ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Γραμμικοί Κώδικες. 2.1 Η έννοια του Γραμμικού κώδικα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Γραμμικοί Κώδικες. 2.1 Η έννοια του Γραμμικού κώδικα"

Transcript

1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Γραμμικοί Κώδικες 2.1 Η έννοια του Γραμμικού κώδικα Μέχρι τώρα θεωρούσαμε έναν κώδικα C με παραμέτρους (n, M, d) απλώς ως ένα υποσύνολο του συνόλου A n, όπου A είναι ένα αλφάβητο. Είχαμε, όμως, πει ότι συνήθως ως αλφάβητο θεωρούμε το σύνολο A = F, όπου F είναι ένα πεπερασμένο σώμα. Στην περίπτωση, όμως, αυτή το σύνολο A n έχει αλγεβρική δομή, είναι διανυσματικός χώρος επί του σώματος F. Επομένως, λογικό είναι να απαιτήσουμε ένας κώδικας, ως υποσύνολο του A n, να έχει και αυτός αλγεβρική δομή, να είναι διανυσματικός υπόχωρος του A n. Ορισμός Έστω F ένα πεπερασμένο σώμα, το οποίο στο εξής θα το θεωρούμε ως αλφάβητο. Ένας κώδικας C F n θα λέγεται γραμμικός αν είναι διανυσματικός υπόχωρος του διανυσματικού χώρου F n. Παραδείγματα Ο δυαδικός κώδικας: C = { 0000, 1011, 0110, 1101 } Z 4 2 είναι γραμμικός (γιατί;). 73

2 74 Κεφάλαιο 2. Γραμμικοί Κώδικες 2. Ο δυαδικός κώδικας C = { 0001, 1011, 0110, 1111 } Z 4 2 δεν είναι γραμμικός (γιατί;). 3. Το σύνολο B = { , , , } είναι γραμμικά ανεξάρτητο επί του Z 2 (γιατί;). Επομένως, παράγει έναν δυαδικό γραμμικό κώδικα διάστασης Ο n-επαναληπτικός R q (n) κώδικας είναι ένας γραμμικός κώδικας διάστασης ένα, για οποιοδήποτε μήκος n και για οποιοδήποτε πεπερασμένο σώμα F ως αλφάβητο¹ (γιατί;). 5. Έστω E n το υποσύνολο του F n που αποτελείται από όλες τις λέξεις c = c 1 c 2 c n F n των οποίων το άθροισμα των χαρακτήρων ισούται με μηδέν, δηλαδή n i=1 c i = 0. Δεν είναι δύσκολο να δούμε ότι το E n είναι ένας γραμμικός κώδικας. Προφανώς, κάθε κώδικας μηδενικού αθροίσματος είναι υποσύνολο του E n. Έστω k η διάσταση ενός γραμμικού κώδικα C ως διανυσματικού χώρου. Τότε, ως γνωστόν, το μέγεθός του είναι ίσο με C = q k, όπου q είναι το πλήθος του αλφάβητου (σώματος) F. Δηλαδή η διάσταση ενός γραμμικού κώδικα καθορίζει και το μέγεθός του. Επομένως, στη συνέχεια, όταν αναφερόμαστε στις παραμέτρους ενός γραμμικού κώδικα αντί να λέμε ο κώδικας (n, q k, d), θα λέμε ο κώδικας [n, k, d]. (Προσοχή στο συμβολισμό, οι παρενθέσεις γίνονται αγκύλες, όταν αντί για το μέγεθος του κώδικα χρησιμοποιούμε την διάστασή του. Επίσης, δεν σημαίνει ότι κάθε κώδικας μεγέθους μιας δύναμης ενός πρώτου αριθμού είναι γραμμικός). Σημείωση: Ο μηδενικός κώδικας (που αποτελείται μόνο από τη μηδενική (κωδικο)λέξη) είναι προφανώς γραμμικός κώδικας με διάσταση μηδέν. Στα επόμενα, θα θεωρούμε, χωρίς ιδιαίτερη μνεία, μη μηδενικούς γραμμικούς κώδικες. Το ότι ένας κώδικας είναι γραμμικός είναι πολύ σημαντικό, γι αυτό, όπως θα δούμε παρακάτω, οι περισσότεροι καλοί κώδικες είναι γραμμικοί. Ως μια πρώτη συνέπεια της γραμμικότητας ενός κώδικα έχουμε: ¹Ο δείκτης q δηλώνει το πλήθος των στοιχείων του σώματος F.

3 2.1. Η έννοια του Γραμμικού κώδικα 75 Θεώρημα Έστω C ένας γραμμικός κώδικας. Η ελάχιστη απόστασή του ισούται με την ελάχιστη απόσταση των μη μηδενικών (κωδικο)λέξεων από τη μηδενική (κωδικο)λέξη 0. Δηλαδή d(c) = min{ d(c, 0), c C \ { 0 } }. Απόδειξη. Προφανώς (γιατί προφανώς;) ισχύει: d(c) min{ d(c, 0), c C \ { 0 } }. Αντίστροφα, έστω a, b δύο (κωδικο)λέξεις, τότε, ως γνωστόν, d(a, b) = d(a b, 0) min{ d(c, 0), c C \ { 0 } }, διότι η διαφορά c = a b ανήκει στον κώδικα C, αφού ο κώδικας είναι γραμμικός. ό.έ.δ. Η ελάχιστη απόσταση των λέξεων ενός γραμμικού κώδικα από τη μηδενική λέξη λέγεται ελάχιστο βάρος του κώδικα και συμβολίζεται με w(c). Δηλαδή: w(c) = min{ d(c, 0), c C \ { 0 } }. Το προηγούμενο θεώρημα έχει μεγάλη σημασία στην πράξη. Αρκεί να αναλογιστούμε την οικονομία χρόνου που επιτυγχάνουμε για τον υπολογισμό της ελάχιστης απόστασης ενός γραμμικού κώδικα μεγέθους M. Αντί για τον υπολογισμό της απόστασης ( M ) ζευγών λέξεων, αρκεί να υπολογίσουμε 2 μόνο την απόσταση M 1 ζευγών λέξεων. Για παράδειγμα, υπολογίστε την ελάχιστη απόσταση στα προηγούμενα παραδείγματα γραμμικών κωδίκων. Στη σελίδα 47 είχαμε δει πώς παίρνουμε μια αύξηση ενός δυαδικού κώδικα C επισυνάπτοντας το συμπλήρωμά του. Στην περίπτωση, όπου ο κώδικας C είναι γραμμικός, έχουμε ότι και ο κώδικας C C c είναι γραμμικός. Συγκεκριμένα έχουμε. Πρόταση Έστω C ένας (n, M, d) δυαδικός γραμμικός κώδικας. Η λέξη 1 = ανήκει στον κώδικα C, αν και μόνο αν C = C c. (Στην περίπτωση αυτή ο κώδικας ονομάζεται συμπληρωματικά αναλλοίωτος.) Αν η λέξη 1 = δεν ανήκει στον κώδικα C, τότε: Ο κώδικας C c δεν είναι γραμμικός. C C c =.

4 76 Κεφάλαιο 2. Γραμμικοί Κώδικες όπου: Η ένωση C C c είναι γραμμικός κώδικας με παραμέτρους (n, 2M, d = min{ d(c), n max{ d(c, d), c, d C } }. Απόδειξη. Η απόδειξη είναι εύκολη και αφίεται ως άσκηση, αρκεί να ανατρέξουμε στη σελίδα 47 και παράλληλα να εφαρμόσουμε τον ορισμό του γραμμικού κώδικα. (Δείξτε ότι, αν { c 1, c 2,, c k } είναι μια βάση του κώδικα C, τότε το σύνολο { c 1, c 2,, c k } {1 = 11 1 } είναι βάση του C C c. ) d), ό.έ.δ Γεννήτορες πίνακες ενός Γραμμικού κώδικα Έστω C ένας [n, k, d] γραμμικός κώδικας επί του σώματος F. Ο κώδικας C, ως διανυσματικός υπόχωρος του F n, έχει μια βάση B = { b 1, b 2,, b k }. Για κάθε (κωδικο)λέξη c υπάρχουν (μοναδικά) λ 1, λ 2,, λ k F, έτσι ώστε c = λ 1 b 1 +λ 2 b 2 + +λ k b k. Αντίστροφα για κάθε r = (λ 1, λ 2,, λ k ) F k το στοιχείο λ 1 b 1 + λ 2 b λ k b k ανήκει στον κώδικα C. Έστω τώρα G ο k n πίνακας, του οποίου οι γραμμές αποτελούνται από τα στοιχεία της βάσης B. Τότε, εφαρμόζοντας τον ορισμό του πολλαπλασιασμού πινάκων, από τα προηγούμενα έχουμε ότι C = { r G r F k }. Ορισμός Έστω C ένας [n, k, d] γραμμικός κώδικας επί του σώματος F. Ένας k n πίνακας, του οποίου οι γραμμές αποτελούν μια βάση του C, ονομάζεται γεννήτορας πίνακας του C. Παραδείγματα Ένας γεννήτορας πίνακας του δυαδικού γραμμικού κώδικα C = { 0000, 1011, 0110, 1101 } Z 4 2 G = ( ) (γιατί;). είναι ο πίνακας 2. Το σύνολο B = { , , , } είναι γραμμικά ανεξάρτητο επί του Z 2 (γιατί;). Επομένως, ο παραγόμενος δυαδικός γραμμικός κώδικας έχει ως γεννήτορα πίνακα τον πίνακα: G =

5 2.1. Η έννοια του Γραμμικού κώδικα Ο n επαναληπτικός κώδικας R r (n) r αδικός κώδικας έχει ως γεννήτορα πίνακα τον 1 n πίνακα G = ( ) (γιατί;). Προφανώς, σε έναν γραμμικό κώδικα, όταν λαμβάνουμε μια άλλη βάση, τότε έχουμε και έναν άλλο γεννήτορα πίνακα. Από την Γραμμική Άλγεβρα είναι γνωστό το επόμενο αποτέλεσμα, που αναφέρεται στο πώς σχετίζονται δύο γεννήτορες πίνακες ενός γραμμικού κώδικα. Λήμμα Έστω C ένας [n, k, d] γραμμικός κώδικας και R ένας k k αντιστρέψιμος πίνακας με στοιχεία από το αλφάβητο F. Τότε για κάθε γεννήτορα πίνακα G του κώδικα, το γινόμενο RG είναι γεννήτορας πίνακας του κώδικα. Αντίστροφα, έστω G 1 και G 2 δύο γεννήτορες πίνακες του κώδικα, τότε υπάρχει ένας k k αντιστρέψιμος πίνακας R με στοιχεία από το αλφάβητο F, τέτοιος ώστε G 2 = RG 1. Απόδειξη. Έστω { b 1, b 2,, b k } μία βάση του C της οποίας τα στοιχεία αποτελούν τις γραμμές του γεννήτορα πίνακα G. Δηλαδή: G = b 1 b 2 b k. Επίσης, έστω R ο αντιστρέψιμος πίνακας (λ ij ) k k. Τότε η i γραμμή του γινομένου RG είναι ίση με λ i1 b 1 +λ i2 b 2 + +λ ik b k. Επομένως, οι γραμμές του πίνακα RG παράγουν έναν υπόχωρο του C. Αλλά ως γνωστόν η τάξη του γινομένου RG είναι μικρότερη ή ίση από την τάξη του πίνακα G. Επίσης, η τάξη του πίνακα G = R 1 (RG) είναι μικρότερη ή ίση από την τάξη του πίνακα RG, άρα οι δύο πίνακες G και RG έχουν την ίδια τάξη. Δηλαδή οι γραμμές του πίνακα είναι γραμμικώς ανεξάρτητες και, επομένως, ο υπόχωρος του C που παράγουν είναι ολόκληρος ο κώδικας C. Άρα, ο πίνακας RG είναι γεννήτορας πίνακας του κώδικα. Αντίστροφα, έστω G 1 και G 2 δύο γεννήτορες πίνακες του κώδικα οι γραμ-

6 78 Κεφάλαιο 2. Γραμμικοί Κώδικες μές των οποίων αποτελούν βάσεις του κώδικα. Δηλαδή: G 1 = b 1 b 2 b k και G 2 = c 1 c 2 c k. Εκφράζουμε τα στοιχεία της βάσης { c 1, c 2,, c k } ως γραμμικό συνδυασμό των στοιχείων της βάσης { b 1, b 2,, b k }. Δηλαδή c i = λ i1 b 1 + λ i2 b λ ik b k για i = 1, 2,, k. Ο k k πίνακας R = (λ ij ) προφανώς έχει την ιδιότητα G 2 = RG 1 και, επιπλέον, είναι αντιστρέψιμος, αφού αποτελεί τον πίνακα αλλαγής βάσης. ό.έ.δ. Παράδειγμα Για τους κώδικες που αναφέρονται στα τρία προηγούμενα παραδείγματα μπορείτε να κατασκευάσετε άλλους γεννήτορες πίνακες εφαρμόζοντας το προηγούμενο λήμμα. Έστω C ένας [n, k, d] γραμμικός κώδικας και σ S n μια μετάθεση nσυμβόλων. Εφαρμόζοντας την σ στους χαρακτήρες κάθε (κωδικο)λέξης c = ( a 1, a 2,, a n ) C λαμβάνουμε, ως γνωστόν έναν ισοδύναμο κώδικα, έστω C σ. Δηλαδή C σ = {σ(c) = (a σ(1), a σ(2),, a σ(n) ) c C}. Έστω τώρα P σ ο πίνακας μετάθεσης, ο οποίος προκύπτει από τον ταυτοτικό πίνακα I n n αν εφαρμόσουμε μια μετάθεση σ S n στις γραμμές του. Προφανώς, ο πίνακας P σ είναι αντιστρέψιμος (έχει τάξη n). Δεν είναι δύσκολο να δούμε ότι για κάθε c = ( a 1, a 2,, a n ) C ισχύει ( a 1, a 2,, a n )P σ = (a σ(1), a σ(2),, a σ(n) ). Δηλαδή C σ = {cp σ c C} ( Πρόταση 1.4.6). Αυτό είναι ισοδύναμο με το ότι αν ο πίνακας G είναι γεννήτορας πίνακας του κώδικα C, τότε ο πίνακας GP σ είναι γεννήτορας πίνακας του κώδικα C σ. Από τα προηγούμενα έπεται η επόμενη πρόταση. Πρόταση Έστω C ένας [n, k, d] γραμμικός κώδικας και σ S n μια μετάθεση n συμβόλων. Τότε και ο μεταθετικά ισοδύναμος κώδικας C σ είναι γραμμικός. Απόδειξη. Είναι εύκολο να ελέγξουμε ότι ο κώδικας C σ είναι ένας διανυσματικός χώρος, αφού ο C είναι διανυσματικός χώρος (άσκηση).

