Ανάλυση Fourier και Ολοκλήρωµα Lebesgue. Απόστολος Γιαννόπουλος

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ανάλυση Fourier και Ολοκλήρωµα Lebesgue. Απόστολος Γιαννόπουλος"

Transcript

1 Ανάλυση Fourier και Ολοκλήρωµα Lebesgue Απόστολος Γιαννόπουλος Τµήµα Μαθηµατικών Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2015

2

3 Περιεχόµενα 1 Μέτρο Lebesgue Εξωτερικό µέτρο Lebesgue Ορισµός του εξωτερικού µέτρου Lebesgue Ιδιότητες του εξωτερικού µέτρου Lebesgue Εξωτερικό µέτρο Lebesgue στον R d Lebesgue µετρήσιµα σύνολα Βασικές ιδιότητες της κλάσης των µετρήσιµων συνόλων Μέτρο Lebesgue Μέτρο Lebesgue Borel σύνολα και Lebesgue µετρήσιµα σύνολα Περιγραφή των µετρήσιµων συνόλων Συνέχεια του µέτρου Lebesgue Το σύνολο του Cantor και το σύνολο του Vitali Το σύνολο του Cantor Το λήµµα του Steinhaus και το σύνολο του Vitali Ασκήσεις Ολοκλήρωµα Lebesgue Μετρήσιµες συναρτήσεις Ορισµός και ϐασικές ιδιότητες Ακολουθίες µετρήσιµων συναρτήσεων Η συνάρτηση Cantor Lebesgue Προσέγγιση µετρήσιµων συναρτήσεων από απλές συναρτήσεις Οι τρεις «αρχές του Littlewood» Ολοκλήρωµα Lebesgue Απλές µετρήσιµες συναρτήσεις Μη αρνητικές συναρτήσεις iii

4 iv ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η γενική περίπτωση Ιδιότητες του ολοκληρώµατος Θεώρηµα κυριαρχηµένης σύγκλισης Ασκήσεις Ολοκλήρωµα Riemann και Ολοκλήρωµα Lebesgue Σύγκριση του ολοκληρώµατος Lebesgue µε το ολοκλήρωµα Riemann Το ϑεώρηµα παραγώγισης του Lebesgue Η µεγιστική συνάρτηση των Hardy και Littlewood Το ϑεώρηµα παραγώγισης του Lebesgue Συναρτήσεις ϕραγµένης κύµανσης Ορισµός και παραδείγµατα Ο χώρος των συναρτήσεων ϕραγµένης κύµανσης Χαρακτηρισµός των συναρτήσεων ϕραγµένης κύµανσης Παραγωγισιµότητα µονότονων συναρτήσεων Απόλυτα συνεχείς συναρτήσεις Ασκήσεις Χώροι L p Χώροι L p Θεώρηµα Riesz-Fischer Θεώρηµα Riesz-Fischer Ο χώρος L (E) Προσέγγιση συναρτήσεων στον L p Θεώρηµα Fubini Συνέλιξη Ασκήσεις Σειρές Fourier Σειρές Fourier ολοκληρώσιµων συναρτήσεων Τριγωνοµετρικά πολυώνυµα Βασικές ιδιότητες των σειρών Fourier Μοναδικότητα σειρών Fourier Ο πυρήνας του Dirichlet Σειρές Fourier συνεχών συναρτήσεων Μια κατασκευή του Lebesgue Θεώρηµα Dini και ϑεώρηµα Marcinkiewicz

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ v 5.7 Ασκήσεις Προσεγγίσεις της µονάδας και Αθροισιµότητα Οικογένειες καλών πυρήνων και προσεγγίσεων της µονάδας Cesàro αθροισιµότητα Ο πυρήνας του Fejér Χαρακτηρισµός των τριγωνοµετρικών σειρών που είναι σειρές Fourier Abel αθροισιµότητα και ο πυρήνας του Poisson Ασκήσεις L 2 -σύγκλιση σειρών Fourier Χώροι Hilbert Χώροι µε εσωτερικό γινόµενο και χώροι Hilbert Καθετότητα Ορθοκανονικές ϐάσεις Σύγκλιση στον L 2 (T) Ασκήσεις

6

7 Εισαγωγή 1

8

9 Κεφάλαιο 1 Μέτρο Lebesgue 1.1 Εξωτερικό µέτρο Lebesgue Θα ϑέλαµε να ορίσουµε το «µήκος» κάθε υποσυνόλου A του R, δηλαδή να αντιστοιχίσουµε σε κάθε A R έναν µη αρνητικό αριθµό λ(a) (ή το + ). Είναι λογικό να Ϲητήσουµε να ισχύουν τα ακόλουθα : (α) λ([a, b]) = b a για κάθε a < b στο R. (ϐ) Αναλλοίωτο ως προς µεταφορέσ: λ(a + x) = λ(a) για κάθε x R. (γ) Αριθµήσιµη προσθετικότητα : Αν (A n ) είναι µια ακολουθία ξένων ανά δύο υποσυνόλων του R, τότε ( ) (1.1.1) λ A n = λ(a n ). n=1 n=1 Οπως ϑα δούµε, η τελευταία ιδιότητα δηµιουργεί προβλήµατα. Η κατασκευή που παρουσιάζουµε οφείλεται στον Vitali και ϐασίζεται στο «αξίωµα της επιλογής» από την Θεωρία Συνόλων, το οποίο αποδεχόµαστε. Αξίωµα της Επιλογής: Εστω X = {X a : a A} µια µη κενή οικογένεια ξένων, µη κενών υποσυνόλων ενός συνόλου Ω. Τότε, υπάρχει ένα σύνολο E που περιέχει ακριβώς ένα στοιχείο x a από κάθε σύνολο X a. ηλαδή, υπάρχει συνάρτηση επιλογής f : A Ω µε f(a) X a για κάθε a A. Σηµείωση. Το Αξίωµα της Επιλογής, αν και ϕαίνεται «αθώο», αποδεικνύεται ανεξάρτητο από τα αξιώµατα (Zermelo-Fraenkel) της Θεωρίας Συνόλων. 3

10 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΟ LEBESGUE Θεώρηµα εν υπάρχει συνάρτηση λ : P(R) [0, + ] η οποία να ικανοποιεί τα (α) (γ). Απόδειξη. Υποθέτουµε ότι υπάρχει τέτοια συνάρτηση λ. Παρατηρήστε ότι η λ είναι µονότονη : αν A B, λόγω της (γ) έχουµε (1.1.2) λ(b) = λ(a (B \ A)) = λ(a) + λ(b \ A) λ(a). Ορίζουµε σχέση ισοδυναµίας στο [0, 1] ως εξήσ: (1.1.3) x y x y Q. Παρατηρήστε ότι, αναγκαστικά, x y [ 1, 1]. Η χωρίζει το [0, 1] σε κλάσεις ισοδυνα- µίας (1.1.4) E x = {y [0, 1] : y = x + q για κάποιον q [ 1, 1] Q}. Αν συµβολίσουµε µε X = {X a : a A} την οικογένεια των διαφορετικών κλάσεων ισοδυναµίας, το αξίωµα της επιλογής µας λέει ότι υπάρχει ένα σύνολο N = {y a : a A} [0, 1] το οποίο περιέχει ακριβώς ένα στοιχείο y a από κάθε κλάση X a. Ειδικότερα, αν a b στο N τότε y a y b / Q. Θεωρούµε µια αρίθµηση {q n : n N} του Q [ 1, 1] και ϑεωρούµε την ακολουθία συνόλων (1.1.5) N n := N + q n, n N. Τα σύνολα N n ικανοποιούν τα εξήσ: (i) N n [ 1, 2]. Αυτό είναι απλό, αφού N [0, 1] και 1 q n 1 για κάθε n N, άρα N n = N + q n [ 1, 2] για κάθε n. (ii) Αν n m τότε N n N m =. Πράγµατι, αν υπήρχαν y a, y b N ώστε y a + q n = y b + q m, τότε ϑα είχαµε 0 y a y b = q m q n Q, δηλαδή ϑα είχαµε δύο στοιχεία y a, y b του N τα οποία ϑα ήταν ισοδύναµα (ως προς την ) και αυτό είναι άτοπο από τον τρόπο ορισµού του N. (iii) [0, 1] n=1 N n. Πράγµατι, αν x [0, 1] τότε υπάρχει a A ώστε x X a. Αυτό σηµαίνει ότι x = y a + q για κάποιον q Q [ 1, 1]. Οµως, τότε υπάρχει n = n(x) N ώστε q = q n, δηλαδή, x = y a + q n N n.

11 1.1. ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΜΕΤΡΟ LEBESGUE 5 Αφού η λ ικανοποιεί το (ϐ), για κάθε n N έχουµε λ(n n ) = λ(n). Από τις ιδιότητες των N n και από τη µονοτονία και την αριθµήσιµη προσθετικότητα της λ, παίρνουµε ( ) (1.1.6) 1 = λ([0, 1]) λ N n = λ(n n ) = λ(n) 3, n=1 n=1 n=1 το οποίο είναι άτοπο αφού το τελευταίο άθροισµα είναι ίσο µε 0 (αν λ(n) = 0) ή µε + (αν λ(n) > 0). Σηµείωση. Ακόµα κι αν Ϲητήσουµε την προσθετικότητα µόνο για ενώσεις πεπερασµένων το πλήθος ξένων ανά δύο συνόλων, αποδεικνύεται (αν δεχτούµε το Αξίωµα της Επιλογής) ότι δεν υπάρχει τρόπος να ορίσουµε το «µήκος» έτσι ώστε να ισχύουν οι δύο πρώτες ιδιότητες και η (1.1.7) λ(a B) = λ(a) + λ(b) για όλα τα A, B R µε A B =. Η στρατηγική που ϑα ακολουθήσουµε είναι η εξήσ: αντί να περιορίσουµε τις απαιτήσεις µας, ϑα περιοριστούµε σε µια κλάση υποσυνόλων του R στην οποία µπορεί να οριστεί το µήκος λ έτσι ώστε να ικανοποιούνται οι (α), (ϐ) και (γ). Αυτά ϑα είναι τα «µετρήσιµα» σύνολα. Το ευτύχηµα είναι ότι η κλάση αυτή είναι αρκετά µεγάλη Ορισµός του εξωτερικού µέτρου Lebesgue Σε κάθε A R ϑα αντιστοιχίσουµε έναν αριθµό λ (A) 0 ή +, το εξωτερικό µέτρο του A. Εστω I = (a, b) ένα ϕραγµένο ανοικτό διάστηµα. Το µήκος του I συµβολίζεται µε (1.1.8) l(i) := b a. Αν A R και (I n ) είναι µια πεπερασµένη ή άπειρη ακολουθία ϕραγµένων ανοικτών διαστηµάτων µε την ιδιότητα A n I n, λέµε ότι η (I n ) είναι µια κάλυψη του A. Αν η (I n ) είναι κάλυψη του A, το άθροισµα n l(i n) δίνει µια «από πάνω» εκτίµηση για το «µέτρο» του A. Είναι δηλαδή λογικό να Ϲητήσουµε (1.1.9) λ (A) n l(i n ) για όλες τις καλύψεις του A. Ετσι, οδηγούµαστε στον εξής ορισµό. Ορισµός (εξωτερικό µέτρο Lebesgue). Εστω A R. Το εξωτερικό µέτρο του A είναι το { } (1.1.10) λ (A) = inf l(i n ) : (I n ) κάλυψη του A. n

12 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΟ LEBESGUE Παρατηρήσεις (α) Μπορούµε, αν ορίσουµε l( ) = 0 και αν ϑεωρήσουµε το κενό σύνολο ως «διάστηµα» µε µηδενικό µήκος, να ϑεωρούµε ότι οι καλύψεις στον ορισµό είναι πάντα άπειρες αριθµήσιµες. Αν (I n ) είναι µια κάλυψη του A από πεπερασµένα το πλήθος (γνήσια) ϕραγµένα ανοικτά διαστήµατα, την επεκτείνουµε σε «άπειρη» κάλυψη παίρνοντας επιπλέον το κενό σύνολο άπειρες ϕορές. Για το λόγο αυτό ϑα γράφουµε συνήθως (I n ) n=1 για τις καλύψεις συνόλων, n=1 l(i n) για τις εκτιµήσεις των εξωτερικών µέτρων, και ο ορισµός µας γίνεται { } (1.1.11) λ (A) = inf l(i n ) : A I n, I n ανοικτό διάστηµα ή. n=1 n=1 (ϐ) Συµφωνούµε ότι inf{+ } = +. Άρα, αν συµβεί να έχουµε (1.1.12) A τότε λ (A) = +. I n = n=1 l(i n ) = +, n=1 (γ) Με την παραπάνω σύµβαση, το εξωτερικό µέτρο ορίζεται καλά για κάθε A R και είναι µη αρνητικός αριθµός ή +. Πράγµατι, κάθε υποσύνολο του R δέχεται τουλάχιστον µία κάλυψη, την I n = ( n, n), n = 1, 2, Ιδιότητες του εξωτερικού µέτρου Lebesgue Οι επόµενες Προτάσεις περιγράφουν τις ϐασικές ιδιότητες του εξωτερικού µέτρου Lebesgue. Πρόταση Αν A B, τότε λ (A) λ (B). Απόδειξη. Αν B n=1 I n, τότε A n=1 I n. Άρα, { } (1.1.13) l(i n ) : (I n ) κάλυψη του A n { n } l(i n ) : (I n ) κάλυψη του B, απ όπου έπεται ότι λ (A) λ (B). Πρόταση Αν το A είναι πεπερασµένο ή άπειρο αριθµήσιµο σύνολο, τότε λ (A) = 0. Απόδειξη. Εστω A = {x 1, x 2,...}. Για κάθε ε > 0 ϑεωρούµε την ακολουθία ανοικτών διαστηµάτων (1.1.14) I n = ( x n ε 2 n+1, x n + ε ) 2 n+1.

