Πραγµατική Ανάλυση. Πέτρος Βαλέττας

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πραγµατική Ανάλυση. Πέτρος Βαλέττας"

Transcript

1 Πραγµατική Ανάλυση Πέτρος Βαλέττας Τµήµα Μαθηµατικών Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2015

2

3 Περιεχόµενα I Μετρικοί χώροι 1 1 Μετρικοί χώροι Ορισµός και παραδείγµατα Χώροι µε νόρµα Χώροι πεπερασµένης διάστασης Χώροι ακολουθιών Χώροι συναρτήσεων Ασκήσεις Σύγκλιση ακολουθιών και συνέχεια συναρτήσεων Σύγκλιση ακολουθιών Συγκλίνουσες ακολουθίες Παραδείγµατα σύγκλισης σε µετρικούς χώρους Βασικές ακολουθίες και ϕραγµένες ακολουθίες Υπακολουθίες Συνέχεια σε ένα σηµείο και αρχή της µεταφοράς Ασκήσεις Τοπολογία µετρικών χώρων Ανοικτά και κλειστά σύνολα Ανοικτά σύνολα Κλειστά σύνολα Εσωτερικό και κλειστή ϑήκη Εσωτερικό συνόλου Κλειστή ϑήκη συνόλου Σχετικώς ανοικτά και κλειστά σύνολα Σχετικώς ανοικτά σύνολα Σχετικώς κλειστά σύνολα iii

4 iv ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 3.4 Σηµεία συσσώρευσης και σύνορο Πυκνά σύνολα και διαχωρισιµότητα Πυκνά υποσύνολα ιαχωρίσιµοι µετρικοί χώροι Ασκήσεις Συναρτήσεις µεταξύ µετρικών χώρων Συνεχείς συναρτήσεις Οµοιόµορφα συνεχείς συναρτήσεις Συναρτήσεις Lipschitz Ισοµετρίες, οµοιοµορφισµοί, ισοδύναµες µετρικές Ισοµετρίες Ισοδύναµες µετρικές Οµοιοµορφισµοί Βασικά αποτελέσµατα για συναρτήσεις σε µετρικούς χώρους Το λήµµα του Urysohn ιαµερίσεις της µονάδας Ταλάντωση και σηµεία συνέχειας Ασκήσεις II Πληρότητα και συµπάγεια 85 5 Πληρότητα Πλήρεις µετρικοί χώροι Το ϑεώρηµα του Cantor Το ϑεώρηµα κατηγορίας του Baire Εφαρµογές του ϑεωρήµατος του Baire Πλήρωση µετρικού χώρου* Το ϑεώρηµα σταθερού σηµείου του Banach Ασκήσεις Συµπάγεια Ορισµός της συµπάγειας Χαρακτηρισµός της συµπάγειας Βασικές ιδιότητες των συµπαγών συνόλων Συνεχείς συναρτήσεις σε συµπαγή σύνολα Το σύνολο του Cantor

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ v 6.6 Ασκήσεις III Χώροι συναρτήσεων Ακολουθίες και σειρές συναρτήσεων Ακολουθίες συναρτήσεων : κατά σηµείο σύγκλιση Ακολουθίες συναρτήσεων : οµοιόµορφη σύγκλιση Κριτήρια οµοιόµορφης σύγκλισης Συνέχεια, ολοκλήρωµα και παράγωγος Σειρές Συναρτήσεων Ασκήσεις Συνεχείς συναρτήσεις σε συµπαγείς µετρικούς χώρους Ο χώρος C(K) Το ϑεώρηµα προσέγγισης του Weierstrass Ασκήσεις IV Παραρτήµατα 173 Αʹ Αριθµήσιµα και υπεραριθµήσιµα σύνολα 175 Αʹ.1 Ισοπληθικά σύνολα Αʹ.2 Αριθµήσιµα και υπεραριθµήσιµα σύνολα

6

7 Μέρος I Μετρικοί χώροι 1

8

9 Κεφάλαιο 1 Μετρικοί χώροι 1.1 Ορισµός και παραδείγµατα Ορισµός (µετρική). Εστω X ένα µη κενό σύνολο. συνάρτηση ρ : X X R µε τις παρακάτω ιδιότητες: Μετρική στο X λέγεται κάθε (i) ρ(x, y) 0 για κάθε x, y X και ρ(x, y) = 0 αν και µόνον αν x = y (η ρ είναι µη αρνητική). (ii) ρ(x, y) = ρ(y, x) για κάθε x, y X (συµµετρική ιδιότητα). (iii) ρ(x, z) ρ(x, y) + ρ(y, z) για κάθε x, y, z X (τριγωνική ανισότητα). Αν ρ είναι µια µετρική στο X τότε το Ϲεύγος (X, ρ) λέγεται µετρικός χώρος. Τα στοιχεία του X ϑα λέγονται και σηµεία. Παραδείγµατα (α) Η συνήθης µετρική στο R είναι η d(x, y) = x y, x, y R. (ϐ) Η Ευκλείδεια µετρική στον R m, τον χώρο των διατεταγµένων m-άδων x = (x 1,..., x m ) πραγµατικών αριθµών, ορίζεται ως εξής: αν x = (x 1,..., x m ) και y = (y 1,..., y m ) R m, τότε ( m ) 1/2 ρ 2 ( x, y) = (x i y i ) 2. i=1 Πρέπει ϕυσικά να ελεγχθεί η τριγωνική ανισότητα (ϐλέπε 1.3). (γ) Κάθε µη κενό σύνολο X µπορεί να γίνει µετρικός χώρος κατά «τετριµµένο τρόπο»: Θεωρούµε τη συνάρτηση δ : X X R µε { 1, x y δ(x, y) = 0, x = y 3

10 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ως µετρική (ελέγξτε ότι ικανοποιεί τις (i), (ii) και (iii) του ορισµού). Αυτή η µετρική λέγεται διακριτή µετρική στο X. (δ) Στο ίδιο σύνολο X µπορούµε να ορίσουµε πολλές διαφορετικές µετρικές: Αν έχουµε µια συνάρτηση f : X R η οποία είναι 1-1, τότε αυτή επάγει µια µετρική d f στο X ως εξής: d f (x, y) = f(x) f(y), x, y X. Εύκολα ελέγχεται ότι η d f είναι µετρική στο X. (ε) Ο n-διάστατος κύβος του Hamming. Θεωρούµε το σύνολο H n = {0, 1} n = { (x 1, x 2,..., x n ) x i = 0 ή 1, i = 1,..., n }. Θεωρούµε την h : H n H n R, όπου h(x, y) είναι το πλήθος των ϑέσεων στις οποίες διαφέρουν οι n-άδες x = (x 1,..., x n ) και y = (y 1,..., y n ), δηλαδή h(x, y) = card ({ }) 1 i n : x i y i. Αφήνεται σαν άσκηση για τον αναγνώστη να δείξει ότι η h είναι µετρική στο H ( n. Ο H n, h ) λέγεται κύβος του Hamming και η h µετρική του Hamming. Ορισµός (σχετική µετρική). Εστω (X, ρ) ένας µετρικός χώρος. Αν A είναι οποιοδήποτε µη κενό υποσύνολο του X, η απεικόνιση ρ A : A A R µε ρ A (x, y) = ρ(x, y), x, y A (ο περιορισµός δηλαδή της ρ στο A A) είναι µετρική στο σύνολο A. Η µετρική ρ A είναι η σχετική µετρική που επάγεται από την ρ στο A. Για παράδειγµα, κάθε µη κενό υποσύνολο του R είναι µετρικός χώρος µε τον περιορισµό της συνήθους µετρικής σε αυτό. Ορισµός (διάµετρος). (α) Εστω (X, ρ) ένας µετρικός χώρος. Ο (X, ρ) λέγεται ϕραγ- µένος αν υπάρχει C > 0 ώστε για κάθε x, y X να ισχύει ρ(x, y) C. αν sup{ρ(x, y) : x, y X} <. Ισοδύναµα, Αν αυτό συµβαίνει, τότε η διάµετρος του (X, ρ) είναι ο αριθµός diam(x) := sup{ρ(x, y) : x, y X}. (ϐ) Ενα µη κενό υποσύνολο A ενός µετρικού χώρου (X, ρ) λέγεται ϕραγµένο αν ο µετρικός χώρος (A, ρ A ) είναι ϕραγµένος. Ισοδύναµα, αν sup{ρ(x, y) : x, y A} <.

11 1.2. ΧΩΡΟΙ ΜΕ ΝΟΡΜΑ 5 Αν αυτό συµβαίνει, τότε η διάµετρος του A είναι ο αριθµός diam(a) := sup{ρ(x, y) : x, y A}. Συµφωνούµε ότι το κενό σύνολο (ως υποσύνολο οποιουδήποτε µετρικού χώρου) έχει µηδενική διάµετρο. Παραδείγµατα (α) Το R µε τη συνήθη µετρική d(x, y) = x y δεν είναι ϕραγµένος µετρικός χώρος. (ϐ) Το R µε τη µετρική που επάγει η arctan : R ( π 2, π 2 ), δηλαδή ρ(x, y) = arctan x arctan y, x, y R είναι ϕραγµένος µετρικός χώρος και µάλιστα diam (R, ρ) = π. Για την ανισότητα diam (R, ρ) π παρατηρήστε ότι diam (R, ρ) arctan n arctan( n) για κάθε n N, άρα diam (R, ρ) lim arctan n arctan( n) = π ( n 2 π ) 2 Η άλλη ανισότητα προκύπτει εύκολα από το γεγονός ότι arctan t < π 2 (εξηγήστε γιατί). (γ) Το R µε τη µετρική σ(x, y) = x y 1 + x y, x, y R = π. για κάθε t R είναι επίσης ϕραγµένος µετρικός χώρος, αφού σ(x, y) < 1 για κάθε x, y R. είξτε ότι diam (R, σ) = 1. (δ) Αν δ είναι η διακριτή µετρική σε ένα σύνολο X, τότε ο µετρικός χώρος (X, δ) είναι ϕραγµένος (και, αν έχει περισσότερα από ένα σηµεία, η διάµετρός του είναι ίση µε 1). 1.2 Χώροι µε νόρµα Πολλοί από τους κλασικούς µετρικούς χώρους που ϑα συναντήσουµε σε αυτό το µάθηµα είναι ταυτόχρονα γραµµικοί χώροι. Επιπλέον, η µετρική τους συνδέεται ϕυσιολογικά µε τη γραµµική τους δοµή. Οπως λέµε, «επάγεται από µια νόρµα». Ορισµός (νόρµα). Εστω X ένας πραγµατικός γραµµικός χώρος. είναι κάθε συνάρτηση : X R µε τις εξής ιδιότητες: Νόρµα στον X (α) x 0 για κάθε x X και x = 0 αν και µόνον αν x = 0 (µη αρνητική).

12 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ (ϐ) λx = λ x για κάθε λ R και κάθε x X (ϑετικά οµογενής). (γ) x + y x + y για κάθε x, y X (τριγωνική ανισότητα). Αν είναι µια νόρµα στον X, τότε το Ϲεύγος (X, ) λέγεται χώρος µε νόρµα. Παρατηρήσεις (α) Αν είναι µια νόρµα στον X, τότε η συνάρτηση d : X X R µε d(x, y) = x y, x, y X είναι µετρική (η µετρική που επάγεται στον X από τη νόρµα). Πράγµατι, d(x, y) = x y 0 για κάθε x, y X και ισχύει d(x, y) = x y = 0 αν και µόνο αν x y = 0 δηλαδή αν και µόνο αν x = y. d(y, x) = y x = ( 1)(x y) = 1 x y = x y για κάθε x, y X. Αν x, y, z X τότε d(x, z) = x z = (x y) + (y z) x y + y z = d(x, y) + d(y, z). Επιπλέον, η d είναι συµβατή µε τη γραµµική δοµή του χώρου : Η d είναι αναλλοίωτη ως προς µεταφορές, δηλαδή d(x + z, y + z) = d(x, y) για κάθε x, y, z X. Η d είναι οµογενής, δηλαδή d(λx, λy) = λ d(x, y) για κάθε x, y X και για κάθε λ R. Παρατηρήστε ότι οι τελευταίες δύο ιδιότητες δεν έχουν νόηµα σε όλους τους µετρικούς χώ- ϱους, αφού στην διατύπωσή τους εµπλέκονται οι πράξεις της πρόσθεσης και του ϐαθµωτού πολλαπλασιασµού. Με άλλα λόγια, µια µετρική που επάγεται σε έναν γραµµικό χώρο από µια νόρµα έχει πρόσθετες ιδιότητες και ο µετρικός χώρος που προκύπτει έχει πολύ πιο πλούσια δοµή από αυτήν του «γενικού» µετρικού χώρου. (ϐ) Χρήσιµο είναι να τονίσουµε ότι η κλάση των χώρων µε νόρµα είναι γνήσια υποκλάση της κλάσης των µετρικών χώρων. Παρατηρήστε ότι κάθε γραµµικός χώρος X {0} έχει άπειρα το πλήθος σηµεία : αν x X, x 0, τότε ο υπόχωρος span({x}) = {λx : λ R} του X έχει άπειρα το πλήθος σηµεία (για την ακρίβεια, είναι ισοπληθικός µε το R). Από την άλλη πλευρά, κάθε πεπερασµένο µη κενό σύνολο γίνεται µετρικός χώρος µε τη διακριτή µετρική. Παρατηρήστε επίσης ότι σε κάθε (µη µηδενικό) γραµµικό χώρο X µπορούµε να ορίσουµε µετρική η οποία δεν επάγεται από νόρµα. Για παράδειγµα, αν ϑεωρήσουµε στον X

13 1.2. ΧΩΡΟΙ ΜΕ ΝΟΡΜΑ 7 τη διακριτή µετρική δ, τότε δεν υπάρχει νόρµα : X R ώστε δ(x, y) = x y. Η απόδειξη αυτού του ισχυρισµού είναι απλή : αν υπήρχε τέτοια νόρµα, παίρνοντας x X, x 0, ϑα είχαµε n x = nx = δ(nx, 0) = 1 για κάθε n N ή ισοδύναµα x = 1/n για κάθε n = 1, 2,..., που είναι προφανώς άτοπο. Στο υπόλοιπο αυτού του Κεφαλαίου ορίζουµε µερικούς κλασικούς χώρους µε νόρµα Χώροι πεπερασµένης διάστασης 1. Στον R m ορίζουµε την supremum νόρµα : R m R µε τον ακόλουθο τρόπο : για κάθε x = (x 1,..., x m ) R m ϑέτουµε x := max{ x i : i = 1,..., m}. Αποδεικνύουµε µόνο την τριγωνική ανισότητα. Εχουµε x + y = x i0 + y i0 για κάποιον i 0 {1,..., n}. Για το συγκεκριµένο i 0, x i0 + y i0 x i0 + y i0 x + y. Συνεπώς, x + y x + y. Ο χώρος (R m, ) συµβολίζεται µε l m. 2. Στον R m ορίζουµε την 1-νόρµα 1 : R m R µε x 1 := x x m = m x i. i=1 Η τριγωνική ανισότητα είναι άµεση συνέπεια της τριγωνικής ανισότητας για την απόλυτη τιµή στο R. Ο χώρος (R m, 1 ) συµβολίζεται µε l m Στον R m ορίζουµε την Ευκλείδεια νόρµα 2 : R m R µε ( m x 2 := i=1 x i 2 ) 1/2. Ολες οι ιδιότητες της νόρµας είναι τετριµµένες εκτός από την τριγωνική ανισότητα για την απόδειξη της οποίας απαιτείται η ανισότητα Cauchy Schwarz.