7 2.1. Η έννοια του Γραμμικού κώδικα 79 Διαφορετικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι: Ως γνωστόν σε κάθε πίνακα αντιστοιχεί μια γραμμική απεικόνιση (γιατί;), και γραμμικές απεικονίσεις απεικονίζουν διανυσματικούς χώρους σε διανυσματικούς χώρους. ό.έ.δ. Ως γνωστόν οι ισοδύναμοι κώδικες C και C σ έχουν τις ίδιες παραμέτρους (μήκος, μέγεθος και ελάχιστη απόσταση). Δηλαδή είναι εξίσου αποτελεσματικοί. Επομένως, το επόμενο θεώρημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία στη θεωρία των γραμμικών κωδίκων. Θεώρημα Έστω C ένας [n, k, d] γραμμικός κώδικας επί του πεπερασμένου σώματος F. Τότε υπάρχει ένας ισοδύναμος γραμμικός κώδικας C, ο οποίος έχει ως γεννήτορα πίνακα έναν k n πίνακα του οποίου οι k πρώτες στήλες σχηματίζουν τον ταυτοτικό πίνακα I k. Απόδειξη. Έστω G ένας γεννήτορας πίνακας του κώδικα C. Ο πίνακας αυτός έχει k το πλήθος γραμμικώς ανεξάρτητες στήλες. Έστω σ S n μια μετάθεση, η οποία μεταθέτει τις στήλες του πίνακα G κατά τέτοιο τρόπο, ώστε οι k το πλήθος γραμμικώς ανεξάρτητες στήλες να καταλάβουν τις k πρώτες θέσεις στις στήλες του πίνακα G. Έστω P σ ο πίνακας της μετάθεσης σ και M ο πίνακας που προκύπτει από τον πίνακα G σύμφωνα με την προηγούμενη διαδικασία. Τότε είναι εύκολο να παρατηρήσουμε ότι ισχύει M = GP σ. Έστω C ο γραμμικός κώδικας που έχει ως γεννήτορα πίνακα τον πίνακα M. Δηλαδή: C = { (λ 1, λ 2,, λ k ) M (λ 1, λ 2,, λ k ) F k } Ο κώδικας = { (λ 1, λ 2,, λ k ) GP (λ 1, λ 2,, λ k ) F k } = {cp σ c C}. C είναι ισοδύναμος ως προς τον κώδικα C και οι k πρώτες στήλες του γεννήτορα πίνακα M είναι γραμμικώς ανεξάρτητες. Έστω R o k k (υπο)πίνακας που σχηματίζουν οι k πρώτες στήλες του πίνακα M και S o k n k (υπο)πίνακας που σχηματίζουν οι n k υπόλοιπες στήλες του πίνακα M. Δηλαδή ο πίνακας M έχει τη μορφή M = [R S]. Ο πίνακας R είναι αντιστρέψιμος (γιατί;), επομένως από το Λήμμα έχουμε ότι ο πίνακας

8 80 Κεφάλαιο 2. Γραμμικοί Κώδικες R 1 M είναι γεννήτορας πίνακας του κώδικα [R 1 R R 1 S] = [I k R 1 S]. C. Αλλά R 1 M = R 1 [R S] = Ο πίνακας N = [I k R 1 S] είναι ο γεννήτορας πίνακας του κώδικα C με την απαιτούμενη ιδιότητα. ό.έ.δ. Ορισμός Ένας k n πίνακας A με τάξη k θα λέγεται κλιμακωτός αν είναι της μορφής A = [I k B]. ανηγμένος Τα προηγούμενα συνοψίζονται στο επόμενο πόρισμα. Πόρισμα Για κάθε γραμμικό κώδικα υπάρχει ένας μεταθετικά ισοδύναμος γραμμικός κώδικας με γεννήτορα πίνακα έναν ανηγμένο κλιμακωτό πίνακα. Όπως έχουμε επισημάνει ισοδύναμοι κώδικες έχουν τις ίδιες παραμέτρους, επομένως έχουν την ίδια αποτελεσματικότητα στην ανίχνευση/διόρθωση λαθών. Για τον λόγο αυτό, πολλές φορές είναι προτιμότερο, αντί του αρχικού κώδικα, να εργαζόμαστε με έναν ισοδύναμο κώδικα που έχει γεννήτορα πίνακα σε ανηγμένη κλιμακωτή μορφή. Ως παράδειγμα θα δώσουμε μια άλλη απόδειξη του φράγματος Singleton (Θεώρημα ) στην περίπτωση των γραμμικών κωδίκων. Πρόταση Αν C είναι ένας [n, k, d] γραμμικός κώδικας, τότε: d n k + 1. Απόδειξη. Από τα προηγούμενα μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο κώδικας έχει γεννήτορα πίνακα G σε ανηγμένη κλιμακωτή μορφή. Δηλαδή G = [I k B]. Κάθε γραμμή του πίνακα G είναι μια (κωδικο)λέξη με 0 σε τουλάχιστον k 1 το πλήθος θέσεις. Επομένως, έχει βάρος το πολύ ίσον με n (k 1). Οπότε από το Θεώρημα έχουμε ότι d n k + 1. ό.έ.δ. Θα επανέλθουμε στην μελέτη ισοδυνάμων γραμμικών κωδίκων (ιδέ Παράγραφο Έστω C ένας [n, k, d] γραμμικός κώδικας επί ενός πεπερασμένου σώματος F με γεννήτορα πίνακα G = [I k A] σε ανηγμένη κλιμακωτή μορφή. Επειδή: C = { (λ 1, λ 2,, λ k ) G (λ 1, λ 2,, λ k ) F k },

9 2.1. Η έννοια του Γραμμικού κώδικα 81 κάθε (κωδικο)λέξη μπορεί να χωρισθεί σε δύο τμήματα. Το πρώτο τμήμα που αποτελείται από τους k πρώτους χαρακτήρες μπορεί να είναι οποιοδήποτε στοιχείο (λ 1, λ 2,, λ k ) F k, ενώ το υπόλοιπο τμήμα της των n k χαρακτήρων προσδιορίζεται από το πρώτο τμήμα βάσει του κανόνα (λ 1, λ 2,, λ k )A. Για τον λόγο αυτό, συνήθως, το πρώτο τμήμα το ονομάζουμε τμήμα πληροφορίας και το υπόλοιπο το ονομάζουμε τμήμα ελέγχου ισοτιμίας, καθότι οι k πρώτοι χαρακτήρες περικλείουν τη μεταδιδόμενη πληροφορία, ενώ οι υπόλοιποι n k χαρακτήρες ελέγχουν τη σωστή μετάδοση της πληροφορίας. Γενικά, τέτοιοι κώδικες ονομάζονται συστηματικοί κώδικες ή διαχωρίσιμοι κώδικες. Η χρήση συστηματικών κωδίκων προσφέρει πολλά πλεονεκτήματα. Αρκεί να αναλογισθούμε την οικονομία χρόνου που επιτυγχάνουμε, καθότι μπορούμε να αποστέλλουμε το τμήμα πληροφορίας, ενώ ταυτόχρονα υπολογίζουμε το τμήμα ελέγχου ισοτιμίας. Υπάρχει μια διαδικασία (αλγόριθμος) με την οποία, για δεδομένο γραμμικό κώδικα, μπορούμε να προδιορίσουμε τον αντίστοιχο ισοδύναμο κώδικα του οποίου ο γεννήτορας πίνακας είναι σε ανηγμένη κλιμακωτή μορφή. Έστω ένας m n πίνακας A με στοιχεία από ένα σώμα F, στις γραμμές και στις στήλες του πίνακα μπορούμε να πραγματοποιήσουμε τους εξής μετασχηματισμούς. 1. Να αντιμεταθέσουμε δύο γραμμές του πίνακα. 2. Να πολλαπλασιάσουμε μια γραμμή του πίνακα με ένα μη μηδενικό στοιχείο του σώματος. 3. Να προσθέσουμε ένα πολλαπλάσιο μιας γραμμής σε μια άλλη γραμμή. 4. Να αντιμεταθέσουμε δύο στήλες του πίνακα. 5. Να πολλαπλασιάσουμε μια στήλη του πίνακα με ένα μη μηδενικό στοιχείο του σώματος. Οι παραπάνω πέντε μετασχηματισμοί λέγονται στοιχειώδεις μετασχηματισμοί του πίνακα.

10 82 Κεφάλαιο 2. Γραμμικοί Κώδικες Το επόμενο θεώρημα, το οποίο παραθέτουμε χωρίς απόδειξη, αποτελεί τη γνωστή (σχεδόν) σε όλους μας Μέθοδο απαλοιφής του Gauss. Θεώρημα Εφαρμόζοντας μια πεπερασμένη ακολουθία στοιχειωδών μετασχηματισμών, κάθε m n πίνακας A, με στοιχεία από ένα σώμα F, μπορεί να λάβει τη μορφή: ( I r B 0 0 ). Όπου r είναι η τάξη του πίνακα A, ο B είναι ένας r (n r) πίνακας και 0 μηδενικοί πίνακες αντίστοιχων διαστάσεων. Απόδειξη. Η ιδέα της απόδειξης είναι απλούστατη και μπορεί ο καθένας μας από μόνος του να τη συλλάβει. Άλλωστε σε όλα τα βιβλία Γραμμικής Άλγεβρας υπάρχει μια απόδειξη αντίστοιχου θεωρήματος. Παρατηρήσεις ό.έ.δ. 1. Ίσως αναρωτηθεί κάποιος. Γιατί στους στοιχειώδεις μετασχηματισμούς αναφέρεται ότι μπορούμε να προσθέσουμε ένα πολλαπλάσιο μιας γραμμής σε μια άλλη γραμμή, ενώ δεν αναφέρεται ότι μπορούμε να προσθέσουμε ένα πολλαπλάσιο μιας στήλης σε μια άλλη στήλη; Προσπαθήστε να δώσετε μια απάντηση. 2. Έστω C ένας [n, k, d] γραμμικός κώδικας με γεννήτορα πίνακα G = ( b 1 b 2 b n ), όπου τα b i είναι στήλες του πίνακα. Μπορεί ο πίνακας G να μην είναι σε ανηγμένη κλιμακωτή μορφή, αλλά ενδέχεται να υπάρχουν δείκτες i 1, i 2,, i k, έτσι ώστε οι αντίστοιχες k το πλήθος στήλες b ij να σχηματίζουν τον ταυτοτικό k k πίνακα. Στην περίπτωση αυτή, για κάθε (λ 1, λ 2,, λ k ) F k, από τη σχέση (λ 1, λ 2,, λ k ) G έπεται ότι η μεταδιδόμενη πληροφορία διαχέεται στην αντίστοιχη (κωδικο)λέξη παραμένοντας όμως αναλλοίωτη Ασκήσεις 1. Να απαντήσετε σε όλα τα γιατί;, τα οποία συναντήσατε κατά την μελέτη της παραγράφου αυτής.

11 2.1. Η έννοια του Γραμμικού κώδικα Έστω ο n-επαναληπτικός R q (n) κώδικας. Να υπολογίσετε έναν γεννήτορα πίνακά του. 3. Έστω A n το σύνολο όλων των λέξεων του Z n 2 αρτίου βάρους. Δείξτε ότι το A n είναι γραμμικός κώδικας. Υπολογίστε τις παραμέτρους του. Υπολογίστε μια βάση του και γράψτε έναν γεννήτορα πίνακα σε κανονική μορφή. 4. Έστω E n το υποσύνολο του F n που αποτελείται από όλες τις λέξεις c = c 1 c 2 c n F n των οποίων το άθροισμα των χαρακτήρων ισούται με μηδέν, δηλαδή n c i=1 i = 0. Στο Παράδειγμα είχαμε δει ότι το E n είναι ένας γραμμικός κώδικας. Να υπολογίσετε τις παραμέτρους του και έναν γεννήτορα πίνακα. 5. Να δείξετε ότι σε έναν δυαδικό γραμμικό κώδικα C είτε όλες οι (κωδικο)λέξεις έχουν άρτιο βάρος είτε ακριβώς οι μισές το πλήθος έχουν περιττό βάρος. Υποθέτουμε ότι ο κώδικας περιέχει μια (κωδικο)λέξη c περιττού βάρους. Δείξτε ότι κάθε άλλη (κωδικο)λέξη περιττού βάρους είναι της μορφής c + x, όπου x είναι (κωδικο)λέξη αρτίου βάρους. Ισχύει κάτι ανάλογο σε τριαδικούς κώδικες; 6. Δείξτε ότι σε έναν γραμμικό κώδικα μεγέθους M επί του σώματος Z p είτε όλες οι (κωδικο)λέξεις αρχίζουν με 0, είτε ακριβώς M/p το πλήθος αρχίζουν με μηδέν. 7. Έστω C ένας [n, k, d] γραμμικός κώδικας επί του σώματος F με q το πλήθος στοιχεία. Δείξτε ότι, αν i είναι μια σταθερή συντεταγμένη, τότε είτε όλες οι (κωδικο)λέξεις έχουν 0 σε αυτή την συντεταγμένη είτε το υποσύνολο που αποτελείται από όλες τις (κωδικο)λέξεις, οι οποίες έχουν 0 στην i συντεταγμένη είναι ένας [n, k 1, d] γραμμικός υποκώδικας του κώδικα C. 8. Έστω C ένας [n, k, d] γραμμικός κώδικας επί του σώματος F με q το πλήθος στοιχεία.

12 84 Κεφάλαιο 2. Γραμμικοί Κώδικες Κατασκευάζουμε έναν q k n πίνακα του οποίου οι γραμμές είναι τα στοιχεία του κώδικα C. Δείξτε ότι κάθε στοιχείο του σώματος F εμφανίζεται σε κάθε μη μηδενική στήλη του πίνακα ακριβώς q k 1 το πλήθος φορές. Υπόδειξη: Έστω (a 1, a 2,, a k ) ένα μη μηδενικό στοιχείο του F k. Δείξτε ότι η απεικόνιση f F k F με f(x 1, x 2,, x k ) = k i = 1 a ix i είναι γραμμική, επί και να υπολογίσετε τον πυρήνα της. 9. Να επανεξετάσετε τις ασκήσεις 4, 5, 6 υπό το πρίσμα της προηγουμένης άσκησης. 10. Έστω C ένας [n, k, d] γραμμικός κώδικας επί του σώματος Z p. Δείξτε ότι το άθροισμα των βαρών όλων των στοιχείων του C είναι το πολύ ίσο με n(p 1)p k Έστω C ένας [n, k, d] γραμμικός κώδικας επί του σώματος F με q το πλήθος στοιχεία. Δείξτε ότι το πλήθος των διακεκριμένων γεννητόρων πινάκων του C ισούται με k 1 i = 0 (qk q i ). Υπόδειξη: Aν έχουμε ένα σύνολο με i το πλήθος γραμμικά ανεξάρτητα διανύσματα στον διανυσματικό χώρο F k, με πόσους τρόπους μπορούμε να επιλέξουμε ένα επιπλέον διάνυσμα, ώστε να έχουμε i + 1 το πλήθος γραμμικά ανεξάρτητα διανύσματα; 12. Έστω C Z 4 5 ο 5 αδικός γραμμικός κώδικας, ο οποίος παράγεται από το σύνολο { 0123, 0314, 0432 }. Να υπολογίσετε έναν γεννήτορα πίνακα σε κανονική μορφή και κατόπιν να υπολογίσετε τις παραμέτρους του. 13. Έστω C 1, C 2 δύο (μη μηδενικοί) γραμμικοί κώδικες του ιδίου μήκους n επί του σώματος F με q το πλήθος στοιχεία. Ορίζουμε τους εξής κώδικες: C 3 = C 1 C 2, C 4 = C 1 C 2, C 5 = C 1 + C 2 = {c 1 + c 2 c 1 C 1 και c 2 C 2 }.

13 2.1. Η έννοια του Γραμμικού κώδικα 85 Για κάθε i = 1, 2,, 5 ορίζουμε k i ελάχιστη απόσταση του C i. = log q C i και d i να είναι η Δείξτε οτι: i) Ο κώδικας C 3 είναι γραμμικός, αν και μόνο αν είτε C 1 C 2 είτε C 2 C 1. ii) Οι κώδικες C 4, C 5 είναι γραμμικοί. iii) Αν k 4 0, τότε d 4 max(d 1, d 2 ). iv) k 5 = k 1 + k 2 k 4. v) d 5 min(d 1, d 2 ). vi) Έστω G ένας γεννήτορας πίνακας του κώδικα C 4 = C 1 C 2. Δείξτε ότι υπάρχουν πίνακες G 1 και G 2 με n το πλήθος στήλες, ώστε ο πίνακας: Γ = να είναι γεννήτορας πίνακας του κώδικα C 5 = C 1 + C Έστω C 1, C 2 δύο (μη μηδενικοί) γραμμικοί κώδικες επί του σώματος F με q το πλήθος στοιχεία με αντίστοιχα μήκη n 1 και n 2. Ορίζουμε τον εξής κώδικα: G G 1 G 2 C 6 = C 1 C 2 = {c 1 c 2 c 1 C 1 και c 2 C 2 }, όπου με c 1 c 2 συμβολίζουμε την παράθεση των c 1 και c 2.² Υποθέτουμε ότι οι πίνακες G 1, G 2 είναι γεννήτορες των C 1 και C 2 αντίστοιχα. Δείξτε ότι ο πίνακας: ( G G 2 ) ²Ο κώδικας C 1 C 2 στην βιβλιογραφία αναφέρεται ως ευθύ άθροισμα των δύο κωδίκων και δεν πρέπει να γίνεται σύγχυση με τον κώδικα C 5 της προηγούμενης άσκησης, ο οποίος είναι το άθροισμα δύο κωδίκων (του ιδίου μήκους n) ως υποχώρων του δυανυσματικού χώρου F n.