13 1.1. ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΜΕΤΡΟ LEBESGUE 7 Τότε, A n I n και (1.1.15) l(i n ) = n n ε 2 n = ε. Αφού το ε > 0 ήταν τυχόν, συµπεραίνουµε ότι λ (A) = 0. Πρόταση λ (A + x) = λ (A) για κάθε x R. Απόδειξη. Αν A n=1 I n, τότε A + x n=1 J n, όπου J n = I n + x. Παρατηρήστε ότι l(i + x) = l(i) = b a για κάθε ανοικτό διάστηµα I = (a, b). Συνεπώς, (1.1.16) λ (A + x) n l(j n ) = n l(i n ). Παίρνοντας infimum ως προς όλες τις καλύψεις (I n ) του A, συµπεραίνουµε ότι (1.1.17) λ (A + x) λ (A). Για την αντίστροφη ανισότητα παρατηρήστε ότι A = (A + x) x, οπότε εφαρµόζοντας την (1.1.17) (µε το A + x στην ϑέση του A και το x στην ϑέση του x) έχουµε λ (A) = λ ((A + x) x) λ (A + x). Πρόταση Για κάθε a < b στο R ισχύει λ ([a, b]) = b a. Απόδειξη. Για κάθε ε > 0 έχουµε [a, b] I ε := (a ε, b + ε). Άρα, (1.1.18) λ ([a, b]) l(i ε ) = (b a) + 2ε. Συνεπώς, λ ([a, b]) b a. Για την αντίστροφη ανισότητα πρέπει να δείξουµε ότι αν (I n ) είναι µια καλυψη του [a, b] από ανοικτά διαστήµατα, τότε (1.1.19) b a l(i n ). n=1 Βήµα 1: Εστω ότι [a, b] n=1 I n. Αφού το [a, b] είναι συµπαγές, από το Θεώρηµα Heine- Borel υπάρχει πεπερασµένη υποκάλυψη της (I n ): µπορούµε δηλαδή να ϐρούµε N N ώστε (1.1.20) [a, b] I 1 I 2 I N. Βήµα 2: Εστω ότι [a, b] (c 1, d 1 ) (c N, d N ). Θα δείξουµε ότι (1.1.21) b a < N (d n c n ). n=1

14 8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΟ LEBESGUE Η απόδειξη της (1.1.21) µπορεί να γίνει µε επαγωγή ως προς το N. Αν N = 1 τότε έχουµε [a, b] (c 1, d 1 ), οπότε c 1 < a < b < d 1 και είναι ϕανερό ότι b a < d 1 c 1. Για το επαγωγικό ϐήµα, υποθέτουµε ότι [a, b] (c 1, d 1 ) (c N+1, d N+1 ) και χωρίς περιορισµό της γενικότητας υποθέτουµε ότι a (c 1, d 1 ). Αν d 1 > b τότε το Ϲητούµενο ισχύει (αφού ήδη έχουµε b a < d 1 c 1 ). Αν d 1 b, τότε [d 1, b] (c 2, d 2 ) (c N, d N ) και εφαρµόζοντας την επαγωγική υπόθεση (για το [d 1, b] το οποίο καλύπτεται από N ανοικτά διαστήµατα) παίρνουµε N+1 (1.1.22) b d 1 (d n c n ). n=2 Εχουµε και την [a, d 1 ) (c 1, d 1 ), άρα (1.1.23) d 1 a d 1 c 1. Προσθέτοντας τις (1.1.22) και (1.1.23) παίρνουµε N+1 (1.1.24) b a = (b d 1 ) + (d 1 a) (d 1 c 1 ) + (d n c n ) = Από τα Βήµατα 1 και 2 προκύπτει ότι (1.1.25) b a < l(i n ) n=1 για κάθε κάλυψη (I n ) του [a, b]. Άρα, λ ([a, b]) b a. n=2 N+1 (d n c n ). n=1 Παρατήρηση Από τις Προτάσεις και προκύπτει άµεσα ότι κάθε κλειστό διάστηµα [a, b] είναι υπεραριθµήσιµο σύνολο. Πρόταση λ ( (a, b) ) = b a. Απόδειξη. Για κάθε 0 < ε < (b a)/2 έχουµε [a + ε, b ε] (a, b) [a, b]. Από την Πρόταση και την Πρόταση 1.1.7, (1.1.26) (b a) 2ε = λ ([a + ε, b ε]) λ ( (a, b) ) λ ([a, b]) = b a. Αφού η ανισότητα ισχύει για όλα τα «µικρά» ε > 0, ϐλέπουµε ότι λ ( (a, b) ) = b a. Πρόταση λ ( (a, + ) ) = +. Απόδειξη. Για κάθε N N έχουµε (a, + ) (a, a + N), άρα (1.1.27) λ ( (a, + ) ) a + N a = N. Άρα, λ ( (a + ) ) = +.

15 1.1. ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΜΕΤΡΟ LEBESGUE 9 Πρόταση (αριθµήσιµη υποπροσθετικότητα του εξωτερικού µέτρου). Για κάθε πεπερασµένη ή άπειρη ακολουθία (A n ) υποσυνόλων του R ισχύει ( ) (1.1.28) λ A n λ (A n ). n n Απόδειξη. Αν το δεξιό µέλος της ανισότητας είναι + δεν έχουµε τίποτα να δείξουµε. Υποθέτουµε λοιπόν ότι n λ (A n ) < +. Θα δείξουµε ότι για κάθε ε > 0 υπάρχει κάλυψη (J s ) του n A n από ανοικτά διαστήµατα, ώστε s l(j s) < n λ (A n ) + ε. Για κάθε n ϑεωρούµε κάλυψη (In) k k του A n µε την ιδιότητα (1.1.29) l(in) k < λ (A n ) + ε 2 n. k Αν πάρουµε σαν (J s ) την (αριθµήσιµη) οικογένεια (I k n) n,k όλων αυτών των ανοικτών διαστηµάτων, τότε (1.1.30) και (1.1.31) l(in) k = n n,k A n In k n,k n l(in) k < n Αφού το ε > 0 ήταν τυχόν, έπεται η (1.1.28) Εξωτερικό µέτρο Lebesgue στον R d k ( λ (A n ) + ε 2 n ) = n λ (A n ) + ε. Σε αυτήν την υποπαράγραφο δίνουµε εν συντοµία τον ορισµό και τις ϐασικές ιδιότητες του εξωτερικού µέτρου Lebesgue στον R d για d > 1. Η ιδέα του ορισµού αλλά και οι αποδείξεις των ιδιοτήτων είναι γενικά ίδιες µε εκείνες της προηγούµενης παραγράφου. Τον ϱόλο των διαστηµάτων (a, b) παίζουν τώρα τα ανοικτά ορθογώνια I = d j=1 (a j, b j ), < a j < στον Ευκλείδειο χώρο R d, τα οποία ονοµάζουµε και πάλι ανοικτά διαστήµατα. b j Παρατηρήστε ότι το κενό σύνολο είναι κι αυτό ανοικτό διάστηµα (έχουµε επιτρέψει την ισότητα a j = b j, και τότε (a j, b j ) = ). Η οικογένεια C των ανοικτών διαστηµάτων του R d είναι σ-κάλυψη του R d : έχουµε (1.1.32) R d = ( n, n) d. n=1 Για κάθε ανοικτό διάστηµα I = d j=1 (a j, b j ) του R d ορίζουµε (1.1.33) l(i) = d (b j a j ). j=1

16 10 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΟ LEBESGUE Η C και η l επάγουν το εξωτερικό µέτρο λ στον R d. Για κάθε A R d το εξωτερικό µέτρο Lebesgue του A είναι το (1.1.34) λ d (A) = inf { n } l(i n ) : (I n ) κάλυψη του A. Για ευκολία ϑα συµβολίζουµε το λ d µε λ. Στο επόµενο ϑεώρηµα συνοψίζουµε τις ϐασικές ιδιότητες του λ d. Θεώρηµα Το εξωτερικό µέτρο Lebesgue λ := λ d ικανοποιεί τα εξήσ: (α) Αν A B R d, τότε λ d (A) λ d (B). (ϐ) Αν το A είναι πεπερασµένο ή άπειρο αριθµήσιµο υποσύνολο του R d τότε λ d (A) = 0. (γ) Για κάθε A R d και για κάθε x R d ισχύει λ d (A + x) = λ d (A). (δ) Για κάθε πεπερασµένη ή άπειρη ακολουθία (A n ) υποσυνόλων του R d ισχύει ( ) (1.1.35) λ d A n n n λ d (A n). (ε) Για κάθε κλειστό διάστηµα I = d j=1 (a j, b j ) στον R d ισχύει λ d (I) = l(i) = d j=1 (b j a j ). Απόδειξη. Η απόδειξη των (α), (γ) και (δ) είναι ακριβώς η ίδια µε την απόδειξη των Προτάσεων 1.1.4, και αντίστοιχα. Για την απόδειξη του (ϐ) δουλεύουµε όπως στην Πρόταση 1.1.5: Θεωρούµε ένα αριθµήσιµο σύνολο A = {x 1, x 2,...} και για τυχόν ε > 0 ϑεωρούµε µια ακολουθία ανοικτών διαστηµάτων I n µε x n I n και l(i n ) = ε2 n (µπορούµε να ϑεωρήσουµε ανοικτό κύβο I n που έχει κέντρο το x n και µήκος ακµής ίσο µε (ε/2 n ) 1/d ). Τότε, A n I n και (1.1.36) l(i n ) = n n ε 2 n = ε. Αφού το ε > 0 ήταν τυχόν, συµπεραίνουµε ότι λ d (A) = 0. Μένει να δείξουµε το (ε). Η ανισότητα λ d (I) l(i) είναι απλή. Για τυχόν ε > 0 καλύπτουµε το I µε το ανοικτό διάστηµα J ε = d j=1 (a j ε, b j + ε), οπότε (1.1.37) λ d (I) l(j ε) = d (b j a j + 2ε). j=1

17 1.2. LEBESGUE ΜΕΤΡΗΣΙΜΑ ΣΥΝΟΛΑ 11 Αφού d d (1.1.38) lim (b j a j + 2ε) = (b j a j ) = l(i), ε 0 + j=1 j=1 έπεται ότι λ d (I) l(i). Για την αντίστροφη ανισότητα πρέπει να δείξουµε ότι αν (J n ) είναι µια καλυψη του I από ανοικτά διαστήµατα, τότε (1.1.39) l(i) l(j n ). Αφού το I είναι συµπαγές, υπάρχει N N ώστε I J 1 J N. είχνουµε ότι (1.1.40) l(i) n=1 N l(j n ). n=1 Για την απόδειξη της (1.1.40) δείχνουµε προηγουµένως τα εξήσ: (i) Εστω I = d j=1 [a j, b j ]. Για κάθε j = 1,..., d ϑεωρούµε µια διαµέριση a j = c 0 j < c 1 j < < cm j j = b j του [a j, b j ] και, για κάθε 1 i 1 m 1,..., 1 i k m k ορίζουµε J i1,...,i k = k j=1 (ci j 1 j, c i j j ]. Τότε, (1.1.41) l(i) = 1 i 1 m 1,...,1 i k m k l(j i1,...,i k ). (ii) Εστω I, J 1,..., J s κλειστά διαστήµατα στον R d. Υποθέτουµε ότι τα J 1,..., J s είναι µη επικαλυπτόµενα (έχουν ξένα εσωτερικά) και ότι I = J 1 J s. Τότε, (1.1.42) l(i) = l(j 1 ) + + l(j s ). Οι λεπτοµέρειες αφήνονται ως άσκηση (ϑα συµπληρωθούν εδώ εν καιρώ). 1.2 Lebesgue µετρήσιµα σύνολα Ο αρχικός µας στόχος ήταν να πετύχουµε την αριθµήσιµη προσθετικότητα του «µέτρου»: ϑα ϑέλαµε λοιπόν να ισχύει η ( ) (1.2.1) λ A n = λ (A n ) n=1 n=1

18 12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΟ LEBESGUE αν τα A n είναι ξένα ανά δύο υποσύνολα του R (και γενικότερα, του R d ). Το εξωτερικό µέτρο που ορίσαµε δεν έχει την ιδιότητα της προσθετικότητασ: ακόµα κι αν περιοριστούµε στην περίπτωση δύο ξένων υποσυνόλων A και B του [0, 1], µπορούµε να δώσουµε παράδειγµα (δείτε τις ασκήσεις) όπου (1.2.2) λ (A B) < λ (A) + λ (B). Αυτό που ϑα κάνουµε είναι να περιοριστούµε σε µια κλάση M υποσυνόλων του R έτσι ώστε ο περιορισµός της «συνάρτησης εξωτερικού µέτρου» λ στην M να ικανοποιεί την ιδιότητα της αριθµήσιµης προσθετικότητας. Η M είναι η κλάση των Lebesgue µετρήσιµων συνόλων. Η διαδικασία είναι η ίδια στον R d για κάθε d 1. Ορισµός (Lebesgue µετρήσιµο σύνολο). Ενα σύνολο A R d λέγεται Lebesgue µετρήσιµο αν για κάθε X R d ισχύει (1.2.3) λ (X) = λ (X A) + λ (X A c ). ηλαδή, ένα σύνολο είναι µετρήσιµο αν «χωρίζει σωστά» ως προς το εξωτερικό µέτρο οποιοδήποτε άλλο σύνολο. Η κλάση των Lebesgue µετρήσιµων συνόλων συµβολίζεται µε M. Παρατήρηση Από την X = (X A) (X A c ) και από την υποπροσθετικότητα του λ, έχουµε πάντα την ανισότητα (1.2.4) λ (X) λ (X A) + λ (X A c ). Αυτό λοιπόν που χρειαζόµαστε για να δείξουµε τη µετρησιµότητα του A είναι η αντίστροφη ανισότητα (1.2.5) λ (X) λ (X A) + λ (X A c ) για κάθε X R Βασικές ιδιότητες της κλάσης των µετρήσιµων συνόλων Οι επόµενες Προτάσεις περιγράφουν τις ϐασικές ιδιότητες της κλάσης των Lebesgue µετρήσιµων συνόλων. Πρόταση Αν λ (A) = 0, τότε A M. Απόδειξη. Εστω X R d. Τότε, X A A άρα λ (X A) = 0. Επίσης, X X A c άρα (1.2.6) λ (X) λ (X A c ) = λ (X A) + λ (X A c ). Από την Παρατήρηση έπεται το Ϲητούµενο.

19 1.2. LEBESGUE ΜΕΤΡΗΣΙΜΑ ΣΥΝΟΛΑ 13 Πρόταση Το συµπλήρωµα µετρήσιµου συνόλου είναι µετρήσιµο σύνολο : αν A M τότε A c = R d \ A M. Απόδειξη. Εστω X R d. Παρατηρήστε ότι (1.2.7) λ (X) λ (X A) + λ (X A c ) = λ (X A c ) + λ (X (A c ) c ), όπου η πρώτη ανισότητα ισχύει διότι A M και η ισότητα µετά προκύπτει από το γεγονός ότι A = (A c ) c. Από την Παρατήρηση έπεται το Ϲητούµενο.. Πρόταση Η ένωση δύο µετρήσιµων συνόλων είναι µετρήσιµο σύνολο : αν A, B M, τότε A B M. Απόδειξη. Εστω X R d. Παρατηρούµε ότι (1.2.8) X (A B) = X (A (A c B)) = (X A) (X A c B) και, χρησιµοποιώντας τη µετρησιµότητα των A και B, έχουµε λ (X (A B)) + λ (X (A B) c ) = λ ((X A) (X A c B)) + λ (X (A B) c ) λ (X A) + λ ((X A c ) B) + λ ((X A c ) B c ) λ (X A) + λ (X A c ) = λ (X). Από την Παρατήρηση έπεται ότι το A B είναι µετρήσιµο. Πρόταση Η τοµή δύο µετρήσιµων συνόλων είναι µετρήσιµο σύνολο : αν A, B M, τότε A B M. Απόδειξη : Παρατηρούµε ότι A B = (A c B c ) c και χρησιµοποιούµε τις Προτάσεις και Πρόταση Αν A, B M και A B = τότε, για κάθε X R d, (1.2.9) λ (X (A B)) = λ (X A) + λ (X B). Απόδειξη. Αρκεί να υποθέσουµε ότι το ένα από τα δύο σύνολα, ας πούµε το A, είναι µετρήσιµο. Γράφουµε λ (X (A B)) = λ ([X (A B)] A) + λ ([X (A B)] A c ) = λ (X A) + λ (x B), χρησιµοποιώντας το γεγονός ότι [X (A B)] A c = (X A A c ) (X B A c ) = X B και [X (A B)] A = (X A) (X A B) = X A, λόγω της A B =.

20 14 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΟ LEBESGUE Πόρισµα Αν A, B M και A B =, τότε (1.2.10) λ (A B) = λ (A) + λ (B). Απόδειξη. Παίρνουµε X = R d στην Πρόταση Πόρισµα Αν B 1,..., B m είναι ξένα ανά δύο σύνολα στην M τότε, για κάθε X R, m (1.2.11) λ (X (B 1 B m )) = λ (X B n ). i=n Απόδειξη. Με επαγωγή ως προς m, χρησιµοποιώντας την Πρόταση Πρόταση Αν (A n ) n=1 είναι µια ακολουθία µετρήσιµων συνόλων, τότε η ένωσή τους n=1 A n είναι µετρήσιµο σύνολο. Απόδειξη. Θεωρούµε την ακολουθία συνόλων (1.2.12) B 1 = A 1, B 2 = A 2 \ A 1 = A 2 A c 1,..., B n = A n \ (A 1 A n 1 ),.... Από τις ιδιότητες που έχουµε αποδείξει, κάθε B n είναι µετρήσιµο σύνολο. Από τον τρόπο ορισµού τους, τα B n είναι ξένα ανά δύο και (1.2.13) A := A n = B n. n=1 n=1 Εστω X R. Για κάθε m N, το B 1 B m είναι µετρήσιµο, άρα λ (X) = λ (X (B 1 B m )) + λ (X \ (B 1 B m )) m = λ (X B n ) + λ (X \ (B 1 B m )) n=1 m λ (X B n ) + λ (X \ A), n=1 από το Πόρισµα και τον εγκλεισµό X \ A X \ (B 1 B m ). Αφήνοντας το m, παίρνουµε (1.2.14) λ (X) λ (X B n ) + λ (X \ A) λ (X A) + λ (X \ A), n=1 λόγω της αριθµήσιµης υποπροσθετικότητας του εξωτερικού µέτρου. Άρα, το A είναι µετρήσιµο.