14 8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ Πρόταση (Ανισότητα Cauchy Schwarz). Εστω x 1,..., x m και y 1,..., y m πραγµατικοί αριθµοί. Τότε, ισχύει η ανισότητα ( m m ) 1/2 ( m ) 1/2 x i y i x i 2 y i 2. i=1 i=1 Απόδειξη. Η απόδειξη που παραθέτουµε οφείλεται στον Schwarz. Θέτουµε B = m i=1 x iy i, A = m i=1 x i 2 και C = m i=1 y i 2. Πρέπει να δείξουµε ότι B 2 AC ή ισοδύναµα (2B) 2 4AC. Θεωρούµε τη συνάρτηση p : R R µε i=1 p(λ) := (λ x 1 + y 1 ) (λ x m + y m ) 2 0, η οποία µετά από πράξεις παίρνει τη µορφή p(λ) = Aλ 2 + 2Bλ + C 0 για κάθε λ R. Αν A = 0 τότε x i = 0 για κάθε i = 1,..., m και προφανώς η αρχική ανισότητα ισχύει (ως ισότητα). Υποθέτουµε λοιπόν ότι A > 0 και τότε η p(λ) είναι τριώνυµο το οποίο είναι µη αρνητικό για κάθε λ R. Από τη ϑεωρία του τριωνύµου πρέπει να ισχύει (2B) 2 4AC 0, το οποίο δίνει και τη Ϲητούµενη ανισότητα. Επιστρέφουµε τώρα στην απόδειξη της τριγωνικής ανισότητας για την Ευκλείδεια νόρ- µα. Εχουµε διαδοχικά x + y 2 2 = = m x i + y i 2 i=1 m m x i x i y i + i=1 x i=1 m y i 2 i=1 m x i y i + y 2 2 i=1 x x 2 y 2 + y 2 2 όπου στην τελευταία ανισότητα χρησιµοποιήσαµε την ανισότητα Cauchy Schwarz. Ετσι, x + y 2 2 ( x 2 + y 2 ) 2 = x + y 2 x 2 + y 2. Ο χώρος (R m, 2 ) λέγεται Ευκλείδειος χώρος και συµβολίζεται µε l m 2.

15 1.2. ΧΩΡΟΙ ΜΕ ΝΟΡΜΑ 9 4. Γενικότερα, στον R m µπορούµε να ϑεωρήσουµε την p-νόρµα, 1 < p <, όπου ( m ) 1/p x p := x i p. i=1 Αποδεικνύουµε και σ αυτή την περίπτωση µόνο την τριγωνική ανισότητα η οποία δεν είναι άµεση. Για την απόδειξη ϑα χρειαστούµε δύο ανισότητες. Πρόταση (Ανισότητα Holder). Αν x 1,..., x m και y 1,..., y m είναι πραγµατικοί αριθµοί και p, q > 1 ώστε 1 1 p + 1 q Απόδειξη. x, y > 0 έχουµε ή ισοδύναµα = 1, τότε ισχύει η ανισότητα ( m m ) 1/p ( m ) 1/q x i y i x i p y i q. i=1 i=1 Από το γεγονός ότι η συνάρτηση log : (0, + ) R είναι κοίλη, για κάθε i=1 ( 1 log p xp + 1 ) q yq 1 p log(xp ) + 1 q log(yq ) ( 1 log(xy) log p xp + 1 ) q yq. Από το γεγονός ότι η συνάρτηση log είναι αύξουσα έπεται ότι ( ) xy xp p + yq q για κάθε x, y 0. Εστω τώρα x 1,..., x m και y 1,..., y m πραγµατικοί αριθµοί. Μπορούµε να υποθέσουµε ότι ( x 1 p + + x m p ) 1/p 0 και ( y 1 q + + y m q ) 1/q 0. Αλλιώς ισχύει x 1 = = x m = 0 ή y 1 = = y m = 0 και αυτό σηµαίνει ότι m i=1 x iy i = 0 οπότε η Ϲητούµενη ανισότητα ισχύει κατά τετριµµένο τρόπο. Θεωρούµε τους αριθµούς και a i = b i = για τους οποίους ισχύει a i, b i 0 και x i ( x 1 p + + x m p ) 1/p, y i ( y 1 q + + y m q ) 1/q, i = 1,..., m i = 1,..., m m m a p i = b q i = 1. i=1 i=1 1 Οι p και q λέγονται συζυγείς εκθέτες.

16 10 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ Αν λοιπόν εφαρµόσουµε την ( ) για κάθε Ϲεύγος a i, b i έχουµε ότι a i b i ap i p + bq i q και αθροίζοντας ως προς i = 1,..., m ϐλέπουµε ότι m a i b i 1 p i=1 m a p i + 1 q i=1 m b q i = 1 p + 1 q = 1. i=1 Ισοδύναµα, m i=1 x i y i ( x 1 p + + x m p ) 1/p ( y 1 q + + y m q 1, ) 1/q που δίνει το Ϲητούµενο : m x i y i ( x 1 p + + x m p ) 1/p ( y 1 q + + y m q ) 1/q. i=1 Παρατήρηση Παρατηρήστε ότι η ανισότητα Holder αποτελεί γενίκευση της ανισότητας Cauchy Schwarz: η δεύτερη είναι ειδική περίπτωση της πρώτης για p = q = 2. Πρόταση (Ανισότητα Minkowski). Αν x 1,..., x m και y 1,..., y m είναι πραγµατικοί αριθµοί και p > 1, τότε ισχύει η ανισότητα ( m ) 1/p ( m ) 1/p ( m ) 1/p x i + y i p x i p + y i p. i=1 i=1 Απόδειξη. Μπορούµε να υποθέσουµε ότι m i=1 x i + y i p > 0, αλλιώς δεν έχουµε τίποτα να δείξουµε. (+) Εχουµε διαδοχικά m x i + y i p = i=1 m x i + y i p 1 x i + y i i=1 i=1 m x i + y i p 1 x i + i=1 m x i + y i p 1 y i. Εφαρµόζοντας την ανισότητα Holder στο άθροισµα m i=1 x i + y i p 1 x i παίρνουµε ( m m ) 1/q ( m ) 1/p x i + y i p 1 x i x i + y i q(p 1) x i p i=1 i=1 i=1 i=1 όπου q ο συζυγής εκθέτης του p, δηλαδή 1 p + 1 q ανισότητα γράφεται = 1 ή q(p 1) = p. Άρα, η προηγούµενη ( m m ) 1/q ( m ) 1/p x i + y i p 1 x i x i + y i p x i p. i=1 i=1 i=1

17 1.2. ΧΩΡΟΙ ΜΕ ΝΟΡΜΑ 11 Με ανάλογο τρόπο παίρνουµε i=1 ( m m ) 1/q ( m ) 1/p x i + y i p 1 y i x i + y i p y i p. i=1 i=1 i=1 Τελικά, από την (+) έχουµε ( m m ) 1/q ( m ) 1/p ( m ) 1/p x i + y i p x i + y i p x i p + y i p i=1 i=1 i=1 ή ( m ) 1 1/q ( m ) 1/p ( m ) 1/p x i + y i p x i p + y i p. i=1 i=1 i=1 Το Ϲητούµενο προκύπτει από την 1 1 q = 1 p. Παρατηρήστε τώρα ότι η τριγωνική ανισότητα x + y p x p + y p για την p-νόρµα είναι ακριβώς η ανισότητα Minkowski (όπου x = (x 1,..., x m ) και y = (y 1,..., y m )). Ο χώρος (R m, p ) συµβολίζεται µε l m p. 5. Αξίζει τον κόπο να δούµε τη µορφή που παίρνουν οι επαγόµενες µετρικές d p (x, y) = x y p στον R m. Αν x = (x 1,..., x m ) και y = (y 1,..., y m ) R m, τότε ( m ) 1/p d p (x, y) = x i y i p i=1 αν 1 p < και d (x, y) = max{ x i y i : i = 1,..., m} Χώροι ακολουθιών 1. Ο χώρος l l (N) των ϕραγµένων ακολουθιών x : N R, δηλαδή l = {x : N R υπάρχει M M(x) > 0 : για κάθε n N ισχύει x(n) M} είναι πραγµατικός γραµµικός χώρος µε τις κατά σηµείο πράξεις. Στον l ορίζουµε την supremum νόρµα : l R µε x := sup{ x(n) : n = 1, 2,...}. Αποδεικνύουµε ότι η είναι νόρµα :

18 12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ (α) Είναι x 0 για κάθε x l. Αν x = 0, τότε x(n) = 0 για κάθε n N, δηλαδή x(n) = 0 για n = 1, 2,.... Συνεπώς, x = 0. (ϐ) Ισχύει λx = sup n λx(n) = λ sup n x(n) = λ x, για κάθε λ R. (γ) Εστω x, y l και n N. Τότε, x(n) + y(n) x(n) + y(n) x + y. Παίρνοντας supremum ως προς n συµπεραίνουµε ότι x + y = sup x(n) + y(n) x + y. n 1 2. Ο χώρος c 0 c 0 (N) των µηδενικών ακολουθιών, δηλαδή { } c 0 = x : N R lim x(n) = 0 n είναι επίσης γραµµικός χώρος (και µάλιστα γραµµικός υπόχωρος του l αφού κάθε συγκλίνουσα ακολουθία είναι ϕραγµένη) µε τις κατά σηµείο πράξεις. Σε αυτόν ϑεωρούµε την supremum νόρµα που κληρονοµεί από τον l. 3. Ο χώρος l 1 l 1 (N) των 1-αθροίσιµων ακολουθιών 2 δηλαδή, { } l 1 = x : N R x(n) < + είναι γραµµικός υπόχωρος του c 0. Πράγµατι, γνωρίζουµε ότι αν n=1 x(n) < + τότε lim x(n) = 0. Ορίζουµε τη νόρµα 1 : l 1 R µε n x 1 := n=1 x(n). n=1 4. Γενικότερα, αν 1 p <, ο χώρος l p l p (N) των p-αθροίσιµων ακολουθιών αποτελείται από όλες τις ακολουθίες x : N R για τις οποίες ισχύει n=1 x(n) p < +. Στον l p ορίζουµε την p νόρµα ( ) 1/p x p := x(n) p. n=1 Χρησιµοποιώντας την ανισότητα Minkowski για πεπερασµένα αθροίσµατα και περνώντας στο όριο, αποδείξτε ότι η p ικανοποιεί την τριγωνική ανισότητα (οι άλλες ιδιότητες της νόρµας ελέγχονται εύκολα). 2 Μιλάµε λοιπόν για τις ακολουθίες των οποίων η σειρά είναι απολύτως συγκλίνουσα.

19 1.2. ΧΩΡΟΙ ΜΕ ΝΟΡΜΑ Θεωρούµε τον χώρο c 00 c 00 (N) των τελικά µηδενικών ακολουθιών. ηλαδή, x c 00 αν και µόνον αν υπάρχει n 0 n 0 (x) N ώστε x(n) = 0 για κάθε n n 0. Σε αυτό το χώρο µπορούµε να ορίσουµε οποιαδήποτε από τις p νόρµες, 1 p Χώροι συναρτήσεων 1. Ο χώρος C([0, 1]) των συνεχών συναρτήσεων επί του [0, 1] είναι το σύνολο C([0, 1]) = {f : [0, 1] R f συνεχής} το οποίο είναι γραµµικός χώρος µε τις κατά σηµείο πράξεις. Στον C([0, 1]) ορίζουµε την : C([0, 1]) R, µε f = sup{ f(t) : t [0, 1]}. Παρατηρήστε ότι το sup όντως υπάρχει, αφού η f : [0, 1] R είναι συνεχής, και µάλιστα είναι max διότι κάθε συνεχής συνάρτηση, που είναι ορισµένη σε κλειστό διάστηµα, παίρνει µέγιστη τιµή. Ελέγξτε ότι η είναι νόρµα. 2. Στον C([0, 1]) µπορούµε επίσης να ϑεωρήσουµε την 1-νόρµα f 1 := 1 και γενικότερα, για κάθε 1 p <, την p νόρµα 0 f(t) dt ( 1 1/p f p := f(t) dt) p. 0 Για να δείξουµε ότι η p ικανοποιεί την τριγωνική ανισότητα, αρκεί να παρατηρήσουµε ότι οι ανισότητες Holder και Minkowski ισχύουν και για ολοκληρώσιµες συναρτήσεις. Ανισότητα Holder για συναρτήσεις. Αν f, g : [0, 1] R είναι συνεχείς συναρτήσεις, 1 < p < και q είναι ο συζυγής εκθέτης του p (δηλαδή, 1 p + 1 q = 1), τότε 1 0 ( 1 f(t)g(t) dt 0 ) 1/p ( 1 1/q f(t) p dt g(t) dt) q. 0 Η απόδειξη της ανισότητας Holder είναι εντελώς ανάλογη µε αυτήν της αντίστοιχης ανισότητας για πεπερασµένες ακολουθίες. Χρησιµοποιήστε το γεγονός ότι ( ) f(t)g(t) 1 p f(t) p + 1 q g(t) q

20 14 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ για κάθε t [0, 1]. Αν κάνουµε την πρόσθετη υπόθεση ότι 1 0 f(t) p dt = 1 0 g(t) q dt = 1, τότε παίρνοντας ολοκληρώµατα στην ( ) έχουµε 1 0 f(t)g(t) dt 1 p 1 0 = 1 p + 1 q = 1 f(t) p dt + 1 q 1 0 g(t) q dt = ( 1 0 ) 1/p ( 1 1/q f(t) p dt g(t) dt) q. 0 Στη γενική περίπτωση, «κανονικοποιούµε» τις f και g, ϑεωρώντας τις f 1 := f/ f p και g 1 := g/ g q. Κατόπιν, χρησιµοποιώντας την ανισότητα Holder για συναρτήσεις και ακολουθώντας ϐήµα προς ϐήµα την απόδειξη της ανισότητας Minkowski για πεπερασµένες ακολουθίες, µπορούµε να δείξουµε την τριγωνική ανισότητα για την p : Ανισότητα Minkowski για συναρτήσεις. Αν f, g : [0, 1] R είναι συνεχείς συναρτήσεις και 1 p <, τότε ( 1 1/p ( 1 f(t) + g(t) dt) p 0 0 1/p ( 1 1/p f(t) dt) p + g(t) dt) p Στον C 1 ([0, 1]), τον χώρο των συναρτήσεων f : [0, 1] R που έχουν συνεχή παράγωγο, µπορούµε να ϑεωρήσουµε τη νόρµα f := f + f. Παρατηρήστε ότι η f := f δεν είναι νόρµα (και δεν επάγει µετρική) στον C 1 ([0, 1]). 4. Αξίζει τον κόπο να δούµε τη µορφή που παίρνουν οι επαγόµενες µετρικές d p (f, g) = f g p στον C([0, 1]). Αν f, g : [0, 1] R είναι συνεχείς συναρτήσεις, τότε ( 1 d p (f, g) = 0 ) 1/p f(t) g(t) p dt αν 1 p < και d (f, g) = max{ f(t) g(t) : t [0, 1]}.

