατα ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ 1 Επαναληπτικό διαγώνισµα στα Κύµατα Θέµα 1 0 Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1-4 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ ΓΡΑΜΜΙΚΟΠΟΙΗΣΗ. ΈΈστω ένα φυσικό σύστημα που περιγράφεται σε γενικευμένες συντεταγμένες από την Λαγκρανζιανή συνάρτηση

ΣΗΜΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ ΓΡΑΜΜΙΚΟΠΟΙΗΣΗ. ΈΈστω ένα φυσικό σύστημα που περιγράφεται σε γενικευμένες συντεταγμένες από την Λαγκρανζιανή συνάρτηση ΣΗΜΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ ΓΡΑΜΜΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΈΈστω ένα φυσικό σύστημα που περιγράφεται σε γενικευμένες συντεταγμένες από την Λαγκρανζιανή συνάρτηση. Ο πίνακας Μ μπορεί να ληφθεί χωρίς καμμία έλλειψη γενικότητας ως

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ και ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ και ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ και ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1) Να αναφέρετε τις 4 παραδοχές που ισχύουν για το ηλεκτρικό φορτίο 2) Εξηγήστε πόσα είδη κατανοµών ηλεκτρικού φορτίου υπάρχουν. ιατυπώστε τους

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Τετάρτη 18 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Τετάρτη 18 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 18 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ερωτήσεις 1 έως 4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β' ΛΥΚΕΙΟΥ 2004

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β' ΛΥΚΕΙΟΥ 2004 ΦΥΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Β' ΛΥΚΕΙΟΥ 004 ΕΚΦΩΝΗΕΙ ΘΕΜΑ ο Για τις ερωτήσεις - 4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.. Μια

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ε π α ν α λ η π τ ι κ ά θ έ µ α τ α 0 0 5 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΘΕΜΑ 1 o Για τις ερωτήσεις 1 4, να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που

Διαβάστε περισσότερα

η. : 2513 503435 e-mail: aspakkavalas@gmail.com

η. : 2513 503435 e-mail: aspakkavalas@gmail.com Α Α Α Η Α Η αβά α, 0 / 01 / 2014 «Α Η Α Α Α Η. Α Α Α» Α.. : 52 θ ι ής Α ίσ ασης,.. η. : 2513 503435 e-mail: aspakkavalas@gmail.com 2 η Α Α Α Η Η Η Η Η Α Η Α Α Η Η Α Η «ο ι ό σ έ ιο άσης ια η βιώσι η α

Διαβάστε περισσότερα

Οι τα α α α α α α α Κ. ε ε ε ε ε ε ε ε ε Χε ε ε. ε ε ε ε ε ε ρου ου βι ι ι ι ι ι ι. ιµ µυ στι κω ω ω ω ω ως ει κο ο

Οι τα α α α α α α α Κ. ε ε ε ε ε ε ε ε ε Χε ε ε. ε ε ε ε ε ε ρου ου βι ι ι ι ι ι ι. ιµ µυ στι κω ω ω ω ω ως ει κο ο ΧΕΡΟΥΒΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΟΙΝΩΝΙΟ Λ. Β Χερουβικόν σε ἦχο πλ. β. Ἐπιλογές Ἦχος Μ Α µη η η η ην Οι τ Χε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε Χε ε ε ε ε ε ε ε ε ρου ου βι ι ι ι ι ι ι ιµ µυ στι κω ω ω ω ω ως ει κο ο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Δ (15732) Δύο ακίνητα σημειακά ηλεκτρικά φορτία 2 μc και 3 μc, βρίσκονται αντίστοιχα στις θέσεις 3 m και 6 m ενός άξονα, όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήμα. Δ1) Να υπολογίσετε το δυναμικό του ηλεκτρικού

Διαβάστε περισσότερα

Α Α Α Α Α Α 1) Α Α Α Α Α Α 3) Α Α Α Α Α Α Α ο οθ σία -> > ό ος ύ α -> Ύ α η α α αίο φα αίο 4) α ασ άσ ις οβά ω ο οθέ ηση α ασ άσ ω

Α Α Α Α Α Α 1) Α Α Α Α Α Α 3) Α Α Α Α Α Α Α ο οθ σία -> > ό ος ύ α -> Ύ α η α α αίο φα αίο 4) α ασ άσ ις οβά ω ο οθέ ηση α ασ άσ ω 1 ΕΙΣΓΩΓΗ Η οβ ο οφί σ η Κύ ο ο ί ό χιο ω χ ό ω έ ό ο ς ιο ση ι ούς ο ς ης η ο οφίςτ όβ ού η β σ ηση, ις βοσ ές ι ό ό οι οϊό ω ω ι ώ ι ιώ Πέ ό ό ό ως έχ ι ή ης σχό ηση σ 3000 ί ο οι ο έ ι ς ο έχο 325000

Διαβάστε περισσότερα

Κίνηση σε Ηλεκτρικό Πεδίο.