21 1.3. ΜΕΤΡΟ LEBESGUE Μέτρο Lebesgue Συνοψίζουµε όσα έχουµε κάνει ως τώρα. Ορίσαµε το εξωτερικό µέτρο λ (A) για κάθε υποσύνολο A του R d. Θεωρήσαµε µια κλάση M υποσυνόλων του R, τα οποία ονοµάσαµε µετρήσιµα σύνολα. Είδαµε ότι αυτή η κλάση έχει τις εξής ιδιότητεσ: (i) R M. (ii) A M = R \ A M. (iii) Αν A n M για κάθε n N, τότε n=1 A n M. Οι ιδιότητες αυτές χαρακτηρίζουν τις σ-άλγεβρες: Ορισµός (σ-άλγεβρα). Εστω Ω ένα µη κενό σύνολο. Μία κλάση A υποσυνόλων του Ω λέγεται σ-άλγεβρα αν (i) Ω A. (ii) Αν A A, τότε Ω \ A A. (iii) Αν A n A για κάθε n N, τότε n=1 A n A. Με άλλα λόγια, µια κλάση υποσυνόλων του Ω λέγεται σ-άλγεβρα αν είναι «κλειστή ως προς συµπληρώµατα και αριθµήσιµες ενώσεις». αριθµήσιµες τοµές και διαφορέσ: (iv) Αν A n A για κάθε n N, τότε Επεται ότι είναι κλειστή και ως προς (1.3.1) ( c A n = An) c A. n=1 n=1 (v) Αν A, B A, τότε A \ B = A B c A. Παρατήρηση Με ϐάση τον Ορισµό η κλάση M των µετρήσιµων συνόλων είναι σ-άλγεβρα. Ειδικότερα, αν A n M για κάθε n N, τότε n=1 A n M, και αν A, B M, τότε A \ B M Μέτρο Lebesgue Ορίζουµε λ : M [0, + ) µε A λ(a) := λ (A). ηλαδή, η λ είναι ο περιορισµός της συνολοσυνάρτησης λ (του εξωτερικού µέτρου) στην κλάση M. Η συνάρτηση λ ονοµάζεται µέτρο Lebesgue ή απλά µέτρο.

22 16 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΟ LEBESGUE Θεώρηµα Εστω M = {A R : A Lebesgue µετρήσιµο }. Η M είναι σ-άλγεβρα και η συνολοσυνάρτηση λ : M [0, + ) που ορίζεται µέσω της (1.3.2) A λ(a) := λ (A) είναι αριθµήσιµα προσθετική (ή, σ-προσθετική). ηλαδή, αν (A n ) n=1 είναι µια ακολουθία ξένων ανά δύο Lebesgue µετρήσιµων συνόλων (A n M για κάθε n και A n A m = αν n m), τότε ( ) (1.3.3) λ A n = n=1 λ(a n ). Απόδειξη. Μένει να δείξουµε ότι το µέτρο λ είναι αριθµήσιµα προσθετική συνολοσυνάρτηση. Εστω A n, n N, ξένα ανά δύο µετρήσιµα σύνολα. Από την Πρόταση το n=1 A n είναι µετρήσιµο. (1.3.4) Χρησιµοποιώντας τη µονοτονία του µέτρου και το Πόρισµα 1.2.8, ϐλέπουµε ότι n=1 ( m m ) ( ) λ(a n ) = λ A n λ A n n=1 n=1 n=1 για κάθε m N, άρα (1.3.5) Η αντίστροφη ανισότητα (1.3.6) ( ) λ(a n ) λ A n. n=1 n=1 ( ) λ(a n ) λ A n n=1 n=1 προκύπτει άµεσα από την αριθµήσιµη υποπροσθετικότητα του (εξωτερικού) µέτρου (Πρόταση ) Borel σύνολα και Lebesgue µετρήσιµα σύνολα Ποιά σύνολα είναι µετρήσιµα ; Ηδη γνωρίζουµε ότι τα σύνολα που έχουν εξωτερικό µέτρο 0 (και τα συµπληρώµατά τους) ανήκουν στην M. Οπως ϑα δούµε, η M είναι αρκετά πλούσια : όλα τα «καλά» - από τοπολογική άποψη - υποσύνολα του R d είναι Lebesgue µετρήσιµα. Πρόταση Ολα τα διαστήµατα I του R d είναι Lebesgue µετρήσιµα.

23 1.3. ΜΕΤΡΟ LEBESGUE 17 Απόδειξη. Θα δώσουµε την απόδειξη µόνο για την περίπτωση d = 1 (η περίπτωση d > 1 αφήνεται για τις ασκήσεις). J = [a, + ). Εστω X R. Θέλουµε να δείξουµε ότι Θεωρούµε πρώτα τυχούσα κλειστή ηµιευθεία της µορφής (1.3.7) λ (X) λ (X [a, + )) + λ (X (, a)). Σύµφωνα µε τον ορισµό του εξωτερικού µέτρου, αρκεί να δείξουµε ότι αν (I n ) n=1 είναι µία κάλυψη του X από ανοιχτά διαστήµατα, τότε (1.3.8) l(i n ) λ (X [a, + )) + λ (X (, a)). n=1 Εστω ότι X n=1 I n, και ας υποθέσουµε ότι n=1 l(i n) < + (αλλιώς, δεν έχουµε τίποτα να δείξουµε). Θα δείξουµε ότι για κάθε ε > 0, (1.3.9) l(i n ) + ε λ (X [a, + )) + λ (X (, a)). n=1 Εστω ε > 0. Για κάθε n N ορίζουµε (1.3.10) I n = I n (a, + ), I n = I n (, a), και ( (1.3.11) I 0 = a ε 2, a + ε ). 2 Καθένα από τα I n, I n είναι ανοιχτό διάστηµα ή το κενό σύνολο, και (εξηγήστε γιατί) (1.3.12) l(i n ) = l(i n) + l(i n). Επίσης, (1.3.13) X [a, + ) I 0 και (1.3.14) X (, a) Άρα, λ (X [a, + )) + λ (X (, a)) l(i 0 ) + l(i n) + l(i n) n=1 n=1 I n. = ε + = ε + I n n=1 n=1 n=1 ( l(i n ) + l(i n) ) l(i n ). n=1

24 18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΟ LEBESGUE Αυτό αποδεικνύει ότι το J = [a, + ) είναι µετρήσιµο. Αν J = (a, + ), τότε γράφοντας (1.3.15) (a, + ) = [a + 1/n, + ) n=1 και χρησιµοποιώντας την Πρόταση και το αποτέλεσµα για κλειστές ηµιευθείες, ϐλέπουµε ότι J M. Τώρα, ϐλέπουµε αµεσως ότι τα (, a) και (, a] είναι µετρήσιµα σύνολα ως συ- µπληρώµατα µετρήσιµων συνόλων. Τέλος, εύκολα ϐλέπουµε ότι διαστήµατα της µορφής [a, b], [a, b), (a, b] και (a, b) είναι µετρήσιµα. Για παράδειγµα, (1.3.16) [a, b] = R \ ( (, a) (b, + ) ) δηλαδή το [a, b] είναι µετρήσιµο ως συµπλήρωµα του µετρήσιµου συνόλου (, a) (b, + ). Ορισµός (Borel σ-άλγεβρα). Η µικρότερη σ-άλγεβρα υποσυνόλων του R d που πε- ϱιέχει όλα τα ανοικτά διαστήµατα λέγεται σ-άλγεβρα των Borel υποσυνόλων του R (ή Borel σ-άλγεβρα) και συµβολίζεται µε B. Τυπικά, ορίζουµε (1.3.17) B = { } A P (R) : A σ άλγεβρα και κάθε ανοικτό διάστηµα ανήκει στην A, και ελέγχουµε ότι η B είναι σ-άλγεβρα, ότι κάθε ανοικτό διάστηµα ανήκει στην B και ότι B A για κάθε σ-άλγεβρα A που έχει αυτήν την ιδιότητα. Από τον ορισµό της Borel σ-άλγεβρας, από το γεγονός ότι η M είναι σ-άλγεβρα και από την Πρόταση συµπεραίνουµε ότι κάθε Borel υποσύνολο του R είναι µετρήσιµο : Πρόταση B M. Πρόταση Κάθε ανοικτό και κάθε κλειστό υποσύνολο του R d είναι σύνολο Borel, άρα είναι µετρήσιµο σύνολο. Απόδειξη. Κάθε ανοικτό υποσύνολο του R d είναι αριθµήσιµη ένωση ανοιχτών διαστηµάτων - και µάλιστα ξένων ανά δύο (γνωστό από την Πραγµατική Ανάλυση για d = 1, η περίπτωση d > 1 ϑα εξηγηθεί στις ασκήσεις). Αφού η B είναι σ-άλγεβρα και περιέχει τα ανοικτά διαστήµατα, η B περιέχει όλα τα ανοικτά, άρα και όλα τα κλειστά, σύνολα.

25 1.3. ΜΕΤΡΟ LEBESGUE 19 Παρατηρήσεις (α) Η Borel σ-άλγεβρα περιέχει πολύ περισσότερα σύνολα από τα ανοικτά και τα κλειστά υποσύνολα του R d. Ολες οι αριθµήσιµες τοµές ανοικτών συνόλων (τα λεγόµενα G δ -σύνολα) είναι Borel σύνολα, όλες οι αριθµήσιµες ενώσεις κλειστών συνόλων (τα λεγόµενα F σ -σύνολα) είναι Borel σύνολα, και ούτω καθεξής. (ϐ) Η κλάση M των µετρήσιµων συνόλων είναι γνήσια µεγαλύτερη από την κλάση B των Borel συνόλων : υπάρχουν µετρήσιµα σύνολα που δεν είναι Borel. Μπορεί κανείς να δώσει παράδειγµα συνόλου που δεν είναι Borel και έχει εξωτερικό µέτρο 0 (άρα, είναι µετρήσιµο). Θα περιγράψουµε τέτοια παραδείγµατα αργότερα Περιγραφή των µετρήσιµων συνόλων Τα µετρήσιµα σύνολα προσεγγίζονται από Borel σύνολα, µε την εξής έννοια : Πρόταση Εστω A R. Τα εξής είναι ισοδύναµα : (i) Το A είναι µετρήσιµο. (ii) Για κάθε ε > 0 υπάρχει ανοικτό G R µε A G και λ (G \ A) < ε. (iii) Υπάρχει G δ -σύνολο B ώστε A B και λ ( B \ A ) = 0. Απόδειξη. (i) (ii). Υποθέτουµε ότι το A είναι µετρήσιµο και, αρχικά, ότι λ(a) < +. Εστω ε > 0. Από τον ορισµό του λ(a) = λ (A), υπάρχει ακολουθία ανοικτών διαστηµάτων (I n ) ώστε A n I n και (1.3.18) λ(i n ) = l(i n ) < λ(a) + ε. n n Ορίζουµε G = n I n. Το G είναι ανοικτό σύνολο, A G και έχουµε ( ) (1.3.19) λ(a) λ(g) = λ I n λ(i n ) < λ(a) + ε. n n Αφού τα A και G είναι µετρήσιµα, έχουµε ότι το G \ A είναι µετρήσιµο και (1.3.20) λ(g) = λ(a (G \ A)) = λ(a) + λ(g \ A) από το Πόρισµα Συνεπώς, (1.3.21) λ (G \ A) = λ(g \ A) = λ(g) λ(a) < ε, από την (1.3.19).

26 20 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΟ LEBESGUE Εστω τώρα ότι λ(a) = +. Εστω ε > 0. Για κάθε n N ορίζουµε A n = A ( n, n). Κάθε A n είναι µετρήσιµο, λ(a n ) < + και A = n A n. Με ϐάση την περίπτωση που εξετάσαµε παραπάνω, για κάθε n N ϐρίσκουµε ανοικτό σύνολο G n ώστε A n G n και λ(g n \A n ) < ε/2 n. Ορίζουµε G = n G n. Τότε, το G είναι ανοικτό σύνολο, G = n G n n A n = A και εύκολα ελέγχουµε ότι ( ) ( ) (1.3.22) G \ A = G n \ A n (G n \ A n ). n n n Συνεπώς, ( ) (1.3.23) λ(g \ A) λ (G n \ A n ) n n Ετσι, έχουµε αποδείξει το (ii). λ(g n \ A n ) < n ε 2 n = ε. (ii) (iii). Υποθέτοντας το (ii), για κάθε k N µπορούµε να ϐρούµε ανοικτό G k R µε A G k και λ (G k \ A) < 1/k. Ορίζουµε B = k=1 G k. Το B είναι G δ -σύνολο και A B. Παρατηρούµε ότι (1.3.24) λ (B \ A) λ (G k \ A) < 1 k για κάθε k N, άρα (1.3.25) λ (B \ A) = 0. Εχουµε λοιπόν αποδείξει το (iii). Παρατηρήστε επίσης ότι (1.3.26) λ (B) = λ (A (B \ A)) λ (B) + λ (B \ A) = λ (A). Αφού A B, ισχύει και η αντίστροφη ανισότητα λ (A) λ (B). Συνεπώς, λ (B) = λ (A). (iii) (i). Υποθέτουµε ότι υπάρχει G δ -σύνολο B ώστε A B και λ ( B \ A ) = 0. Από την Πρόταση το B \ A είναι µετρήσιµο. Το B ανήκει στην Borel σ-άλγεβρα (ως αριθµήσιµη τοµή ανοικτών συνόλων). Άρα, το B είναι µετρήσιµο. Γράφοντας (1.3.27) A = B \ (B \ A) συµπεραίνουµε ότι το A είναι µετρήσιµο.

27 1.3. ΜΕΤΡΟ LEBESGUE Συνέχεια του µέτρου Lebesgue Ολοκληρώνουµε αυτήν την παράγραφο µε δύο ακόµα ιδιότητες του µέτρου Lebesgue, οι οποίες είναι συνέπειες της αριθµήσιµης προσθετικότητασ: Πρόταση (i) Αν (A n ) είναι αύξουσα ακολουθία µετρήσιµων συνόλων και A := n=1 A n, τότε (1.3.28) λ(a n ) λ(a). (ii) Αν (B n ) είναι ϕθίνουσα ακολουθία µετρήσιµων συνόλων µε λ(b 1 ) < + και B := n=1 B n, τότε (1.3.29) λ(b n ) λ(b). Απόδειξη : (i) Γράφουµε το A σαν ξένη ένωση : (1.3.30) A = A 1 (A 2 \ A 1 ) (A 3 \ A 2 ), και χρησιµοποιώντας την αριθµήσιµη προσθετικότητα του µέτρου παίρνουµε λ(a) = λ(a 1 ) + λ(a 2 \ A 1 ) + + λ(a n \ A n 1 ) + = ( lim λ(a1 ) + λ(a 2 \ A 1 ) + + λ(a n \ A n 1 ) ) n = lim n). n (ii) Παρατηρούµε πρώτα ότι αν C, D M µε D C και λ(d) < +, τότε (1.3.31) λ(c \ D) = λ(c) λ(d). Για κάθε n N ϑέτουµε A n = B 1 \ B n. Τότε, η (A n ) είναι αύξουσα, οπότε ( ) ( ) (1.3.32) lim λ(a n) = λ (B 1 \ B n ) = λ B 1 \ B n = λ(b 1 ) λ(b), n από το (i). Επίσης, n=1 (1.3.33) lim λ(a ( n) = lim λ(b1 ) λ(b n ) ) = λ(b 1 ) lim λ(b n). n n n n=1 Άρα, λ(b) = lim n λ(b n ). Παρατήρηση Η υπόθεση λ(b 1 ) < + στο (ii) µπορεί να αντικατασταθεί από την λ(b k ) < + για κάποιο k (εξηγήστε γιατί). εν µπορούµε όµως να την αφαιρέσουµε τελείωσ: αν B n = [n, + ), τότε B n αλλά λ(b n ) = + για κάθε n ενώ λ( ) = 0.