21 1.3. ΑΣΚΗΣΕΙΣ Ασκήσεις Οµάδα Α 1. Εστω (X, ) χώρος µε νόρµα. είξτε ότι η νόρµα είναι άρτια συνάρτηση και ικανοποιεί την ανισότητα για κάθε x, y X. x y x y 2. Εστω (X, ρ) µετρικός χώρος. είξτε ότι : (α) ρ(x, z) ρ(y, z) ρ(x, y) για κάθε x, y, z X. (ϐ) ρ(x, y) ρ(z, w) ρ(x, z) + ρ(y, w) για κάθε x, y, z, w X. 3. Στο R ϑεωρούµε τη συνάρτηση σ : R R R µε σ(a, b) = a b. Αποδείξτε ότι ο (R, σ) είναι µετρικός χώρος. Γενικότερα, δείξτε ότι : d : X X R µε τότε ο (X, d) είναι µετρικός χώρος. αν (X, ) είναι χώρος µε νόρµα και αν ϑεωρήσουµε την d(x, y) = x y, x, y X, 4. Εστω (X, d) µετρικός χώρος. είξτε ότι οι συναρτήσεις ρ 1 = min{d, 1}, ρ 2 = d 1+d και d α = d α (0 < α < 1) είναι µετρικές στο X. 5. Αν d 1, d 2 είναι µετρικές στο σύνολο X εξετάστε αν οι d 1 + d 2, max{d 1, d 2 }, min{d 1, d 2 } είναι µετρικές στο X. Αν η d είναι µετρική στο X, είναι η d 2 µετρική στο X; 6. Εστω (X, d) µετρικός χώρος. Αποδείξτε τις ακόλουθες ιδιότητες της διαµέτρου : (α) diam(a) = 0 αν και µόνο αν A = ή το A είναι µονοσύνολο (δηλαδή, A = {x} για κάποιο x X). (ϐ) Αν A B X τότε diam(a) diam(b). (γ) Αν A, B X τότε ισχύει η ανισότητα diam(a B) min{diam(a), diam(b)} max{diam(a), diam(b)} diam(a B). Ισχύει η ανισότητα diam(a B) diam(a) + diam(b) για κάθε Ϲευγάρι υποσυνόλων A, B του X;

22 16 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ (δ) Αν (A n ) είναι µια ακολουθία υποσυνόλων του X µε diam(a n ) 0 καθώς n, δείξτε ότι το n=1 A n είναι το πολύ µονοσύνολο (έχει το πολύ ένα στοιχείο). 7. είξτε ότι ένα υποσύνολο A του µετρικού χώρου (X, ρ) είναι ϕραγµένο αν και µόνον αν υπάρχουν x 0 X και r > 0 ώστε ρ(a, x 0 ) r για κάθε a A. 8. Εστω A 1,..., A k ϕραγµένα µη κενά υποσύνολα του µετρικού χώρου (X, ρ). είξτε ότι το σύνολο A 1 A 2 A k είναι επίσης ϕραγµένο. Οµάδα Β 9. (α) Εστω f : [0, ) [0, ) αύξουσα συνάρτηση µε f(0) = 0 και f(x) > 0 για κάθε x > 0. Υποθέτουµε επίσης ότι η f είναι υποπροσθετική, δηλ. f(x + y) f(x) + f(y) για κάθε x, y 0. είξτε ότι : αν η d είναι µετρική στο X τότε και η f d είναι µετρική στο X. (ϐ) Αποδείξτε ότι αν f : [0, ) R +, τότε καθεµιά από τις ακόλουθες ιδιότητες είναι ικανή να εξασφαλίσει την υποπροσθετικότητα της f: (i) Η f είναι κοίλη συνάρτηση. (ii) Η συνάρτηση x f(x) x, x > 0 είναι ϕθίνουσα. (γ) Χρησιµοποιώντας τα (α) και (ϐ) δείξτε ότι οι συναρτήσεις της Άσκησης 4 είναι µετρικές. 10. (Ανισότητα Holder για συναρτήσεις) Εστω f, g : [0, 1] R συνεχείς συναρτήσεις και p, q συζυγείς εκθέτες (δηλ. p, q > 1 και 1 p + 1 q 1 0 ( 1 f(t)g(t) dt 0 = 1). είξτε ότι ) 1/p ( 1 1/q f(t) p dt g(t) dt) q είξτε ότι ο χώρος (C([0, 1]), p ) µε είναι χώρος µε νόρµα. ( 1 f p = 0 ) 1/p f(x) p dx 12. Θεωρούµε τον χώρο S όλων των ακολουθιών πραγµατικών αριθµών. Εστω (m k ) ακολουθία ϑετικών αριθµών, µε k m k < +. Ορίζουµε απόσταση d στον S ως εξής: αν x = (x n ), y = (y n ) S, ϑέτουµε d(x, y) = n=1 m n x n y n 1 + x n y n. είξτε ότι ο (S, d) είναι µετρικός χώρος, και υπολογίστε τη διάµετρό του.

23 1.3. ΑΣΚΗΣΕΙΣ Εστω P το σύνολο των πολυωνύµων µε πραγµατικούς συντελεστές. Αν p(x) = a 0 + a 1 x + + a n x n είναι ένα πολυώνυµο από το P, το ύψος του p είναι το h(p) = max{ a i : i = 0, 1,..., n}. (α) είξτε ότι ο P είναι γραµµικός χώρος µε τις πράξεις κατά σηµείο και η συνάρτηση h : P R είναι νόρµα στον P. (ϐ) είξτε ότι η συνάρτηση σ : P R, µε σ(p) = a 0 + a a n είναι νόρµα στον P. (γ) είξτε ότι h(p) σ(p) (n + 1)h(p) για κάθε πολυώνυµο p ϐαθµού το πολύ n. 14. Θεωρούµε το χώρο (P, h) της προηγούµενης άσκησης και τον (c 00, ). Αποδείξτε ότι η συνάρτηση f : (P, h) (c 00, ) µε p(x) = a 0 + a 1 x + + a n x n f f(p) := a = (a 0, a 1,..., a n, 0, 0,...) είναι ισοµορφισµός γραµµικών χώρων που διατηρεί τις αποστάσεις. ηλαδή, η f είναι 1-1, επί και ικανοποποιεί τις σχέσεις (i) f(p + q) = f(p) + f(q), (ii) f(λp) = λf(p), (iii) f(p) = h(p) για κάθε p, q P και λ R. Οµάδα Γ 15. Σταθεροποιούµε έναν πρώτο αριθµό p και ϑεωρούµε το σύνολο Z των ακεραίων. Αν m, n Z µε m n, ϑέτουµε p(n, m) τη µεγαλύτερη δύναµη του p που διαιρεί τον n m, δηλαδή αν m n, τότε p(m, n) = max{k 0 : m n mod p k }. Ορίζουµε σ p : Z Z R µε σ p (m, n) = { 2 p(m,n), m n 0, m = n.

24 18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ είξτε ότι η σ p είναι µετρική στο Z και ο (Z, σ p ) είναι ϕραγµένος µετρικός χώρος. 16. Εστω A (0, + ). Αποδείξτε ότι υπάρχει µετρικός χώρος (X, ρ) ώστε A = {ρ(x, y) : x, y X, x y}. 17. Θεωρούµε τους χώρους l p, 1 p και c 0. (α) είξτε ότι : αν 1 p < q τότε l p l q και ότι ο εγκλεισµός είναι γνήσιος. (ϐ) είξτε ότι : αν 1 p < τότε l p c 0 και ότι ο εγκλεισµός είναι γνήσιος. (γ) Να ϐρεθεί ακολουθία x = (x n ) που συγκλίνει στο 0 αλλά δεν ανήκει σε κανέναν l p, 1 p <. Με άλλα λόγια, ο c 0 περιέχει γνήσια την ένωση {l p : 1 p < }. (δ) Να ϐρεθεί ακολουθία x = (x n ) ώστε x / l 1 αλλά x l p για κάθε p > Ο κύβος του Hilbert H είναι η συλλογή όλων των ακολουθιών x = (x n ) µε x n 1 για κάθε n N. (α) είξτε ότι η ορίζει µετρική στο H. d(x, y) = 2 n x n y n n=1 (ϐ) Αν x, y H και k N, ϑέτουµε M k = max{ x 1 y 1,..., x k y k }. είξτε ότι 2 k M k d(x, y) 2 k+1 + M k. 19. Θεωρούµε τη µοναδιαία Ευκλείδεια σφαίρα S m 1 = {x R m : x 2 = 1} στον R m. Ορίζουµε «απόσταση» ρ(x, y) δύο σηµείων x, y S m 1 να είναι η κυρτή γωνία xoy στο επίπεδο που ορίζεται από την αρχή των αξόνων o και τα x, y. είξτε ότι : αν ρ(x, y) = θ τότε x y 2 = 2 sin θ 2 και συµπεράνατε ότι Είναι η ρ µετρική στην S m 1 ; 2 π ρ(x, y) x y 2 ρ(x, y), x, y S m 1.

25 Κεφάλαιο 2 Σύγκλιση ακολουθιών και συνέχεια συναρτήσεων 2.1 Σύγκλιση ακολουθιών Στον Απειροστικό Λογισµό µελετήσαµε τη σύγκλιση ακολουθιών πραγµατικών αριθµών. Με τον όρο ακολουθία πραγµατικών αριθµών εννοούµε κάθε συνάρτηση x : N R (µε πεδίο ορισµού το σύνολο των ϕυσικών αριθµών και τιµές στο R). Συνήθως, γράφουµε x n := x(n) για το n-οστό όρο της ακολουθίας x και συµβολίζουµε τις ακολουθίες µε {x n } n=1 ή {x n} ή (x n ). Αν (x n ) είναι µια ακολουθία στο R, λέµε ότι η (x n ) συγκλίνει στον πραγµατικό αριθµό x αν ισχύει το εξής: Για κάθε ε > 0 υπάρχει ϕυσικός n 0 n 0 (ε) µε την ιδιότητα : αν n N και n n 0 (ε), τότε x n x < ε. Σε αυτή την περίπτωση, γράφουµε lim x n = x ή lim n x n = x ή, πιο απλά, x n x. Σε αυτή την παράγραφο δίνουµε τον ορισµό του ορίου για µια ακολουθία (x n ) σε ένα µετρικό χώρο (X, ρ). Ο ορισµός υπαγορεύεται από τον αντίστοιχο ορισµό για ακολουθίες πραγµατικών αριθµών : η ϐασική ιδέα είναι ότι µια ακολουθία (x n ) συγκλίνει στο x X αν µπορούµε να ϐρούµε όσο κοντά ϑέλουµε στο x ένα τελικό τµήµα της ακολουθίας {x n : n n 0 }. Ισοδύναµα, ϑα λέγαµε ότι η (x n ) συγκλίνει στο x αν η απόσταση του x n από το x τείνει στο 0 όταν το n τείνει στο άπειρο. Οι ϐασικές πρώτες συνέπειες του ορισµού του ορίου εξακολουθούν να ισχύουν στο γενικό πλαίσιο των µετρικών χώρων. Οι αποδείξεις δεν έχουν καµία ουσιαστική διαφορά από τις αντίστοιχες αποδείξεις για ακολουθίες πραγµατικών αριθµών. 19

26 20 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΣΥΓΚΛΙΣΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ Συγκλίνουσες ακολουθίες Εστω (X, ρ) ένας µετρικός χώρος. Ακολουθία στον X είναι κάθε συνάρτηση x : N X. Γράφουµε x n := x(n) για τον n-οστό όρο της ακολουθίας x και συµβολίζουµε τις ακολουθίες µε {x n } n=1 ή {x n} ή (x n ) ή x = (x 1, x 2,..., x n,...). Ορισµός (σύγκλιση ακολουθίας). Λέµε ότι µια ακολουθία (x n ) στο µετρικό χώρο (X, ρ) συγκλίνει στο x X ως προς τη µετρική ρ (ή είναι ρ-συγκλίνουσα) αν για κάθε ε > 0 υπάρχει n 0 n 0 (ε) N ώστε αν n n 0 να ισχύει ρ(x n, x) < ε. Για να το δηλώσουµε αυτό γράφουµε x n απλώς όριο) της ακολουθίας. ρ x ή απλώς x n x. Το x λέγεται ρ-όριο (ή Πρόταση Εστω (x n ) µια ακολουθία στο µετρικό χώρο (X, ρ) και έστω x X. Τότε, ρ x αν και µόνο αν η ακολουθία (ρ(x n, x)) n πραγµατικών αριθµών είναι µηδενική. x n Απόδειξη. Αρκεί να συγκρίνουµε τους δύο ορισµούς: η ακολουθία (ρ(x n, x)) n στο R είναι µηδενική αν για κάθε ε > 0 υπάρχει n 0 n 0 (ε) N ώστε αν n n 0 να ισχύει ρ ρ(x n, x) = ρ(x n, x) 0 < ε. Οµως αυτό συµβαίνει αν και µόνο αν x n x. Πρόταση Εστω (x n ) µια ακολουθία στο µετρικό χώρο (X, ρ). Αν υπάρχει το όριο της (x n ), τότε αυτό είναι µοναδικό. Απόδειξη. Υποθέτουµε ότι x n Πράγµατι : για κάθε n N έχουµε ρ ρ x και x n y, όπου x, y X. Θα δείξουµε ότι x = y. 0 ρ(x, y) ρ(x, x n ) + ρ(x n, y). Αν ϑεωρήσουµε τυχόν ε > 0, υπάρχει n 0 N ώστε, για κάθε n n 0, ρ(x n, x) < ε 2 και ρ(x n, y) < ε 2. Τότε, για κάθε n n 0, ρ(x, y) ρ(x, x n ) + ρ(x n, y) < ε. Αφού το ε > 0 ήταν τυχόν, έπεται ότι ρ(x, y) = 0, άρα x = y. Πρόταση Εστω (X, ρ) µετρικός χώρος. Αν (x n ), (y n ) ακολουθίες στον X και x, y ρ ρ X µε x n x και y n y, τότε ρ(x n, y n ) ρ(x, y). Απόδειξη. Θα χρησιµοποιήσουµε ένα Λήµµα που έχει ανεξάρτητο ενδιαφέρον :

27 2.1. ΣΥΓΚΛΙΣΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ 21 Λήµµα Εστω (X, ρ) µετρικός χώρος. Τότε ισχύουν οι ανισότητες: (α) ρ(x, z) ρ(y, z) ρ(x, y) για κάθε x, y, z X. (ϐ) ρ(x, y) ρ(z, w) ρ(x, z) + ρ(y, w) για κάθε x, y, z, w X. Απόδειξη του Λήµµατος. (α) Εστω x, y, z X. Από την τριγωνική ανισότητα της µετρικής έχουµε ρ(x, z) ρ(x, y) + ρ(y, z) ρ(x, z) ρ(y, z) ρ(x, y), ρ(y, z) ρ(y, x) + ρ(x, z) ρ(y, z) ρ(x, z) ρ(y, x). Συνδυάζοντας τις δυο ανισότητες παίρνουµε ρ(x, z) ρ(y, z) ρ(x, y). (ϐ) Αν x, y, z, w X, από την τριγωνική ανισότητα στο R έχουµε ρ(x, y) ρ(z, w) ρ(x, y) ρ(z, y) + ρ(z, y) ρ(z, w) Οµως, από το (α) ισχύει ρ(x, y) ρ(z, y) + ρ(z, y) ρ(z, w) ρ(x, z) + ρ(y, w). Επιστρέφουµε τώρα στην απόδειξη της πρότασης: χρησιµοποιώντας την ανισότητα (ϐ) του Λήµµατος ϐλέπουµε ότι ρ(x n, y n ) ρ(x, y) ρ(x n, x) + ρ(y n, y) 0 καθώς n, αφού x n ρ ρ x και y n y Παραδείγµατα σύγκλισης σε µετρικούς χώρους 1. Θεωρούµε τη διακριτή µετρική δ σε ένα σύνολο X. Τότε, µια ακολουθία (x n ) στον (X, δ) είναι συγκλίνουσα αν και µόνον αν είναι τελικά σταθερή. δ Απόδειξη. Υποθέτουµε πρώτα ότι x n x. Τότε, υπάρχει n 0 N ώστε : αν n n 0 τότε δ(x n, x) < 1 2. Από τον ορισµό της διακριτής µετρικής, έπεται ότι δ(x n, x) = 0 για κάθε n n 0 ή αλλιώς, ότι x n = x για κάθε n n 0. Συνεπώς η (x n ) είναι τελικά σταθερή. Το αντίστροφο είναι προφανές από τον ορισµό του ορίου : σε κάθε µετρικό χώρο, κάθε τελικά σταθερή ακολουθία είναι συγκλίνουσα.