14 86 Κεφάλαιο 2. Γραμμικοί Κώδικες είναι ένας γεννήτορας πίνακας του κώδικα C 1 C 2. Επομένως k 6 = k 1 + k 2 και d 6 = min(d 1, d 2 ). 15. Έστω C, D γραμμικοί κώδικες του ιδίου μήκους. Δείξτε ότι ο κώδικας που προκύπτει από μια (u, u + v)- κατασκευή είναι, επίσης, γραμμικός. Υπολογίστε τις παραμέτρους του. Αν G, D είναι γεννήτορες πίνακες των C και D αντίστοιχα, να δείξετε ότι ένας γεννήτορας πίνακας του νέου κώδικα είναι ο: ( G G 0 D ). 16. Έστω C 1 και C 2 γραμμικοί κώδικες, επί του ιδίου σώματος F, με παραμέτρους [n 1, k 1, d 1 ] και [n 2, k 2, d 2 ] αντίστοιχα και γεννήτορες πίνακες G 1 και G 2 αντίστοιχα. Έστω C ο γραμμικός κώδικας με γεννήτορα πίνακα: G = ( 0 G 1 G 2 ), όπου στη θέση του είναι ένας τυχαίος k 2 n 1 πίνακας με στοιχεία από το σώμα. Δείξτε ότι η ακτίνα κάλυψης του κώδικα C είναι μικρότερη ή ίση από το άθροισμα των ακτίνων κάλυψης των κωδίκων C 1 και C 2. Δηλαδή cr(c) cr(c 1 )+cr(c 2 ). (Για την ακτίνα κάλυψης ιδέ τον Ορισμό ). 17. Έστω C ένας δυαδικός γραμμικός κώδικας με παραμέτρους [n, k, d]. Δείξτε ότι μπορούμε να επιλέξουμε έναν γεννήτορα πίνακα του κώδικα της μορφής: G = ( G 1 G 2 ), όπου το πλήθος των 1 στην πρώτη γραμμή ισούται με d και G 1, G 2 είναι πίνακες με διαστάσεις (k 1) d και (k 1) (n d) αντίστοιχα. Δείξτε ότι ο γραμμικός κώδικας C 2, που έχει ως γεννήτορα πίνακα τον πίνακα G 2, έχει ελάχιστη απόσταση d 2 d/2.

15 2.2. Δυϊκοί κώδικες Δυϊκοί κώδικες Στα προηγούμενα είδαμε ότι η Γεωμετρική έννοια της απόστασης αποτελεί το βασικότερο συστατικό στην κατασκευή και στοn χειρισμό ενός κώδικα. Εδώ θα δούμε πώς μια άλλη Γεωμετρική έννοια, η καθετότητα, αποβαίνει σημαντική για τους κώδικες και ιδιαίτερα για τους γραμμικούς κώδικες. Θα ξεκινήσουμε με μερικούς γενικούς ορισμούς. Ορισμός Έστω F ένα σώμα, n ένας φυσικός αριθμός και x = (x 1, x 2,, x n ), y = (y 1, y 2,, y n ) F n. Το εσωτερικό γινόμενο των διανυσμάτων x = (x 1, x 2,, x n ), y = (y 1, y 2,, y n ) ορίζεται να είναι το στοιχείο x, y = x 1 y 1 + x 2 y x n y n F Παράδειγμα Έστω x = (1, 2, 3), y = (2, 3, 1) Z 3 5, τότε: x, y = x y t = (1, 2, 3) 2 3 = = 1 1 Οι κυριώτερες ιδιότητες του εσωτερικού γινομένου συνοψίζονται στην επόμενη πρόταση. Πρόταση Για κάθε x, y, z F n και κάθε λ F ισχύει: 1. x, y = y, x. 2. (x + y), z = x, z + y, z. 3. (λx), y = x, (λy) = λ( x, y ). Απόδειξη. Άσκηση. ό.έ.δ. Ορισμοί Έστω x, y F n. Τα διανύσματα x, y λέγονται κάθετα ή ορθογώνια αν x, y = y, x = Έστω S ένα μη κενό υποσύνολο του F n. Το σύνολο: S = {x F n x, s = 0 για όλα τα s S } ονομάζεται ορθογώνιο συμπλήρωμα του S.

16 88 Κεφάλαιο 2. Γραμμικοί Κώδικες Παραδείγματα x, y = 0, άρα τα x και y είναι κάθετα. 1. Έστω x = (1, 2, 3), y = (2, 3, 4) Z 3 5. Τότε 2. Αν x = (1, 2, 3) Z 3 7, τότε x, x = 0, δηλαδή το x = (1, 2, 3) είναι κάθετο στον εαυτό του! 3. Έστω S = { (1, 1,, 1) } Z n p. Τότε το ορθογώνιο συμπλήρωμα του S είναι ίσο με S = {(a 1, a 2,, a n ) Z n p n i = 1 a i = 0}. Στην ειδική περίπτωση, όπου p = 2, το ορθογώνιο συμπλήρωμα του S αποτελείται από όλες τις λέξεις αρτίου βάρους (γιατί;) Παρατήρηση. Στο Παράδειγμα 2 παραπάνω, είδαμε ότι υπάρχουν μη μηδενικά διανύσματα τα οποία είναι κάθετα στον εαυτό τους, κάτι που δεν συμβαίνει αν βρισκόμαστε στον χώρο R n με τη συνήθη γεωμετρική έννοια της καθετότητας. Πρόταση Το ορθογώνιο συμπλήρωμα S ενός υποσυνόλου S του διανυσματικού χώρου F n είναι διανυσματικός υπόχωρος. Ισχύει δε S = ( S ), όπου S παριστά τον υπόχωρο τον παραγόμενο από το υποσύνολο S. Απόδειξη. Η απόδειξη είναι άμεση συνέπεια της Πρότασης και αφίεται ως άσκηση. Ορισμός Έστω C F n ένας κώδικας επί του πεπερασμένου σώματος F. Το οθογώνιο συμπλήρωμα C κώδικα C. ό.έ.δ. ονομάζεται δυϊκός κώδικας του Προφανώς, από την προηγούμενη πρόταση, ο δυϊκός κώδικας ενός κώδικα είναι γραμμικός κώδικας. Πρόταση Έστω C 1, C 2 δύο κώδικες με C 1 C 2. Τότε ισχύει C 2 C 1. Απόδειξη. Έστω c C 2. Η (κωδικο)λέξη c είναι κάθετη προς κάθε στοιχείο του κώδικα C 2, άρα κάθε στοιχείο του C 1 είναι κάθετο προς τη c, αφού C 1, C 2. Δηλαδή η c C 1. ό.έ.δ.

17 2.2. Δυϊκοί κώδικες 89 Έστω C = {c 1, c 2,, c m } F n ένας κώδικας. Μπορούμε να περιγράψουμε τα στοιχεία του δυϊκού κώδικα C ως εξής: Για x = (x 1, x 2,, x n ) C, έχουμε x, c i = 0 για i = 1, 2,, m. Επομένως, αν c i = (c i1, c i2,, c in ), i = 1, 2,, m, οι προηγούμενες σχέσεις γίνονται: c 11 x 1 + c 12 x c 1n x n = 0 c 21 x 1 + c 22 x c 2n x n = 0 c i1 x 1 + c i2 x c in x n = 0 c m1 x 1 + c m2 x c mn x n = 0. Δηλαδή τα στοιχεία του δυϊκού κώδικα αποτελούν τη λύση ενός ομογενούς γραμμικού συστήματος. Έστω ο πίνακας: P = c 11 c 12 c 1n c 21 c 22 c 2n c i1 c i2 c in c m1 c m2 c mn. Δηλαδή οι γραμμές του πίνακα P είναι οι (κωδικο)λέξεις του κώδικα C. Το προηγούμενο σύστημα θα μπορούσε να γραφεί υπό τη μορφή: (x 1, x 2,, x n )P t = 0. Οι προηγούμενες εξισώσεις ονομάζονται εξισώσεις ελέγχου ισοτιμίας και ο πίνακας P ονομάζεται πίνακας ελέγχου ισοτιμίας για τον δυϊκό κώδικα C. Όπως είναι γνωστόν ο χώρος των λύσεων του προηγουμένου συστήματος έχει διάσταση ίση με n r, όπου r είναι η τάξη r(p) του πίνακα P. Δηλαδή ο δυϊκός κώδικας C είναι ένας γραμμικός κώδικας διάστασης n r. Παραδείγματα Έστω C ο 5 δικός κώδικας { 3013, 2004, 1012 }. Ο δυϊκός κώδικας είναι ο C = {x = x 1 x 2 x 3 x 4 Z 4 5 xpt = 0}, όπου

18 90 Κεφάλαιο 2. Γραμμικοί Κώδικες P είναι ο πίνακας ελέγχου ισοτιμίας και έχει ως γραμμές τα στοιχεία του κώδικα C. Δηλαδή τα στοιχεία του C είναι η λύση του συστήματος: c3x 1 + 0x 2 + x 3 + 3x 4 = 0 2x 1 + 0x 2 + 0x 3 + 4x 4 = 0 x 1 + 0x 2 + x 3 + 2x 4 = 0. Ο πίνακας ελέγχου ισοτιμίας έχει τάξη ίση με 3 (γιατί;). Επομένως, η διάσταση του δυϊκού κώδικα C είναι ίση με 4 3 = 1, άρα ο C αποτελείται από 5 1 στοιχεία. (Θα μπορούσατε να τα υπολογίσετε; Θα μπορούσατε να υπολογίσετε μια βάση του;). 2. Έστω C ο 2 δικός κώδικας { 1011, 0001, 1010 }. Ο δυϊκός κώδικας είναι ο C = { x =, x 1 x 2 x 3 x 4 Z 4 2 xpt = 0}, όπου P είναι ο πίνακας ελέγχου ισοτιμίας και έχει ως γραμμές τα στοιχεία του κώδικα C. Δηλαδή τα στοιχεία του C είναι η λύση του συστήματος: x 1 + 0x 2 + x 3 + x 4 = 0 0x 1 + 0x 2 + 0x 3 + x 4 = 0 x 1 + 0x 2 + x 3 + 0x 4 = 0. Ο πίνακας ελέγχου ισοτιμίας έχει τάξη ίση με δύο (γιατί;). Επομένως, η διάσταση του δυϊκού κώδικα C είναι ίση με 4 2 = 2, άρα ο C αποτελείται από 2 2 στοιχεία. (Θα μπορούσατε να τα υπολογίσετε; Θα μπορούσατε να υπολογίσετε μια βάση του;). Στο αμέσως προηγούμενο παράδειγμα οι γραμμές του πίνακα δεν είναι γραμμικώς ανεξάρτητες. Συγκεκριμένα, η δεύτερη γραμμή είναι το άθροισμα της πρώτης και τρίτης γραμμής. Επομένως, για τον υπολογισμό των στοιχείων του δυϊκού κώδικα C θα μπορούσαμε να απαλείψουμε την δεύτερη γραμμή του αντίστοιχου ομογενούς συστήματος. Δηλαδή ο κώδικας C έχει και έναν άλλο πίνακα ελέγχου ισοτιμίας, τον: P = ( ).

19 2.2. Δυϊκοί κώδικες 91 Η έννοια του πίνακα ελέγχου ισοτιμίας (και των εξισώσεων ελέγχου ισοτιμίας) έχει ορισθεί, προς το παρόν, για τον δυϊκό κώδικα C ενός (τυχαίου) κώδικα C. Στα επόμενα, θα δούμε ότι για κάθε γραμμικό κώδικα μπορεί να ορισθεί ένας πίνακας ελέγχου ισοτιμίας και θα διευκρινίσουμε τι σημαίνει ένας κώδικας να έχει πολλούς πίνακες ελέγχου ισοτιμίας. Ορισμός Έστω C ένας κώδικας μήκους n με στοιχεία από το σώμα F. Αν υπάρχει s n πίνακας P με την ιδιότητα C = { c F n cp t = 0}, τότε ο πίνακας P θα λέγεται πίνακας ελέγχου ισοτιμίας για τον κώδικα C. Παρατήρηση Αν υπάρχει πίνακας ισοτιμίας, έστω P, για τον κώδικα C, τότε ο κώδικας είναι γραμμικός. Πράγματι, έστω c 1, c 2 C, τότε (c 1 + c 2 )P t = c 1 P t + c 2 P t = = 0. Δηλαδή c 1 + c 2 C. Επίσης, για λ F και c C έχουμε (λc)p t = λ(cp t ) = λ0 = 0, επομένως λc C. Άρα, ο κώδικας C είναι γραμμικός. Σημείωση: Θα μπορούσαμε να επιχειρηματολογίσουμε και ως εξής: Από τον τρόπο ορισμού του πίνακα ελέγχου ισοτιμίας προκύπτει ότι ο κώδικας είναι ο πυρήνας της γραμμικής απεικόνισης με πεδίο ορισμού τον διανυσματικό χώρο F n, η οποία ορίζεται από τον πίνακα P t. Άρα, ο κώδικας C είναι γραμμικός. Πρόταση Έστω C ένας [n, k, d] γραμμικός κώδικας και G ένας γεννήτορας πίνακας. Ένας s n πίνακας P με στοιχεία από το σώμα F του κώδικα και τάξη r(p) ίση με n k είναι πίνακας ελέγχου ισοτιμίας του κώδικα C, αν και μόνο αν GP t = 0. Απόδειξη. Ως γνωστόν ο κώδικας C είναι της μορφής: C = { (λ 1, λ 2,, λ k ) G, (λ 1, λ 2,, λ k ) F k }. Επομένως, για κάθε c C υπάρχουν λ 1, λ 2,, λ k F, έτσι ώστε c = (λ 1, λ 2,, λ k ) G. Υποθέτουμε ότι GP t = 0, τότε για κάθε c C έχουμε cp t = ((λ 1, λ 2,, λ k ) G) P t = (λ 1, λ 2,, λ k ) (G P t ) = 0. Δηλαδή C { x F n xp t = 0}. Αλλά σύμφωνα με την προηγούμενη παρατήρηση το σύνολο { x F n xp t = 0} είναι ο πυρήνας της γραμμικής απεικόνισης με

20 92 Κεφάλαιο 2. Γραμμικοί Κώδικες πεδίο ορισμού τον διανυσματικό χώρο F n, η οποία ορίζεται από τον πίνακα P t, επομένως έχει διάσταση ίση με n r(p t ) = n r(p) = n (n k) = k. Οπότε από τη σχέση C { x F n xp t = 0} έχουμε ότι C = { x F n xp t = 0}. Επομένως, σύμφωνα με τον ορισμό του πίνακα ελέγχου ισοτιμίας, ο πίνακας P είναι πίνακας ελέγχου ισοτιμίας για τον κώδικα C. Αντίστροφα, υποθέτουμε ότι ο πίνακας P είναι πίνακας ελέγχου ισοτιμίας για τον κώδικα C. Τότε από τις σχέσεις: C = {x F n xp t = 0} και C = {(λ 1, λ 2,, λ k ) G, (λ 1, λ 2,, λ k ) F k } έπεται ότι GP t = 0. ό.έ.δ. Θεώρημα Έστω C ένας [n, k, d] γραμμικός κώδικας και G ένας γεννήτορας πίνακας. 1. Ο πίνακας G είναι πίνακας ελέγχου ισοτιμίας του δυϊκού γραμμικού κώδικα C. 2. O δυϊκός κώδικας C έχει διάσταση ίση με n k. 3. C = (C ). 4. Αν H ένας γεννήτορας πίνακας του δυϊκού κώδικα C, τότε ο H είναι πίνακας ελέγχου ισοτιμίας του γραμμικού κώδικα C. Απόδειξη. 1. Έστω u C. Τότε για κάθε c C έχουμε c, u = cu t = 0. Από τον ορισμό του γεννήτορα πίνακα έχουμε ότι: C = { (λ 1, λ 2,, λ k ) G (λ 1, λ 2,, λ k ) F k }. Οπότε από την προηγούμενη σχέση έχουμε ((λ 1, λ 2,, λ k ) G)u t = 0, για κάθε (λ 1, λ 2,, λ k ) F k, δηλαδή (λ 1, λ 2,, λ k ) (Gu t ) = 0, για κάθε (λ 1, λ 2,, λ k ) F k. Αυτό σημαίνει ότι Gu t = 0, δηλαδή ug t = 0, το οποίο αποδεικνύει ότι ο πίνακας G είναι πίνακας ελέγχου ισοτιμίας του δυϊκού κώδικα C. 2. Έχουμε επισημάνει ότι ο δυϊκός κώδικας C έχει διάσταση ίση με n r, όπου r είναι η τάξη r(g) του πίνακα ελέγχου ισοτιμίας G. Αλλά