28 22 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΟ LEBESGUE 1.4 Το σύνολο του Cantor και το σύνολο του Vitali Εχουµε ήδη συζητήσει το σύνολο του Cantor και την κατασκευή του Vitali. Εχοντας πλέον ορίσει το µέτρο Lebesgue λ στο R επιστρέφουµε σε αυτά τα δύο σύνολα για να τα δούµε µέσα στο πλαίσιο που έχουµε αναπτύξει Το σύνολο του Cantor Οπως είδαµε στην εισαγωγή, το σύνολο του Cantor ορίζεται ως η τοµή µιας ϕθίνουσας ακολουθίας κλειστών υποσυνόλων του [0, 1]. χωρίζουµε σε τρία ίσα διαστήµατα. Θεωρούµε το διάστηµα C 0 = [0, 1] και το Αφαιρούµε το ανοικτό µεσαίο διάστηµα και ονοµά- Ϲουµε C 1 το σύνολο που αποµένει. Το C 1 αποτελείται από δύο ξένα κλειστά διαστήµατα µήκους 1/3. Χωρίζουµε καθένα από αυτά σε τρία ίσα διαστήµατα, από καθένα από αυτά αφαιρούµε το µεσαίο ανοικτό διάστηµα, και ονοµάζουµε C 2 το κλειστό σύνολο που αποµένει. Συνεχίζοντας µε αυτόν τον τρόπο, κατασκευάζουµε για κάθε n = 1, 2,... ένα κλειστό σύνολο C n έτσι ώστε η ακολουθία (C n ) να έχει τις εξής ιδιότητεσ: (i) C 1 C 2 C 3. (ii) Το C n είναι η ένωση 2 n κλειστών διαστηµάτων, καθένα από τα οποία έχει µήκος 1/3 n. Το σύνολο του Cantor είναι το σύνολο (1.4.1) C = C n. n=1 Τα διαστήµατα της µορφής [ k/3 n, (k + 1)/3 n], n N, k = 0, 1,..., 3 n 1, ονοµάζονται τριαδικά διαστήµατα. Το C είναι µη κενό, αφού περιέχει τα άκρα όλων των τριαδικών διαστηµάτων που απαρτίζουν κάθε C n (όπως ϑα δούµε παρακάτω περιέχει και πολλά άλλα σηµεία). Επίσης το C είναι κλειστό, αφού η τοµή κλειστών συνόλων είναι κλειστό σύνολο. Επιπλέον, το C έχει τις εξής ιδιότητεσ: (1) Το C είναι τέλειο σύνολο, δηλαδή είναι κλειστό και κάθε σηµείο του C είναι σηµείο συσσώρευσης του C. Απόδειξη. Είδαµε ότι το C είναι κλειστό. Για να δείξουµε ότι κάθε x C είναι σηµείο συσσώρευσης του C, παρατηρούµε ότι για το τυχόν x C υπάρχει µοναδική ακολουθία κλειστών τριαδικών διαστηµάτων I n (x), n = 1, 2,..., µε x I n (x), I n (x) C n και l(i n (x)) = 1 3 n. Οι ακολουθίες (α n (x)) και (δ n (x)) των αριστερών και δεξιών άκρων των

29 1.4. ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥ CANTOR ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥ VITALI 23 I n (x) αντίστοιχα περιέχονται στο C, καθεµία από αυτές συγκλίνει στο x, και η µία τουλάχιστον από τις δύο δεν είναι τελικά σταθερή. Άρα, το x είναι σηµείο συσσώρευσης του C. (2) Το C έχει µέτρο ίσο µε 0. Απόδειξη. Για κάθε n N έχουµε C C n και λ(c n ) = 2n 3 n, αφού το C n είναι ένωση 2 n ξένων ανά δύο κλειστών διαστηµάτων, καθένα από τα οποία έχει µήκος 1 3 n. Άρα, (1.4.2) λ(c) λ(c n ) = 2n 3 n για κάθε n N, οπότε λ(c) = 0. Παρατήρηση. Ειδικότερα, το C δεν περιέχει κανένα διάστηµα. (3) Το C είναι υπεραριθµήσιµο. Απόδειξη. Από ένα γενικό ϑεώρηµα της Τοπολογίας, κάθε µη κενό τέλειο υποσύνολο του R είναι υπεραριθµήσιµο. Αφού δείξαµε ότι το C είναι τέλειο, έπεται ο ισχυρισµός. Θα δώσουµε όµως µια δεύτερη απόδειξη, η οποία µάς δίνει την αφορµή να δούµε µια διαφορετική περιγραφή του συνόλου C που παρουσιάζει γενικότερο ενδιαφέρον. Μπορούµε να ορίσουµε µία ένα προς ένα και επί απεικόνιση Φ του C στο σύνολο (1.4.3) {0, 2} N = { (α n ) n=1 : για κάθε n, α n = 0 ή α n = 2 }. Το {0, 2} N είναι υπεραριθµήσιµο (ϑυµηθείτε το διαγώνιο επιχείρηµα του Cantor). Άρα, το C είναι υπεραριθµήσιµο. Η απεικόνιση Φ ορίζεται ως εξήσ: Για κάθε x C υπάρχει µοναδική ακολουθία κλειστών διαστηµάτων I n (x), n = 1, 2,..., ώστε : I 1 (x) I 2 (x), και για κάθε n, x I n (x) και το I n (x) είναι ένα από τα τριαδικά διαστήµατα µήκους 1 3 n που απαρτίζουν το C n. Με ϐάση αυτήν την ακολουθία διαστηµάτων ορίζουµε µια ακολουθία (αn) x n=1 {0, 2}N ως εξήσ: (α) n = 1: Θέτουµε α x 1 = 0 αν I 1(x) = [ 0, 1/3 ] (δηλαδή, αν x [ 0, 1/3 ] ) και α x 1 = 2 αν I 1 (x) = [ 2/3, 1 ] (δηλαδή, αν x [ 2/3, 1 ] ). (ϐ) Επαγωγικό ϐήµα : Για κάθε n, αν I n (x) = [ k/3 n, (k + 1)/3 n] τότε το I n+1 (x) είναι ένα από τα δύο διαστήµατα [ k/3 n, (k/3 n ) + (1/3 n+1 ) ], [(k/3 n ) + (2/3 n+1 ), (k + 1)/3 n] : εκείνο που περιέχει το x. Θέτουµε α x n+1 = 0 αν I n+1(x) είναι το πρώτο διάστηµα, και α x n+1 = 2 αν I n+1 (x) είναι το δεύτερο διάστηµα. Παρατηρούµε ότι αν x y, τότε για κάποιο n ϑα ισχύει I n (x) I n (y), αλλιώς ϑα έπρεπε να έχουµε x y 1 3 n για κάθε n N. Αν n 0 είναι ο πρώτος ϕυσικός για τον οποίο I n0 (x) I n0 (y), τότε από τον ορισµό των αn x ϐλέπουµε ότι αx n 0 αn y 0, άρα οι δύο

30 24 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΟ LEBESGUE ακολουθίες (αn) x n=1 και (αy n) n=1 είναι διαφορετικές. Αυτό αποδεικνύει ότι η απεικόνιση Φ : C {0, 2} N µε Φ(x) = (αn) x n=1 είναι ένα προς ένα. Αντίστροφα, αν (α n ) n=1 είναι µια ακολουθία από 0 ή 2, η ακολουθία αυτή ορίζει µοναδική ακολουθία τριαδικών διαστηµάτων (I n ) n=1 µε I 1 I 2, ώστε για κάθε n το I n να είναι ένα από τα τριαδικά διαστήµατα µήκους 1 3 n που απαρτίζουν το C n : (α) n = 1: Θέτουµε I 1 = [ 0, 1/3 ] αν α 1 = 0 ή I 1 = [ 2/3, 1 ] αν α 1 = 2. (ϐ) Γενικά, το I n+1 ορίζεται να είναι ένα από τα δύο τριαδικά υποδιαστήµατα µήκους του I n που περιέχονται στο C n+1 : το αριστερό αν α n+1 = 0, ή το δεξιό αν α n+1 = 2. Αφού τα µήκη των διαστηµάτων I n ϕθίνουν στο 0, η τοµή τους είναι µονοσύνολο : έστω (1.4.4) {x} = I n. n=1 1 3 n+1 (Θυµηθείτε ότι η τοµή είναι µη κενή λόγω του ϑεωρήµατος των κιβωτισµένων διαστηµάτων). Αφού I n C n για κάθε n, είναι ϕανερό ότι x C. Επίσης, I n (x) = I n για κάθε n, και από τον τρόπο ορισµού των I n έχουµε (1.4.5) (α n ) n=1 = (α x n) n=1 = Φ(x). Αυτό αποδεικνύει ότι η Φ είναι επί του {0, 2} N, άρα το C είναι υπεραριθµήσιµο. Ο τρόπος ορισµού της Φ µάς οδηγεί σε µια άλλη περιγραφή του συνόλου του Cantor. Αν (a n ) n=1 είναι µια ακολουθία µε a n {0, 1, 2} για κάθε n N, τότε η σειρά n=1 an 3 n συγκλίνει σε έναν αριθµό x [0, 1]. Αν x = n=1 an 3 n µε a n {0, 1, 2} για κάθε n, η σειρά n=1 an 3 n (ή η ακολουθία (a n ) n=1 ) λέγεται τριαδική παράσταση του x. Γράφουµε x = (a 1, a 2,...) αντί της x = n=1 an 3 n. Κάθε αριθµός x στο διάστηµα [0, 1] έχει τριαδική παράσταση. Η ακολουθία (a n ) n=1 µπορεί να επιλεγεί ως εξήσ: Χωρίζουµε το [0, 1] στα τρία υποδιαστήµατα [0, 1/3], (1/3, 2/3) και [2/3, 1]. Θέτουµε 0, x [0, 1/3] a 1 = 1, x (1/3, 2/3) 2, x [2/3, 1] Με αυτόν τον ορισµό, σε κάθε περίπτωση έχουµε (1.4.6) a 1 3 x a Ας υποθέσουµε ότι x [0, 1/3]. Χωρίζουµε αυτό το διάστηµα στα τρία υποδιαστήµατα [0, 1/9], (1/9, 2/9), [2/9, 1/3] και ϑέτουµε a 2 = 0, 1 ή 2 αντίστοιχα αν το x ανήκει στο

31 1.4. ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥ CANTOR ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥ VITALI 25 αριστερό, στο µεσαίο ή στο δεξιό από αυτά τα διαστήµατα. Ανάλογα ορίζεται το a 2 όταν x (1/3, 2/3) ή x [2/3, 1], έτσι ώστε σε κάθε περίπτωση να έχουµε (1.4.7) a a x a a Συνεχίζουµε την επιλογή των a n µε αυτόν τον τρόπο έτσι ώστε για κάθε n να έχουµε (1.4.8) Αφού λοιπόν n k=1 (1.4.9) 0 x a k n 3 k x a k 3 k n. n k=1 k=1 a k 3 k 1 3 n, έπεται ότι η σειρά a k k=1 3 k συγκλίνει στον x, δηλαδή (1.4.10) a k x = 3 k. k=1 Παραδείγµατα. Ελέγξτε ότι 1/8 = (0, 1, 0, 1, 0, 1,...) και 1/4 = (2, 0, 2, 0, 2, 0,...). Είναι ϕανερό ότι αν x y τότε η τριαδική παράσταση του x είναι διαφορετική από αυτήν του y, αφού µια σειρά δεν µπορεί να συγκλίνει σε δύο διαφορετικά όρια. Υπάρχουν όµως αριθµοί x [0, 1] που έχουν δύο διαφορετικές τριαδικές παραστάσεις. Για παράδειγµα, αν x = 1/3 τότε (1.4.11) 1 3 = k και k=2 1 3 = 2 3 k. (Με τον τρόπο επιλογής της (a n ) n=1 που παρουσιάσαµε παραπάνω, ϑα ϐρίσκαµε την δεύτερη παράσταση). Γενικότερα, ισχύει το εξήσ: Ο x [0, 1] έχει δύο διαφορετικές τριαδικές παραστάσεις αν και µόνο αν ο x είναι τριαδικός ϱητόσ: δηλαδή αν x = k/3 n για κάποιον n N και κάποιον 1 k 3 n (αφήνεται ως άσκηση). Το ϑεώρηµα που ακολουθεί δίνει έναν άλλο τρόπο περιγραφής του συνόλου του Cantor. Θεώρηµα Εστω x [0, 1]. παράσταση η οποία περιέχει µόνο τα ψηφία 0 και 2. k=2 Τότε, x C αν και µόνο αν ο x έχει µία τριαδική Απόδειξη. Εστω x [0, 1]. Αν η ακολουθία (a n ) επιλεγεί µε τον τρόπο που παρουσιάσαµε παραπάνω, τότε ισχύει το εξήσ: x C αν και µόνο αν a n 1 για κάθε n. Αυτό αποδεικνύει ότι αν x C τότε ο x έχει µία τριαδική παράσταση που περιέχει µόνο τα ψηφία 0 και 2. Η ολοκλήρωση της απόδειξης αφήνεται ως άσκηση.

32 26 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΟ LEBESGUE Το λήµµα του Steinhaus και το σύνολο του Vitali Στην ορίσαµε την σ-άλγεβρα B των Borel υποσυνόλων του R και την µεγαλύτερη σ-άλγεβρα M των µετρήσιµων υποσυνόλων του R. Από τους ορισµούς έπονται άµεσα οι εγκλεισµοί (1.4.12) B M P(R). Το ερώτηµα όµως αν αυτοί οι δύο εγκλεισµοί είναι γνήσιοι (δηλαδή, αν υπάρχουν υποσύνολα του R που δεν είναι µετρήσιµα και αν υπάρχουν µετρήσιµα σύνολα που δεν είναι Borel) δεν είναι καθόλου απλό. Ουσιαστικά, είδαµε παράδειγµα µη µετρήσιµου συνόλου στην 1.1 (το σύνολο N που ορίζεται εκεί, µε ϐάση τον ορισµό των µετρήσιµων συνόλων που δώσαµε αργότερα, είναι µη µετρήσιµο). Σε αυτήν την παράγραφο ϑα κατασκευάσουµε παράδειγµα µη µετρήσιµου συνόλου, χρησιµοποιώντας το λήµµα του Steinhaus. Πρόταση (Steinhaus). Εστω A µετρήσιµο σύνολο µε λ(a) > 0. Τότε, το «σύνολο διαφορών» (1.4.13) A A := {x y : x A, y A} του A περιέχει διάστηµα της µορφής ( t, t) για κάποιο t > 0. Απόδειξη. Μπορούµε να υποθέσουµε ότι 0 < λ(a) < (αν λ(a) =, ϑεωρούµε B A µε 0 < λ(b) <, δείχνουµε ότι το B B περιέχει διάστηµα της µορφής ( t, t) για κάποιο t > 0, και τότε, A A B B ( t, t)). Εστω λοιπόν A µετρήσιµο σύνολο µε 0 < λ(a) <. Από την Πρόταση 1.3.9, για τυχόν ε > 0 µπορούµε να ϐρούµε ανοικτό σύνολο G A ώστε λ(g) < (1 + ε)λ(a). Μπορούµε να γράψουµε το G σαν αριθµήσιµη ένωση G = k=1 I k µη επικαλυπτόµενων διαστηµάτων. Θέτουµε A k = A I k. Τότε, (1.4.14) λ(g) = l(i k ) και λ(a) = k=1 λ(a k ). k=1 Από την λ(g) < (1 + ε)λ(a) έπεται ότι : υπάρχει k N ώστε (1.4.15) l(i k ) (1 + ε)λ(a I k ). Παίρνοντας ε = 1/3 συµπεραίνουµε ότι υπάρχει διάστηµα I ώστε (1.4.16) λ(a I) 3l(I) 4.