28 22 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΣΥΓΚΛΙΣΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ Το ίδιο επιχείρηµα δείχνει ότι στον κύβο του Hamming (H n, h) µια ακολουθία συγκλίνει αν και µόνον αν είναι τελικά σταθερή : έστω (x m ) ακολουθία στον H n µε x m h x. Τότε, υπάρχει m 0 N ώστε αν m m 0 να ισχύει h(x m, x) < 1 2. Οµως η h παίρνει µόνο τις τιµές 0, 1,..., n. Άρα, h(x m, x) = 0 για κάθε m m 0. ηλαδή, x m = x για κάθε m m Πεπερασµένο γινόµενο µετρικών χώρων. Εστω (X 1, d 1 ),..., (X k, d k ) µετρικοί χώροι και X = k i=1 X i το καρτεσιανό τους γινόµενο. ηλαδή, τα στοιχεία του X είναι k-άδες της µορφής x = (x(1),..., x(k)) µε x(j) X j, j = 1,..., k. Μια µετρική d στο γινόµενο X = k i=1 X i λέγεται µετρική γινόµενο αν ισχύει το εξής: Μια ακολουθία x n = (x n (1),..., x n (k)) στο X συγκλινει στο x = (x(1),..., x(k)) ως προς την d αν και µόνο αν συγκλίνει κατά συντεταγµένη, δηλαδή x n (i) d i x(i) για κάθε i = 1,..., k. Παράδειγµα : στο X ορίζουµε τη µετρική d = k j=1 d j, δηλαδή Τότε, η d είναι µετρική γινόµενο. d(x, y) = k d j (x(j), y(j)). Απόδειξη. Εστω (x n ) µια ακολουθία στο X. Τότε, η (x n ) έχει τη µορφή Αν λοιπόν υποθέσουµε ότι x n j=1 x n = (x n (1), x n (2),..., x n (k)), n = 1, 2,.... i = 1,..., k. Πράγµατι αν i {1, 2,..., k} έχουµε d i (x n (i), x(i)) d x = (x(1), x(2),..., x(k)) τότε x n (i) k d j (x n (j), x(j)) = d(x n, x) 0 j=1 καθώς n, δηλαδή x n (i) d i x(i). d i x(i) για Αντίστροφα αν x n (i) d i x(i) για i = 1, 2,..., k, αυτό σηµαίνει ότι d i (x n (i), x(i)) 0 για i = 1, 2,..., k. Συνεπώς, d(x n, x) = d 1 (x n (1), x(1)) + + d k (x n (k), x(k)) 0 καθώς n, δηλαδή x n d x.

29 2.1. ΣΥΓΚΛΙΣΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ 23 3*. Απειρο γινόµενο µετρικών χώρων. Εστω (X i, d i ), i = 1, 2,... ακολουθία µετρικών χώρων ώστε d i (x, y) 1 για κάθε x, y X i, i = 1, 2,.... Στο X = i=1 X i ορίζουµε τη µετρική d : X X R µε d(x, y) = i=1 1 2 i d i(x(i), y(i)), όπου x = (x(1), x(2),... ), y = (y(1), y(2),... ) µε x(i), y(i) X i για κάθε i = 1, 2,.... Η d είναι πράγµατι µετρική και µπορούµε να ελέγξουµε ότι είναι µετρική γινόµενο (δηλαδή, η σύγκλιση ως προς την d είναι ισοδύναµη µε τη σύγκλιση κατά συντεταγµένη): Εστω (x m ) ακολουθία στον (X, d). Τότε η (x m ) είναι ακολουθία ακολουθιών : x 1 = (x 1 (1), x 1 (2),..., x 1 (i),...) x 2 = (x 2 (1), x 2 (2),..., x 2 (i),...). x m = (x m (1), x m (2),..., x m (i),...). d Για τη µία κατεύθυνση, υποθέτουµε ότι x m x = (x(1), x(2),..., x(i),...) καθώς το d m. Θα δείξουµε ότι, για κάθε i = 1, 2,..., ισχύει x m (i) i x(i) καθώς m. Εστω i N. Τότε, για κάθε m N ισχύει 2 i d i (x m (i), x(i)) 2 j d j (x m (j), x(j)) = d(x m, x), j=1 και επειδή d(x m, x) 0 έπεται ότι d i (x m (i), x(i)) 0 καθώς m. Η άλλη κατεύθυνση αφήνεται ως άσκηση. 4*. Ο κύβος του Hilbert H. Το σύνολο το εφοδιάζουµε µε τη µετρική [ 1, 1] N = { x : N R x(i) 1, i = 1, 2,... } d(x, y) = i=1 x(i) y(i) 2 i, όπου x = (x(i)) και y = (y(i)). Ο µετρικός χώρος ([ 1, 1] N, d) λέγεται κύβος του Hilbert και συµβολίζεται µε H. Η σύγκλιση στον κύβο είναι κατά συντεταγµένη.

30 24 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΣΥΓΚΛΙΣΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ Απόδειξη. Εστω (x m ) µια ακολουθία στον κύβο, δηλαδή x m = (x m (1), x m (2),..., x m (i),...), m = 1, 2,... όπου x m (i) 1 για m, i = 1, 2,... Υποθέτουµε ότι x m Τότε, για κάθε k N ισχύει d x = (x(1), x(2),..., x(i),...). 2 k x m (k) x(k) i=1 x m (i) x(i) 2 i = d(x m, x) για κάθε m N και επειδή d(x m, x) 0 έπεται ότι x m (i) x(i) καθώς m για κάθε i = 1, 2,.... Ισχύει και το αντίστροφο : δηλαδή, αν x m = (x m (1), x m (2),...) είναι µια ακολουθία στον H (δηλ. x m (i) 1, i, m = 1, 2,...) ώστε x m (i) x(i) για κάθε i = 1, 2,... τότε η x = (x(1), x(2),...) είναι στοιχείο του H d και µάλιστα x m x. Ξεκινάµε παρατηρώντας ότι, αφού x m (i) x(i), έχουµε x(i) = lim m x m (i) 1, άρα x H. Για να δείξουµε ότι x m d x αρκεί για κάθε ε > 0 να ϐρούµε ένα m 0 N ώστε αν m m 0 τότε d(x m, x) < ε. Θα χρησιµοποιήσουµε την εξής ανισότητα (άσκηση): αν x, y H τότε d(x, y) = i=1 x(i) y(i) 2 i M k k, k = 1, 2,... όπου M k = max{ x(1) y(1), x(2) y(2),..., x(k) y(k) }. Εστω ε > 0. Θέτουµε M m k = max{ x m(i) x(i) : i = 1,..., k}. Τότε, για κάθε k N ισχύει Mk m 0 καθώς m (γιατί ;). Επίσης, υπάρχει k k(ε) N ώστε 1 < ε 2 k 2. Γι αυτό το k ισχύει M k+1 m 0, άρα υπάρχει m 0(ε, k) m 0 N ώστε αν m m 0 να ισχύει Mk+1 m < ε 2. Αν λοιπόν m m 0, τότε d(x m, x) M m k k < ε 2 + ε 2 = ε και αυτό ολοκληρώνει την απόδειξη Βασικές ακολουθίες και ϕραγµένες ακολουθίες Ο ορισµός της ακολουθίας Cauchy (ή ϐασικής ακολουθίας) πραγµατικών αριθµών γενικεύεται κι αυτός άµεσα στο πλαίσιο των µετρικών χώρων.

31 2.1. ΣΥΓΚΛΙΣΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ 25 Ορισµός (ϐασική ακολουθία). Εστω (x n ) µια ακολουθία στο µετρικό χώρο (X, ρ). Λέµε ότι η (x n ) είναι ϐασική (ή Cauchy) αν για κάθε ε > 0 υπάρχει n 0 n 0 (ε) N ώστε αν m, n n 0 τότε ρ(x m, x n ) < ε. Πρόταση Εστω (X, ρ) µετρικός χώρος. Τότε, κάθε συγκλίνουσα ακολουθία στον X είναι ακολουθία Cauchy. Απόδειξη. Εστω (x n ) συγκλίνουσα ακολουθία. Τότε, υπάρχει x X ώστε x n ρ ε > 0. Αφού x n x, υπάρχει n 0 N ώστε αν n n 0 τότε ρ(x n, x) < ε 2. Εστω m, n n 0. Τότε, ρ(x n, x m ) ρ(x n, x) + ρ(x, x m ) < ε 2 + ε 2 = ε. ρ x. Εστω Συνεπώς, η (x n ) είναι ακολουθία Cauchy. Ορισµός (ϕραγµένη ακολουθία). Εστω (x n ) µια ακολουθία στο µετρικό χώρο (X, ρ). Λέµε ότι η (x n ) είναι ϕραγµένη αν το σύνολο A = {x n : n N} είναι ϕραγµένο υποσύνολο του X. Με άλλα λόγια, αν υπάρχει C > 0 ώστε ρ(x m, x n ) C για κάθε m, n N. Πρόταση Εστω (X, ρ) µετρικός χώρος. Τότε, κάθε ϐασική ακολουθία στον X είναι ϕραγµένη. Ειδικότερα, κάθε συγκλίνουσα ακολουθία στον X είναι ϕραγµένη. Απόδειξη. Εστω (x n ) ϐασική ακολουθία στον (X, ρ). Τότε, υπάρχει n 0 > 1 ώστε αν m, n n 0 να ισχύει ρ(x n, x m ) < 1. Ειδικότερα, ρ(x n, x n0 ) < 1 για κάθε n n 0. Θέτουµε C = max {ρ(x 1, x n0 ),..., ρ(x n0 1, x n0 ), 1} > 0. Τότε, για κάθε n N έχουµε ρ(x n, x n0 ) C. Από την τριγωνική ανισότητα έπεται (εξηγήστε γιατί) ότι sup{ρ(x m, x n ) : m, n N} 2C. Συνεπώς, η (x n ) είναι ϕραγµένη. Ο δεύτερος ισχυρισµός προκύπτει άµεσα από τον πρώτο, αφού κάθε συγκλίνουσα ακολου- ϑία είναι ϐασική. Παρατηρήσεις (α) Υπάρχουν παραδείγµατα µετρικών χώρων στους οποίους δεν συγκλίνουν όλες οι ϐασικές ακολουθίες. Ενα παράδειγµα είναι ο χώρος (Q, ) των ϱητών

32 26 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΣΥΓΚΛΙΣΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ µε τη συνήθη µετρική : η ακολουθία (q n ) όπου q n = (1 + 1 n )n, ενώ είναι ϐασική, δεν συγκλίνει σε ϱητό αριθµό. Για ένα άλλο παράδειγµα, ας ϑεωρήσουµε το χώρο (R, ρ) µε τη µετρική ρ(x, y) = f(x) f(y), x, y R, όπου 1 f(t) = t t +1. Τότε η ακολουθία x n = n είναι ρ-ϐασική αλλά δεν είναι ρ-συγκλίνουσα. Πράγµατι, επειδή η (f(n)) είναι συγκλίνουσα ως προς τη συνήθη µετρική είναι και - ϐασική, δηλαδή ρ(n, m) = f(n) f(m) 0 καθώς m, n. Αλλά, η (x n ) δεν είναι ρ-συγκλίνουσα, διότι αν ήταν τότε ϑα υπήρχε x R ώστε ρ(n, x) 0. Από την άλλη πλευρά, αφού f(n) 1, Οµως τότε, 1 f(x) = 0, δηλαδή ρ(n, x) = f(n) f(x) 1 f(x). x x +1 = 1. Αυτό είναι άτοπο. Από τον Απειροστικό Λογισµό γνωρίζουµε ότι η κατάσταση αυτή δεν µπορεί να εµφανιστεί στο R µε τη συνήθη µετρική : εκεί, κάθε ϐασική ακολουθία συγκλίνει. Οι µετρικοί χώροι στους οποίους κάθε ϐασική ακολουθία συγκλίνει λέγονται πλήρεις µετρικοί χώροι και ϑα τους µελετήσουµε ξεχωριστά αργότερα. (ϐ) Πολύ απλούστερο είναι να δώσουµε παραδείγµατα µετρικών χώρων στους οποίους υ- πάρχουν ϕραγµένες ακολουθίες που δεν είναι ϐασικές. Στο R µε τη συνήθη µετρική, η x n = ( 1) n είναι ϕραγµένη αλλά δεν είναι ϐασική, αφού x n x n+1 = 2 για κάθε n = 1, 2, Υπακολουθίες Εστω (X, ρ) ένας µετρικός χώρος και έστω (x n ) µια ακολουθία στον X. Αν k 1 < k 2 < < k n < είναι µια γνησίως αύξουσα ακολουθία ϕυσικών αριθµών τότε η (x kn ) λέγεται υπακολουθία της (x n ). Παρατηρήσεις (α) Αν k : N N είναι γνησίως αύξουσα ακολουθία και x : N X είναι ακολουθία στον X, τότε η x k : N X είναι υπακολουθία της (x n ). Για την ακρίβεια, κάθε υπακολουθία της (x n ) είναι η σύνθεση της ακολουθίας (x n ) µε µια γνησίως αύξουσα ακολουθία ϕυσικών αριθµών. (ϐ) Αν (k n ) είναι µια γνησίως αύξουσα ακολουθία ϕυσικών αριθµών, έχουµε ότι k n n για κάθε n = 1, 2,.... Η (απλή) απόδειξη αυτού του ισχυρισµού γίνεται µε επαγωγή. 1 παρατηρήστε ότι η f είναι 1-1 από το R επί του ( 1, 1).

33 2.1. ΣΥΓΚΛΙΣΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ 27 Αποδεικνύεται, ακριβώς όπως στην περίπτωση των ακολουθιών πραγµατικών αριθµών, ρ ρ ότι αν x n x τότε για κάθε υπακολουθία (x kn ) της (x n ) ισχύει x kn x (άσκηση 4(α)). Ενα άλλο αποτέλεσµα που µεταφέρεται χωρίς καµιά δυσκολία από το πλαίσιο των πραγµατικών αριθµών σε αυτό των µετρικών χώρων είναι το εξής: Πρόταση Εστω (X, ρ) ένας µετρικός χώρος και έστω (x n ) ακολουθία στον X. Αν η (x n ) είναι ϐασική και έχει συγκλίνουσα υπακολουθία, τότε συγκλίνει. Απόδειξη. Εστω ότι η (x n ) είναι ϐασική και ότι x kn της (x n ). Ισχυρισµός. Η (x n ) συγκλίνει στο x. ρ x, όπου η (x kn ) είναι υπακολουθία Πράγµατι, έστω ε > 0. Επειδή η (x n ) είναι ϐασική έχουµε ότι υπάρχει n 1 N ώστε ρ(x n, x m ) < ε 2 αν n, m n 1. Επιπροσθέτως, x kn ρ x, άρα υπάρχει n 2 N ώστε ρ(x kn, x) < ε 2 αν n n 2. Θέτουµε n 0 = max{n 1, n 2 }. Παρατηρήστε ότι αν n n 0 τότε k n n n 0, οπότε n, k n n 1 και n n 2. Συνεπώς, ρ(x n, x) ρ(x n, x kn ) + ρ(x kn, x) < ε 2 + ε 2 = ε. Επεται ότι x n ρ x. Στο (R, ) ισχύει ότι κάθε ϕραγµένη ακολουθία έχει συγκλίνουσα υπακολουθία. Το αποτέλεσµα αυτό επεκτείνεται στην περίπτωση του Ευκλείδειου χώρου οποιασδήποτε διάστασης. Θεώρηµα Κάθε ϕραγµένη ακολουθία στον R m (µε την Ευκλείδεια µετρική) έχει συγκλίνουσα υπακολουθία. Απόδειξη. Εστω x n = (x n (1),..., x n (m)) ακολουθία στον R m. Αν η (x n ) είναι ϕραγµένη, τότε η (x n (1)) είναι ϕραγµένη ακολουθία στο R. Από το αντίστοιχο αποτέλεσµα στο R, έχει συγκλίνουσα υπακολουθία (x kn (1)): x kn (1) x 1. Η υπακολουθία (x kn ) της (x n ) έχει λοιπόν συγκλίνουσα πρώτη συντεταγµένη. Η (x kn (2)) είναι ϕραγµένη ακολουθία στο R, άρα έχει συγκλίνουσα υπακολουθία (x kλn (2)): x kλn (2) x 2.