21 2.2. Δυϊκοί κώδικες 93 ο πίνακας G, ως γεννήτορας πίνακας του κώδικα C, έχει τάξη ίση με τη διάσταση του C, άρα r(g) = k. Δηλαδή ο δυϊκός κώδικας C έχει διάσταση ίση με n k. 3. Από τον ορισμό του δυϊκού κώδικα έχουμε ότι C (C ). Από το 2. έχουμε ότι dim(c ) = n dim C = n (n k) = k = dim C. Οπότε C = (C ). 4. Από το (1.) έχουμε ότι ο γεννήτορας πίνακας H του δυϊκού κώδικα C είναι πίνακας ελέγχου ισοτιμίας του κώδικα (C ) = C. ό.έ.δ. Πόρισμα Κάθε s n πίνακας P με στοιχεία από ένα πεπερασμένο σώμα F είναι πίνακας ελέγχου ισοτιμίας ενός (μοναδικού) γραμμικού κώδικα C F n. 2. Κάθε k n πίνακας A με στοιχεία από ένα πεπερασμένο σώμα F με τις γραμμές του γραμμικά ανεξάρτητες είναι γεννήτορας πίνακας ενός γραμμικού κώδικα C F n και πίνακας ελέγχου ισοτιμίας του δυϊκού γραμμικού κώδικα C F n. 3. Κάθε γραμμικός κώδικας έχει (τουλάχιστον) ένα πίνακα ελέγχου ισοτιμίας. Απόδειξη. 1. Έστω C = { c F n cp t = 0} το σύνολο λύσεων του ομογενούς συστήματος (x 1, x 2,, x n )P t = 0. Το σύνολο αυτό αποτελεί διανυσματικό υπόχωρο του F n, άρα ο C είναι γραμμικός. 2. Άμεσο από τα προηγούμενα. 3. Άμεσο από το (4.) του προηγουμένου θεωρήματος. ό.έ.δ. Παρατηρήσεις Στο (1.) του προηγουμένου πορίσματος ο κώδικας που ορίζεται είναι μοναδικός, ως ο χώρος των λύσεων ένος ομογενούς συστήματος. Επίσης, δεν αναφέρεται τίποτε για την τάξη r(p) του πίνακα. Απλώς να έχουμε υπ οψη ότι η διάσταση του κώδικα C είναι

22 94 Κεφάλαιο 2. Γραμμικοί Κώδικες ίση με n r(p), (άρα στην ακραία περίπτωση, όπου r(p) = n, ο πίνακας P είναι πίνακας ελέγχου ισοτιμίας του μηδενικού κώδικα). 2. Στο (3.) του προηγουμένου πορίσματος αναφέρουμε ότι ένας κώδικας έχει τουλάχιστον ένα πίνακα ελέγχου ισοτιμίας. Επίσης, στο τελευταίο παράδειγμα πριν τον ορισμο είχαμε επισημάνει ότι ένας κώδικας μπορεί να έχει περισσότερους του ενός πίνακες ελέγχου ισοτιμίας. Πράγματι, για έναν γραμμικό κώδικα μήκους n (δηλαδή έναν διανυσματικό υπόχωρο του F n ) μπορούμε να κατασκευάσουμε πολλά ομογενή γραμμικά συστήματα τα οποία να έχουν ως χώρο λύσεων τον δοθέντα κώδικα (γιατί;). 3. Προσοχή! Ένας γεννήτορας πίνακας είναι πάντα ένας πίνακας ισοτιμίας ενός (του δυϊκού) κώδικα. Ένας πίνακας ελέγχου ισοτιμίας δεν είναι κατ ανάγκην ένας γεννήτορας πίνακας ενός κώδικα³. Παραδείγματα Θεωρούμε τον πίνακα: G = ( ) με στοιχεία στο Z 2. Ο G είναι γεννήτορας πίνακας του γραμμικού κώδικα C = {00000, 11100, 00011, 11111} (γιατί;) και πίνακας ελέγχου ισοτιμίας για τον δυϊκό κώδικα: Ο πίνακας: C = {x = x 1 x 2 x 3 x 4 x 5 Z 5 2 xgt = 0} = {00000, 00011, 11000, 11011, 01100, 01111, 10100, 10111}. H = είναι γεννήτορας πίνακας του δυϊκού κώδικα C (γιατί;) και πίνακας ελέγχου ισοτιμίας για τον κώδικα C. ³Για τον λόγο αυτόν, πολλοί συγγραφείς, εξ ορισμού, για έναν [n, k, d] γραμμικό κώδικα C απαιτούν ένας πίνακας ελέγχου ισοτιμίας να έχει n k το πλήθος γραμμές (όση είναι η τάξη του).

23 2.2. Δυϊκοί κώδικες Έστω: G = ( ) ο πίνακας του προηγουμένου παραδείγματος, αλλά τώρα τα στοιχεία του να θεωρούνται ως στοιχεία του Z 3. Ο G είναι γεννήτορας πίνακας του γραμμικού κώδικα: C = { 00000, 11100, 00011, 11111, 22200, 00022, 11122, 22211, } (γιατί;) και πίνακας ελέγχου ισοτιμίας για το δυϊκό κώδικα: C = {x = x 1 x 2 x 3 x 4 x 5 Z 5 3 xgt = 0}. Ο δυϊκός κώδικας έχει 27 το πλήθος στοιχεία (μπορείτε να τα υπολογίσετε;). Ο πίνακας: H = είναι γεννήτορας πίνακας του δυϊκού κώδικα C (γιατί;) και πίνακας ελέγχου ισοτιμίας για τον κώδικα C. Στα προηγούμενα παραδείγματα για να υπολογίσουμε έναν πίνακα ελέγχου ισοτιμίας ενός γραμμικού κώδικα υπολογίζαμε έναν γεννήτορα πίνακα του αντίστοιχου δυϊκού κώδικα. Θα κλείσουμε την παράγραφο με μια αναφορά σε γραμμικούς κώδικες, οι οποίοι έχουν γεννήτορα πίνακα σε ανηγμένη κλιμακωτή μορφή και θα εξετάσουμε τους αντίστοιχους πίνακες ελέγχου ισοτιμίας. Θεώρημα Ένας γραμμικός κώδικας C μήκους n έχει ως γεννήτορα πίνακα έναν πίνακα της μορφής G = [I k B], αν και μόνο αν ο πίνακας P = [ B t I n k ] είναι ένας πίνακας ελέγχου ισοτιμίας για τον κώδικα C.

24 96 Κεφάλαιο 2. Γραμμικοί Κώδικες Απόδειξη. Ας υπολογίσουμε το γινόμενο της i γραμμής του πίνακα G με την j στήλη του πίνακα P t (θεωρούμενες ως πίνακες). (0 1 0 b i1 b i,n k ) b 1j b kj = b ij + b ij = 0. Επομένως έχουμε ότι G P t = 0. Οπότε από την πρόταση έπεται το αποτέλεσμα, καθότι η τάξη του πίνακα P = [ B t I n k ] είναι ίση με n k. ό.έ.δ. Έχουμε δει (Πόρισμα ) ότι κάθε γραμμικός κώδικας C είναι ισοδύναμος με έναν γραμμικό κώδικα D, ο οποίος έχει έναν γεννήτορα πίνακα της μορφής G = [I k B]. Στην περίπτωση αυτή, ο υπολογισμός του πίνακα ελέγχου ισοτιμίας P = [ B t I n k ] είναι πλέον άμεσος. Παράδειγμα Έστω ο 3 δικός γραμμικός κώδικας: C = { 00000, 10022, 01022, 11011, 21000, 12000, 20011, 02011, } (γιατί είναι γραμμικός;). Ένας γεννήτορας πίνακας είναι ο πίνακας: G = ( ) (γιατί ο G είναι γεννήτορας πίνακας;). Οπότε ο πίνακας: P = είναι πίνακας ελέγχου ισοτιμίας για τον κώδικα C.

25 2.2. Δυϊκοί κώδικες Αυτοδυϊκοί κώδικες Όπως είναι γνωστό από τη Γραμμική Άλγεβρα, όταν έχουμε έναν διανυσματικό χώρο επί του σώματος των πραγματικών αριθμών, τότε δεν υπάρχουν μη μηδενικά διανύσματα τα οποία να είναι κάθετα (ως προς το γνωστό εσωτερικό γινόμενο) προς τον εαυτό τους. Στην περίπτωση όμως που έχουμε διανυσματικούς χώρους με συντελεστές από ένα πεπερασμένο σώμα τα πράγματα είναι διαφορετικά. Στο Παράδειγμα παρατηρούμε ότι η (κωδικο)λέξη είναι κάθετη στον εαυτό της, όπως είχαμε επισημάνει κάτι ανάλογο και στο Παράδειγμα 2.2.5(2). Εδώ θα ασχοληθούμε με γραμμικούς κώδικες στους οποίους κάθε στοιχείο είναι κάθετο προς όλα τα στοιχεία του κώδικα και, επιπλέον, αν μια λέξη είναι κάθετη σε κάθε (κωδικο)λέξη, τότε αυτή η λέξη είναι αναγκαστικά στοιχείο του κώδικα. Ορισμός Ένας γραμμικός κώδικας C λέγεται αυτοδυϊκός αν ισχύει C = C. Παράδειγμα Προφανώς (γιατί;) ο δυαδικός γραμμικός κώδικας: C = { 0000, 1100, 0011, 1111 } είναι αυτοδυϊκός. Οι κυριώτερες ιδιότητες ενός αυτοδυϊκού κώδικα συνοψίζονται στο επόμενο θεώρημα. Θεώρημα Έστω C ένας αυτοδυϊκός γραμμικός κώδικας. Τότε για κάθε δύο γεννήτορες πίνακες G και D του C ισχύει G D t = Ένας αυτοδυϊκός κώδικας C έχει άρτιο μήκος n = 2k και διάσταση ίση με k. Απόδειξη. 1. Ως γνωστόν, οι γραμμές ενός γεννήτορα πίνακα ένος κώδικα αποτελούνται από τα διανύσματα μιας βάσης του κώδικα. Έστω B = { b 1, b 2,, b k, } και Δ = { d 1, d 2,, d k, } δύο βάσεις του κώδικα

26 98 Κεφάλαιο 2. Γραμμικοί Κώδικες C, έτσι ώστε οι αντίστοιχοι γεννήτορες πίνακες να είναι: G = b 1 b 2 b k και D = d 1 d 2 d k. Έχουμε υποθέσει ότι ο κώδικας είναι αυτοδυϊκός. Επομένως για: b i = (b i1, b i2,, b in ) B και d j = (d j1, d j2,, d jn ) Δ έχουμε b i, d j = b i1 d j1 + b i2 d j2 + + b in d jn = 0. Αυτό ισχύει για όλα τα i, j = 1, 2,, n. Δηλαδή G D t = Ως γνωστόν, για τον δυϊκό κώδικα έχουμε dim(c ) = n dim(c), όπου n είναι το μήκος του κώδικα. Οπότε το αποτέλεσμα είναι άμεσο. ό.έ.δ. Παρατήρηση Το αντίστροφο του (1.) του προηγουμένου θεωρήματος δεν ισχύει. Για παράδειγμα, ο δυαδικός κώδικας C = { 0000, 1100 } είναι γραμμικός, έχει διάσταση 1 και ο (μοναδικός) γεννήτορας πίνακας είναι ο πίνακας γραμμή G = ( ). Προφανώς ισχύει GG = 0, αλλά ο κώδικας δεν είναι αυτοδυϊκός, αφού 1100, 0011 = 0 και 0011 C. Aν, επιπλέον, υποθέσουμε ότι ο κώδικας C έχει άρτιο μήκος n = 2k και διάσταση ίση με k, τότε ισχύει το αντίστροφο. Πράγματι, υποθέτουμε ότι G D t = 0. Έστω c, d C, εκφράζουμε το c ως γραμμικό συνδυασμό των στοιχείων της βάσης B και το d ως γραμμικό συνδυασμό των στοιχείων της βάσης Δ, δηλαδή υπάρχουν λ 1, λ 2,, λ k F, έτσι ώστε c = λ 1 b 1 + λ 2 b λ k b k και μ 1, μ 2,, μ k F, έτσι ώστε d = μ 1 d 1 + μ 2 d μ k d k. Τότε από τις ιδιότητες που αναφέρονται στην Πρόταση και από την υπόθεση ότι G D t = 0 εύκολα έπεται ότι c, d = 0. Δηλαδή C C, επειδή όμως dim(c) = k = n k = dim(c ), το αποτέλεσμα έπεται. H επόμενη πρόταση μας δίνει μια ικανή συνθήκη για την ύπαρξη αυτοδυϊκών κωδίκων.

27 2.2. Δυϊκοί κώδικες 99 Πρόταση Έστω p πρώτος αριθμός της μορφής p = 4r + 1. Τότε για κάθε άρτιο θετικό ακέραιο n = 2k υπάρχει αυτοδυϊκός κώδικας επί του Z p με μήκος n. Απόδειξη. Επειδή ο p είναι της μορφής p = 4r+1, υπάρχουν θετικοί ακέραιοι a και b, έτσι ώστε p = a 2 + b 2. Κατασκευάζουμε τις λέξεις μήκους n e 1 = ab o, e 2 = 00ab o,, e k = 00 ab. Είναι εύκολο να ελέγξουμε ότι τα e i είναι γραμμικώς ανεξάρτητα και ότι ο κώδικας που παράγουν είναι αυτοδυϊκός. ό.έ.δ. Παρατηρήσεις Στην προηγούμενη πρόταση ισχυριστήκαμε ότι για τον p = 4r + 1 υπάρχουν θετικοί ακέραιοι a και b, έτσι ώστε p = a 2 + b 2. Υπάρχει το εξής θεώρημα στη Θεωρία Αριθμών. Ένας περιττός πρώτος p μπορεί να γραφεί ως άθροισμα δύο τετραγώνων (p = a 2 + b 2 ), αν και μόνο αν είναι της μορφής p = 4r + 1. Μάλιστα δε τα a και b είναι μοναδικά. 2. Υπάρχει και ένα άλλο θεώρημα στη Θεωρία Αριθμών. Ένας περιττός πρώτος p μπορεί να γραφεί ως άθροισμα τεσσάρων τετραγώνων⁴. Οπότε μπορούμε να αποδείξουμε ότι αν p είναι ένας πρώτος της μορφής p = 4r + 3 και ο n είναι ένας θετικός ακέραιος της μορφής n = 4m, τότε υπάρχει αυτοδυϊκός κώδικας επί του Z p με μήκος ίσον με n Υπολογισμός της ελάχιστης απόστασης σε έναν γραμμικό κώδικα Πρόταση Έστω C ένας [n, k, d] γραμμικός κώδικας με πίνακα ελέγχου ισοτιμίας P. H ελάχιστη απόσταση d είναι ίση με τον μικρότερο αριθμό γραμμικών εξαρτημένων στηλών του P, (δηλαδή υπάρχουν d το πλήθος γραμμικά εξαρτημένες στήλες του P και κάθε d 1 το πλήθος στήλες του είναι γραμμικά ανεξάτητες). ⁴Ανατρέξτε σε ένα εγχειρίδιο Θεωρίας Αριθμών για αποδείξεις αυτών των θεωρημάτων, για παράδειγμα στο Niven, I. and Zuckerman, H.S. and Montgomery, H.L. [1991].