33 1.4. ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥ CANTOR ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥ VITALI 27 Θέτουµε t = l(i) 2. Θα δείξουµε ότι (1.4.17) (A I) (A I) ( t, t). Αν αυτό δεν ισχύει, υπάρχει s ( t, t) ώστε τα σύνολα A I και (A I) + s να είναι ξένα. Ταυτόχρονα, περιέχονται στο I (I + s), το οποίο είναι διάστηµα µήκους l(i) + s. Επεται ότι (1.4.18) 2λ(A I) = λ(a I) + λ((a I) + s) l(i) + s < 3l(I) 2, δηλαδή λ(a I) < 3l(I) 4, το οποίο είναι άτοπο. Επεται ότι A A (A I) (A I) ( t, t). Θεώρηµα Υπάρχει µη µετρήσιµο E R. Απόδειξη. Ορίζουµε σχέση ισοδυναµίας στο R ως εξήσ: (1.4.19) x y x y Q. Η χωρίζει το R σε κλάσεις ισοδυναµίας (1.4.20) E x = {y R : y = x + q για κάποιον q Q}. Αν συµβολίσουµε µε X = {X a : a A} την οικογένεια των διαφορετικών κλάσεων ισοδυναµίας, το αξίωµα της επιλογής µας λέει ότι υπάρχει ένα σύνολο E = {y a : a A} R το οποίο περιέχει ακριβώς ένα στοιχείο y a από κάθε κλάση X a. Ειδικότερα, αν a b στο A τότε y a y b / Q. Θεωρούµε µια αρίθµηση {q n : n N} του Q και ϑεωρούµε την ακολουθία συνόλων (1.4.21) E n := E + q n, n N. Τα σύνολα E n ικανοποιούν τα εξήσ: (i) Αν n m τότε E n E m =. Πράγµατι, αν υπήρχαν y a, y b E ώστε y a +q n = y b +q m, τότε ϑα είχαµε 0 y a y b = q m q n Q, το οποίο είναι άτοπο από τον τρόπο ορισµού του E. (ii) R = n=1 E n. Πράγµατι, αν x R τότε υπάρχει a A ώστε x X a. Αυτό σηµαίνει ότι x = y a + q για κάποιον q Q. Οµως, τότε υπάρχει n = n(x) N ώστε q = q n, δηλαδή, x = y a + q n E n.

34 28 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΟ LEBESGUE Ας υποθέσουµε ότι το E είναι µετρήσιµο. Τότε, το E n = E + q n είναι µετρήσιµο για κάθε n N και λ(e n ) = λ(e). Από τις ιδιότητες των E n και από την αριθµήσιµη προσθετικότητα του µέτρου, παίρνουµε (1.4.22) + = λ(r) = λ(e n ) = λ(e). n=1 n=1 Συνεπώς, λ(e) > 0. Από το λήµµα του Steinhaus, το E E περιέχει διάστηµα ( t, t) για κάποιον t > 0. Οµως αυτό είναι άτοπο, διότι το E E δεν µπορεί να περιέχει ϱητό διαφορετικό από το 0: αν x y στο E τότε ο x y είναι άρρητος, από τον τρόπο ορισµού του E. Επεται ότι το E δεν είναι µετρήσιµο σύνολο. Παρατήρηση Με µια παραλλαγή αυτού του επιχειρήµατος µπορούµε να δείξουµε ότι κάθε µετρήσιµο A R µε λ(a) > 0 έχει µη µετρήσιµο υποσύνολο. Χρησιµοποιώντας τα σύνολα E n που ορίστηκαν στην (1.4.21) γράφουµε (1.4.23) A = (A E n ), και υποθέτοντας ότι κάθε A E n είναι µετρήσιµο καταλήγουµε στην (1.4.24) 0 < λ(a) = λ(a E n ). n=1 n=1 Συνεπώς, υπάρχει n N ώστε λ(a E n ) > 0 και από το λήµµα του Steinhaus το A E n A E n, άρα και το E n E n, περιέχει διάστηµα ( t, t) για κάποιον t > 0. Αυτό οδηγεί σε άτοπο. 1.5 Ασκήσεις Οµάδα Α 1. (α) Εστω A ϕραγµένο υποσύνολο του R d. είξτε ότι λ (A) < +. (ϐ) Εστω ότι το A R d έχει τουλάχιστον ένα εσωτερικό σηµείο. είξτε ότι λ (A) > (α) Αν το A είναι µετρήσιµο και λ(a B) = 0, τότε το B είναι µετρήσιµο και λ(b) = λ(a) (µε A B συµβολίζουµε τη συµµετρική διαφορά (A \ B) (B \ A) των A και B). (ϐ) Αν τα A, B είναι µετρήσιµα, τότε λ(a B) + λ(a B) = λ(a) + λ(b). (γ) Αν τα A, B είναι µετρήσιµα, A B και λ(a) = λ(b) < +, τότε λ(b \ A) = 0.

35 1.5. ΑΣΚΗΣΕΙΣ 29 (δ) ώστε παράδειγµα µετρήσιµων συνόλων A, B µε A B και λ(a) = λ(b), αλλά λ(b \ A) > (α) Αν A, B R και λ (B) = 0, δείξτε ότι λ (A B) = λ (A). (ϐ) Αν A, B R και λ (A B) = 0, δείξτε ότι λ (A) = λ (B). 4. (α) Εστω A R και t > 0. Συµβολίζουµε µε ta το σύνολο ta = {tx x A}. είξτε ότι λ (ta) = t λ (A). (ϐ) Εστω f : B R R συνάρτηση Lipschitz µε σταθερά C, δηλαδή f(x) f(y) C x y για κάθε x, y B. είξτε ότι λ (f(a)) Cλ (A) για κάθε A B. (γ) Εστω A R µε λ(a) = 0. είξτε ότι το σύνολο A = {x 2 x A} έχει επίσης µέτρο λ(a ) = 0. Υπόδειξη : Εξετάστε πρώτα την περίπτωση όπου A [ M, M] για κάποιο M > (α) Εστω E R µε 0 < λ (E) < + και έστω 0 < α < 1. είξτε ότι υπάρχει ανοιχτό διάστηµα I µε την ιδιότητα λ (E I) > α l(i). (ϐ) Εστω A µετρήσιµο υποσύνολο του R και δ > 0 ώστε λ(a I) δ l(i) για κάθε ανοιχτό διάστηµα. είξτε ότι λ(a c ) = Εστω A, B R µε είξτε ότι dist(a, B) = inf{ x y : x A, y B} > 0. λ (A B) = λ (A) + λ (B). 7. Εστω A R. είξτε ότι τα εξής είναι ισοδύναµα : (i) Το A είναι µετρήσιµο. (ii) Για κάθε ε > 0 υπάρχει κλειστό F R µε F A και λ (A \ F ) < ε. (iii) Υπάρχει F σ -σύνολο Γ ώστε Γ A και λ ( A \ Γ ) = Εστω E ένα υποσύνολο του R. Ορίζουµε το εσωτερικό µέτρο Lebesgue του E ϑέτοντας λ (i) (E) = sup{λ(f ) : F E, F κλειστό}. (α) είξτε ότι λ (i) (E) λ (E). (ϐ) Υποθέτουµε ότι λ (E) <. είξτε ότι το E είναι Lebesgue µετρήσιµο αν και µόνο αν λ (i) (E) = λ (E). (γ) είξτε ότι αν λ (E) = τότε η ισοδυναµία στο (ϐ) δεν είναι πάντα σωστή.

36 30 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΟ LEBESGUE 9. Εστω A R µετρήσιµο σύνολο µε 0 < λ(a) < +. (α) είξτε ότι η συνάρτηση f : R R µε f(x) = λ(a (, x]) είναι συνεχής. (ϐ) είξτε ότι υπάρχει µετρήσιµο σύνολο F µε F A και λ(f ) = λ(a)/ (α) Εστω (A n ) ακολουθία υποσυνόλων του R. Ορίζουµε τα σύνολα lim sup A n = {x R x A n για άπειρα n} και είξτε ότι lim inf A n = {x R υπάρχει n 0 (x) N ώστε x A n για κάθε n n 0 (x)}. lim sup A n = A k και lim inf A n = A k. n=1 k=n n=1 k=n (ϐ) Εστω (A n ) ακολουθία µετρήσιµων υποσυνόλων του R. είξτε ότι : (i) Τα lim sup A n και lim inf A n είναι µετρήσιµα σύνολα. (ii) λ(lim inf A n ) lim inf λ(a n ) και αν λ( n=1a n ) < + τότε lim sup λ(a n ) λ(lim sup A n ). (iii) (Λήµµα Borel-Cantelli) Αν n=1 λ(a n) < +, τότε λ(lim sup A n ) = Εξετάστε αν οι παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς ή ψευδείσ: (i) Αν A R και λ (A) = 0, τότε το A είναι πεπερασµένο ή άπειρο αριθµήσιµο σύνολο. (ii) Αν A R και το A δεν είναι µετρήσιµο, τότε λ (A) > 0. (iii) Αν A, B R, λ (A) < +, B A, το B είναι µετρήσιµο και λ(b) = λ (A), τότε το A είναι µετρήσιµο. (iv) Εστω A [a, b]. Τότε, λ (A) = 0 αν και µόνο αν υπάρχει κάλυψη του A από µια ακολουθία ανοικτών διαστηµάτων (I n ) ώστε n=1 l(i n) < + και κάθε x A ανήκει σε άπειρα το πλήθος από τα διαστήµατα I n. (v) Αν A R τότε λ(a) = 0 αν και µόνο αν όλα τα υποσύνολα του A είναι µετρήσιµα. 12. (α) Εστω A [a, b] µε λ(a) > 0. είξτε ότι υπάρχουν x, y A ώστε x y R \ Q. (ϐ) (Λήµµα Steinhsus) Εστω A µετρήσιµο σύνολο µε λ(a) > 0. είξτε ότι το «σύνολο διαφορών» A A := {x y x A, y A} του A περιέχει διάστηµα της µορφής ( t, t) για κάποιο t > 0. (γ) Εστω E ένα Lebesgue µετρήσιµο υποσύνολο του R µε λ(e) > 1. είξτε ότι υπάρχουν x y στο E ώστε x y Z.

37 1.5. ΑΣΚΗΣΕΙΣ Εστω f : R R. είξτε ότι το σύνολο είναι σύνολο Borel. A = {x R : η f είναι συνεχής στο x} 14. Εστω f n : R R ακολουθία συνεχών συναρτήσεων. είξτε ότι το σύνολο είναι σύνολο Borel. B = {x R : lim n f n(x) = + } 15. Εστω f : R R συνεχής συνάρτηση. είξτε ότι για κάθε Borel B R το f 1 (B) είναι σύνολο Borel. Υπόδειξη : Θεωρήστε την κλάση A = {A R : το f 1 (A) είναι σύνολο Borel}. 16. Για κάθε x [0, 1) συµβολίζουµε µε (x 1, x 2, x 3,...) την δεκαδική παράσταση του x (αν το x έχει δύο διαφορετικές δεκαδικές παραστάσεις ϑεωρούµε εκείνη που τελειώνει σε άπειρα µηδενικά). Βρείτε το εξωτερικό µέτρο καθενός από τα σύνολα : (i) A 1 = {x [0, 1) x 1 5}. (ii) A 2 = {x [0, 1) x 1 5 και x 2 5}. (iii) A 3 = {x [0, 1) για κάθε n = 1, 2,..., x n 5}. 17. Εστω θ (0, 1). Επαναλαµβάνουµε την διαδικασία κατασκευής του συνόλου του Cantor µε τη διαφορά ότι στο n-οστό ϐήµα αφαιρούµε κεντρικό ανοιχτό διάστηµα µήκους θ/3 n από κάθε διάστηµα που έχει αποµείνει στο (n 1)-οστό ϐήµα. Cantor». είξτε ότι : (α) Το C θ είναι τέλειο και δεν περιέχει ανοιχτά διαστήµατα. (ϐ) Το C θ είναι υπεραριθµήσιµο. (γ) Το C θ είναι µετρήσιµο και λ(c θ ) = 1 θ > Εστω {q n } n=1 µια αρίθµηση του Q [0, 1]. Για κάθε ε > 0 ορίζουµε Τέλος, ϑέτουµε A = j=1 A(1/j). (α) είξτε ότι λ(a(ε)) 2ε. A(ε) = n=1 (ϐ) Αν ε < 1 2 δείξτε ότι το [0, 1] \ A(ε) είναι µη κενό. (γ) είξτε ότι A [0, 1] και λ(a) = 0. ( q n ε 2 n, q n + ε 2 n ). (δ) είξτε ότι Q [0, 1] A και ότι το A είναι υπεραριθµήσιµο. Καταλήγουµε σε ένα σύνολο C θ «τύπου

38 32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΜΕΤΡΟ LEBESGUE 19. (α) Εστω {A n } ακολουθία Lebesgue µετρήσιµων υποσυνόλων του [0, 1] µε την ιδιότητα lim sup λ(a n ) = 1. n είξτε ότι : για κάθε 0 < α < 1 υπάρχει υπακολουθία {A kn } της {A n } µε λ ( n=1a kn ) > α. (ϐ) Εστω E ένα Lebesgue µετρήσιµο υποσύνολο του R µε λ k (E) <. Εστω {A n } ακολουθία Lebesgue µετρήσιµων υποσυνόλων του E και έστω c > 0 µε την ιδιότητα λ(a n ) c για κάθε n N. είξτε ότι λ k (lim sup A n ) > 0 και ότι υπάρχει γνησίως αύξουσα ακολουθία {k n } ϕυσικών µε την ιδιότητα A kn. n=1 20. Για κάθε A M και για κάθε x R ορίζουµε λ(a (x t, x + t)) ρ(a, x) = lim, t 0 + 2t αν αυτό το όριο υπάρχει. Ο ρ(a, x) είναι η µετρική πυκνότητα του A στο σηµείο x. (α) είξτε ότι ρ(q, x) = 0 και ρ(r \ Q, x) = 1 για κάθε x R. (ϐ) Εστω 0 < α < 1. Κατασκευάστε σύνολο A R µε την ιδιότητα ρ(a, 0) = α. Οµάδα Β 21. Εστω E και F δύο συµπαγή υποσύνολα του R µε E F και λ(e) < λ(f ). είξτε ότι για κάθε α ( λ(e), λ(f ) ) µπορούµε να ϐρούµε συµπαγές σύνολο K ώστε E K F και λ(k) = α. 22. Κατασκευάστε ένα Lebesgue µετρήσιµο σύνολο E [0, 1] µε την εξής ιδιότητα : για κάθε διάστηµα J [0, 1], λ(j E) > 0 και λ(j \ E) > Εστω E Lebesgue µετρήσιµο υποσύνολο του R µε 0 < λ(e) <. είξτε ότι, για κάθε k N, υπάρχουν x, s R ώστε x, x + s, x + 2s,..., x + (k 1)s E. 24. Εστω A, B R µε λ(a) > 0 και λ(b) > 0. είξτε ότι το A + B περιέχει διάστηµα. 25. Εστω E µετρήσιµο υποσύνολο του R µε λ(e) > 0. Υποθέτουµε ότι για κάθε x, y E ισχύει 1 2 (x + y) E. είξτε ότι το E έχει µη κενό εσωτερικό. 26. είξτε ότι το σύνολο των x [0, 2π) για τα οποία η ακολουθία {sin(2 n x)} n=1 συγκλίνει έχει µηδενικό µέτρο Lebesgue.