34 28 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΣΥΓΚΛΙΣΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ Παρατηρήστε ότι x kλn (1) x 1, διότι η x kn (1) x 1 και η (x kλn (1)) είναι υπακολουθία της x kn (1). Άρα, η υπακολουθία (x kλn ) έχει συγκλίνουσα πρώτη και δεύτερη συντεταγµένη. Συνεχίζοντας µε παρόµοιο τρόπο µέχρι την m-οστή συντεταγµένη και παίρνοντας m διαδοχικές υπακολουθίες της (x n ) ϐρίσκουµε υπακολουθία της η οποία έχει κάθε συντεταγµένη της συγκλίνουσα. Εχουµε δείξει ότι η σύγκλιση ακολουθίας στον Ευκλείδειο χώρο είναι ισοδύναµη µε τη σύγκλιση κατά συντεταγµένη, συνεπώς η (x n ) έχει συγκλίνουσα υπακολουθία. Σε τυχόντα µετρικό χώρο το Θεώρηµα δεν ισχύει κατ ανάγκην, όπως ϕαίνεται και από το ακόλουθο παράδειγµα : Παραδείγµατα (α) Θεωρούµε το χώρο (c 0, ) των µηδενικών ακολουθιών µε τη µετρική που επάγεται από την supremum νόρµα : αν x = (x n ) και y = (y n ) τότε d (x, y) = sup{ x n y n : n = 1, 2,...}. Σε αυτό το χώρο ϑεωρούµε την ακολουθία (e n ) όπου e 1 = (1, 0, 0, 0,...) e 2 = (0, 1, 0, 0,...) e 3 = (0, 0, 1, 0,...). η οποία είναι ϕραγµένη αφού d (e n, e m ) = e n e m = 1 αν n m. Η ίδια ισότητα δείχνει ότι η (e n ) δεν µπορεί να έχει συγκλίνουσα υπακολουθία : υπακολουθίας ϑα έπρεπε τελικά να απέχουν απόσταση µικρότερη από 1. αν είχε, οι όροι της (ϐ) Ενα ακόµα πιο απλό παράδειγµα παίρνουµε αν ϑεωρήσουµε τη διακριτή µετρική δ σε ένα άπειρο σύνολο, για παράδειγµα το N. Η ακολουθία x n = n στον (N, δ) είναι ϕραγµένη αλλά δεν έχει συγκλίνουσα υπακολουθία (συµπληρώστε τις λεπτοµέρειες, όπως στο προηγούµενο παράδειγµα). 2.2 Συνέχεια σε ένα σηµείο και αρχή της µεταφοράς Υπενθυµίζουµε τον ε δ ορισµό της συνέχειας για πραγµατικές συναρτήσεις. Αν A είναι ένα µη κενό υποσύνολο του R, f : A R και x 0 A, τότε λέµε ότι η f είναι συνεχής στο x 0 αν : για κάθε ε > 0 υπάρχει δ > 0 ώστε : αν x A και x x 0 < δ, τότε f(x) f(x 0 ) < ε.

35 2.2. ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΕ ΕΝΑ ΣΗΜΕΙΟ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ 29 Λέµε ότι η f είναι συνεχής στο A αν είναι συνεχής σε κάθε x 0 A. ορισµού της συνέχειας στο πλαίσιο των µετρικών χώρων είναι άµεση : Η γενίκευση του Ορισµός Εστω (X, ρ) και (Y, σ) δύο µετρικοί χώροι. Μια συνάρτηση f : X Y λέγεται συνεχής στο x 0 X αν για κάθε ε > 0 υπάρχει δ δ(x 0, ε) > 0 ώστε : αν x X και ρ(x, x 0 ) < δ τότε σ(f(x), f(x 0 )) < ε. Μια συνάρτηση f : X Y λέγεται συνεχής στον X αν είναι συνεχής σε κάθε σηµείο του X. Το σύνολο των συνεχών συναρτήσεων f : (X, ρ) (Y, σ), το συµβολίζουµε µε C(X, Y ). Ειδικότερα, αν Y = R γράφουµε C(X) αντί του C(X, R). Παραδείγµατα (α) Εστω δ η διακριτή µετρική σε ένα µη κενό σύνολο X και έστω (Y, σ) τυχών µετρικός χώρος. Κάθε συνάρτηση f : X Y είναι συνεχής. Απόδειξη. Εστω f : (X, δ) (Y, σ) τυχούσα συνάρτηση και έστω x 0 X. Θα δείξουµε ότι η f είναι συνεχής στο x 0. Πράγµατι : έστω ε > 0. Επιλέγουµε η = 1 2 > 0. Από τον ορισµό της δ, αν x X και δ(x, x 0 ) < η = 1 2 τότε x = x 0, άρα f(x) = f(x 0 ) και σ(f(x), f(x 0 )) = 0 < ε. (ϐ) Κάθε ακολουθία f : N X είναι συνεχής συνάρτηση (εξηγήστε γιατί). (γ) Η ταυτοτική συνάρτηση I : (c 00, ) (c 00, 2 ) δεν είναι συνεχής. Απόδειξη. Παρατηρήστε ότι η άρνηση του ορισµού της συνέχειας µιας συνάρτησης f : X Y στο x 0 X διατυπώνεται ως εξής: Η f : X Y είναι ασυνεχής στο x 0 X αν και µόνο αν υπάρχει ε > 0 ώστε : για κάθε δ > 0 υπάρχει x X µε ρ(x, x 0 ) < δ και σ(f(x), f(x 0 )) ε. Θα αποδείξουµε ότι η I είναι ασυνεχής στο 0 = (0, 0, 0,...). Πράγµατι : αν x n = ( 1 1 1,,...,, 0, 0,...), n N, τότε έχουµε n n n }{{} n ϑέσεις I(x n ) I(0) 2 = I(x n ) 2 = x n 2 = 1 και x n 0 = x n = 1 n. Αν επιλέξουµε ε = 1 2 παρατηρούµε ότι για κάθε δ > 0 υπάρχει x δ c 00 µε x δ < δ και I(x δ ) I(0) 2 > 1 2 (αρκεί να επιλέξουµε x δ = x n για κάποιο n αρκετά µεγάλο ώστε 1 n < δ). Συνεπώς, η I : (c 00, ) (c 00, 2 ) είναι ασυνεχής στο 0.

36 30 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΣΥΓΚΛΙΣΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ Η συνέχεια περιγράφεται µέσω της σύγκλισης ακολουθιών, ακριβώς όπως και στην περίπτωση συναρτήσεων που ορίζονται σε υποσύνολα του R. Πρόταση (αρχή της µεταφοράς). Εστω (X, ρ) και (Y, σ) δύο µετρικοί χώροι και έστω f : X Y και x 0 X. Τα ακόλουθα είναι ισοδύναµα : (α) Η f είναι συνεχής στο x 0. (ϐ) Για κάθε ακολουθία (x n ) στοιχείων του X µε x n (γ) Για κάθε ακολουθία (y n ) µε y n ρ σ x 0 ισχύει f(x n ) f(x 0 ). ρ x 0, η ακολουθία (f(y n )) είναι σ-συγκλίνουσα. Απόδειξη. είχνουµε πρώτα την ισοδυναµία των (α) και (ϐ). (α) (ϐ) Εστω x n ρ x 0 και ε > 0. Επειδή η f είναι συνεχής στο x 0 υπάρχει δ > 0 ώστε αν x X και ρ(x, x 0 ) < δ τότε σ(f(x), f(x 0 )) < ε. Επιπλέον, επειδή x n x 0 υπάρχει n 0 N ώστε αν n n 0 τότε ρ(x n, x 0 ) < δ. Συνδυάζοντας τα παραπάνω ϐλέπουµε ότι σ σ(f(x n ), f(x 0 )) < ε αν n n 0, δηλαδή f(x n ) f(x 0 ). (ϐ) (α) Θα δείξουµε ότι η f είναι συνεχής στο x 0. Υποθέτουµε ότι δεν ισχύει το συρ µπέρασµα. Τότε, υπάρχουν ε 0 > 0 και ακολουθία (x n ) στοιχείων του X µε x n x 0 και σ(f(x n ), f(x 0 )) ε 0 για n = 1, 2,... (εξηγήστε γιατί). Από την υπόθεση έχουµε σ f(x n ) f(x 0 ), το οποίο είναι άτοπο (τελικά, ϑα είχαµε σ(f(x n ), f(x 0 )) < ε 0 ). είχνουµε τώρα την ισοδυναµία των (ϐ) και (γ). (ϐ) (γ) Προφανές: αν y n είναι σ-συγκλίνουσα. (γ) (ϐ) Εστω (x n ) ακολουθία στον (X, ρ) µε x n ρ σ x 0, από την υπόθεση έχουµε f(y n ) f(x 0 ), άρα η (f(y n )) y n = (x 0, x 1, x 0, x 2, x 0, x 3,...) δηλαδή y n = ρ x 0. Θεωρούµε την ακολουθία { x 0, n = 2k 1 x k, n = 2k για την οποία εύκολα δείχνουµε ότι συγκλίνει στο x 0. Από την υπόθεση, υπάρχει y Y σ σ ώστε f(y n ) y. Επιπλέον, f(y 2n 1 ) = f(x 0 ) f(x 0 ), άρα y = f(x 0 ). Τώρα, αρκεί σ να παρατηρήσουµε ότι f(x n ) = f(y 2n ) y = f(x 0 ). Χρησιµοποιώντας την αρχή της µεταφοράς µπορούµε να δείξουµε ότι η σύνθεση συνεχών συναρτήσεων είναι συνεχής., Πρόταση (σύνθεση συνεχών συναρτήσεων). Εστω (X, ρ), (Y, σ) και (Z, τ) τρεις µετρικοί χώροι. Εστω f : X Y και g : Y Z δύο συναρτήσεις. Αν η f είναι συνεχής στο x 0 X και η g είναι συνεχής στο f(x 0 ) Y, τότε η g f : X Z είναι συνεχής στο x 0.

37 2.2. ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΕ ΕΝΑ ΣΗΜΕΙΟ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ 31 Απόδειξη. Εστω (x n ) ακολουθία σηµείων του X µε x n x 0. Αφού η f είναι συνεχής στο x 0, η αρχή της µεταφοράς δείχνει ότι f(x n ) f(x 0 ). Αφού η g είναι συνεχής στο f(x 0 ) Y, για κάθε ακολουθία (y n ) σηµείων του Y µε y n f(x 0 ) έχουµε g(y n ) g(f(x 0 )). Οµως, f(x n ) Y και f(x n ) f(x 0 ). Συνεπώς, g(f(x n )) g(f(x 0 )). Για κάθε ακολουθία (x n ) σηµείων του X µε x n x 0 δείξαµε ότι (g f)(x n ) = g(f(x n )) g(f(x 0 )) = (g f)(x 0 ). Από την αρχή της µεταφοράς, η g f είναι συνεχής στο x 0. Το ϑεώρηµα που ακολουθεί δίνει τη σχέση της συνέχειας µε τις συνήθεις αλγεβρικές πράξεις ανάµεσα σε πραγµατικές συναρτήσεις. Η απόδειξή του είναι άµεση, αν χρησιµοποιήσουµε την αρχή της µεταφοράς σε συνδυασµό µε τις αντίστοιχες ιδιότητες για τα όρια ακολουθιών πραγµατικών αριθµών. Θεώρηµα Εστω f, g : (X, ρ) R, έστω λ R και έστω x 0 X. Υποθέτουµε ότι οι f, g είναι συνεχείς στο x 0. Τότε, (α) Οι f + g, λf και fg είναι συνεχείς στο x 0. (ϐ) Αν επιπλέον g(x) 0 για κάθε x X, τότε η f g ορίζεται στο X και είναι συνεχής στο x 0. Απόδειξη. Η απόδειξη όλων των ισχυρισµών είναι απλή : για παράδειγµα, για να δείξουµε ότι η f g είναι συνεχής στο x 0, σύµφωνα µε την αρχή της µεταφοράς, αρκεί να δείξουµε ότι, (( ) ) για κάθε ακολουθία (x n ) σηµείων του X που συγκλίνει στο x f 0, η ακολουθία g (x n ) ( ) f συγκλίνει στο g (x 0 ). Από την υπόθεση, οι f και g είναι συνεχείς στο x 0. Από την αρχή της µεταφοράς έχουµε έχουµε f(x n ) f(x 0 ) και g(x n ) g(x 0 ). Αφού g(x n ) 0 για κάθε n N και g(x 0 ) 0, έχουµε ( ) f (x n ) = f(x n) g g(x n ) f(x 0) g(x 0 ) = ( ) f (x 0 ). g Η απόδειξη της συνέχειας των f + g, λf και f g στο x 0 αφήνεται ως άσκηση για τον αναγνώστη. Πόρισµα Εστω (X, ρ) µετρικός χώρος. Ο χώρος C(X) των συνεχών συναρτήσεων f : X R είναι γραµµικός χώρος.

38 32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΣΥΓΚΛΙΣΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ 2.3 Ασκήσεις Οµάδα Α 1. Εστω (X 1, d 1 ),..., (X k, d k ) πεπερασµένη οικογένεια µετρικών χώρων. Αποδείξτε ότι οι παρακάτω συναρτήσεις είναι µετρικές γινόµενο στο X = k i=1 X i: ρ (x, y) = max{d i (x(i), y(i)) : i = 1, 2,..., k} και ( k ) 1/p ρ p (x, y) = [d i (x(i), y(i))] p, 1 p <, i=1 όπου x = (x(1),..., x(k)), y = (y(1),..., y(k)). 2. Εστω (x n ) και (y n ) ϐασικές ακολουθίες στο µετρικό χώρο (X, ρ). είξτε ότι η α n = ρ(x n, y n ) είναι ϐασική ακολουθία στο R. 3. Εστω (x n ) ακολουθία στο µετρικό χώρο (X, ρ). Θεωρούµε την ακολουθία {E n } υποσυνόλων του X µε E n = {x k : k n}, n = 1, 2,... και την ακολουθία t n = sup{d(x k, x n ) : k n} [0, + ], n = 1, 2,... είξτε ότι τα ακόλουθα είναι ισοδύναµα : (α) Η (x n ) είναι ϐασική. (ϐ) diam(e n ) 0 καθώς n. (γ) t n 0 καθώς n. 4. Εστω (x n ) ακολουθία στο µετρικό χώρο (X, ρ) και έστω x X. είξτε ότι : (α) Αν η (x n ) συγκλίνει στο x τότε κάθε υπακολουθία (x kn ) της (x n ) συγκλίνει στο x. (ϐ) Αν κάθε υπακολουθία της (x n ) έχει υπακολουθία η οποία συγκλίνει στο x, τότε η (x n ) συγκλίνει στο x. 5. Εστω (X, ρ) µετρικός χώρος. Θεωρούµε τον X X µε οποιαδήποτε µετρική γινόµενο d. είξτε ότι η ρ : (X X, d) R µε (x, y) ρ(x, y) είναι συνεχής.