28 100 Κεφάλαιο 2. Γραμμικοί Κώδικες Απόδειξη. Έστω p 1, p 2,, p n οι στήλες του πίνακα P. Υποθέτουμε ότι από αυτές w το πλήθος είναι γραμμικά εξαρτημένες με το w το ελάχιστο δυνατόν. Τότε υπάρχουν συντελεστές c 1, c 2,, c n από το αλφάβητο F εκ των οποίων οι w το πλήθος είναι διάφοροι του μηδενός και οι υπόλοιποι είναι μηδέν, έτσι ώστε c 1 p 1 + c 2 p c n p n = 0. Πράγματι, αν υποθέσουμε (άνευ βλάβης) ότι οι πρώτες p 1, p 2,, p w στήλες είναι γραμμικά εξαρτημένες και δεν υπάρχει γνήσιο υποσύνολό τους που να είναι γραμμικά εξαρτημένο, τότε σε κάθε γραμμικό συνδυασμό τους λ 1 p 1 + λ 2 p λ w p w = 0 όλοι οι συντελεστές πρέπει να είναι διάφοροι του μηδενός. Διαφορετικά, αν ένας ήταν μηδέν, τότε θα υπήρχαν λιγότερα από w το πλήθος γραμμικά εξαρτημενες στήλες (γιατί;). Επομένως, βλέπουμε ότι (c 1, c 2,, c n ) P t = 0. Η τελευταία σχέση ισοδυναμεί με το ότι η λέξη c = c 1 c 2 c n ανήκει στον κώδικα C. Δηλαδή έχουμε μια λέξη βάρους w, η οποία ανήκει στον κώδικα, οπότε από το Θεώρημα έχουμε ότι d w. Eπίσης, αν c είναι μια (κωδικο)λέξη με βάρος ίσο με την ελάχιστη απόσταση του κώδικα, τότε για τον πίνακα P έχουμε cp t = 0. Άρα d το πλήθος στήλες του πίνακα, που αντιστοιχούν στα μη μηδενικά στοιχειά της c, είναι γραμμικά εξαρτημένες. Οπότε w d και το αποτέλεσμα έπεται. ό.έ.δ. Παράδειγμα Θεωρούμε τον γραμμικό κώδικα D επί του Z 11 με πίνακα ελέγχου ισοτιμίας τον: P = ( ). Ο κώδικας αυτός είναι ένας [10, 8] κώδικας και θέλουμε να υπολογίσουμε την ελάχιστη απόστασή του. Επειδή σε κάθε στήλη του πίνακα το πρώτο στοιχείο είναι 1, προφανώς ανά δύο οι στήλες είναι γραμμικά ανεξάρτητες (γιατί;). Αλλά οι τρεις πρώτες στήλες είναι γραμμικά εξαρτημένες, καθότι έχουμε ( 1 3) = 10( 1 1) + 2( 1 2) (οι πράξεις γίνονται στο Z 11 ). Επομένως, από την προηγούμενη πρόταση έχουμε ότι η ελάχιστη απόσταση του κώδικα D είναι ίση με τρία.

29 2.2. Δυϊκοί κώδικες 101 Παρατήρηση Στη σελίδα 48 είχαμε ασχοληθεί με τον κώδικα C = { c = x 1 x 2 x 10 Z x 10 = x 1 + 2x 2 + 3x x 9 } και είχαμε επισημάνει ότι ο C είναι ένας διανυσματικός χώρος επί του σώματος Z 11 με διάσταση 9 και ελάχιστη απόσταση ίση με 2. Δεν είναι δύσκολο να δούμε ότι ο κώδικας αυτός έχει ως πίνακα ελέγχου ισοτιμίας τον πίνακα H = ( ) και ότι ο προηγούμενος κώδικας D προέρχεται από σμίκρυνση του κώδικα C, αφού ο πίνακας ελέγχου ισοτιμίας του D προέρχεται από τον πίνακα ελέγχου ισοτιμίας του C με την επισύναψη μιας επιπλέον γραμμής, η οποία δεν είναι πολλαπλάσιο της ήδη υπάρχουσας γραμμής. Επίσης, είχαμε δει ότι ο κώδικας ISBN προέρχεται από σμίκρυνση του κώδικα C. Εδώ είναι ευκαιρία να επισημάνουμε πάλι ότι ο κώδικας ISBN δεν είναι γραμμικός. Πράγματι, το διανύσμα a = είναι μια (κωδικο)λέξη του κώδικα ISBN, αλλά το a + a = X X X X δεν ανήκει στον κώδικα ISBN. Στην παράγραφο είχαμε ασχοληθεί με το κάτω φράγμα Gilbert- Varshamov. Εδώ θα δούμε ότι το φράγμα αυτό μπορεί να βελτιωθεί αν θεωρήσουμε γραμμικούς κώδικες. Πρόταση (Κάτω φράγμα των Gilbert-Varshamov για γραμμικούς κώδικες). Υπάρχει ένας [n, k] γραμμικός κώδικας με ελάχιστη απόσταση τουλάχιστον d, επί ενός σώματος F με q το πλήθος στοιχεία, αρκεί να ισχύει: d 2 q k < q n / i = 0 ( n 1 )(q 1) i. i Επομένως, αν k είναι ο μεγαλύτερος ακέραιος που ικανοποιεί την παραπάνω ανισότητα, τότε A q (n, d) q k. Απόδειξη. Αν μπορέσουμε να κατασκευάσουμε έναν (n k) n πίνακα H με στοιχεία από το σώμα F, έτσι ώστε κάθε σύνολο με d 1 το πλήθος από τις στήλες του να είναι γραμμικά ανεξάρτητο, τότε υπάρχει γραμμικός κώδικας με πίνακα ελέγχου ισοτιμίας τον πίνακα αυτό (Πόρισμα ). Σύμφωνα με

30 102 Κεφάλαιο 2. Γραμμικοί Κώδικες την προηγούμενη πρόταση η ελάχιστη απόσταση αυτού του κώδικα θα είναι τουλάχιστον ίση με d και θα έχουμε τελειώσει. Ως πρώτη στήλη μπορούμε να επιλέξουμε οποιαδήποτε μη μηδενική (n k) άδα. Ως δεύτερη στήλη επιλέγουμε οποιαδήποτε (n k) άδα αρκεί να μην είναι πολλαπλάσιο της πρώτης στήλης. Ως τρίτη στήλη επιλέγουμε οποιαδήποτε (n k) άδα αρκεί να μην είναι γραμμικός συνδυασμός των δύο προηγουμένων. Γενικά, σκοπός μας είναι να επιλέξουμε την i στήλη, έτσι ώστε να μην είναι γραμμικός συνδυασμός οποιωνδήποτε d 2 (ή λιγότερων) το πλήθος στηλών από τις i 1 το πλήθος στήλες που έχουν ήδη επιλεγεί. Δηλαδή αν έχουμε επιλέξει i 1 το πλήθος στήλες και πάρουμε τους γραμμικούς υπόχωρους του F n k διάστασης μικρότερης ή ίσης d 2 που παράγονται από στήλες που έχουν ήδη επιλεγεί, η i οστή στήλη δεν πρέπει να βρίσκεται σε κανέναν από αυτούς τους υπόχωρους. Έστω j (j d 2) το πλήθος στήλες από τις i 1 το πλήθος που έχουμε επιλέξει. Ας υπολογίσουμε το πλήθος των γραμμικών συνδυασμών (με μη μηδενικούς συντελεστές) που μπορούμε να σχηματίσουμε με αυτές τις στήλες. Υπάρχουν (q 1) j επιλογές μη μηδενικών συντελεστών, για κάθε μια από αυτές τις επιλογές έχουμε και έναν γραμμικό συνδυασμό. Τώρα τις j το πλήθος στήλες μπορούμε να τις επιλέξουμε με ( i 1 j ) το πλήθος τρόπους. Άρα, τελικά, έχουμε ( i 1 j )(q 1) j το πλήθος γραμμικούς συνδυασμούς των j το πλήθος στηλών. Αθροίζοντας ως προς j έχουμε ότι το πλήθος των γραμμικών συνδυασμών από d 2 ή λιγότερες το πλήθος στήλες είναι ίσο με N i = d 2 j=1 (i 1 j )(q 1) j. Επομένως, η i στήλη μπορεί να επιλεγεί από τα υπόλοιπα (μη μηδενικά) στοιχεία του διανυσματικού χώρου F n k. Τα μη μηδενικά στοιχεία του F n k είναι q n k 1. Επομένως, για να μπορούμε να επιλέξουμε την i στήλη πρέπει να ισχύει N i < q n k 1. Τελικά, για να μπορούμε να επιλέξουμε και την n οστή στήλη πρέπει και αρκεί να ισχύει N n < q n k 1, δηλαδή πρέπει και αρκεί να ισχύει d 2 j=1 (n 1 j )(q 1) j < q n k 1 ή ισοδύναμα d 2 j=0 (n 1 j )(q 1) j < q n k. Η τελευταία σχέση όμως ισχύει από την υπόθεση, επομένως έχουμε αποδείξει το ζητούμενο. ό.έ.δ. Παρατήρηση Αν θελήσουμε να συγκρίνουμε το κάτω φράγμα Gilbert- Varshamov στη γενική του μορφή (Θεώρημα ) με το κάτω φράγμα

31 2.2. Δυϊκοί κώδικες 103 Gilbert-Varshamov για γραμμικούς κώδικες που επιτυγχάνεται στην προηγούμενη πρόταση, από το επόμενο παράδειγμα θα δούμε ότι το φράγμα Gilbert-Varshamov για γραμμικούς κώδικες είναι πολύ καλύτερο. Θα πρέπει όμως να σημειωθεί ότι το πρώτο φράγμα αναφέρεται γενικά σε όλους τους κώδικες, ενώ το δεύτερο αναφέρεται σε γραμμικούς κώδικες. Παράδειγμα. Από το Θεώρημα έχουμε ότι A 2 (5, 3) ( 5 1) + ( 5 2) = 2. Aπό την Πρόταση έπεται ότι υπάρχει ένας δυαδικός [5, k, 3] γραμμικός κώδικας αρκεί να ισχύει 2 k < ( 4 1) = 32. Οπότε για k = 2 έχουμε ότι 5 υπάρχει ένας δυαδικός [5, 2, 3] γραμμικός κώδικας, επομένως A 2 (5, 3) 4. Αν ανατρέξουμε στον πίνακα, 1.2 θα δούμε ότι A 2 (5, 3) = 4, δηλαδή το A 2 (5, 3) λαμβάνει την κατώτερη (επιτρεπόμενη) τιμή Ασκήσεις 1. Να απαντήσετε σε όλα τα γιατί;, τα οποία συναντήσατε κατά την μελέτη της παραγράφου αυτής. 2. Έστω A, B δύο υποσύνολα του Z n p, με την ιδιότητα κάθε στοιχείο του A να είναι κάθετο σε κάθε στοιχείο του B, δηλαδή < a, b > = 0 για κάθε a A, b B. Υποθέτουμε ότι A = p k και B p n k Δείξτε ότι το A είναι ένας γραμμικός κώδικας. Υπολογίστε τον δυϊκό του. 3. Έστω C ένας δυαδικός γραμμικός κώδικας μήκους n. Επιλέγουμε και σταθεροποιούμε ένα a Z n 2, το οποίο δεν ανήκει στον δυϊκό κώδικα C. Δείξτε ότι το πλήθος των στοιχείων c C, για τα οποία ισχύει c, a = 0, ισούται με το πλήθος των στοιχείων d C, για τα οποία ισχύει d, a = Να υπολογίσετε έναν πίνακα ελέγχου ισοτιμίας για τον n-επαναληπτικό κώδικα R q (n). Κατόπιν, να περιγράψετε τον δυϊκό κώδικα (R q (n)) και να υπολογίσετε τις παραμέτρους του.

32 104 Κεφάλαιο 2. Γραμμικοί Κώδικες 5. Δίνεται ο δυαδικός κώδικας C με πίνακα ελέγχου ισοτιμίας: P = και ο τριαδικός κώδικας D με γεννήτορα πίνακα τον ίδιο πίνακα P. Να υπολογίσετε την ελάχιστη απόσταση του C και του D. 6. Δείξτε ότι σε έναν αυτοδυϊκό [n, k, d] κώδικα C για την ελάχιστη απόστασή του ισχύει d = k Δείξτε ότι σε έναν δυαδικό αυτοδυϊκό κώδικα C όλες οι (κωδικο)λέξεις έχουν άρτιο βάρος. Επιπλέον, δείξτε ότι η λέξη 11 1 C. Ισχύει το αντίστροφο; 8. Δείξτε ότι για κάθε άρτιο θετικό ακέραιο n υπάρχει ένας δυαδικός αυτοδυϊκός κώδικας μήκους n. 9. Να κατασκευάσετε έναν δυαδικό αυτοδυϊκό κώδικα μήκους 8. Να υπολογίσετε την ελάχιστη απόστασή του. 10. Δείξτε ότι το βάρος κάθε (κωδικο)λέξης σε έναν τριαδικό αυτοδυϊκό κώδικα είναι πολλαπλάσιο του τρία. 11. Δείξτε ότι οι λέξεις 1201 και 1012 παράγουν έναν τριαδικό αυτοδυϊκό κώδικα. Βρείτε όλα τα στοιχεία του. 12. Υπάρχει αυτοδυϊκός κώδικας μήκους 6 επί του σώματος Z 7 ; 13. Ένας γραμμικός κώδικας C λέγεται αυτο-ορθογώνιος, αν ισχύει C C. Δώστε ένα παράδειγμα ενός αυτο-ορθογώνιου κώδικα που δεν είναι αυτοδυϊκός. Έστω G ο γεννήτορας πίνακας ενός p αδικού κώδικα C με p = 2 ή 3. Δείξτε ότι ο C είναι αυτο-ορθογώνιος, αν και μόνο αν ανά δύο οι γραμμές του G είναι κάθετες και το βάρος κάθε γραμμής είναι πολλαπλάσιο του p.

33 2.2. Δυϊκοί κώδικες 105 Στην περίπτωση ενός δυαδικού αυτο-ορθογώνιου κώδικα να δείξετε ότι κάθε (κωδικο)λέξη είναι αρτίου βάρους και ότι η λέξη ανήκει στον δυϊκό κώδικα. 14. Έστω C ένας δυαδικός γραμμικός κώδικας. i) Αν ο C είναι αυτο-ορθογώνιος και έχει έναν γεννήτορα πίνακα, όπου κάθε γραμμή του έχει βάρος πολλαπλάσιο του τέσσερα, τότε κάθε (κωδικο)λέξη έχει βάρος πολλαπλάσιο του τέσσερα. ii) Αν κάθε (κωδικο)λέξη έχει βάρος πολλαπλάσιο του τέσσερα, τότε ο κώδικας είναι αυτο-ορθογώνιος. 15. Έστω C 1, C 2 δύο (μη μηδενικοί) γραμμικοί κώδικες επί του σώματος F με q το πλήθος στοιχεία με αντίστοιχα μήκη n 1 και n 2. Έστω: C 1 C 2 = {c 1 c 2 c 1 C 1 και c 2 C 2 } ο κώδικας, ο οποίος προκύπτει από την παράθεση των δύο κωδίκων (ιδέ Άσκηση ). Αν οι πίνακες H 1, H 2 είναι πίνακες ελέγχου ισοτιμίας των C 1 και C 2 αντίστοιχα. Δείξτε ότι ο πίνακας: ( H H 2 ) είναι ένας πίνακας ελέγχου ισοτιμίας του κώδικα C 1 C Έστω C, D γραμμικοί κώδικες του ιδίου μήκους με πίνακες ελέγχου ισοτιμίας P και Q αντίστοιχα. Δείξτε ότι ο κώδικας που προκύπτει από μια (u, u + v)-κατασκευή έχει ως πίνακα ελέγχου ισοτιμίας τον πίνακα: ( P 0 Q Q ) (ιδέ και Άσκηση ). 17. Να υπολογίσετε το κάτω φράγμα Gilbert-Varshamov στις ακόλουθες περιπτώσεις: A 2 (6, 3), A 2 (7, 3), A 2 (8, 5). Συγκρίνετε τα αποτελέσματα με τις τιμές του πίνακα στη σελίδα 63.