39 1.5. ΑΣΚΗΣΕΙΣ Εστω A R µε λ(a) > 0. είξτε ότι λ ( R \ (A + Q) ) = είξτε ότι υπάρχουν µετρήσιµα σύνολα A, B R µε λ(a) = λ(b) = 0 και λ(a + B) > 0. Μπορεί το A + B να περιέχει διάστηµα ; 29. ώστε παράδειγµα ανοικτού υποσυνόλου G του [0, 1] µε την εξής ιδιότητα : το σύνορο του G έχει ϑετικό µέτρο Lebesgue. 30. Γνωρίζουµε ότι κάθε ανοικτό υποσύνολο του R γράφεται ως ένωση ξένων ανοικτών διαστηµάτων. είξτε ότι ο δίσκος D = {(x, y) : x 2 + y 2 < 1} δεν µπορεί να γραφτεί ως ξένη ένωση ανοικτών ορθογωνίων. 31. ώστε παράδειγµα συνόλου Borel που δεν είναι G δ -σύνολο ούτε F σ -σύνολο. 32. Εστω A και B κλειστά υποσύνολα του R. είξτε ότι το A + B = {a + b : a A, b B} δεν είναι απαραίτητα κλειστό. είξτε όµως ότι είναι πάντα F σ -σύνολο. 33. Εστω ɛ > 0. Εστω A το σύνολο των x R για τους οποίους υπάρχουν άπειρα ανάγωγα κλάσµατα p x q που ικανοποιούν την p q 1 q. είξτε ότι λ(a) = 0. 2+ɛ 34. Θέτουµε A = Q [0, 1]. είξτε ότι : (α) Για κάθε ε > 0 υπάρχει ακολουθία {R j } j=1 ανοικτών διαστηµάτων ώστε : A j=1 R j και j=1 λ(r j) < ε. (ϐ) Αν {R j } m j=1 είναι µια πεπερασµένη οικογένεια ανοικτών διαστηµάτων ώστε A m j=1 R j, τότε m j=1 λ(r j) (α) Εστω G ϕραγµένο, µη κενό ανοικτό υποσύνολο του R d. είξτε ότι δεν υπάρχει αριθµήσιµη κάλυψη {B j } του G από ανοικτές µπάλες ώστε : κάθε σηµείο του G ανήκει σε άπειρες το πλήθος B j και j=1 λ(b j) <. (ϐ) είξτε ότι υπάρχει ακολουθία {B j } ανοικτών µπαλών ώστε να καλύπτει το G όπως στο (α) και για κάθε p > 1 να ισχύει j=1 (λ(b j)) p <. 36. Εξετάστε αν υπάρχει αρίθµηση {q n : n N} του Q τέτοια ώστε R n=1 ( qn 1 n, q n + 1 n). 37. (α) Εστω f : [a, b] R συνεχής συνάρτηση. είξτε ότι το σύνολο Γ = {(x, f(x)) : a x b} έχει µέτρο µηδέν. (ϐ) Υποθέτουµε τώρα ότι η f έχει συνεχή δεύτερη παράγωγο. είξτε ότι τα εξής είναι ισοδύναµα : (α) λ(γ + Γ) > 0, (ϐ) το Γ + Γ περιέχει κάποιο ανοικτό σύνολο, (γ) η f δεν είναι γραµµική συνάρτηση. 38. Εστω A E B. Αν τα A, B είναι µετρήσιµα και λ(a) = λ(b) <, δείξτε ότι το E είναι µετρήσιµο.

Παράρτηµα Α. Στοιχεία θεωρίας µέτρου και ολοκλήρωσης.

Παράρτηµα Α. Στοιχεία θεωρίας µέτρου και ολοκλήρωσης. Παράρτηµα Α Στοιχεία θεωρίας µέτρου και ολοκλήρωσης Α Χώροι µέτρου Πέραν της «διαισθητικής» περιγραφής του µέτρου «σχετικά απλών» συνόλων στο από το µήκος τους (όπως πχ είναι τα διαστήµατα, ενώσεις/τοµές

Διαβάστε περισσότερα

Αρµονική Ανάλυση. Ενότητα: Προσεγγίσεις της µονάδας και Αθροισιµότητα. Απόστολος Γιαννόπουλος. Τµήµα Μαθηµατικών

Αρµονική Ανάλυση. Ενότητα: Προσεγγίσεις της µονάδας και Αθροισιµότητα. Απόστολος Γιαννόπουλος. Τµήµα Μαθηµατικών Ενότητα: Προσεγγίσεις της µονάδας και Αθροισιµότητα Απόστολος Γιαννόπουλος Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

1 1 + nx. f n (x) = nx 1 + n 2 x 2. x2n 1 + x 2n

1 1 + nx. f n (x) = nx 1 + n 2 x 2. x2n 1 + x 2n Οι ασκήσεις αυτές έχουν σκοπό να βοηθήσουν τους φοιτητές στην μελέτη τους για το μάθημα «Ανάλυση ΙΙ» του Τμήματος Μαθηματικών του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Συνιστούμε στους φοιτητές να επεξεργαστούν αυτές

Διαβάστε περισσότερα

n = r J n,r J n,s = J

n = r J n,r J n,s = J Ανάλυση Fourer και Ολοκλήρωμα Lebesgue (2011 12) 4ο Φυλλάδιο Ασκήσεων Υποδείξεις 1. Εστω E [a, b] με µ (E) = 0. Δείξτε ότι το [a, b] \ E είναι πυκνό υποσύνολο του [a, b]. Υπόδειξη. Θεωρήστε ένα μη κενό

Διαβάστε περισσότερα

1 Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών

1 Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών ΜΑΣ 02. Απειροστικός Λογισµός Ι Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών Ορισµός.. Ονοµάζουµε ακολουθία πραγµατικών αριθµών κάθε απεικόνιση του συνόλου N των ϕυσικών αριθµών, στο σύνολο R των πραγµατικών

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laihtml

Διαβάστε περισσότερα

Το ϑεώρηµα παραγώγισης του Lebesgue στο R

Το ϑεώρηµα παραγώγισης του Lebesgue στο R Το ϑεώρηµα παραγώγισης του Lebesgue στο R Μαρία Μαστροθεοδώρου και Αγγελική Χαντζηθάνου Περίληψη Το κεντρικό αποτέλεσµα της εργασίας είναι ότι µια συνάρτηση f είναι απόλυτα συνεχής στο [, b] αν και µόνο

Διαβάστε περισσότερα

Οι πραγµατικοί αριθµοί

Οι πραγµατικοί αριθµοί Οι πραγµατικοί αριθµοί Προλεγόµενα Η ανάγκη απαρίθµησης αντικειµένων, οδήγησε στην εισαγωγή του συνόλου των φυσικών αριθµών Η ανάγκη µέτρησης µεγεθών, οδήγησε στην εισαγωγή του συνόλου των ρητών αριθµών

Διαβάστε περισσότερα

Αρµονική Ανάλυση. Ενότητα: Ολοκλήρωµα Riemann και ολοκλήρωµα Lebesgue - Ασκήσεις. Απόστολος Γιαννόπουλος. Τµήµα Μαθηµατικών

Αρµονική Ανάλυση. Ενότητα: Ολοκλήρωµα Riemann και ολοκλήρωµα Lebesgue - Ασκήσεις. Απόστολος Γιαννόπουλος. Τµήµα Μαθηµατικών Ενότητα: Ολοκλήρωµα Riemnn και ολοκλήρωµα Lebesgue - Ασκήσεις Απόστολος Γιαννόπουλος Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Cretive Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ιδασκοντες: x R y x y Q x y Q = x z Q = x z y z Q := x + Q Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012

ιδασκοντες: x R y x y Q x y Q = x z Q = x z y z Q := x + Q Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012 ιδασκοντες: Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012 Ασκηση 1.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγικές Εννοιες. 1.1 Σύνολα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγικές Εννοιες. 1.1 Σύνολα Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικές Εννοιες Σ αυτό το κεφάλαιο ϑα αναφερθούµε συνοπτικά σε ϐασικές έννοιες για σύνολα και απεικονίσεις. Επιπλέον, ϑα αναφερθούµε στη µέθοδο της επαγωγής, η οποία αποτελεί µία από τις

Διαβάστε περισσότερα

11 Το ολοκλήρωµα Riemann

11 Το ολοκλήρωµα Riemann Το ολοκλήρωµα Riem Το πρόβληµα υπολογισµού του εµβαδού οποιασδήποτε επιφάνειας ( όπως κυκλικοί τοµείς, δακτύλιοι και δίσκοι, ελλειπτικοί δίσκοι, παραβολικά και υπερβολικά χωρία κτλ) είναι γνωστό από την

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Τοπολογία

Εισαγωγή στην Τοπολογία Ενότητα: Συνεκτικότητα Γεώργιος Κουµουλλής Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

e-mail: s97130@math.aegean.gr soviet@teivos.samos.aegean.gr http://iris.math.aegean.gr/software/kerkis/

e-mail: s97130@math.aegean.gr soviet@teivos.samos.aegean.gr http://iris.math.aegean.gr/software/kerkis/ A Π α ν ε π ι ς τ ή µ ι ο Α ι γ α ί ο υ Σ χ ο λ ή Θ ε τ ι κ ώ ν Ε π ι ς τ η µ ώ ν Τ µ ή µ α Μ α θ η µ α τ ι κ ώ ν Πτυχιακή εργασία Εκπονητής Χουσαΐνοβ Αλέξανδρος Α.Μ. 311/1997130 Σάµος, 2002 Τίτλος : Θεωρία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι Είδαµε στο κύριο θεώρηµα του προηγούµενου κεφαλαίου ότι κάθε δακτύλιος διαίρεσης έχει την ιδιότητα κάθε πρότυπο είναι ευθύ άθροισµα απλών προτύπων. Εδώ θα χαρακτηρίσουµε όλους

Διαβάστε περισσότερα

sup B, τότε υπάρχουν στοιχεία α A και β B µε α < β.

sup B, τότε υπάρχουν στοιχεία α A και β B µε α < β. ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ & ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Εξετάσεις στη Μαθηµατική Ανάλυση Ι Φεβρουαρίου, 3 Θ. (α ) Εστω A, B µη κενά ϕραγµένα σύνολα πραγµατικών αριθµών. είξτε ότι αν inf A

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων Μελετάµε εδώ τη συνθήκη της αύξουσας αλυσίδας υποπροτύπων και τη συνθήκη της φθίνουσας αλυσίδας υποπροτύπων. Αυτές συνδέονται µεταξύ τους µε την έννοια της συνθετικής σειράς

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt01b/nt01b.html Πέµπτη 1 Οκτωβρίου 01 Ασκηση 1. είξτε ότι

Διαβάστε περισσότερα

1 Οι πραγµατικοί αριθµοί

1 Οι πραγµατικοί αριθµοί 1 Οι πραγµατικοί αριθµοί 1.1 Σύνολα αριθµών Το σύνολο των ϕυσικών αριθµών N = {1, 2, 3,...} Το σύνολο των ακεραίων Z = {... 3, 2, 1, 0, 1, 2, 3,...}. Οι ακέραιοι διαµερίζονται σε άρτιους και περιττούς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ Η αδυναµία επίλυσης της πλειοψηφίας των µη γραµµικών εξισώσεων µε αναλυτικές µεθόδους, ώθησε στην ανάπτυξη αριθµητικών µεθόδων για την προσεγγιστική επίλυσή τους, π.χ. συν()

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 2

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 2 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt014/nt014.html https://sites.google.com/site/maths4edu/home/14

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΘΕΜΗΣ ΜΗΤΣΗΣ TΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟ

ΣΥΝΤΟΜΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΘΕΜΗΣ ΜΗΤΣΗΣ TΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΣΥΝΤΟΜΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΘΕΜΗΣ ΜΗΤΣΗΣ TΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟ Περιεχόμενα 1. Το εξωτερικό μέτρο Lebesgue 2 2. Mετρήσιμα σύνολα 4 3. Η κανονικότητα του μέτρου Lebesgue

Διαβάστε περισσότερα

Συνεκτικά σύνολα. R είναι συνεκτικά σύνολα.

Συνεκτικά σύνολα. R είναι συνεκτικά σύνολα. 4 Συνεκτικά σύνολα Έστω, Ι διάστηµα και f : Ι συνεχής, τότε η f έχει την ιδιότητα της ενδιαµέσου τιµής, δηλαδή, η f παίρνει κάθε τιµή µεταξύ δύο οποιονδήποτε διαφορετικών τιµών της, συνεπώς το f ( Ι )

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτά και κλειστά σύνολα

Ανοικτά και κλειστά σύνολα 5 Ανοικτά και κλειστά σύνολα Στην παράγραφο αυτή αναπτύσσεται ο µηχανισµός που θα µας επιτρέψει να µελετήσουµε τις αναλυτικές ιδιότητες των συναρτήσεων πολλών µεταβλητών. Θα χρειαστούµε τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογισµός διπλών ολοκληρωµάτων µε διαδοχική ολοκλήρωση

Υπολογισµός διπλών ολοκληρωµάτων µε διαδοχική ολοκλήρωση 8 Υπολογισµός διπλών ολοκληρωµάτων µε διαδοχική ολοκλήρωση Υπάρχουν δύο θεµελιώδη αποτελέσµατα που µας βοηθούν να υπολογίζουµε πολλαπλά ολοκληρώµατα Το πρώτο αποτέλεσµα σχετίζεται µε τον υπολογισµό ενός

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Σταθµητοί Χώροι και Ευκλείδειοι Χώροι Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 59 Μέρος 2. Ευκλείδειοι

Διαβάστε περισσότερα

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή KΕΦΑΛΑΙΟ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ιατεταγµένα σώµατα-αξίωµα πληρότητας Ένα σύνολο Σ καλείται διατεταγµένο σώµα όταν στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών. ε > υπάρχει ( ) ( )

Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών. ε > υπάρχει ( ) ( ) Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών 7 Η Ευκλείδεια απόσταση που ορίσαµε στον R επιτρέπει ( εκτός από τον ορισµό των ορίων συναρτήσεων και ακολουθιών και τον ορισµό της συνέχειας συναρτήσεων της µορφής

Διαβάστε περισσότερα

όπου D(f ) = (, 0) (0, + ) = R {0}. Είναι Σχήµα 10: Η γραφική παράσταση της συνάρτησης f (x) = 1/x.