39 2.3. ΑΣΚΗΣΕΙΣ Εστω (x n ) ακολουθία στο µετρικό χώρο (X, ρ). Υποθέτουµε ότι για κάποιο x X ισχύει το εξής: για κάθε συνεχή συνάρτηση f : X R ισχύει f(x n ) f(x). Είναι σωστό ότι x n x; Οµάδα Β 7. Εστω (X n, d n ), n = 1, 2,... ακολουθία µετρικών χώρων ώστε d n (x, y) 1 για κάθε x, y X n, n = 1, 2,.... Θεωρούµε το X = X n = n=1 {x = (x(1), x(2),..., x(n),...) : x(n) X n }. ηλαδή, ο X αποτελείται από όλες τις ακολουθίες οι οποίες στη n-οστή ϑέση έχουν στοιχείο του X n. Ορίζουµε d : X X R µε d(x, y) = n=1 1 2 n d n(x(n), y(n)). είξτε ότι ο (X, d) είναι µετρικός χώρος και η d είναι µετρική γινόµενο. 8. Εστω (X n, d n ) n N ακολουθία µετρικών χώρων και X = n=1 X n. Ορίζουµε d : X X R µε 1 d n (x n, y n ) d(x, y) = 2 n 1 + d n (x n, y n ). είξτε ότι ο (X, d) είναι µετρικός χώρος και η d είναι µετρική γινόµενο. n=1 9. Εστω 1 p < και x = (x(k)) k N l p. Για κάθε n N ορίζουµε x n l p µε x n = (x(1),..., x(n), 0, 0,...). είξτε ότι lim n x n x p = 0. Ισχύει το αντίστοιχο αποτέλεσµα στον l ; 10. Εστω (x n ) ακολουθία στο µετρικό χώρο (X, ρ). είξτε ότι η (x n ) συγκλίνει στο x X αν και µόνο αν η ακολουθία (y n ) = (x 1, x, x 2, x, x 3, x,..., x n, x,...) συγκλίνει. 11. Εστω (x n ) ακολουθία στο µετρικό χώρο (X, ρ). Υποθέτουµε ότι x n x X. είξτε ότι : για κάθε µετάθεση (1-1 και επί συνάρτηση) σ : N N η ακολουθία y n = x σ(n) συγκλίνει κι αυτή στο x. 12. Εστω (X, ρ) µετρικός χώρος και (x n ) ακολουθία στον X µε x n x m για n m. Θέτουµε A = {x n : n = 1, 2,...}.

Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών. ε > υπάρχει ( ) ( )

Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών. ε > υπάρχει ( ) ( ) Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών 7 Η Ευκλείδεια απόσταση που ορίσαµε στον R επιτρέπει ( εκτός από τον ορισµό των ορίων συναρτήσεων και ακολουθιών και τον ορισµό της συνέχειας συναρτήσεων της µορφής

Διαβάστε περισσότερα

1 Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών

1 Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών ΜΑΣ 02. Απειροστικός Λογισµός Ι Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών Ορισµός.. Ονοµάζουµε ακολουθία πραγµατικών αριθµών κάθε απεικόνιση του συνόλου N των ϕυσικών αριθµών, στο σύνολο R των πραγµατικών

Διαβάστε περισσότερα

Αρµονική Ανάλυση. Ενότητα: Προσεγγίσεις της µονάδας και Αθροισιµότητα. Απόστολος Γιαννόπουλος. Τµήµα Μαθηµατικών

Αρµονική Ανάλυση. Ενότητα: Προσεγγίσεις της µονάδας και Αθροισιµότητα. Απόστολος Γιαννόπουλος. Τµήµα Μαθηµατικών Ενότητα: Προσεγγίσεις της µονάδας και Αθροισιµότητα Απόστολος Γιαννόπουλος Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

sup B, τότε υπάρχουν στοιχεία α A και β B µε α < β.

sup B, τότε υπάρχουν στοιχεία α A και β B µε α < β. ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ & ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Εξετάσεις στη Μαθηµατική Ανάλυση Ι Φεβρουαρίου, 3 Θ. (α ) Εστω A, B µη κενά ϕραγµένα σύνολα πραγµατικών αριθµών. είξτε ότι αν inf A

Διαβάστε περισσότερα

e-mail: s97130@math.aegean.gr soviet@teivos.samos.aegean.gr http://iris.math.aegean.gr/software/kerkis/

e-mail: s97130@math.aegean.gr soviet@teivos.samos.aegean.gr http://iris.math.aegean.gr/software/kerkis/ A Π α ν ε π ι ς τ ή µ ι ο Α ι γ α ί ο υ Σ χ ο λ ή Θ ε τ ι κ ώ ν Ε π ι ς τ η µ ώ ν Τ µ ή µ α Μ α θ η µ α τ ι κ ώ ν Πτυχιακή εργασία Εκπονητής Χουσαΐνοβ Αλέξανδρος Α.Μ. 311/1997130 Σάµος, 2002 Τίτλος : Θεωρία

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Σταθµητοί Χώροι και Ευκλείδειοι Χώροι Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 59 Μέρος 2. Ευκλείδειοι

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Τοπολογία

Εισαγωγή στην Τοπολογία Ενότητα: Συνεκτικότητα Γεώργιος Κουµουλλής Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Μετρικών Χώρων Θέµης Μήτσης

Θεωρία Μετρικών Χώρων Θέµης Μήτσης Θεωρία Μετρικών Χώρων Θέµης Μήτσης Τµηµα Μαθηµατικων Πανεπιστηµιο Κρητης Ηρακλειο Περιεχόµενα Μετρικοί χώροι 5 Σύγκλιση ακολουθιών 7 Ανοιχτά και κλειστά σύνολα 9 Συνεχείς συναρτήσεις 13 Κλειστότητα, σηµεία

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτά και κλειστά σύνολα

Ανοικτά και κλειστά σύνολα 5 Ανοικτά και κλειστά σύνολα Στην παράγραφο αυτή αναπτύσσεται ο µηχανισµός που θα µας επιτρέψει να µελετήσουµε τις αναλυτικές ιδιότητες των συναρτήσεων πολλών µεταβλητών. Θα χρειαστούµε τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

D 1 D, D n+1 D n, D n G n, diam(d n ) < 1 n. B := ρ(x n, x m ) diam(d m ) < 1 m.

D 1 D, D n+1 D n, D n G n, diam(d n ) < 1 n. B := ρ(x n, x m ) diam(d m ) < 1 m. Σηµειώσεις Συναρτησιακής Ανάλυσης Θέµης Μήτσης Τµηµα Μαθηµατικων Πανεπιστηµιο Κρητης Περιεχόµενα 1. Το ϑεώρηµα κατηγορίας του Baire 4 2. Χώροι Banach 5 3. Φραγµένοι γραµµικοί τελεστές 8 4. Χώροι πεπερασµένης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt01b/nt01b.html Πέµπτη 1 Οκτωβρίου 01 Ασκηση 1. είξτε ότι

Διαβάστε περισσότερα

ιδασκοντες: x R y x y Q x y Q = x z Q = x z y z Q := x + Q Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012

ιδασκοντες: x R y x y Q x y Q = x z Q = x z y z Q := x + Q Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012 ιδασκοντες: Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012 Ασκηση 1.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγικές Εννοιες. 1.1 Σύνολα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγικές Εννοιες. 1.1 Σύνολα Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικές Εννοιες Σ αυτό το κεφάλαιο ϑα αναφερθούµε συνοπτικά σε ϐασικές έννοιες για σύνολα και απεικονίσεις. Επιπλέον, ϑα αναφερθούµε στη µέθοδο της επαγωγής, η οποία αποτελεί µία από τις

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτηµα Α. Στοιχεία θεωρίας µέτρου και ολοκλήρωσης.

Παράρτηµα Α. Στοιχεία θεωρίας µέτρου και ολοκλήρωσης. Παράρτηµα Α Στοιχεία θεωρίας µέτρου και ολοκλήρωσης Α Χώροι µέτρου Πέραν της «διαισθητικής» περιγραφής του µέτρου «σχετικά απλών» συνόλων στο από το µήκος τους (όπως πχ είναι τα διαστήµατα, ενώσεις/τοµές

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Fourier και Ολοκλήρωµα Lebesgue. Απόστολος Γιαννόπουλος

Ανάλυση Fourier και Ολοκλήρωµα Lebesgue. Απόστολος Γιαννόπουλος Ανάλυση Fourier και Ολοκλήρωµα Lebesgue Απόστολος Γιαννόπουλος Τµήµα Μαθηµατικών Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2015 Περιεχόµενα 1 Μέτρο Lebesgue 3 1.1 Εξωτερικό µέτρο Lebesgue........................... 3

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Συναρτησιακής Ανάλυσης. Σηµειώσεις

Στοιχεία Συναρτησιακής Ανάλυσης. Σηµειώσεις Στοιχεία Συναρτησιακής Ανάλυσης Σηµειώσεις σύντοµη εκδοχή Ε. Στεφανόπουλος Τµήµα Μαθηµατικών Πανεπιστήµιο Αιγαίου Καρλόβασι 2016 2 Περιεχόµενα 1 Γραµµικοι χωροι µε νορµα 5 1.1 Γραµµικοί χώροι......................................

Διαβάστε περισσότερα

Συνεκτικά σύνολα. R είναι συνεκτικά σύνολα.

Συνεκτικά σύνολα. R είναι συνεκτικά σύνολα. 4 Συνεκτικά σύνολα Έστω, Ι διάστηµα και f : Ι συνεχής, τότε η f έχει την ιδιότητα της ενδιαµέσου τιµής, δηλαδή, η f παίρνει κάθε τιµή µεταξύ δύο οποιονδήποτε διαφορετικών τιµών της, συνεπώς το f ( Ι )

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 2

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 2 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt014/nt014.html https://sites.google.com/site/maths4edu/home/14

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laihtml

Διαβάστε περισσότερα

1 1 + nx. f n (x) = nx 1 + n 2 x 2. x2n 1 + x 2n

1 1 + nx. f n (x) = nx 1 + n 2 x 2. x2n 1 + x 2n Οι ασκήσεις αυτές έχουν σκοπό να βοηθήσουν τους φοιτητές στην μελέτη τους για το μάθημα «Ανάλυση ΙΙ» του Τμήματος Μαθηματικών του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Συνιστούμε στους φοιτητές να επεξεργαστούν αυτές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων Μελετάµε εδώ τη συνθήκη της αύξουσας αλυσίδας υποπροτύπων και τη συνθήκη της φθίνουσας αλυσίδας υποπροτύπων. Αυτές συνδέονται µεταξύ τους µε την έννοια της συνθετικής σειράς

Διαβάστε περισσότερα

Ευκλείδειοι Χώροι. Ορίζουµε ως R n, όπου n N, το σύνολο όλων διατεταµένων n -άδων πραγµατικών αριθµών ( x

Ευκλείδειοι Χώροι. Ορίζουµε ως R n, όπου n N, το σύνολο όλων διατεταµένων n -άδων πραγµατικών αριθµών ( x Ευκλείδειοι Χώροι Ορίζουµε ως R, όπου N, το σύνολο όλων διατεταµένων -άδων πραγµατικών αριθµών x, x,, x ) Tο R λέγεται ευκλείδειος -χώρος και τα στοιχεία του λέγονται διανύσµατα ή σηµεία Το x i λέγεται

Διαβάστε περισσότερα

a n = sup γ n. lim inf n n n lim sup a n = lim lim inf a n = lim γ n. lim sup a n = lim β n = 0 = lim γ n = lim inf a n. 2. a n = ( 1) n, n = 1, 2...

a n = sup γ n. lim inf n n n lim sup a n = lim lim inf a n = lim γ n. lim sup a n = lim β n = 0 = lim γ n = lim inf a n. 2. a n = ( 1) n, n = 1, 2... ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Β.ΒΛΑΧΟΥ, Α. ΣΟΥΡΜΕΛΙΔΗΣ Τμήμα Μαθηματικών, Πανεπιστήμιο Πατρών Φθινόπωρο 2013 1 Θα θέλαμε να αναφέρουμε ότι για την συγγραφή αυτών των σημειώσεων χρησιμοποιήσαμε ιδιαίτερα α)το βιβλίο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι Είδαµε στο κύριο θεώρηµα του προηγούµενου κεφαλαίου ότι κάθε δακτύλιος διαίρεσης έχει την ιδιότητα κάθε πρότυπο είναι ευθύ άθροισµα απλών προτύπων. Εδώ θα χαρακτηρίσουµε όλους

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Ι (2006-07)

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Ι (2006-07) ΤΕΙ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Ι (2006-07) Επιµέλεια Σηµειώσεων : Βασιλειάδης Γεώργιος Καστοριά, εκέµβριος 2006

Διαβάστε περισσότερα

Το ϑεώρηµα παραγώγισης του Lebesgue στο R

Το ϑεώρηµα παραγώγισης του Lebesgue στο R Το ϑεώρηµα παραγώγισης του Lebesgue στο R Μαρία Μαστροθεοδώρου και Αγγελική Χαντζηθάνου Περίληψη Το κεντρικό αποτέλεσµα της εργασίας είναι ότι µια συνάρτηση f είναι απόλυτα συνεχής στο [, b] αν και µόνο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ. 2.1 Συνάρτηση

Κεφάλαιο 2 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ. 2.1 Συνάρτηση Κεφάλαιο 2 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ 2.1 Συνάρτηση Η έννοια της συνάρτησης είναι ϐασική σ όλους τους κλάδους των µαθη- µατικών, αλλά και πολλών άλλων επιστηµών. Ο λόγος είναι, ότι µορφοποιεί τη σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Απλές επεκτάσεις και Αλγεβρικές Θήκες

Απλές επεκτάσεις και Αλγεβρικές Θήκες Κεφάλαιο 7 Απλές επεκτάσεις και Αλγεβρικές Θήκες Στο κεφάλαιο αυτό εξετάζουµε τις απλές επεκτάσεις σωµάτων και τις συγκρίνουµε µε τις επεκτάσεις Galois. Επίσης εξετάζουµε τις αλγεβρικά κλειστές επεκτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ. Ενότητα: Ο Ευκλείδειος Χώρος. Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ. Ενότητα: Ο Ευκλείδειος Χώρος. Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ Ενότητα: Ο Ευκλείδειος Χώρος Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 1 Ο Ευκλείδειος χώρος R n 1.1 Αλγεβρική δοµή Ο Ευκλείδειος χώρος R n είναι

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Αυτοπάθεια και ασθενής συμπάγεια * * X, x X, είναι επί του. X. Σημειώνουμε ότι υπάρχουν παραδείγματα μη

4.2 Αυτοπάθεια και ασθενής συμπάγεια * * X, x X, είναι επί του. X. Σημειώνουμε ότι υπάρχουν παραδείγματα μη 94 Ένας χώρος με νόρμα (, ( ( ( ϕ : : ϕ =, ( 4. Αυτοπάθεια και ασθενής συμπάγεια λέγεται αυτοπαθής ( refleive, αν η κανονική εμφύτευση,, είναι επί του, δηλαδή ϕ =. Παρατηρούμε ότι ένας αυτοπαθής χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Θεµέλια των Μαθηµατικών. Προαπαιτούµενες έννοιες για µια εισαγωγή στον Απειροστικό Λογισµό. Φεβρουάριος 2014

Θεµέλια των Μαθηµατικών. Προαπαιτούµενες έννοιες για µια εισαγωγή στον Απειροστικό Λογισµό. Φεβρουάριος 2014 Θεµέλια των Μαθηµατικών Προαπαιτούµενες έννοιες για µια εισαγωγή στον Απειροστικό Λογισµό Επιµέλεια: Νίκος Σκούταρης, nskoutaris@gmail.com Φεβρουάριος 2014 ii Θεµέλια των Μαθηµατικών Το κείµενο αυτό περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙ ιαφορικός Λογισµός πολλών µεταβλητών. ιαφόριση συναρτήσεων πολλών µεταβλητών

ΙΙ ιαφορικός Λογισµός πολλών µεταβλητών. ιαφόριση συναρτήσεων πολλών µεταβλητών 54 ΙΙ ιαφορικός Λογισµός πολλών µεταβλητών ιαφόριση συναρτήσεων πολλών µεταβλητών Ένας στέρεος ορισµός της παραγώγισης για συναρτήσεις πολλών µεταβλητών ανάλογος µε τον ορισµό για συναρτήσεις µιας µεταβλητής

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρο και ολοκλήρωμα Lebesgue: Εγχειρίδιο χρήσης.