Το μόνο, ίσως, μειονέκτημά τους είναι ότι το μήκος τους υπόκειται σε περιορισμό από το πλήθος των στοιχείων του σώματος επί του οποίου ορίζονται.

Το μόνο, ίσως, μειονέκτημά τους είναι ότι το μήκος τους υπόκειται σε περιορισμό από το πλήθος των στοιχείων του σώματος επί του οποίου ορίζονται. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Κώδικες Reed-Solomo και συναφείς κώδικες To 1959 o Hocqueghe και, ανεξάρτητα, το 1960 οι Bose Ray-Chaudhuri επινόησαν μια κατηγορία κωδίκων τους λεγόμενους BCH κώδικες. Οι κώδικες αυτοί είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Διανυσματικοί Χώροι Ιωάννης Λυχναρόπουλος Μαθηματικός, MSc, PhD Διανυσματικός Χώρος επί του F Αλγεβρική δομή που αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Ενδιαφέροντες'' Κώδικες

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Ενδιαφέροντες'' Κώδικες ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ενδιαφέροντες'' Κώδικες Πολλές φορές προηγουμένως, αναφερθήκαμε στις ιδιότητες που έχει ένας κώδικας, π.χ. ως προς την αποτελεσματικότητά του να ανιχνεύει ή (και) να διορθώνει λάθη, ως προς

Διαβάστε περισσότερα

2.0 ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

2.0 ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ .0 ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Έστω διανύσματα που ανήκουν στο χώρο δ i = ( a i, ai,, ai) i =,,, και έστω γραμμικός συνδυασμός των i : xδ + x δ + + x δ = b που ισούται με το διάνυσμα b,

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Διανυσματικοί Χώροι Ιωάννης Λυχναρόπουλος Μαθηματικός, MSc, PhD Διανυσματικός Χώρος επί του F Αλγεβρική δομή που αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι Κεφάλαιο Διανυσματικοί Χώροι Διανυσματικοί χώροι - Βασικοί ορισμοί και ιδιότητες Θεωρούμε τρία διαφορετικά σύνολα: Διανυσματικοί Χώροι α) Το σύνολο διανυσμάτων (πινάκων με μία στήλη) με στοιχεία το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ 9ο Σετ Ασκήσεων (Λύσεις) Διανυσματικοί Χώροι

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ 9ο Σετ Ασκήσεων (Λύσεις) Διανυσματικοί Χώροι Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ 9ο Σετ Ασκήσεων (Λύσεις) Διανυσματικοί Χώροι Επιμέλεια: Ι. Λυχναρόπουλος. Δείξτε ότι ο V R εφοδιασμένος με τις ακόλουθες πράξεις (, a b) + (, d) ( a+, b+ d) και k ( ab, ) ( kakb,

Διαβάστε περισσότερα

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac Σημειώσεις μαθήματος Μ1212 Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Χρήστος Κουρουνιώτης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2014 Κεφάλαιο 1 Διανυσματικοί Χώροι Στο εισαγωγικό μάθημα Γραμμικής Άλγεβρας ξεκινήσαμε μελετώντας

Διαβάστε περισσότερα

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Παράρτημα Α Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Το παρόν παράρτημα βασίζεται στις σελίδες 671 8 του βιβλίου: Γ. Χ. Ψαλτάκης, Κβαντικά Συστήματα Πολλών Σωματιδίων (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο,

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις3 Διαγωνίσιμες Γραμμικές Απεικονίσεις

Ασκήσεις3 Διαγωνίσιμες Γραμμικές Απεικονίσεις Ασκήσεις 5 Βασικά σημεία Ιδιότητες ιδιόχωρων: Έστω,, Ισχύουν τα εξής Ασκήσεις Διαγωνίσιμες Γραμμικές Απεικονίσεις κάποιες διακεκριμένες ιδιοτιμές της γραμμικής απεικόνισης : V V, όπου o Αν v v 0, όπου

Διαβάστε περισσότερα

0 + a = a + 0 = a, a k, a + ( a) = ( a) + a = 0, 1 a = a 1 = a, a k, a a 1 = a 1 a = 1,

0 + a = a + 0 = a, a k, a + ( a) = ( a) + a = 0, 1 a = a 1 = a, a k, a a 1 = a 1 a = 1, I ΠΙΝΑΚΕΣ 11 Σώμα 111 Ορισμός: Ενα σύνολο k εφοδιασμένο με δύο πράξεις + και ονομάζεται σώμα αν ικανοποιούνται οι παρακάτω ιδιότητες: (Α (α (Προσεταιριστική ιδιότητα της πρόσθεσης (a + b + c = a + (b +

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119)

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΙΩΑΝΝΗΣ Α. ΤΣΑΓΡΑΚΗΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119) ΜΕΡΟΣ 5: ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ ΒΑΣΕΙΣ & ΔΙΑΣΤΑΣΗ Δ.Χ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Πρότυπα. x y x z για κάθε x, y, R με την ιδιότητα 1R. x για κάθε x R, iii) υπάρχει στοιχείο 1 R. ii) ( x y) z x ( y z)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Πρότυπα. x y x z για κάθε x, y, R με την ιδιότητα 1R. x για κάθε x R, iii) υπάρχει στοιχείο 1 R. ii) ( x y) z x ( y z) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Πρότυπα Στο κεφάλαιο αυτό θα υπενθυμίσουμε τις βασικές έννοιες που αφορούν πρότυπα πάνω από ένα δακτύλιο Θα περιοριστούμε στα πλέον απαραίτητα για αυτά που ακολουθούν στα άλλα κεφάλαια Η κατευθυντήρια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η Ημερομηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 20 Οκτωβρίου 2008

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η Ημερομηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 20 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) ΕΡΓΑΣΙΑ η Ημερομηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 0 Οκτωβρίου 008 Ημερομηνία παράδοσης της Εργασίας: Νοεμβρίου 008 Πριν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (Εξ. Ιουνίου - 02/07/08) ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (Εξ. Ιουνίου - 02/07/08) ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ονοματεπώνυμο:......... Α.Μ....... Ετος... ΑΙΘΟΥΣΑ:....... I. (περί τις 55μ. = ++5++. Σωστό ή Λάθος: ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (Εξ. Ιουνίου - //8 ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (αʹ Αν AB = BA όπου A, B τετραγωνικά και

Διαβάστε περισσότερα

Παραδείγματα Διανυσματικοί Χώροι Ι. Λυχναρόπουλος

Παραδείγματα Διανυσματικοί Χώροι Ι. Λυχναρόπουλος Παραδείγματα Διανυσματικοί Χώροι Ι. Λυχναρόπουλος Παράδειγμα Έστω το σύνολο V το σύνολο όλων των θετικών πραγματικών αριθμών εφοδιασμένο με την ακόλουθη πράξη της πρόσθεσης: y y με, y V και του πολλαπλασιασμού

Διαβάστε περισσότερα

Βάση και Διάσταση Διανυσματικού Χώρου

Βάση και Διάσταση Διανυσματικού Χώρου Βάση και Διάσταση Διανυσματικού Χώρου Έστω V ένας διανυσματικός χώρος επί του σώματος F. Ορισμός : Ένα υποσύνολο S του διανυσματικού χώρου V θα λέμε ότι είναι βάση του V αν ισχύει Α) Η θήκη του S παράγει

Διαβάστε περισσότερα

D = / Επιλέξτε, π.χ, το ακόλουθο απλό παράδειγμα: =[IA 1 ].

D = / Επιλέξτε, π.χ, το ακόλουθο απλό παράδειγμα: =[IA 1 ]. 4. Φυλλάδιο Ασκήσεων IV σύντομες λύσεις, ενδεικτικές απαντήσεις πολλαπλής επιλογής 4.. Άσκηση. Χρησιμοποιήστε τη διαδικασία Gauss-Jordan γιά να βρείτε τους αντιστρόφους των παρακάτω πινάκων, αν υπάρχουν.

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Τελική Εξέταση Ι. Λυχναρόπουλος

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Τελική Εξέταση Ι. Λυχναρόπουλος 6/6/06 Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Τελική Εξέταση Ι. Λυχναρόπουλος Άσκηση (Μονάδες ) 0 Δίνεται ο πίνακας A =. Nα υπολογίσετε την βαθμίδα του και να βρείτε τη διάσταση και από μία βάση α) του μηδενοχώρου

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις2 8. ; Αληθεύει ότι το (1, 0, 1, 2) είναι ιδιοδιάνυσμα της f ; b. Να βρεθούν οι ιδιοτιμές και τα ιδιοδιανύσματα της γραμμικής απεικόνισης 3 3

Ασκήσεις2 8. ; Αληθεύει ότι το (1, 0, 1, 2) είναι ιδιοδιάνυσμα της f ; b. Να βρεθούν οι ιδιοτιμές και τα ιδιοδιανύσματα της γραμμικής απεικόνισης 3 3 Ασκήσεις 8 Ασκήσεις Ιδιοτιμές και ιδιοδιανύσματα Βασικά σημεία Ορισμός ιδιοτιμων και ιδιοδιανυσμάτων, υπολογισμός τους Σε διακεκριμένες ιδιοτιμές αντιστοιχούν γραμμικά ανεξάρτητα ιδιοδιανύσματα Αν ΑΧ=λΧ,

Διαβάστε περισσότερα

b. Για κάθε θετικό ακέραιο m και για κάθε A. , υπάρχουν άπειρα το πλήθος πολυώνυμα ( x) [ x] m και ( A) 0.

b. Για κάθε θετικό ακέραιο m και για κάθε A. , υπάρχουν άπειρα το πλήθος πολυώνυμα ( x) [ x] m και ( A) 0. Ασκήσεις4 46 Ασκήσεις 4 Τριγωνίσιμες γραμμικές απεικονίσεις, Θεώρημα των Cayley-Hamilton Βασικά σημεία Ορισμός τριγωνίσιμου πίνακα, ορισμός τριγωνίσιμης γραμμικής απεικόνισης Κριτήριο τριγωνισιμότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 2 η Ημερομηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 28 Νοεμβρίου 2011

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 2 η Ημερομηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 28 Νοεμβρίου 2011 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) ΕΡΓΑΣΙΑ η Ημερομηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 8 Νοεμβρίου 0 Ημερομηνία παράδοσης της Εργασίας: 6 Ιανουαρίου 0 Οι ασκήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Παραδείγματα (2) Διανυσματικοί Χώροι

Παραδείγματα (2) Διανυσματικοί Χώροι Παραδείγματα () Διανυσματικοί Χώροι Παράδειγμα 7 Ελέγξτε αν τα ακόλουθα σύνολα διανυσμάτων είναι γραμμικά ανεξάρτητα ή όχι: α) v=(,4,6), v=(,,), v=(7,,) b) v=(,4), v=(,), v=(4,) ) v=(,,), v=(5,,), v=(5,,)

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laihtml

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμική Άλγεβρα II Εαρινό εξάμηνο

Γραμμική Άλγεβρα II Εαρινό εξάμηνο Γραμμική Άλγεβρα II Εαρινό εξάμηνο 0-0 Υποδείξεις/Απαντήσεις των Ασκήσεων Περιεχόμενα Ασκήσεις Πολυώνυμα Ασκήσεις Ιδιοτιμές-Ιδιοδιανύσματα 6 Ασκήσεις Διαγωνίσιμες γραμμικές απεικονίσεις 9 Ασκήσεις4 Τριγωνίσιμες

Διαβάστε περισσότερα

8.1 Διαγωνοποίηση πίνακα

8.1 Διαγωνοποίηση πίνακα Κεφάλαιο 8 Κανονικές μορφές από 6 Κεφάλαιο 8 Κ Α Ν Ο Ν Ι Κ Ε Σ Μ Ο Ρ Φ Ε Σ 8. Διαγωνοποίηση πίνακα Ορισμός 8.α Ένας πίνακας M n ( ) oνομάζεται διαγωνοποιήσιμος στο αν υπάρχει αντιστρέψιμος πίνακας P M

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων Μελετάμε εδώ τη συνθήκη της αύξουσας αλυσίδας υποπροτύπων και τη συνθήκη της φθίνουσας αλυσίδας υποπροτύπων Αυτές συνδέονται μεταξύ τους με την έννοια της συνθετικής σειράς

Διαβάστε περισσότερα

= 7. Στο σημείο αυτό θα υπενθυμίσουμε κάποιες βασικές ιδιότητες του μετασχηματισμού Laplace, δηλαδή τις

= 7. Στο σημείο αυτό θα υπενθυμίσουμε κάποιες βασικές ιδιότητες του μετασχηματισμού Laplace, δηλαδή τις 1. Εισαγωγή Δίνεται η συνάρτηση μεταφοράς = = 1 + 6 + 11 + 6 = + 6 + 11 + 6 =. 2 Στο σημείο αυτό θα υπενθυμίσουμε κάποιες βασικές ιδιότητες του μετασχηματισμού Laplace, δηλαδή τις L = 0 # και L $ % &'

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ. ρ Χρήστου Νικολαϊδη

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ. ρ Χρήστου Νικολαϊδη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ ρ Χρήστου Νικολαϊδη Δεκέμβριος Περιεχόμενα Κεφάλαιο : σελ. Τι είναι ένας πίνακας. Απλές πράξεις πινάκων. Πολλαπλασιασμός πινάκων.

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτηµα Β. Στοιχεία Θεωρίας Τελεστών και Συναρτησιακής Ανάλυσης [ ) ( )

Παράρτηµα Β. Στοιχεία Θεωρίας Τελεστών και Συναρτησιακής Ανάλυσης [ ) ( ) Παράρτηµα Β Στοιχεία Θεωρίας Τελεστών και Συναρτησιακής Ανάλυσης Β1 Χώροι Baach Βάσεις Schauder Στο εξής συµβολίζουµε µε Z,, γραµµικούς (διανυσµατικούς) χώρους πάνω απ το ίδιο σώµα K = ή και γράφουµε απλά

Διαβάστε περισσότερα

Ε Μέχρι 18 Μαΐου 2015.

Ε Μέχρι 18 Μαΐου 2015. Ε Μέχρι 18 Μαΐου 2015. 1 Αντικείμενα: δακτύλιοι Fraleigh, 4.1. Ορισμός έννοιας «δακτυλίου». Χαρακτηρισμοί δακτυλίων και στοιχείων αυτών: Δακτύλιος R Στοιχεία δακτυλίου R / (= δεν έχει μηδενοδιαιρέτες άρα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 Πρότυπα. Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουμε την έννοια του προτύπου πάνω από δακτύλιο.

Κεφάλαιο 1 Πρότυπα. Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουμε την έννοια του προτύπου πάνω από δακτύλιο. Κεφάλαιο Πρότυπα Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουμε την έννοια του προτύπου πάνω από δακτύλιο Ορισμοί και Παραδείγματα Παραδοχές Στo βιβλίο αυτό θα κάνουμε τις εξής παραδοχές Χρησιμοποιούμε προσθετικό συμβολισμό

Διαβάστε περισσότερα

Πορίσματα της Κανονικής Μορφής Smith (συμπλήρωμα για την Ενότητα 4)

Πορίσματα της Κανονικής Μορφής Smith (συμπλήρωμα για την Ενότητα 4) Πορίσματα της Κανονικής Μορφής Smh (συμπλήρωμα για την Ενότητα 4 Θα δείξουμε εδώ ότι από την κανονική μορφή Smh πινάκων πάνω από περιοχή κυρίων ιδεωδών R, έπονται τα εξής Το Θεώρημα Βάσεων Το Θεώρημα Ανάλυσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασμένων Ομάδων Ι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασμένων Ομάδων Ι ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασμένων Ομάδων Ι Χρησιμοποιώντας το θεώρημα του Weddebu για ημιαπλούς δακτυλίους, αναπτύσσουμε εδώ τις πρώτες προτάσεις από τη θεωρία των αναπαραστάσεων και αρακτήρων πεπερασμένων

Διαβάστε περισσότερα

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικές έννοιες Στο κεφάλαιο αυτό θα αναφερθούμε σε ορισμένες έννοιες, οι οποίες ίσως δεν έχουν άμεση σχέση με τους διανυσματικούς χώρους, όμως θα χρησιμοποιηθούν αρκετά κατά τη μελέτη τόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2004 Θέμα 1 ο. 4

ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2004 Θέμα 1 ο. 4 ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 00 Θέμα 1 ο Έστω U ο υπόχωρος του που παράγεται από τα στοιχεία (1-11α) (10β) (5-γ) και (-δ) (I) Να προσδιορίσετε τις αναγκαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο.