όπου D(f ) = (, 0) (0, + ) = R {0}. Είναι Σχήµα 10: Η γραφική παράσταση της συνάρτησης f (x) = 1/x. 3 Ορια συναρτήσεων 3. Εισαγωγικές έννοιες. Ας ϑεωρήσουµε την συνάρτηση f () = όπου D(f ) = (, 0) (0, + ) = R {0}. Είναι Σχήµα 0: Η γραφική παράσταση της συνάρτησης f () = /. ϕυσικό να αναζητήσουµε την

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Ι (2006-07)

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Ι (2006-07) ΤΕΙ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Ι (2006-07) Επιµέλεια Σηµειώσεων : Βασιλειάδης Γεώργιος Καστοριά, εκέµβριος 2006

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις συναρτήσεις

Σηµειώσεις στις συναρτήσεις Σηµειώσεις στις συναρτήσεις 4 Η έννοια της συνάρτησης Ο όρος «συνάρτηση» χρησιµοποιείται αρκετά συχνά για να δηλώσει ότι ένα µέγεθος, µια κατάσταση κτλ εξαρτάται από κάτι άλλο Και στα µαθηµατικά ο όρος

Διαβάστε περισσότερα

Σύντοµες Σηµειώσεις Πραγµατικής Ανάλυσης Θέµης Μήτσης

Σύντοµες Σηµειώσεις Πραγµατικής Ανάλυσης Θέµης Μήτσης Σύντοµες Σηµειώσεις Πραγµατικής Ανάλυσης Θέµης Μήτσης Τµηµα Μαθηµατικων Πανεπιστηµιο Κρητης Ηρακλειο Περιεχόµενα Συµβάσεις και συµβολισµοί 4 1. Το εξωτερικό µέτρο Lebesgue 5 2. Μετρήσιµα σύνολα 7 3. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΑΝΩ ΜΕΓΙΣΤΑ ΚΑΤΩ ΦΡΑΓΜΑΤΑ

ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΑΝΩ ΜΕΓΙΣΤΑ ΚΑΤΩ ΦΡΑΓΜΑΤΑ ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΑΝΩ ΜΕΓΙΣΤΑ ΚΑΤΩ ΦΡΑΓΜΑΤΑ Κασαπίδης Γεώργιος Μαθηµατικός Στο άρθρο αυτό µελετάµε την πιο χαρακτηριστική ιδιότητα του συνόλου R των πραγµατικών αριθµών. ΟΡΙΣΜΟΣ 1 Ένα σύνολο Α από πραγµατικούς

Διαβάστε περισσότερα

3 Αναδροµή και Επαγωγή

3 Αναδροµή και Επαγωγή 3 Αναδροµή και Επαγωγή Η ιδέα της µαθηµατικής επαγωγής µπορεί να επεκταθεί και σε άλλες δοµές εκτός από το σύνολο των ϕυσικών N. Η ορθότητα της µαθηµατικής επαγωγής ϐασίζεται όπως ϑα δούµε λίγο αργότερα

Διαβάστε περισσότερα

Ask seic kai Jèmata sth JewrÐa Mètrou kai Olokl rwsh

Ask seic kai Jèmata sth JewrÐa Mètrou kai Olokl rwsh Ask seic kai Jèmata sth JewrÐa Mètrou kai Olokl rwsh Ginnhc K. Sarant pouloc jnik Mets bio Poluteqne o Sqol farmosmłnwn Majhmatik n & Fusik n pisthm n TomŁac Majhmatik n 22 Febrouar ou 28 Perieqìmena Συμβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής:

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: p( ) = a + a + a + a + + a, όπου οι συντελεστές α i θα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Ευκλείδειοι Χώροι. Ορίζουµε ως R n, όπου n N, το σύνολο όλων διατεταµένων n -άδων πραγµατικών αριθµών ( x

Ευκλείδειοι Χώροι. Ορίζουµε ως R n, όπου n N, το σύνολο όλων διατεταµένων n -άδων πραγµατικών αριθµών ( x Ευκλείδειοι Χώροι Ορίζουµε ως R, όπου N, το σύνολο όλων διατεταµένων -άδων πραγµατικών αριθµών x, x,, x ) Tο R λέγεται ευκλείδειος -χώρος και τα στοιχεία του λέγονται διανύσµατα ή σηµεία Το x i λέγεται

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 4 Γραµµικη Ανεξαρτησια, Βασεις και ιασταση Στο

Διαβάστε περισσότερα

Ακρότατα υπό συνθήκη και οι πολλαπλασιαστές του Lagrange

Ακρότατα υπό συνθήκη και οι πολλαπλασιαστές του Lagrange 64 Ακρότατα υπό συνθήκη και οι πολλαπλασιαστές του Lagrage Ας υποθέσουµε ότι ένας δεδοµένος χώρος θερµαίνεται και η θερµοκρασία στο σηµείο,, Τ, y, z Ας υποθέσουµε ότι ( y z ) αυτού του χώρου δίδεται από

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρια Αριθµων. Θεωρητικα Θεµατα. Ακαδηµαϊκο Ετος ιδασκοντες: Α. Μπεληγιάννης & Σ. Παπαδάκης

Θεωρια Αριθµων. Θεωρητικα Θεµατα. Ακαδηµαϊκο Ετος ιδασκοντες: Α. Μπεληγιάννης & Σ. Παπαδάκης Θεωρια Αριθµων Θεωρητικα Θεµατα Ακαδηµαϊκο Ετος 2012-2013 ιδασκοντες: Α. Μπεληγιάννης & Σ. Παπαδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt.html 2 Απριλίου 2013 Το παρόν κείµενο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6 Παράγωγος

Κεφάλαιο 6 Παράγωγος Σελίδα από 5 Κεφάλαιο 6 Παράγωγος Στο κεφάλαιο αυτό στόχος µας είναι να συνδέσουµε µία συγκεκριµένη συνάρτηση f ( ) µε µία δεύτερη συνάρτηση f ( ), την οποία και θα ονοµάζουµε παράγωγο της f. Η τιµή της

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6. Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Z 4 = 1 και Z 2 Z 2.

Κεφάλαιο 6. Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Z 4 = 1 και Z 2 Z 2. Κεφάλαιο 6 Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες Στο κεφάλαιο αυτό ϑα ταξινοµήσουµε τις πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Αυτές οι οµάδες είναι από τις λίγες περιπτώσεις οµάδων µε µία συγκεκριµένη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ. 2.1 Συνάρτηση

Κεφάλαιο 2 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ. 2.1 Συνάρτηση Κεφάλαιο 2 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ 2.1 Συνάρτηση Η έννοια της συνάρτησης είναι ϐασική σ όλους τους κλάδους των µαθη- µατικών, αλλά και πολλών άλλων επιστηµών. Ο λόγος είναι, ότι µορφοποιεί τη σχέση

Διαβάστε περισσότερα

(GNU-Linux, FreeBSD, MacOsX, QNX

(GNU-Linux, FreeBSD, MacOsX, QNX 1.7 διαταξεις (σελ. 17) Παράδειγµα 1 Θα πρέπει να κάνουµε σαφές ότι η επιλογή των λέξεων «προηγείται» και «έπεται» δεν έγινε απλώς για λόγους αφαίρεσης. Μπορούµε δηλαδή να ϐρούµε διάφορα παραδείγµατα στα

Διαβάστε περισσότερα

Θεµέλια των Μαθηµατικών. Προαπαιτούµενες έννοιες για µια εισαγωγή στον Απειροστικό Λογισµό. Φεβρουάριος 2014

Θεµέλια των Μαθηµατικών. Προαπαιτούµενες έννοιες για µια εισαγωγή στον Απειροστικό Λογισµό. Φεβρουάριος 2014 Θεµέλια των Μαθηµατικών Προαπαιτούµενες έννοιες για µια εισαγωγή στον Απειροστικό Λογισµό Επιµέλεια: Νίκος Σκούταρης, nskoutaris@gmail.com Φεβρουάριος 2014 ii Θεµέλια των Μαθηµατικών Το κείµενο αυτό περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

Μη Γραµµική Συναρτησιακή Ανάλυση Το Θεώρηµα των Cauchy, Lipschitz, Picard.

Μη Γραµµική Συναρτησιακή Ανάλυση Το Θεώρηµα των Cauchy, Lipschitz, Picard. Μη Γραµµική Συναρτησιακή Ανάλυση Το Θεώρηµα των Cauchy, ipschitz, Picard. Νίκος Σταµάτης nstam84@gmail.com 7 Φεβρουαρίου 212 Περίληψη Σε αυτή την εργασία παρουσιάζουµε µια αναλυτική απόδειξη του ϑεωρήµατος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ. 3.1 Η έννοια της παραγώγου. y = f(x) f(x 0 ), = f(x 0 + x) f(x 0 )

Κεφάλαιο 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ. 3.1 Η έννοια της παραγώγου. y = f(x) f(x 0 ), = f(x 0 + x) f(x 0 ) Κεφάλαιο 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ 3.1 Η έννοια της παραγώγου Εστω y = f(x) µία συνάρτηση, που συνδέει τις µεταβλητές ποσότητες x και y. Ενα ερώτηµα που µπορεί να προκύψει καθώς µελετούµε τις δύο αυτές ποσοτήτες είναι

Διαβάστε περισσότερα

= f(x) για κάθε x R.

= f(x) για κάθε x R. Ασκήσεις για το µάθηµα «Ανάλυση Ι και Εφαρµογές» Κεφάλαιο 4: Συνέχεια και όρια συναρτήσεων Α Οµάδα 1. Εξετάστε αν οι παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς ή ψευδείς (αιτιολογήστε πλήρως την απάντησή σας). (α)

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρο και ολοκλήρωμα Lebesgue: Εγχειρίδιο χρήσης.

Μέτρο και ολοκλήρωμα Lebesgue: Εγχειρίδιο χρήσης. Κεφάλαιο 1 Μέτρο και ολοκλήρωμα Lebesgue: Εγχειρίδιο χρήσης. Κύριες βιβλιογραφικές αναφορές για αυτό το Κεφάλαιο είναι οι Stein and Shakarchi 2009 και Wheeden 2015. 1.1 Μέτρο Lebesgue στο R Αν E R το μέτρο

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Παρασκευή 16 & Τετάρτη 21 Νοεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουµε την έννοια του τανυστικού γινοµένου προτύπων. Θα είµαστε συνοπτικοί καθώς αναπτύσσουµε µόνο εκείνες τις στοιχειώδεις προτάσεις που θα βρουν εφαρµογές

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ. Ενότητα: Ο Ευκλείδειος Χώρος. Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ. Ενότητα: Ο Ευκλείδειος Χώρος. Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ Ενότητα: Ο Ευκλείδειος Χώρος Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 1 Ο Ευκλείδειος χώρος R n 1.1 Αλγεβρική δοµή Ο Ευκλείδειος χώρος R n είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3β. Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β)

Κεφάλαιο 3β. Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β) Κεφάλαιο 3β Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β) Ο σκοπός µας εδώ είναι να αποδείξουµε το εξής σηµαντικό αποτέλεσµα. 3.3.6 Θεώρηµα Έστω R µια περιοχή κυρίων ιδεωδών, F ένα ελεύθερο R-πρότυπο τάξης s < και N F. Τότε

Διαβάστε περισσότερα

2 o Καλοκαιρινό σχολείο Μαθηµατικών Νάουσα 2008

2 o Καλοκαιρινό σχολείο Μαθηµατικών Νάουσα 2008 2 o Καλοκαιρινό σχολείο Μαθηµατικών Νάουσα 2008 Μικρό Θεώρηµα του Fermat, η συνάρτηση του Euler και Μαθηµατικοί ιαγωνισµοί Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης ags@math.uoc.gr Αύγουστος 2008 Αλεξανδρος Γ. Συγκελακης

Διαβάστε περισσότερα

HY118- ιακριτά Μαθηµατικά. Παράδειγµα άµεσης απόδειξης. Μέθοδοι αποδείξεως για προτάσεις της µορφής εάν-τότε. 08 - Αποδείξεις

HY118- ιακριτά Μαθηµατικά. Παράδειγµα άµεσης απόδειξης. Μέθοδοι αποδείξεως για προτάσεις της µορφής εάν-τότε. 08 - Αποδείξεις HY118- ιακριτά Μαθηµατικά Παρασκευή, 06/03/2015 Αντώνης Α. Αργυρός e-mail: argyros@csd.uoc.gr Το υλικό των διαφανειών έχει βασιστεί σε διαφάνειες του Kees van Deemter, από το University of Aberdeen 3/8/2015

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού

Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού Σελίδα 1 από Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού Στο κεφάλαιο αυτό θα ασχοληθούµε µε τα βασικά θεωρήµατα του διαφορικού λογισµού καθώς και µε προβλήµατα που µπορούν να επιλυθούν χρησιµοποιώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ. Ασκήσεις και Θέµατα στη Μαθηµατική Ανάλυση Ι

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ. Ασκήσεις και Θέµατα στη Μαθηµατική Ανάλυση Ι ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ & ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Ασκήσεις και Θέµατα στη Μαθηµατική Ανάλυση Ι Γιάννης Σαραντόπουλος Αθήνα 7 Οκτωβρίου 5 Περιεχόµενα Συµβολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Παραγοντοποιήσεις Πινάκων και Γραµµικών Απεικονίσεων Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 82 13 Παραγοντοποιήσεις

Διαβάστε περισσότερα

a n = sup γ n. lim inf n n n lim sup a n = lim lim inf a n = lim γ n. lim sup a n = lim β n = 0 = lim γ n = lim inf a n. 2. a n = ( 1) n, n = 1, 2...

a n = sup γ n. lim inf n n n lim sup a n = lim lim inf a n = lim γ n. lim sup a n = lim β n = 0 = lim γ n = lim inf a n. 2. a n = ( 1) n, n = 1, 2... ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Β.ΒΛΑΧΟΥ, Α. ΣΟΥΡΜΕΛΙΔΗΣ Τμήμα Μαθηματικών, Πανεπιστήμιο Πατρών Φθινόπωρο 2013 1 Θα θέλαμε να αναφέρουμε ότι για την συγγραφή αυτών των σημειώσεων χρησιμοποιήσαμε ιδιαίτερα α)το βιβλίο

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών

Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 1 Εισαγωγη : Πραξεις επι Συνολων και Σωµατα Αριθµων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobson

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobson ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobso Είδαµε στο προηγούµενο κεφάλαιο ότι κάθε ηµιαπλός δακτύλιος είναι δακτύλιος του Art. Επειδή υπάρχουν παραδείγµατα δακτυλίων του Art που δεν είναι ηµιαπλοί, πχ Z 2, > 1, τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικός Οµιλος ΒΙΤΑΛΗ

Εκπαιδευτικός Οµιλος ΒΙΤΑΛΗ Συναρτήσεις, Ορια, Συνέχεια ρ. Κωνσταντίνος Κυρίτσης Μακράς Στοάς 7 & Εθνικής Αντιστάσεως Πειραιάς 185 31 05 Μαρτίου 2009 Περίληψη Οι παρούσες σηµειώσεις αποτελούν µια σύνοψη της ϑεωρίας των συναρτήσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) Ενδεικτικές Λύσεις ΕΡΓΑΣΙΑ η Ηµεροµηνία Αποστολής στον Φοιτητή: Ιανουαρίου 6 Ηµεροµηνία Παράδοσης της Εργασίας από

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5 Οι χώροι. Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος. 5.3 Ο Χώρος C Βάσεις Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο Ασκήσεις

Κεφάλαιο 5 Οι χώροι. Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος. 5.3 Ο Χώρος C Βάσεις Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο Ασκήσεις Σελίδα 1 από 6 Κεφάλαιο 5 Οι χώροι R και C Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος R Πράξεις Βάσεις Επεξεργασµένα Παραδείγµατα Ασκήσεις 5. Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο στο Ορισµοί Ιδιότητες Επεξεργασµένα Παραδείγµατα

Διαβάστε περισσότερα

ι3.4 Παραδείγματα T ) έχει την ιδιότητα Heine-Borel, αν κάθε κλειστό και φραγμένο υποσύνολό του είναι συμπαγές.