Μέτρο και ολοκλήρωμα Lebesgue: Εγχειρίδιο χρήσης. Κεφάλαιο 1 Μέτρο και ολοκλήρωμα Lebesgue: Εγχειρίδιο χρήσης. Κύριες βιβλιογραφικές αναφορές για αυτό το Κεφάλαιο είναι οι Stein and Shakarchi 2009 και Wheeden 2015. 1.1 Μέτρο Lebesgue στο R Αν E R το μέτρο

Διαβάστε περισσότερα

1 Οι πραγµατικοί αριθµοί

1 Οι πραγµατικοί αριθµοί 1 Οι πραγµατικοί αριθµοί 1.1 Σύνολα αριθµών Το σύνολο των ϕυσικών αριθµών N = {1, 2, 3,...} Το σύνολο των ακεραίων Z = {... 3, 2, 1, 0, 1, 2, 3,...}. Οι ακέραιοι διαµερίζονται σε άρτιους και περιττούς

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή KΕΦΑΛΑΙΟ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ιατεταγµένα σώµατα-αξίωµα πληρότητας Ένα σύνολο Σ καλείται διατεταγµένο σώµα όταν στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι

Διαβάστε περισσότερα

ι3.4 Παραδείγματα T ) έχει την ιδιότητα Heine-Borel, αν κάθε κλειστό και φραγμένο υποσύνολό του είναι συμπαγές.

ι3.4 Παραδείγματα T ) έχει την ιδιότητα Heine-Borel, αν κάθε κλειστό και φραγμένο υποσύνολό του είναι συμπαγές. 6 ι3.4 Παραδείγματα Στην παράγραφο αυτή θα μελετήσουμε κάποια σημαντικά παραδείγματα, για τις εφαρμογές, χώρων συναρτήσεων οι οποίοι είναι τοπικά κυρτοί και μετρικοποιήσιμοι αλλά η τοπολογία τους δεν επάγεται

Διαβάστε περισσότερα

cov(x, Y ) = E[(X E[X]) (Y E[Y ])] cov(x, Y ) = E[X Y ] E[X] E[Y ]

cov(x, Y ) = E[(X E[X]) (Y E[Y ])] cov(x, Y ) = E[X Y ] E[X] E[Y ] Πανεπιστήµιο Κρήτης - Τµήµα Επιστήµης Υπολογιστών ΗΥ-317: Εφαρµοσµένες Στοχαστικές ιαδικασίες-εαρινό Εξάµηνο 2016 ιδάσκων : Π. Τσακαλίδης Συνδιασπορά - Συσχέτιση Τυχαίων Μεταβλητών Επιµέλεια : Κωνσταντίνα

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογισµός διπλών ολοκληρωµάτων µε διαδοχική ολοκλήρωση

Υπολογισµός διπλών ολοκληρωµάτων µε διαδοχική ολοκλήρωση 8 Υπολογισµός διπλών ολοκληρωµάτων µε διαδοχική ολοκλήρωση Υπάρχουν δύο θεµελιώδη αποτελέσµατα που µας βοηθούν να υπολογίζουµε πολλαπλά ολοκληρώµατα Το πρώτο αποτέλεσµα σχετίζεται µε τον υπολογισµό ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ. Ασκήσεις και Θέµατα στη Μαθηµατική Ανάλυση Ι

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ. Ασκήσεις και Θέµατα στη Μαθηµατική Ανάλυση Ι ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ & ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Ασκήσεις και Θέµατα στη Μαθηµατική Ανάλυση Ι Γιάννης Σαραντόπουλος Αθήνα 7 Οκτωβρίου 5 Περιεχόµενα Συµβολισµός

Διαβάστε περισσότερα

11 Το ολοκλήρωµα Riemann

11 Το ολοκλήρωµα Riemann Το ολοκλήρωµα Riem Το πρόβληµα υπολογισµού του εµβαδού οποιασδήποτε επιφάνειας ( όπως κυκλικοί τοµείς, δακτύλιοι και δίσκοι, ελλειπτικοί δίσκοι, παραβολικά και υπερβολικά χωρία κτλ) είναι γνωστό από την

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών

Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 1 Εισαγωγη : Πραξεις επι Συνολων και Σωµατα Αριθµων

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Παρασκευή 16 & Τετάρτη 21 Νοεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ. 3.1 Η έννοια της παραγώγου. y = f(x) f(x 0 ), = f(x 0 + x) f(x 0 )

Κεφάλαιο 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ. 3.1 Η έννοια της παραγώγου. y = f(x) f(x 0 ), = f(x 0 + x) f(x 0 ) Κεφάλαιο 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ 3.1 Η έννοια της παραγώγου Εστω y = f(x) µία συνάρτηση, που συνδέει τις µεταβλητές ποσότητες x και y. Ενα ερώτηµα που µπορεί να προκύψει καθώς µελετούµε τις δύο αυτές ποσοτήτες είναι

Διαβάστε περισσότερα

( a) ( ) n n ( ) ( ) a x a. x a x. x a x a

( a) ( ) n n ( ) ( ) a x a. x a x. x a x a 7 Έστω Το θεώρηµα του Tylor στη µια µεταβλητή Ι ανοικτό διάστηµα Ι και : Ι φορές διαφορίσιµη συνάρτηση στο Ι, (. Γράφουµε, ( = + +... + +,, Ι, όπου!, είναι το υπόλοιπο Tylor ( κέντρου και τάξης και ( Ρ

Διαβάστε περισσότερα

Ακρότατα υπό συνθήκη και οι πολλαπλασιαστές του Lagrange

Ακρότατα υπό συνθήκη και οι πολλαπλασιαστές του Lagrange 64 Ακρότατα υπό συνθήκη και οι πολλαπλασιαστές του Lagrage Ας υποθέσουµε ότι ένας δεδοµένος χώρος θερµαίνεται και η θερµοκρασία στο σηµείο,, Τ, y, z Ας υποθέσουµε ότι ( y z ) αυτού του χώρου δίδεται από

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΣΕΙΡΕΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

KΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΣΕΙΡΕΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ KΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΣΕΙΡΕΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ 5 Ορισµοί Εστω α δοθείσα πραγµατική ακολουθία Ορίζουµε µία νέα ακολουθία ως εξής: 3 3 = + + + = = + = + + Ορισµός 5 Εάν υπάρχει το lim + = τότε η ακολουθία καλείται

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρια Αριθµων. Θεωρητικα Θεµατα. Ακαδηµαϊκο Ετος ιδασκοντες: Α. Μπεληγιάννης & Σ. Παπαδάκης

Θεωρια Αριθµων. Θεωρητικα Θεµατα. Ακαδηµαϊκο Ετος ιδασκοντες: Α. Μπεληγιάννης & Σ. Παπαδάκης Θεωρια Αριθµων Θεωρητικα Θεµατα Ακαδηµαϊκο Ετος 2012-2013 ιδασκοντες: Α. Μπεληγιάννης & Σ. Παπαδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt.html 2 Απριλίου 2013 Το παρόν κείµενο

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΥΝΑΜΟΣΕΙΡΕΣ-ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR

KΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΥΝΑΜΟΣΕΙΡΕΣ-ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR KΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΥΝΑΜΟΣΕΙΡΕΣ-ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR 6 Ορισµοί Ορισµός 6 Εστω α είναι µία πραγµατική ακολουθία και είναι πραγµατικοί αριθµοί Ένα άπειρο πολυώνυµο της µορφής: a ( ) () = καλείται δυναµοσειρά µε κέντρο το

Διαβάστε περισσότερα

Αρµονική Ανάλυση. Ενότητα: Ολοκλήρωµα Riemann και ολοκλήρωµα Lebesgue - Ασκήσεις. Απόστολος Γιαννόπουλος. Τµήµα Μαθηµατικών

Αρµονική Ανάλυση. Ενότητα: Ολοκλήρωµα Riemann και ολοκλήρωµα Lebesgue - Ασκήσεις. Απόστολος Γιαννόπουλος. Τµήµα Μαθηµατικών Ενότητα: Ολοκλήρωµα Riemnn και ολοκλήρωµα Lebesgue - Ασκήσεις Απόστολος Γιαννόπουλος Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Cretive Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 10

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 10 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 10 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Τετάρτη 16 Ιανουαρίου 2013 Ασκηση

Διαβάστε περισσότερα

n = r J n,r J n,s = J

n = r J n,r J n,s = J Ανάλυση Fourer και Ολοκλήρωμα Lebesgue (2011 12) 4ο Φυλλάδιο Ασκήσεων Υποδείξεις 1. Εστω E [a, b] με µ (E) = 0. Δείξτε ότι το [a, b] \ E είναι πυκνό υποσύνολο του [a, b]. Υπόδειξη. Θεωρήστε ένα μη κενό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5 Οι χώροι. Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος. 5.3 Ο Χώρος C Βάσεις Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο Ασκήσεις

Κεφάλαιο 5 Οι χώροι. Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος. 5.3 Ο Χώρος C Βάσεις Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο Ασκήσεις Σελίδα 1 από 6 Κεφάλαιο 5 Οι χώροι R και C Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος R Πράξεις Βάσεις Επεξεργασµένα Παραδείγµατα Ασκήσεις 5. Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο στο Ορισµοί Ιδιότητες Επεξεργασµένα Παραδείγµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Burnside

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Burnside ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Bursde Θα αποδείξουµε εδώ ότι κάθε οµάδα τάξης a q b (, q πρώτοι) είναι επιλύσιµη. Το θεώρηµα αυτό αποδείχτηκε από τον Bursde το 904 ο οποίος χρησιµοποίησε τη νέα τότε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Τμήμα Φυσικής Σημειώσεις Ανάλυσης Ι (ανανεωμένο στις 5 Δεκεμβρίου 2012)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Τμήμα Φυσικής Σημειώσεις Ανάλυσης Ι (ανανεωμένο στις 5 Δεκεμβρίου 2012) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Τμήμα Φυσικής Σημειώσεις Ανάλυσης Ι (ανανεωμένο στις 5 Δεκεμβρίου 2012) Τμήμα Θ. Αποστολάτου & Π. Ιωάννου 1 Σειρές O Ζήνων ο Ελεάτης (490-430 π.χ.) στη προσπάθειά του να υποστηρίξει

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 4 Γραµµικη Ανεξαρτησια, Βασεις και ιασταση Στο

Διαβάστε περισσότερα

Οι πραγµατικοί αριθµοί

Οι πραγµατικοί αριθµοί Οι πραγµατικοί αριθµοί Προλεγόµενα Η ανάγκη απαρίθµησης αντικειµένων, οδήγησε στην εισαγωγή του συνόλου των φυσικών αριθµών Η ανάγκη µέτρησης µεγεθών, οδήγησε στην εισαγωγή του συνόλου των ρητών αριθµών

Διαβάστε περισσότερα

Λύσεις στην Συναρτησιακή Ανάλυση Κανονική εξεταστική 2009 (μπορεί να περιέχουν λάθη)

Λύσεις στην Συναρτησιακή Ανάλυση Κανονική εξεταστική 2009 (μπορεί να περιέχουν λάθη) Λύσεις στην Συναρτησιακή Ανάλυση Κανονική εξεταστική 009 (μπορεί να περιέχουν λάθη) (L) Θέμα 1 α) i Ένα σύνολο A X λέγεται γραμμικά ανεξάρτητο αν κάθε πεπερασμένο υποσύνολό του είναι γραμμικά ανεξάρτητο.

Διαβάστε περισσότερα

Ξέρουμε ότι: Συνάρτηση-απεικόνιση με πεδίο ορισμού ένα σύνολο Α και πεδίο τιμών ένα σύνολο Β είναι κάθε μονοσήμαντη απεικόνιση f του Α στο Β.

Ξέρουμε ότι: Συνάρτηση-απεικόνιση με πεδίο ορισμού ένα σύνολο Α και πεδίο τιμών ένα σύνολο Β είναι κάθε μονοσήμαντη απεικόνιση f του Α στο Β. Η έννοια της ακολουθίας Ξέρουμε ότι: Συνάρτηση-απεικόνιση με πεδίο ορισμού ένα σύνολο Α και πεδίο τιμών ένα σύνολο Β είναι κάθε μονοσήμαντη απεικόνιση f του Α στο Β. Δηλαδή: f : A B Η ακολουθία είναι συνάρτηση.

Διαβάστε περισσότερα

G = a. H = g n. a m = a nq+r = a nq a r = (a n ) q a r = a r = (a n ) q a m. h = a m = a nq = (a n ) q a n

G = a. H = g n. a m = a nq+r = a nq a r = (a n ) q a r = a r = (a n ) q a m. h = a m = a nq = (a n ) q a n 236 5. Ταξινόµηση Κυκλικών Οµάδων και των Υποοµάδων τους Στην παρούσα ενότητα ϑα ταξινοµήσουµε τις κυκλικές οµάδες, τις υποοµάδες τους, και τους γεννήτο- ϱές τους. Οι ταξινοµήσεις αυτές ϑα ϐασιστούν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΑΝΩ ΜΕΓΙΣΤΑ ΚΑΤΩ ΦΡΑΓΜΑΤΑ

ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΑΝΩ ΜΕΓΙΣΤΑ ΚΑΤΩ ΦΡΑΓΜΑΤΑ ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΑΝΩ ΜΕΓΙΣΤΑ ΚΑΤΩ ΦΡΑΓΜΑΤΑ Κασαπίδης Γεώργιος Μαθηµατικός Στο άρθρο αυτό µελετάµε την πιο χαρακτηριστική ιδιότητα του συνόλου R των πραγµατικών αριθµών. ΟΡΙΣΜΟΣ 1 Ένα σύνολο Α από πραγµατικούς

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΥΚΛΕΙ ΕΙΟΣ ΧΩΡΟΣ. Το εσωτερικό γινόµενο

Ο ΕΥΚΛΕΙ ΕΙΟΣ ΧΩΡΟΣ. Το εσωτερικό γινόµενο Ο ΕΥΚΛΕΙ ΕΙΟΣ ΧΩΡΟΣ Το εσωτερικό γινόµενο Σε πολλές πρακτικές καταστάσεις, η τιµή µιας ποσότητας εξαρτάται από τις τιµές δύο ή περισσότερων άλλων ποσοτήτων. Για παράδειγµα η συνάρτηση V = π r h υπολογίζει

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ. Ενότητα: Όρια και συνέχεια συναρτήσεων. Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ. Ενότητα: Όρια και συνέχεια συναρτήσεων. Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ Ενότητα: Όρια και συνέχεια συναρτήσεων Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 2 Ορια και συνέχεια συναρτήσεων 2.1 Πραγµατικές συναρτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής:

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: p( ) = a + a + a + a + + a, όπου οι συντελεστές α i θα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Μη Γραµµική Συναρτησιακή Ανάλυση Το Θεώρηµα των Cauchy, Lipschitz, Picard.