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1 Τελεστές και πίνακες 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. Ανάλογα, τελεστής είναι η απεικόνιση ενός διανύσματος σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις6 Διαγωνοποίηση Ερμιτιανών Πινάκων

Ασκήσεις6 Διαγωνοποίηση Ερμιτιανών Πινάκων 7 Βασικά σημεία Ασκήσεις6 Διαγωνοποίηση Ερμιτιανών Πινάκων Το σύνηθες εσωτερικό γινόμενο στο και Ορθοκανονικές βάσεις και η μέθοδος Gram-Schmidt Ορισμός, Ερμιτιανού πίνακα και μοναδιαίου πίνακα Ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

2 Πεπερασμένα ευθέα αθροίσματα και προβολές σε χώρους με νόρμα. με νόρμα, με τις ακόλουθες νόρμες οι οποίες ορίζονται μέσω των νορμών των X και Y.

2 Πεπερασμένα ευθέα αθροίσματα και προβολές σε χώρους με νόρμα. με νόρμα, με τις ακόλουθες νόρμες οι οποίες ορίζονται μέσω των νορμών των X και Y. 2 Πεπερασμένα ευθέα αθροίσματα και προβολές σε χώρους με νόρμα. Έστω (, ) και (, ) {( x, ) : x και } χώροι με νόρμα. Τότε ο διανυσματικός χώρος = ( με τις συνήθεις κατά σημείο πράξεις ) γίνεται χώρος με

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι βαθμωτό μέγεθος? Ένα μέγεθος που περιγράφεται μόνο με έναν αριθμό (π.χ. πίεση)

Τι είναι βαθμωτό μέγεθος? Ένα μέγεθος που περιγράφεται μόνο με έναν αριθμό (π.χ. πίεση) TETY Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Ενότητα ΙΙ: Γραμμική Άλγεβρα Ύλη: Διανυσματικοί χώροι και διανύσματα, μετασχηματισμοί διανυσμάτων, τελεστές και πίνακες, ιδιοδιανύσματα και ιδιοτιμές πινάκων, επίλυση γραμμικών

Διαβάστε περισσότερα

7 Μάθημα Πορεία μελέτης Ακόμη μία Άσκηση

7 Μάθημα Πορεία μελέτης Ακόμη μία Άσκηση Περιεχόμενα I Εναρξη μαθήματος 3 II Αρχικά μαθήματα 5 1 Μάθημα 1 5 1.1 Εισαγωγή............................... 5 1.2 Πορεία μελέτης............................ 5 1.3 Γραμμικά συστήματα.........................

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΥΜΕΝΕΣ & ΑΛΥΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Γ. Π. Βαξεβάνης (Γ. Π. Β.

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΥΜΕΝΕΣ & ΑΛΥΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Γ. Π. Βαξεβάνης (Γ. Π. Β. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ Γ. Π. Β. ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΥΜΕΝΕΣ & ΑΛΥΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Γ. Π. Βαξεβάνης (Γ. Π. Β.) (Μαθηματικός) ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δακτύλιοι και Πρότυπα Ασκήσεις 6. Η ύλη των ασκήσεων αυτών είναι η Ενότητα6, Εφαρμογές Θεωρημάτων Δομής στη Γραμμική Αλγεβρα.

Δακτύλιοι και Πρότυπα Ασκήσεις 6. Η ύλη των ασκήσεων αυτών είναι η Ενότητα6, Εφαρμογές Θεωρημάτων Δομής στη Γραμμική Αλγεβρα. Δακτύλιοι και Πρότυπα 0-7 Ασκήσεις Η ύλη των ασκήσεων αυτών είναι η Ενότητα, Εφαρμογές Θεωρημάτων Δομής στη Γραμμική Αλγεβρα Βρείτε τη ρητή κανονική μορφή και μια κανονική μορφή Jorda του M( ) 0 0 Έστω

Διαβάστε περισσότερα

Έντυπο Yποβολής Αξιολόγησης ΓΕ

Έντυπο Yποβολής Αξιολόγησης ΓΕ Έντυπο Yποβολής Αξιολόγησης ΓΕ O φοιτητής συμπληρώνει την ενότητα «Υποβολή Εργασίας» και αποστέλλει το έντυπο σε δύο μη συρραμμένα αντίγραφα (ή ηλεκτρονικά) στον Καθηγητή-Σύμβουλο Ο Καθηγητής-Σύμβουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. 8. Πότε το γινόμενο δύο ή περισσοτέρων αριθμών παραγόντων είναι ίσο με το μηδέν ;

ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. 8. Πότε το γινόμενο δύο ή περισσοτέρων αριθμών παραγόντων είναι ίσο με το μηδέν ; ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο : ( ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ) ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ : Το κεφάλαιο αυτό περιέχει πολλά θέματα που είναι επανάληψη εννοιών που διδάχθηκαν στο Γυμνάσιο γι αυτό σ αυτές δεν θα επεκταθώ αναλυτικά

Διαβάστε περισσότερα

4.2 ΕΥΚΛΕΙΔΕΙΑ ΔΙΑΙΡΕΣΗ

4.2 ΕΥΚΛΕΙΔΕΙΑ ΔΙΑΙΡΕΣΗ 14 4 ΕΥΚΛΕΙΔΕΙΑ ΔΙΑΙΡΕΣΗ Ας υποθέσουμε ότι θέλουμε να βρούμε το πηλίκο και το υπόλοιπο της διαίρεσης του με τον Σύμφωνα με το γνωστό αλγόριθμο της διαίρεσης, το πηλίκο θα είναι ένας ακέραιος κ, τέτοιος,

Διαβάστε περισσότερα

n. Έστω αποτελείται από όλους τους πίνακες που αντιμετατίθενται με ένα συγκεκριμένο μη μηδενικό nxn πίνακα Τ:

n. Έστω αποτελείται από όλους τους πίνακες που αντιμετατίθενται με ένα συγκεκριμένο μη μηδενικό nxn πίνακα Τ: Η ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ καθώς είναι από τα σημαντικότερα κομμάτια της Άλγεβρας με τις περισσότερες εφαρμογές ΔΕΝ πρέπει να αποστηθίζεται και κυρίως ΔΕΝ πρέπει να γίνεται αντιπαθητική. Για τη σωστή εκμάθηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) Ενδεικτικές Λύσεις ΕΡΓΑΣΙΑ η (Ηµεροµηνία Αποστολής στον Φοιτητή: Οκτωβρίου 005) Η Άσκηση στην εργασία αυτή είναι

Διαβάστε περισσότερα

Έντυπο Yποβολής Αξιολόγησης ΓΕ

Έντυπο Yποβολής Αξιολόγησης ΓΕ Έντυπο Yποβολής Αξιολόγησης ΓΕ O φοιτητής συμπληρώνει την ενότητα «Υποβολή Εργασίας» και αποστέλλει το έντυπο σε δύο μη συρραμμένα αντίγραφα (ή ηλεκτρονικά) στον Καθηγητή-Σύμβουλο Ο Καθηγητής-Σύμβουλος

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις Ανάλυσης Ι. Θεωρούμε γνωστούς τους φυσικούς αριθμούς

Σημειώσεις Ανάλυσης Ι. Θεωρούμε γνωστούς τους φυσικούς αριθμούς Σημειώσεις Ανάλυσης Ι 1. Οι ρητοί αριθμοί Θεωρούμε γνωστούς τους φυσικούς αριθμούς 1, 2, 3, και τις πράξεις (πρόσθεση - πολλαπλασιασμό)μεταξύ αυτών. Οι φυσικοί αριθμοί είναι επίσης διατεταγμένοι με κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με μεταβλητές (γράμματα) και αριθμούς καλείται αλγεβρική, όπως για παράδειγμα η : 2x+3y-8

ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με μεταβλητές (γράμματα) και αριθμούς καλείται αλγεβρική, όπως για παράδειγμα η : 2x+3y-8 ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Άλγεβρα 1 ο Κεφάλαιο 1. Τι ονομάζουμε αριθμητική και τι αλγεβρική παράσταση; Να δώσετε από ένα παράδειγμα. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με αριθμούς, καλείται αριθμητική παράσταση,

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα

Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα Ενότητα: Διανυσματικοί Χώροι και Υπόχωροι: Βάσεις και Διάσταση Ανδριανός Ε Τσεκρέκος Τμήμα Λογιστικής & Χρηματοοικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Παραδείγματα Ιδιοτιμές Ιδιοδιανύσματα

Παραδείγματα Ιδιοτιμές Ιδιοδιανύσματα Παραδείγματα Ιδιοτιμές Ιδιοδιανύσματα Παράδειγμα Να βρείτε τις ιδιοτιμές και τα αντίστοιχα ιδιοδιανύσματα του πίνακα A 4. Επίσης να προσδιοριστούν οι ιδιοχώροι και οι γεωμετρικές πολλαπλότητες των ιδιοτιμών.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ημιαπλοί Δακτύλιοι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ημιαπλοί Δακτύλιοι ΚΕΦΑΛΑΙΟ : Ημιαπλοί Δακτύλιοι Είδαμε στο κύριο θεώρημα του προηγούμενου κεφαλαίου ότι κάθε δακτύλιος διαίρεσης έχει την ιδιότητα κάθε πρότυπο είναι ευθύ άθροισμα απλών προτύπων Εδώ θα χαρακτηρίσουμε όλους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗ ΛΥΣΕΙΣ ΕΡΓ_2 ΣΕΛ. 1/11

ΠΛΗ ΛΥΣΕΙΣ ΕΡΓ_2 ΣΕΛ. 1/11 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) ΕΡΓΑΣΙΑ η Ημερομηνία Αποστολής στον Φοιτητή: Νοεμβρίου 007 Ημερομηνία παράδοσης της Εργασίας: 4 Δεκεμβρίου 007 Πριν από την λύση κάθε άσκησης καλό

Διαβάστε περισσότερα

X = {(x 1, x 2 ) x 1 + 2x 2 = 0}.

X = {(x 1, x 2 ) x 1 + 2x 2 = 0}. Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Διάλεξη 4 Χρήστος Κουρουνιώτης Πανεπιστήμιο Κρήτης 26/2/2014 Χ.Κουρουνιώτης (Παν.Κρήτης) Διάλεξη 4 26/2/2014 1 / 12 Υποσύνολα ενός διανυσματικού χώρου. Πότε είναι ένα υποσύνολο X ενός

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς; Δικαιολογήστε την απάντησή σας.

Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. 1. Κάθε πολυώνυμο ανάγωγο επί του Z είναι ανάγωγο επί του Q. Σωστό. 2. Κάθε πολυώνυμο ανάγωγο επί του Q είναι ανάγωγο επί

Διαβάστε περισσότερα

Παραδείγματα Διανυσματικοί Χώροι (3)

Παραδείγματα Διανυσματικοί Χώροι (3) Παραδείγματα Διανυσματικοί Χώροι () Παράδειγμα Δίνεται ο πίνακας A = 6. Να υπολογισθούν οι θεμελιώδεις υποχώροι που σχετίζονται με τον πίνακα Α. Να βρεθεί η διάστασή του κάθε ενός και από μία βάση τους.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Πολυωνυμικοί-Κυκλικοί Κώδικες. 3.1 Πολυωνυμικοί κώδικες

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Πολυωνυμικοί-Κυκλικοί Κώδικες. 3.1 Πολυωνυμικοί κώδικες ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Πολυωνυμικοί-Κυκλικοί Κώδικες Στα προηγούμενα ασχοληθήκαμε με τους γραμμικούς κώδικες και είδαμε πώς η δομή ενός γραμμικού κώδικα, ως διανυσματικού χώρου, καθιστά τις διαδικασίες κωδικοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

x y z d e f g h k = 0 a b c d e f g h k

x y z d e f g h k = 0 a b c d e f g h k Σύνοψη Κεφαλαίου 3: Προβολική Γεωμετρία Προοπτική. Εάν π και π 2 είναι δύο επίπεδα που δεν περνάνε από την αρχή O στο R 3, λέμε οτι τα σημεία P στο π και Q στο π 2 βρίσκονται σε προοπτική από το O εάν

Διαβάστε περισσότερα

7 Μάθημα Πορεία μελέτης Άσκηση Πορεία μελέτης

7 Μάθημα Πορεία μελέτης Άσκηση Πορεία μελέτης Περιεχόμενα I Εναρξη μαθήματος 5 II Αρχικά μαθήματα 7 1 Μάθημα 1 7 1.1 Εισαγωγή............................... 7 1.2 Πορεία μελέτης............................ 7 1.3 Γραμμικά συστήματα.........................

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος 3

Περιεχόμενα. Πρόλογος 3 Πρόλογος Η Γραμμική Άλγεβρα είναι ένα σημαντικό συστατικό στο πρόγραμμα σπουδών, όχι μόνο των Μαθηματικών, αλλά και άλλων τμημάτων, όπως είναι το τμήμα Φυσικής, Χημείας, των τμημάτων του Πολυτεχνείου,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΥΜΕΝΕΣ & ΑΛΥΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΥΜΕΝΕΣ & ΑΛΥΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΥΜΕΝΕΣ & ΑΛΥΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ i ΛΥΜΕΝΕΣ & ΑΛΥΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ: ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΝΙΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΓΡΑΜΜΙΚΕΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΓΡΑΜΜΙΚΕΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: 5. ΟΡΙΣΜΟΙ Έστω U και V δύο διανυσματικοί χώροι. Μια συνάρτηση F : U V θα λέγεται γραμμική απεικόνιση (ή ομομορφισμός, ή απλά μορφισμός εάν ικανοποιεί τις συνθήκες (i F ( u + = u + για κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 ιανυσµατικοί Χώροι

Κεφάλαιο 4 ιανυσµατικοί Χώροι Κεφάλαιο 4 ιανυσµατικοί Χώροι 4 ιανυσµατικοί χώροι - Βασικοί ορισµοί και ιδιότητες ιανυσµατικοί Χώροι Ένας ιανυσµατικός Χώρος V (δχ) είναι ένα σύνολο από µαθηµατικά αντικείµενα (αριθµούς, διανύσµατα, πίνακες,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ - Τµήµα Εφαρµοσµένων Μαθηµατικών

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ - Τµήµα Εφαρµοσµένων Μαθηµατικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ - Τµήµα Εφαρµοσµένων Μαθηµατικών «Γραµµική Άλγεβρα Ι» (ΕΜ111) Χειµερινό Εξάµηνο 2006-2007, ιδάσκων: Ι. Τσαγράκης 5 Ο ΦΥΛΛΑ ΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Άσκηση 1: Έστω V ένας διανυσµατικός χώρος επί

Διαβάστε περισσότερα

f(t) = (1 t)a + tb. f(n) =

f(t) = (1 t)a + tb. f(n) = Παράρτημα Αʹ Αριθμήσιμα και υπεραριθμήσιμα σύνολα Αʹ1 Ισοπληθικά σύνολα Ορισμός Αʹ11 (ισοπληθικότητα) Εστω A, B δύο μη κενά σύνολα Τα A, B λέγονται ισοπληθικά αν υπάρχει μια συνάρτηση f : A B, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119)