ι3.4 Παραδείγματα T ) έχει την ιδιότητα Heine-Borel, αν κάθε κλειστό και φραγμένο υποσύνολό του είναι συμπαγές. 6 ι3.4 Παραδείγματα Στην παράγραφο αυτή θα μελετήσουμε κάποια σημαντικά παραδείγματα, για τις εφαρμογές, χώρων συναρτήσεων οι οποίοι είναι τοπικά κυρτοί και μετρικοποιήσιμοι αλλά η τοπολογία τους δεν επάγεται

Διαβάστε περισσότερα

Απλές επεκτάσεις και Αλγεβρικές Θήκες

Απλές επεκτάσεις και Αλγεβρικές Θήκες Κεφάλαιο 7 Απλές επεκτάσεις και Αλγεβρικές Θήκες Στο κεφάλαιο αυτό εξετάζουµε τις απλές επεκτάσεις σωµάτων και τις συγκρίνουµε µε τις επεκτάσεις Galois. Επίσης εξετάζουµε τις αλγεβρικά κλειστές επεκτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκλιση των μερικών αθροισμάτων της σειράς Fourier

Σύγκλιση των μερικών αθροισμάτων της σειράς Fourier Κεφάλαιο 6 Σύγκλιση των μερικών αθροισμάτων της σειράς Fourier Κύριες βιβλιογραφικές αναφορές για αυτό το Κεφάλαιο είναι οι Zygmund 2002, Katznelson 2004 και Stein and Shakarchi 20. 6. Όχι σύγκλιση σε

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΥΝΑΜΟΣΕΙΡΕΣ-ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR

KΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΥΝΑΜΟΣΕΙΡΕΣ-ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR KΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΥΝΑΜΟΣΕΙΡΕΣ-ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR 6 Ορισµοί Ορισµός 6 Εστω α είναι µία πραγµατική ακολουθία και είναι πραγµατικοί αριθµοί Ένα άπειρο πολυώνυµο της µορφής: a ( ) () = καλείται δυναµοσειρά µε κέντρο το

Διαβάστε περισσότερα

σημειωσεις θεωριας μετρου

σημειωσεις θεωριας μετρου σημειωσεις θεωριας μετρου Σάμος 2009 Επιλογή υλικού Αντώνης Τσολομύτης Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Τμήμα Μαθηματικών. Δημιουργία πρώτου ηλεκτρονικού αρχείου Μαγδαληνή Πλιόγκα Απόφοιτος του Τμήματος Μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Συναρτησιακής Ανάλυσης. Σηµειώσεις

Στοιχεία Συναρτησιακής Ανάλυσης. Σηµειώσεις Στοιχεία Συναρτησιακής Ανάλυσης Σηµειώσεις σύντοµη εκδοχή Ε. Στεφανόπουλος Τµήµα Μαθηµατικών Πανεπιστήµιο Αιγαίου Καρλόβασι 2016 2 Περιεχόµενα 1 Γραµµικοι χωροι µε νορµα 5 1.1 Γραµµικοί χώροι......................................

Διαβάστε περισσότερα

Μετασχηµατισµοί Laplace, Αναλογικά Συστήµατα, ιαφορικές Εξισώσεις

Μετασχηµατισµοί Laplace, Αναλογικά Συστήµατα, ιαφορικές Εξισώσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Μετασχηµατισµοί Laplace, Αναλογικά Συστήµατα, ιαφορικές Εξισώσεις 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όπως έχουµε δει, για να προσδιορίσουµε τις αποκρίσεις ενός κυκλώµατος, πρέπει να λύσουµε ένα σύνολο διαφορικών

Διαβάστε περισσότερα

Λύνοντας ασκήσεις µε αντίστροφες συναρτήσεις ρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος πρώην Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ03 e-mail@p-theodoropoulos.gr Εισαγωγή Η αντίστροφη συνάρτηση f µιας αντιστρέψιµης συνάρτησης f είναι

Διαβάστε περισσότερα

Συνέχεια Συνάρτησης. Λυγάτσικας Ζήνων. Βαρβάκειο Ενιαίο Πειραµατικό Λύκειο. 1 εκεµβρίου f(x) = f(x 0 )

Συνέχεια Συνάρτησης. Λυγάτσικας Ζήνων. Βαρβάκειο Ενιαίο Πειραµατικό Λύκειο. 1 εκεµβρίου f(x) = f(x 0 ) Συνέχεια Συνάρτησης Λυγάτσικας Ζήνων Βαρβάκειο Ενιαίο Πειραµατικό Λύκειο 1 εκεµβρίου 013 1 Ορισµός Ορισµός 1.1 Μια πραγµατική συνάρτηση f : A R λέµε ότι είναι συνεχής στο x 0 A αν και µόνο αν : x x 0 fx

Διαβάστε περισσότερα

e-mail@p-theodoropoulos.gr

e-mail@p-theodoropoulos.gr Ασκήσεις Μαθηµατικών Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύµβουλος Μαθηµατικών e-mail@p-theodoropoulos.gr Στην εργασία αυτή ξεχωρίζουµε και µελετάµε µερικές περιπτώσεις ασκήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8. Η οµάδα S n. 8.1 Βασικές ιδιότητες της S n

Κεφάλαιο 8. Η οµάδα S n. 8.1 Βασικές ιδιότητες της S n Κεφάλαιο 8 Η οµάδα S n Στο κεφάλαιο αυτό ϑα µελετήσουµε την οµάδα µεταθέσεων ή συµµετρική οµάδα S n εφαρµόζοντας τη ϑεωρία που αναπτύχθηκε στα προηγούµενα κε- ϕάλαια. Η σηµαντικότητα της S n εµφανίστηκε

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις για τα Μαθήµατα Εισαγωγή στην Ανάλυση Ι και Εισαγωγή στην Ανάλυση ΙΙ Θέµης Μήτσης

Σηµειώσεις για τα Μαθήµατα Εισαγωγή στην Ανάλυση Ι και Εισαγωγή στην Ανάλυση ΙΙ Θέµης Μήτσης Σηµειώσεις για τα Μαθήµατα Εισαγωγή στην Ανάλυση Ι και Εισαγωγή στην Ανάλυση ΙΙ Θέµης Μήτσης Τµηµα Μαθηµατικων Πανεπιστηµιο Κρητης Ηρακλειο Περιεχόµενα Κεφάλαιο. Το Αξίωµα τής Πληρότητας 5 Ασκήσεις 9

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΑΘΕΤΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ, 2013 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΑΡΑ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ, ΑΠΘ

ΑΝΤΙΜΕΤΑΘΕΤΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ, 2013 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΑΡΑ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ, ΑΠΘ ΑΝΤΙΜΕΤΑΘΕΤΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ, 2013 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΑΡΑ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ, ΑΠΘ Οι σηµειώσεις αυτές είναι ϐασισµένες στις διαλέξεις του µαθήµατος. Καταγράϕηκαν αρχικά ηλεκτρονικά από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασµένων Οµάδων Ι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασµένων Οµάδων Ι ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασµένων Οµάδων Ι Χρησιµοποιώντας το θεώρηµα του Weddebu για ηµιαπλούς δακτυλίους αναπτύσσουµε εδώ τις πρώτες προτάσεις από τη θεωρία των αναπαραστάσεων και αρακτήρων πεπερασµένων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙ ιαφορικός Λογισµός πολλών µεταβλητών. ιαφόριση συναρτήσεων πολλών µεταβλητών

ΙΙ ιαφορικός Λογισµός πολλών µεταβλητών. ιαφόριση συναρτήσεων πολλών µεταβλητών 54 ΙΙ ιαφορικός Λογισµός πολλών µεταβλητών ιαφόριση συναρτήσεων πολλών µεταβλητών Ένας στέρεος ορισµός της παραγώγισης για συναρτήσεις πολλών µεταβλητών ανάλογος µε τον ορισµό για συναρτήσεις µιας µεταβλητής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Burnside

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Burnside ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Bursde Θα αποδείξουµε εδώ ότι κάθε οµάδα τάξης a q b (, q πρώτοι) είναι επιλύσιµη. Το θεώρηµα αυτό αποδείχτηκε από τον Bursde το 904 ο οποίος χρησιµοποίησε τη νέα τότε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) Ενδεικτικές Λύσεις ΕΡΓΑΣΙΑ η (Ηµεροµηνία Αποστολής στον Φοιτητή: Οκτωβρίου 005) Η Άσκηση στην εργασία αυτή είναι

Διαβάστε περισσότερα

HY118- ιακριτά Μαθηµατικά. Παράδειγµα. Από τα συµπεράσµατα στις υποθέσεις Αποδείξεις - Θεωρία συνόλων. Από τις υποθέσεις στα συµπεράσµατα...

HY118- ιακριτά Μαθηµατικά. Παράδειγµα. Από τα συµπεράσµατα στις υποθέσεις Αποδείξεις - Θεωρία συνόλων. Από τις υποθέσεις στα συµπεράσµατα... HY118- ιακριτά Μαθηµατικά Παρασκευή, 11/03/2016 Αντώνης Α. Αργυρός e-mail: argyros@csd.uoc.gr Το υλικό των διαφανειών έχει βασιστεί σε διαφάνειες του Kees van Deemter, από το University of Aberdeen 3/15/2016

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ. Άρτια και περιττή συνάρτηση. Παράδειγµα: Η f ( x) Παράδειγµα: Η. x R και. Αλγεβρα Β Λυκείου Πετσιάς Φ.- Κάτσιος.

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ. Άρτια και περιττή συνάρτηση. Παράδειγµα: Η f ( x) Παράδειγµα: Η. x R και. Αλγεβρα Β Λυκείου Πετσιάς Φ.- Κάτσιος. ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ Πριν περιγράψουµε πως µπορούµε να µελετήσουµε µια συνάρτηση είναι αναγκαίο να δώσουµε µερικούς ορισµούς. Άρτια και περιττή συνάρτηση Ορισµός : Μια συνάρτηση fµε πεδίο ορισµού Α λέγεται

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Προσέγγισης και Εφαρµογές

Θεωρία Προσέγγισης και Εφαρµογές Θεωρία Προσέγγισης και Εφαρµογές Μιχάλης Κολουντζάκης Τµήµα Μαθηµατικών και Εφαρµοσµένων Μαθηµατικών, Πανεπιστήµιο Κρήτης, Βούτες, 70013 Ηράκλειο, E-mail: kolount AT gmail.com Ανοιξη 2013-14 Περιεχόµενα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ Συγγραφική Οµάδα : ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΑΡΣΟΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΕΡΙΖΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΙΧΑΗΛ ΜΑΛΙΑΚΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΜΕΛΑΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΤΑΛΕΛΛΗ 2 Πρόλογος Το ϐιβλίο αυτό στοχεύει στη διδασκαλία ενός

Διαβάστε περισσότερα

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x.

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x. Κεφάλαιο 4 Μήκη και ορθές γωνίες Μήκος διανύσµατος Στο επίπεδο, R 2, ϐρίσκουµε το µήκος ενός διανύσµατος x = (x 1, x 2 ) χρησιµοποιώντας το Πυθαγόρειο ϑεώρηµα : x 2 = x 2 1 + x 2 2. Στο χώρο R 3, εφαρµόζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3. Ελεύθερα Πρότυπα. στοιχείων του Μ καλείται βάση του e λ παράγει το Μ, και ii) κάθε m M γράφεται κατά µοναδικό

Κεφάλαιο 3. Ελεύθερα Πρότυπα. στοιχείων του Μ καλείται βάση του e λ παράγει το Μ, και ii) κάθε m M γράφεται κατά µοναδικό Κεφάαιο 3 Εεύθερα Πρότυπα 3.1 Εεύθερα Πρότυπα Έστω Μ ένα R-πρότυπο. Μια οικογένεια Μ αν ) το σύνοο { Λ} τρόπο ως άθροισµα της µορφής πεπερασµένο πήθος από τα ( e ) στοιχείων του Μ καείται βάση του e παράγει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΘΕ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΉ Ι (ΠΛΗ ) ΛΥΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 4 Άσκηση. (8 µον.) (α) ίνεται παραγωγίσιµη συνάρτηση f για την οποία ισχύει f /

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 10

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 10 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 10 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Τετάρτη 16 Ιανουαρίου 2013 Ασκηση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ 31 Ορισµοί Ορισµός 311 Εστω f : A f( A), A, f( A) και έστω 0 Α είναι σηµείο συσσώρευσης του συνόλου Α Θα λέµε ότι η f είναι παραγωγίσιµη στο σηµείο 0 εάν υπάρχει λ : Ισοδύναµα:

Διαβάστε περισσότερα

G = a. H = g n. a m = a nq+r = a nq a r = (a n ) q a r = a r = (a n ) q a m. h = a m = a nq = (a n ) q a n

G = a. H = g n. a m = a nq+r = a nq a r = (a n ) q a r = a r = (a n ) q a m. h = a m = a nq = (a n ) q a n 236 5. Ταξινόµηση Κυκλικών Οµάδων και των Υποοµάδων τους Στην παρούσα ενότητα ϑα ταξινοµήσουµε τις κυκλικές οµάδες, τις υποοµάδες τους, και τους γεννήτο- ϱές τους. Οι ταξινοµήσεις αυτές ϑα ϐασιστούν στην

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΣΕΙΡΕΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

KΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΣΕΙΡΕΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ KΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΣΕΙΡΕΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ 5 Ορισµοί Εστω α δοθείσα πραγµατική ακολουθία Ορίζουµε µία νέα ακολουθία ως εξής: 3 3 = + + + = = + = + + Ορισµός 5 Εάν υπάρχει το lim + = τότε η ακολουθία καλείται

Διαβάστε περισσότερα

5.1 Συναρτήσεις δύο ή περισσοτέρων µεταβλητών

5.1 Συναρτήσεις δύο ή περισσοτέρων µεταβλητών Κεφάλαιο 5 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΩΝ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ 5.1 Συναρτήσεις δύο ή περισσοτέρων µεταβλητών Οταν ένα µεταβλητό µέγεθος εξαρτάται αποκλειστικά από τις µεταβολές ενός άλλου µεγέθους, τότε η σχέση που συνδέει

Διαβάστε περισσότερα

4.1 Το αόριστο ολοκλήρωµα - Βασικά ολοκληρώ-

4.1 Το αόριστο ολοκλήρωµα - Βασικά ολοκληρώ- Κεφάλαιο 4 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ 4.1 Το αόριστο ολοκλήρωµα - Βασικά ολοκληρώ- µατα Ορισµός 4.1.1. Αρχική ή παράγουσα συνάρτηση ή αντιπαράγωγος µιας συνάρτησης f(x), x [, b], λέγεται κάθε συνάρτηση F (x) που επαληθεύει

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 7

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 7 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 7 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ. Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://www.math.uoi.gr/ abeligia/linearalgebrai/lai.html

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ. Ενότητα: Όρια και συνέχεια συναρτήσεων. Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ. Ενότητα: Όρια και συνέχεια συναρτήσεων. Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ Ενότητα: Όρια και συνέχεια συναρτήσεων Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 2 Ορια και συνέχεια συναρτήσεων 2.1 Πραγµατικές συναρτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ: Έστω η οµογενής γραµµική διαφορική εξίσωση τάξης , (1)

ΘΕΩΡΙΑ: Έστω η οµογενής γραµµική διαφορική εξίσωση τάξης , (1) 1 ΘΕΩΡΙΑ: Έστω η οµογενής γραµµική διαφορική εξίσωση τάξης (1) όπου οι συντελεστές είναι δοσµένες συνεχείς συναρτήσεις ορισµένες σ ένα ανοικτό διάστηµα. Ορισµός 1. Ορίζουµε τον διαφορικό τελεστή µέσω της

Διαβάστε περισσότερα

Η τροχιά του δυναµικού συστήµατος µε αρχική συνθήκη X γράφεται

Η τροχιά του δυναµικού συστήµατος µε αρχική συνθήκη X γράφεται Απόδειξη Θεωρήµατος Poincare-Bendixson Το δυναµικό σύστηµα είναι στο επίπεδο, προσδιορίζεται από το διάνυσµατικό πεδίο ταχυτήτων v(x), και οι τροχιές ικανοποιούν την δυνα- µική: ẋ = v(x). Η τροχιά του

Διαβάστε περισσότερα

3 o Καλοκαιρινό Μαθηµατικό σχολείο Ε.Μ.Ε. Λεπτοκαρυά Πιερίας 2009

3 o Καλοκαιρινό Μαθηµατικό σχολείο Ε.Μ.Ε. Λεπτοκαρυά Πιερίας 2009 3 o Καλοκαιρινό Μαθηµατικό σχολείο Ε.Μ.Ε. Λεπτοκαρυά Πιερίας 2009 ιαιρετότητα και Ισοτιµίες Β και Γ Λυκείου Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης ags@math.uoc.gr Ιούλιος 2009 1 ιαιρετοτητα και Ισοτιµιες ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το

Διαβάστε περισσότερα