Μη Γραµµική Συναρτησιακή Ανάλυση Το Θεώρηµα των Cauchy, Lipschitz, Picard. Μη Γραµµική Συναρτησιακή Ανάλυση Το Θεώρηµα των Cauchy, ipschitz, Picard. Νίκος Σταµάτης nstam84@gmail.com 7 Φεβρουαρίου 212 Περίληψη Σε αυτή την εργασία παρουσιάζουµε µια αναλυτική απόδειξη του ϑεωρήµατος

Διαβάστε περισσότερα

HY118- ιακριτά Μαθηµατικά. Παράδειγµα άµεσης απόδειξης. Μέθοδοι αποδείξεως για προτάσεις της µορφής εάν-τότε. 08 - Αποδείξεις

HY118- ιακριτά Μαθηµατικά. Παράδειγµα άµεσης απόδειξης. Μέθοδοι αποδείξεως για προτάσεις της µορφής εάν-τότε. 08 - Αποδείξεις HY118- ιακριτά Μαθηµατικά Παρασκευή, 06/03/2015 Αντώνης Α. Αργυρός e-mail: argyros@csd.uoc.gr Το υλικό των διαφανειών έχει βασιστεί σε διαφάνειες του Kees van Deemter, από το University of Aberdeen 3/8/2015

Διαβάστε περισσότερα

4.1 Το αόριστο ολοκλήρωµα - Βασικά ολοκληρώ-

4.1 Το αόριστο ολοκλήρωµα - Βασικά ολοκληρώ- Κεφάλαιο 4 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ 4.1 Το αόριστο ολοκλήρωµα - Βασικά ολοκληρώ- µατα Ορισµός 4.1.1. Αρχική ή παράγουσα συνάρτηση ή αντιπαράγωγος µιας συνάρτησης f(x), x [, b], λέγεται κάθε συνάρτηση F (x) που επαληθεύει

Διαβάστε περισσότερα

Συνέχεια Συνάρτησης. Λυγάτσικας Ζήνων. Βαρβάκειο Ενιαίο Πειραµατικό Λύκειο. 1 εκεµβρίου f(x) = f(x 0 )

Συνέχεια Συνάρτησης. Λυγάτσικας Ζήνων. Βαρβάκειο Ενιαίο Πειραµατικό Λύκειο. 1 εκεµβρίου f(x) = f(x 0 ) Συνέχεια Συνάρτησης Λυγάτσικας Ζήνων Βαρβάκειο Ενιαίο Πειραµατικό Λύκειο 1 εκεµβρίου 013 1 Ορισµός Ορισµός 1.1 Μια πραγµατική συνάρτηση f : A R λέµε ότι είναι συνεχής στο x 0 A αν και µόνο αν : x x 0 fx

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6. Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Z 4 = 1 και Z 2 Z 2.

Κεφάλαιο 6. Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Z 4 = 1 και Z 2 Z 2. Κεφάλαιο 6 Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες Στο κεφάλαιο αυτό ϑα ταξινοµήσουµε τις πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Αυτές οι οµάδες είναι από τις λίγες περιπτώσεις οµάδων µε µία συγκεκριµένη

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµικές Απεικονίσεις. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Γραµµικές Απεικονίσεις Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 5 Γραµµικες Απεικονισεις Στην άλγεβρα, και γενικότερα στα Μαθηµατικά,

Διαβάστε περισσότερα

= f(x) για κάθε x R.

= f(x) για κάθε x R. Ασκήσεις για το µάθηµα «Ανάλυση Ι και Εφαρµογές» Κεφάλαιο 4: Συνέχεια και όρια συναρτήσεων Α Οµάδα 1. Εξετάστε αν οι παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς ή ψευδείς (αιτιολογήστε πλήρως την απάντησή σας). (α)

Διαβάστε περισσότερα

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x.

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x. Κεφάλαιο 4 Μήκη και ορθές γωνίες Μήκος διανύσµατος Στο επίπεδο, R 2, ϐρίσκουµε το µήκος ενός διανύσµατος x = (x 1, x 2 ) χρησιµοποιώντας το Πυθαγόρειο ϑεώρηµα : x 2 = x 2 1 + x 2 2. Στο χώρο R 3, εφαρµόζουµε

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. { 1,2,3,..., n,...

KΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. { 1,2,3,..., n,... KΕΦΑΛΑΙΟ ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Βασικές έννοιες διαιρετότητας Θα συµβολίζουµε µε, τα σύνολα των φυσικών αριθµών και των ακεραίων αντιστοίχως: {,,3,,, } { 0,,,,, } = = ± ± ± Ορισµός Ένας φυσικός αριθµός

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Προσέγγισης και Εφαρµογές

Θεωρία Προσέγγισης και Εφαρµογές Θεωρία Προσέγγισης και Εφαρµογές Μιχάλης Κολουντζάκης Τµήµα Μαθηµατικών και Εφαρµοσµένων Μαθηµατικών, Πανεπιστήµιο Κρήτης, Βούτες, 70013 Ηράκλειο, E-mail: kolount AT gmail.com Ανοιξη 2013-14 Περιεχόµενα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobson

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobson ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobso Είδαµε στο προηγούµενο κεφάλαιο ότι κάθε ηµιαπλός δακτύλιος είναι δακτύλιος του Art. Επειδή υπάρχουν παραδείγµατα δακτυλίων του Art που δεν είναι ηµιαπλοί, πχ Z 2, > 1, τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις για τα Μαθήµατα Εισαγωγή στην Ανάλυση Ι και Εισαγωγή στην Ανάλυση ΙΙ Θέµης Μήτσης

Σηµειώσεις για τα Μαθήµατα Εισαγωγή στην Ανάλυση Ι και Εισαγωγή στην Ανάλυση ΙΙ Θέµης Μήτσης Σηµειώσεις για τα Μαθήµατα Εισαγωγή στην Ανάλυση Ι και Εισαγωγή στην Ανάλυση ΙΙ Θέµης Μήτσης Τµηµα Μαθηµατικων Πανεπιστηµιο Κρητης Ηρακλειο Περιεχόµενα Κεφάλαιο. Το Αξίωµα τής Πληρότητας 5 Ασκήσεις 9

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασµένων Οµάδων Ι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασµένων Οµάδων Ι ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασµένων Οµάδων Ι Χρησιµοποιώντας το θεώρηµα του Weddebu για ηµιαπλούς δακτυλίους αναπτύσσουµε εδώ τις πρώτες προτάσεις από τη θεωρία των αναπαραστάσεων και αρακτήρων πεπερασµένων

Διαβάστε περισσότερα

3 Αναδροµή και Επαγωγή

3 Αναδροµή και Επαγωγή 3 Αναδροµή και Επαγωγή Η ιδέα της µαθηµατικής επαγωγής µπορεί να επεκταθεί και σε άλλες δοµές εκτός από το σύνολο των ϕυσικών N. Η ορθότητα της µαθηµατικής επαγωγής ϐασίζεται όπως ϑα δούµε λίγο αργότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) Ενδεικτικές Λύσεις ΕΡΓΑΣΙΑ η (Ηµεροµηνία Αποστολής στον Φοιτητή: Οκτωβρίου 005) Η Άσκηση στην εργασία αυτή είναι

Διαβάστε περισσότερα

ιανυσµατική Ανάλυση Γιάννης Γιαννούλης

ιανυσµατική Ανάλυση Γιάννης Γιαννούλης ιανυσµατική Ανάλυση Γιάννης Γιαννούλης Ιωάννινα, 13.1.2013 Σηµείωση : Οι παρούσες σηµειώσεις δηµιουργούνται κατά την διάρκεια της διδασκαλίας του µαθήµατος Απειροστικός Λογισµός ΙΙΙ σε ϕοιτητές του τρίτου

Διαβάστε περισσότερα

(GNU-Linux, FreeBSD, MacOsX, QNX

(GNU-Linux, FreeBSD, MacOsX, QNX 1.7 διαταξεις (σελ. 17) Παράδειγµα 1 Θα πρέπει να κάνουµε σαφές ότι η επιλογή των λέξεων «προηγείται» και «έπεται» δεν έγινε απλώς για λόγους αφαίρεσης. Μπορούµε δηλαδή να ϐρούµε διάφορα παραδείγµατα στα

Διαβάστε περισσότερα

Ακρότατα πραγματικών συναρτήσεων

Ακρότατα πραγματικών συναρτήσεων Ακρότατα πραγματικών συναρτήσεων Ορισμός Έστω U R, U και f : U R R συνάρτηση τότε: )Το λέγεται τοπικό ελάχιστο της f αν υπάρχει περιοχή V του ώστε f f για κάθε V U Το λέγεται τοπικό μέγιστο της f αν υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ Κυριάκος Γ. Μαυρίδης ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΣΥΝΟΛΑ.... ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ...9 3. ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ... 9 4. ΣΕΙΡΕΣ... 33 5. ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ... 43 6. ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ... 57 7. ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ Συγγραφική Οµάδα : ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΑΡΣΟΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΕΡΙΖΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΙΧΑΗΛ ΜΑΛΙΑΚΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΜΕΛΑΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΤΑΛΕΛΛΗ 2 Πρόλογος Το ϐιβλίο αυτό στοχεύει στη διδασκαλία ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. ΛΥΣΕΙΣ 3 ης. Άσκηση 1. , z1. Παρατηρούµε ότι: z0 = z5. = + ) και. β) 1 ος τρόπος: Έστω z = x+ iy, x, = x + y.

ΓΡΑΠΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. ΛΥΣΕΙΣ 3 ης. Άσκηση 1. , z1. Παρατηρούµε ότι: z0 = z5. = + ) και. β) 1 ος τρόπος: Έστω z = x+ iy, x, = x + y. ΛΥΣΕΙΣ ης ΓΡΑΠΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Άσκηση 6 6 Λύση: α) 7z + z (cosπ + isi π ) π+ kπ π+ kπ Κατά συνέπεια z (cos + isi ), k,,, 5 Παίρνουµε τις ρίζες 6 6 z (cos + isi ) ( + i ) + i, π π 6 6 6 z (cos + isi ) (cos

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ Η αδυναµία επίλυσης της πλειοψηφίας των µη γραµµικών εξισώσεων µε αναλυτικές µεθόδους, ώθησε στην ανάπτυξη αριθµητικών µεθόδων για την προσεγγιστική επίλυσή τους, π.χ. συν()

Διαβάστε περισσότερα

5.1 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα

5.1 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα Κεφάλαιο 5 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα 5 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα Αν ο A είναι ένας n n πίνακας και το x είναι ένα διάνυσµα στον R n, τότε το Ax είναι και αυτό ένα διάνυσµα στον R n Συνήθως δεν υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

5.1 Συναρτήσεις δύο ή περισσοτέρων µεταβλητών

5.1 Συναρτήσεις δύο ή περισσοτέρων µεταβλητών Κεφάλαιο 5 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΩΝ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ 5.1 Συναρτήσεις δύο ή περισσοτέρων µεταβλητών Οταν ένα µεταβλητό µέγεθος εξαρτάται αποκλειστικά από τις µεταβολές ενός άλλου µεγέθους, τότε η σχέση που συνδέει

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος;

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος; ΙΝΥΣΜΤ ΘΕΩΡΙ ΘΕΜΤ ΘΕΩΡΙΣ Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; AB A (αρχή) B (πέρας) Στη Γεωµετρία το διάνυσµα ορίζεται ως ένα προσανατολισµένο ευθύγραµµο τµήµα, δηλαδή ως ένα ευθύγραµµο τµήµα του οποίου τα άκρα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac Σημειώσεις μαθήματος Μ1212 Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Χρήστος Κουρουνιώτης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2014 Κεφάλαιο 1 Διανυσματικοί Χώροι Στο εισαγωγικό μάθημα Γραμμικής Άλγεβρας ξεκινήσαμε μελετώντας

Διαβάστε περισσότερα

όπου D(f ) = (, 0) (0, + ) = R {0}. Είναι Σχήµα 10: Η γραφική παράσταση της συνάρτησης f (x) = 1/x.

όπου D(f ) = (, 0) (0, + ) = R {0}. Είναι Σχήµα 10: Η γραφική παράσταση της συνάρτησης f (x) = 1/x. 3 Ορια συναρτήσεων 3. Εισαγωγικές έννοιες. Ας ϑεωρήσουµε την συνάρτηση f () = όπου D(f ) = (, 0) (0, + ) = R {0}. Είναι Σχήµα 0: Η γραφική παράσταση της συνάρτησης f () = /. ϕυσικό να αναζητήσουµε την

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 5

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 5 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 5 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt206/nt206.html Πέµπτη 6 Νεµβρίου 206 Ασκηση. Να δειχθεί ότι

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Παραγοντοποιήσεις Πινάκων και Γραµµικών Απεικονίσεων Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 82 13 Παραγοντοποιήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουµε την έννοια του τανυστικού γινοµένου προτύπων. Θα είµαστε συνοπτικοί καθώς αναπτύσσουµε µόνο εκείνες τις στοιχειώδεις προτάσεις που θα βρουν εφαρµογές

Διαβάστε περισσότερα

2 o Καλοκαιρινό σχολείο Μαθηµατικών Νάουσα 2008

2 o Καλοκαιρινό σχολείο Μαθηµατικών Νάουσα 2008 2 o Καλοκαιρινό σχολείο Μαθηµατικών Νάουσα 2008 Μικρό Θεώρηµα του Fermat, η συνάρτηση του Euler και Μαθηµατικοί ιαγωνισµοί Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης ags@math.uoc.gr Αύγουστος 2008 Αλεξανδρος Γ. Συγκελακης

Διαβάστε περισσότερα

Sunarthsiak Anˆlush. Shmei seic gia metaptuqiakì mˆjhma

Sunarthsiak Anˆlush. Shmei seic gia metaptuqiakì mˆjhma Sunarthsiak Anˆlush Shmei seic gia metaptuqiakì mˆjhma Μ. Παπαδημητράκης Τμήμα Μαθηματικών Πανεπιστήμιο Κρήτης νοιξη 2004 2 Perieqìmena 1 Εισαγωγικά 7 1.1 Διατάξεις............................... 7 1.2

Διαβάστε περισσότερα

1 ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙ ΙΑ

1 ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙ ΙΑ Μια Εισαγωγή στη Θεωρία Παιγνίων Κώστας Στροπωνιάτης ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ A ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΑΜΟΣ 1 Επιβλέπων Βαγγέλης Φελουζής Επιτροπή Χρήστος Νικολόπουλος Νίκος Παπαλεξίου 2 Περιεχόµενα

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννης Πολυράκης Καθηγητής ΕΜΠ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΛΥΣΗΣ και Θεωρία Γενικής Ισορροπίας στην Οικονοµία ΑΘΗΝΑ 2009 2 Περιεχόµενα 1 Εισαγωγή 7 1.1 Η δυϊκότητα αγαθών-τιµών.................. 8 1.1.1 Λήψη αποφασεων...................

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3. Ελεύθερα Πρότυπα. στοιχείων του Μ καλείται βάση του e λ παράγει το Μ, και ii) κάθε m M γράφεται κατά µοναδικό

Κεφάλαιο 3. Ελεύθερα Πρότυπα. στοιχείων του Μ καλείται βάση του e λ παράγει το Μ, και ii) κάθε m M γράφεται κατά µοναδικό Κεφάαιο 3 Εεύθερα Πρότυπα 3.1 Εεύθερα Πρότυπα Έστω Μ ένα R-πρότυπο. Μια οικογένεια Μ αν ) το σύνοο { Λ} τρόπο ως άθροισµα της µορφής πεπερασµένο πήθος από τα ( e ) στοιχείων του Μ καείται βάση του e παράγει

Διαβάστε περισσότερα

Η ιδέα της χρήσης διατεταγµένων Ϲευγών πραγµατικών αριθµών για την περιγραφή

Η ιδέα της χρήσης διατεταγµένων Ϲευγών πραγµατικών αριθµών για την περιγραφή Κεφάλαιο 4 Ευκλείδιοι Χώροι 4 Ευκλείδιοι Χώροι Η ιδέα της χρήσης διατεταγµένων Ϲευγών πραγµατικών αριθµών για την περιγραφή των σηµείων στο επίπεδο και διατεταγµένων τριάδων πραγµατικών αριθµών για την

Διαβάστε περισσότερα