Κίνηση σε Ηλεκτρικό Πεδίο. Κίνηση σε Ηλεκτρικό Πεδίο. 3.01. Έργο κατά την μετακίνηση φορτίου. Στις κορυφές Β και Γ ενόςισοπλεύρου τριγώνου ΑΒΓ πλευράς α= 2cm, βρίσκονται ακλόνητα δύο σηµειακά ηλεκτρικά φορτία q 1 =2µC και q 2 αντίστοιχα.

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Επαναληπτικό διαγώνισμα στο 1 ο κεφάλαιο Φυσικής Θετικής Τεχνολογικής Κατεύθυνσης (Μηχανικές και Ηλεκτρικές ταλαντώσεις)

2 ο Επαναληπτικό διαγώνισμα στο 1 ο κεφάλαιο Φυσικής Θετικής Τεχνολογικής Κατεύθυνσης (Μηχανικές και Ηλεκτρικές ταλαντώσεις) ο Επαναληπτικό διαγώνισμα στο 1 ο κεφάλαιο Φυσικής Θετικής Τεχνολογικής Κατεύθυνσης (Μηχανικές και Ηλεκτρικές ταλαντώσεις) ΘΕΜΑ 1 ο Στις παρακάτω ερωτήσεις 1 4 επιλέξτε τη σωστή πρόταση 1. Ένα σώμα μάζας

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγία: Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις Α1-Α4 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Οδηγία: Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις Α1-Α4 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 03-0 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: Α (ΛΥΣΕΙΣ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 0/0/03 ΘΕΜΑ Α Οδηγία: Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις Α-Α

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΠΕ ΙΟ. Παράδειγµα: Κίνηση φορτισµένου σωµατιδίου µέσα σε µαγνητικό πεδίο. z B. m υ MAΓΝΗTIKΟ ΠΕ ΙΟ

ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΠΕ ΙΟ. Παράδειγµα: Κίνηση φορτισµένου σωµατιδίου µέσα σε µαγνητικό πεδίο. z B. m υ MAΓΝΗTIKΟ ΠΕ ΙΟ 1 ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΠΕ ΙΟ.. Αν δοκιµαστικό φορτίο q βρεθεί κοντά σε αγωγό που διαρρέεται από ρεύµα, υφίσταται δύναµη κάθετη προς την διεύθυνση της ταχύτητάς του και µε µέτρο ανάλογο της ταχύτητάς του, F qυ Β (νόµος

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανική του στερεού σώματος

Μηχανική του στερεού σώματος Κεφάλαιο 1 Μηχανική του στερεού σώματος 1.1 Εισαγωγή 1. Το θεώρημα του Chales Η γενική κίνηση του στερεού σώματος μπορεί να μελετηθεί με τη βοήθεια του παρακάτω θεωρήματος το οποίο δίνουμε χωρίς απόδειξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Β ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Β ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΘΕΜΑ 1ο ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Ã. ÁÓÉÁÊÇÓ ÐÅÉÑÁÉÁÓ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. ΘΕΜΑ 1 ο

Ã. ÁÓÉÁÊÇÓ ÐÅÉÑÁÉÁÓ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. ΘΕΜΑ 1 ο Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ ο Στι ερωτήσει - 4 να γράψετε στο τετράδιό σα τον αριθµό των ερώτηση και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.. Τροχό κυλίεται πάνω σε οριζόντιο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 014 Ε_3.ΦλΓΑΘΤ(ε) ΤΑΞΗ: Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ & ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ Ηµεροµηνία: Κυριακή 7 Απριλίου 014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΘΕΜΑ A ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Κβαντική Μηχανική ΙΙ - Περιλήψεις, Α. Λαχανάς

Κεφάλαιο 1. Κβαντική Μηχανική ΙΙ - Περιλήψεις, Α. Λαχανάς Κεφάλαιο 1 Κβαντική Μηχανική ΙΙ - Περιλήψεις, Α. Λαχανάς 2 Κβαντική Μηχανική ΙΙ - Περιλήψεις, Α. Λαχανάς 1.1 Ατοµο του Υδρογόνου 1.1.1 Κατάστρωση του προβλήµατος Ας ϑεωρήσουµε πυρήνα ατοµικού αριθµού Z

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Β ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Β ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΘΕΜΑ 1ο ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΜΑΪΟΥ 00 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 05 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΠΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις -4 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.. Τα δύο

Διαβάστε περισσότερα

B' ΤΑΞΗ ΓΕΝ.ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÅÐÉËÏÃÇ

B' ΤΑΞΗ ΓΕΝ.ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÅÐÉËÏÃÇ 1 B' ΤΑΞΗ ΓΕΝ.ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΜΑ 1 ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό κάθε µιας από τις παρακάτω ερωτήσεις 1-4 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη

Διαβάστε περισσότερα