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΙΩΑΝΝΗΣ Α ΤΣΑΓΡΑΚΗΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119) ΜΕΡΟΣ 6: ΓΡΑΜΜΙΚΕΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: Κεντρικές Απλές Άλγεβρες

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: Κεντρικές Απλές Άλγεβρες ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: Κεντρικές Απλές Άλγεβρες Χρησιμοποιώντας τανυστικά γινόμενα και εφαρμόζοντας το θεώρημα των Wedderbur-Art ( 33) θα αποδείξουμε δύο θεμελιώδη θεωρήματα που αφορούν κεντρικές απλές άλγεβρες *

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΑΚ. ΕΤΟΣ Μαθηματικά για Οικονομολόγους ΙI-Μάθημα 4 Γραμμικά Συστήματα

ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΑΚ. ΕΤΟΣ Μαθηματικά για Οικονομολόγους ΙI-Μάθημα 4 Γραμμικά Συστήματα ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΑΚ. ΕΤΟΣ 2009-2010 Μαθηματικά για Οικονομολόγους ΙI-Μάθημα 4 Γραμμικά Συστήματα ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Ι Ένα σύνολο m εξισώσεων n αγνώστων που έχει την ακόλουθη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΛΓΕΒΡΑ ΠΙΝΑΚΩΝ. (ii) Αν ο Β m+1, με m N, αντιστρέφεται, τότε και ο Β αντιστρέφεται

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΛΓΕΒΡΑ ΠΙΝΑΚΩΝ. (ii) Αν ο Β m+1, με m N, αντιστρέφεται, τότε και ο Β αντιστρέφεται ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΛΓΕΒΡΑ ΠΙΝΑΚΩΝ 1) Έστω A, Β Μ n (R) τέτοιοι, ώστε A + Β = Ι n. Να δείξετε ότι : A = A 2 κκκ Β = Β 2 ΑΑ = Ο 2) Έστω A, Β Μ n (R), με A = A 2 και ΑΑ + ΒΒ = Ο. Να δειχθεί ότι ΑΑ = ΒΒ

Διαβάστε περισσότερα

1.2 Συντεταγμένες στο Επίπεδο

1.2 Συντεταγμένες στο Επίπεδο 1 Συντεταγμένες στο Επίπεδο Τι εννοούμε με την έννοια άξονας; ΑΠΑΝΤΗΣΗ Πάνω σε μια ευθεία επιλέγουμε δύο σημεία και Ι έτσι ώστε το διάνυσμα OI να έχει μέτρο 1 και να βρίσκεται στην ημιευθεία O Λέμε τότε

Διαβάστε περισσότερα

a b b < a > < b > < a >.

a b b < a > < b > < a >. Θεωρια Δακτυλιων και Modules Εαρινο Εξαμηνο 2016 17 Διάλεξη 1 Ενότητα 1. Επανάληψη: Προσθετικές ομάδες, δακτύλιοι, αντιμεταθετικοί δακτύλιοι, δακτύλιοι με μοναδιαίο στοιχείο, παραδείγματα. Συμφωνήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Α Δ Ι. Παρασκευή 15 Νοεμβρίου Ασκηση 1. Να ευρεθεί η τάξη τού στοιχείου a τής ομάδας (G, ), όπου. (4) a = ( 1 + i 3)/2, (G, ) = (C, ),

Α Δ Ι. Παρασκευή 15 Νοεμβρίου Ασκηση 1. Να ευρεθεί η τάξη τού στοιχείου a τής ομάδας (G, ), όπου. (4) a = ( 1 + i 3)/2, (G, ) = (C, ), Α Δ Ι Α - Φ 4 Δ : Ν. Μαρμαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ι Μ : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi2013/asi2013.html, https://sites.google.com/site/maths4edu/home/algdom114 Παρασκευή 15 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμική Άλγεβρα Ενότητα 2: Διανυσματικοί χώροι

Γραμμική Άλγεβρα Ενότητα 2: Διανυσματικοί χώροι Γραμμική Άλγεβρα Ενότητα 2: Διανυσματικοί χώροι Ευάγγελος Ράπτης Τμήμα Πληροφορικής 5 Μάθημα 5 Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012 Με το σημερινό 9 μάθημα αρχίζουμε τη μελέτη των Διανυσματικών χώρων, μία πολύ βασική

Διαβάστε περισσότερα

( ) 10 ( ) εποµ ένως. π π π π ή γενικότερα: π π. π π. π π. Άσκηση 1 (10 µον) Θεωρούµε το µιγαδικό αριθµό z= i.

( ) 10 ( ) εποµ ένως. π π π π ή γενικότερα: π π. π π. π π. Άσκηση 1 (10 µον) Θεωρούµε το µιγαδικό αριθµό z= i. http://elern.mths.gr/, mths@mths.gr, Τηλ: 697905 Ενδεικτικές απαντήσεις ης Γραπτής Εργασίας ΠΛΗ 00-0: Άσκηση (0 µον) Θεωρούµε το µιγαδικό αριθµό z= i. α) (5 µον) Βρείτε την τριγωνοµετρική µορφή του z.

Διαβάστε περισσότερα

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x.

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x. Κεφάλαιο 4 Μήκη και ορθές γωνίες Μήκος διανύσµατος Στο επίπεδο, R 2, ϐρίσκουµε το µήκος ενός διανύσµατος x = (x 1, x 2 ) χρησιµοποιώντας το Πυθαγόρειο ϑεώρηµα : x 2 = x 2 1 + x 2 2. Στο χώρο R 3, εφαρµόζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobson

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobson ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobso Στο κεφάλαιο αυτό μελετάμε δακτυλίους του Art χρησιμοποιώντας το ριζικό του Jacobso. Ως εφαρμογή αποδεικνύουμε ότι κάθε δακτύλιος του Art είναι και της Noether. 4.1. Δακτύλιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΑΠ/ΠΛΗ22/ΑΘΗ.4/4η ΟΣΣ/ Κώδικες ελέγχου Σφαλμάτων /

ΕΑΠ/ΠΛΗ22/ΑΘΗ.4/4η ΟΣΣ/ Κώδικες ελέγχου Σφαλμάτων / βλ. αρχείο PLH22_OSS4_slides διαφάνειες 47-57 ΕΑΠ/ΠΛΗ22/ΑΘΗ.4/4η ΟΣΣ/ Κώδικες ελέγχου Σφαλμάτων/ Ν.Δημητρίου σελ. 1 ΕΑΠ/ΠΛΗ22/ΑΘΗ.4/4η ΟΣΣ/ Κώδικες ελέγχου Σφαλμάτων/ Ν.Δημητρίου σελ. 2 ΕΑΠ/ΠΛΗ22/ΑΘΗ.4/4η

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ. ΕΝΟΤΗΤΑ: Διανυσματικοί Χώροι (1) ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Βλάμος Παναγιώτης ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ. ΕΝΟΤΗΤΑ: Διανυσματικοί Χώροι (1) ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Βλάμος Παναγιώτης ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΝΟΤΗΤΑ: Διανυσματικοί Χώροι (1) ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Βλάμος Παναγιώτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΙΣΤΙΚΟΣ ΤΕΛΕΣΤΗΣ 18 Σεπτεμβρίου 2014

ΜΕΓΙΣΤΙΚΟΣ ΤΕΛΕΣΤΗΣ 18 Σεπτεμβρίου 2014 ΜΕΓΙΣΤΙΚΟΣ ΤΕΛΕΣΤΗΣ 18 Σεπτεμβρίου 2014 Περιεχόμενα 1 Εισαγωγή 2 2 Μεγιστικός τελέστης στην μπάλα 2 2.1 Βασικό θεώρημα........................ 2 2.2 Γενική περίπτωση μπάλας.................. 6 2.2.1 Στο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Γ Γυμνασίου

Μαθηματικά Γ Γυμνασίου Α λ γ ε β ρ ι κ έ ς π α ρ α σ τ ά σ ε ι ς 1.1 Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς (επαναλήψεις συμπληρώσεις) A. Οι πραγματικοί αριθμοί και οι πράξεις τους Διδακτικοί στόχοι Θυμάμαι ποιοι αριθμοί λέγονται

Διαβάστε περισσότερα

Λύσεις και Υποδείξεις Επιλεγµένων Ασκήσεων

Λύσεις και Υποδείξεις Επιλεγµένων Ασκήσεων Λύσεις και Υποδείξεις Επιλεγµένων Ασκήσεων 11 1 i) ii) 1 1 1 0 1 1 0 0 0 x = 0 x +x 4 +x 5 = x = 1 Λύνοντας ως προς x και στη συνέχεια ως προς x 4, ϐρίσκουµε ότι η γενική λύση του συστήµατος είναι η 5άδα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ( α μέρος )

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ( α μέρος ) ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ( α μέρος ) Ερωτήσεις Θεωρίας Να βρείτε στην αντίστοιχη σελίδα του σχολικού σας βιβλίου το ζητούμενο της κάθε ερώτησης που δίνεται παρακάτω και να το γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

7 Μάθημα Πορεία μελέτης Ακόμη μία Άσκηση Μάθημα Πορεία μελέτης....

7 Μάθημα Πορεία μελέτης Ακόμη μία Άσκηση Μάθημα Πορεία μελέτης.... Περιεχόμενα I Εναρξη μαθήματος 5 II Αρχικά μαθήματα 7 1 Μάθημα 1 7 1.1 Εισαγωγή............................... 7 1.2 Πορεία μελέτης............................ 7 1.3 Γραμμικά συστήματα.........................

Διαβάστε περισσότερα

h(x, y) = card ({ 1 i n : x i y i

h(x, y) = card ({ 1 i n : x i y i Κεφάλαιο 1 Μετρικοί χώροι 1.1 Ορισμός και παραδείγματα Ορισμός 1.1.1 μετρική). Εστω X ένα μη κενό σύνολο. Μετρική στο X λέγεται κάθε συνάρτηση ρ : X X R με τις παρακάτω ιδιότητες: i) ρx, y) για κάθε x,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Ακέραια Πολύεδρα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Ακέραια Πολύεδρα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ακέραια Πολύεδρα 1 Ορισμός 4.1 (Convex Hull) Έστω ένα σύνολο S C R n. Ένα σημείο x του R n είναι κυρτός συνδυασμός (convex combination) σημείων του S, αν υπάρχει ένα πεπερασμένο σύνολο σημείων

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ 10ο Σετ Ασκήσεων (Λύσεις) Γραμμικοί Μετασχηματισμοί

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ 10ο Σετ Ασκήσεων (Λύσεις) Γραμμικοί Μετασχηματισμοί Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ ο Σετ Ασκήσεων (Λύσεις) Γραμμικοί Μετασχηματισμοί Επιμέλεια: Ι. Λυχναρόπουλος. Να εξετασθεί αν είναι γραμμικές οι ακόλουθες συναρτήσεις: a) f : R R με f b) f : R R f y, ( +, y

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για το μάθημα: «Βασικές Αρχές Θεωρίας Συστημάτων» (Μέρος Α )

Σημειώσεις για το μάθημα: «Βασικές Αρχές Θεωρίας Συστημάτων» (Μέρος Α ) Χρήστος Ι Σχοινάς Αν Καθηγητής ΔΠΘ Σημειώσεις για το μάθημα «Βασικές Αρχές Θεωρίας Συστημάτων» (Μέρος Α ) ΞΑΝΘΗ, 008 - - - - ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΝΥΣΜATA Ορισμοί και ιδιότητες Συχνά, σε διάφορα προβλήματα στα Μαθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Copyright: Ψωμόπουλος Ευάγγελος, Eκδόσεις Zήτη, Γ έκδοση: Μάρτιος 2012, Θεσσαλονίκη

Copyright: Ψωμόπουλος Ευάγγελος, Eκδόσεις Zήτη, Γ έκδοση: Μάρτιος 2012, Θεσσαλονίκη Kάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα ISBN 978-960-456-314-2 Copyright: Ψωμόπουλος Ευάγγελος, Eκδόσεις Zήτη, Γ έκδοση: Μάρτιος 2012, Θεσσαλονίκη Tο παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Το φασματικό Θεώρημα

Το φασματικό Θεώρημα Το φασματικό Θεώρημα 1 Το φάσμα ενός τελεστή Λήμμα 1.1 Έστω A B(H) φυσιολογικός τελεστής. Αν x H είναι ιδιοδιάνυσμα του A με ιδιοτιμή λ, τότε A x = λx. Έπεται ότι οι ιδιόχωροι ενός φυσιολογικού τελεστή

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Η Ορίζουσα Gram και οι Εφαρµογές της Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 65 11 Η Ορίζουσα Gram και

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 1 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα

Κεφάλαιο 9 1 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα Σελίδα από 58 Κεφάλαιο 9 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα 9. Ορισμοί... 9. Ιδιότητες... 9. Θεώρημα Cayley-Hamlto...9 9.. Εφαρμογές του Θεωρήματος Cayley-Hamlto... 9.4 Ελάχιστο Πολυώνυμο...40 Ασκήσεις του Κεφαλαίου

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Η Κανονική Μορφή Jordan - II Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 52 9 Η Κανονική Μορφή Jordan - II

Διαβάστε περισσότερα

2x y = 1 x + y = 5. 2x y = 1. x + y = 5. 2x y = 1 4x + 2y = 0. 2x y = 1 4x + 2y = 2

2x y = 1 x + y = 5. 2x y = 1. x + y = 5. 2x y = 1 4x + 2y = 0. 2x y = 1 4x + 2y = 2 Σημειώσεις μαθήματος Μ22 Γραμμική Άλγεβρα Ι Βασισμένες στο βιβλίο του GStrang Χρήστος Κουρουνιώτης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2 Εισαγωγή Αυτές οι σημειώσεις καλύπτουν την ύλη του μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η Ηµεροµηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 12 Οκτωβρίου 2007

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η Ηµεροµηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 12 Οκτωβρίου 2007 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 1) ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η Ηµεροµηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 1 Οκτωβρίου 007 Ηµεροµηνία παράδοσης της Εργασίας: 9 Νοεµβρίου 007. Πριν από την λύση κάθε άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

M. J. Lighthill. g(y) = f(x) e 2πixy dx, (1) d N. g (p) (y) =

M. J. Lighthill. g(y) = f(x) e 2πixy dx, (1) d N. g (p) (y) = Εισαγωγή στην ανάλυση Fourier και τις γενικευμένες συναρτήσεις * M. J. Lighthill μετάφραση: Γ. Ευθυβουλίδης ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΩΝ ΤΟΥΣ FOURIER 2.1. Καλές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ.6:ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ. ΣΥΜΜΕΤΡΙΚΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ

ΚΕΦ.6:ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ. ΣΥΜΜΕΤΡΙΚΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ ΚΕΦ:ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΣΥΜΜΕΤΡΙΚΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ Τετραγωνικές μορφές: Συναρτήσεις με τύπο Q ν α ι j j, j [ ] ν α α ν αν α νν ν Τ Χ ΑΧ Για παράδειγμα εάν v Q α + α + α + α α + α + α + α δηλ a a a a α + α + α

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ» ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗ ΤΕΛΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ 5 Ιουλίου 2009

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ» ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗ ΤΕΛΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ 5 Ιουλίου 2009 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ» ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗ ΤΕΛΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ 5 Ιουλίου 009 Θέμα (0 μονάδες) Έστω U = (, y, z, w) = z, y = w υποσύνολο του και V ο υπόχωρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ -ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Λύσεις των Θεμάτων της Εξέτασης Ιανουαρίου 2010 στο μάθημα: «Γραμμική Άλγεβρα» (ΗΥ119)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ -ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Λύσεις των Θεμάτων της Εξέτασης Ιανουαρίου 2010 στο μάθημα: «Γραμμική Άλγεβρα» (ΗΥ119) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ -ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Λύσεις των Θεμάτων της Εξέτασης Ιανουαρίου 00 στο μάθημα: «Γραμμική Άλγεβρα» (ΗΥ9) Ηράκλειο, 7 Ιανουαρίου 00 Θέμα. (μονάδες.5) α) [μονάδες:.0]. Υπολογίστε

Διαβάστε περισσότερα