ιακριτά Αντίστροφα Προβλήµατα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ιακριτά Αντίστροφα Προβλήµατα"

Transcript

1 Πανεπιστήµιο Κρήτης Τµήµα Μαθηµατικών ιακριτά Αντίστροφα Προβλήµατα Σηµειώσεις του Μαθήµατος βασισµένες κυρίως στο Βιβλίο : Geophyscal Data Analyss : Dscrete Inverse heory του Wllam Menke Μιχάλης Ταρουδάκης Καθηγητής Εαρινό εξάµηνο 0-03

2

3 Πρόλογος Το παρόν τεύχος των σηµειώσεων έχει ως στόχο να βοηθήσει τους φοιτητές του µαθήµατος «ιακριτά Αντίστροφα Προβλήµατα», να το παρακολουθήσουν µε τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Βασίζονται στο Βιβλίο: Geophyscal Data Analyss : Dscrete Inverse heory, του Wllam Menke το οποίο αποτελεί και το κύριο διδακτικό βιβλίο του µαθήµατος. Οι σηµειώσεις στην παρούσα φάση είναι πρόχειρες και περιληπτικές. Θα συµπληρωθούν στο µέλλον για να αποτελέσουν αυτοτελές εγχειρίδιο για τους φοιτητές που ενδιαφέρονται να παρακολουθήσουν το εν λόγω µάθηµα. Για την προσωρινή και περιληπτική τους µορφή ζητώ την κατανόηση των φοιτητών. Ηράκλειο, Φεβρουάριος 03. 3

4 4

5 Περιεχόμενα. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ευθύ και Αντίστροφο Πρόβλημα Διατύπωση ενός αντίστροφου προβλήματος Παραδείγματα διατύπωσης απλών αντιστρόφων προβλημάτων Υπολογίζοντας παραμέτρους μίας ευθείας Υπολογίζοντας παραμέτρους μιας παραβολής Μη καταστροφικός έλεγχος υλικών με ακουστικά κύματα Ένα απλό πρόβλημα αξονικής τομογραφίας Λύσεις αντιστρόφων προβλημάτων ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ Κατανομή πιθανότητας Συσχέτιση δεδομένων Συναρτήσεις τυχαίων μεταβλητών....4 Κανονικές κατανομές Διαστήματα εμπιστοσύνης ΕΠΙΛΥΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΜΗΚΩΝ Διαφορά μετρήσεων από εκτιμήσεις μετρήσεων Νόρμες διανυσμάτων Η νόρμα της διαφοράς μετρήσεων και εκτιμήσεων Η λύση ελαχίστων τετραγώνων για το γενικό γραμμικό αντίστροφο πρόβλημα Αναλυτικός υπολογισμός των παραμέτρων Η λύση ελαχίστων τετραγώνων από την πλευρά της Γραμμικής Άλγεβρας

6 3.5 Παραδείγματα επίλυσης γραμμικών αντιστρόφων προβλημάτων με την αρχή των ελαχίστων τετραγώνων Υπολογισμός ευθείας γραμμής Υπολογισμός παραβολής Υπολογισμός εξίσωσης επιπέδου στο χώρο Υπο-ορισμένα προβλήματα Μεικτά ορισμένα προβλήματα Λύσεις αντιστρόφων προβλημάτων με χρήση ζυγισμένων μετρικών μήκους Άλλοι τύποι εκ προοιμίου (a-pror) πληροφορίας Πίνακας συνδιακύμανσης των παραμέτρων ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΟΙ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ Πίνακας ανάλυσης δεδομένων Πίνακας ανάλυσης παραμέτρων Ο Μοναδιαίος πίνακας συνδιακύμανσης Ανάλυση και συνδιακύμανση για ορισμένες περιπτώσεις γενικευμένων αντιστρόφων Μετρήσεις ποιότητας της ανάλυσης και της συνδιακύμανσης Μία εφαρμογή: Ανάκτηση της εξίσωσης ευθείας ΜΕΘΟΔΟΙ ΜΕΓΙΣΤΗΣ ΠΙΘΑΝΟΦΑΝΕΙΑΣ Η συνάρτηση μέγιστης πιθανοφάνειας Εκτιμήσεις μέγιστης πιθανοφάνειας για το γραμμικό αντίστροφο πρόβλημα Εκ προοιμίου κατανομές Εκτιμήσεις μέγιστης πιθανοφάνειας για ακριβή θεωρία Εκτιμήσεις μέγιστης πιθανοφάνειας για μη ακριβή θεωρία H απλή περίπτωση με κανονική κατανομή και γραμμική θεωρία Η γενική γραμμική περίπτωση με κανονικές κατανομές Ειδικές περιπτώσεις Ακριβή δεδομένα και ακριβές μοντέλο (θεωρία)

7 5.8. Μη ακριβές μοντέλο και μη ακριβή δεδομένα Μη ακριβής αρχική πληροφορία για τις παραμέτρους ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ Διανυσματικοί χώροι παραμέτρων και μετρήσεων Γραμμικοί μετασχηματισμοί Υπο-ορισμένο πρόβλημα Υπερ-ορισμένο πρόβλημα Το μεικτά ορισμένο πρόβλημα Ανάλυση Ιδιαζουσών Τιμών (Sngular Value Decomposton) Η ανάλυση Ανάλυση ιδιαζουσών τιμών και γενικευμένος αντίστροφος ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ Παραμετροποίηση αντιστρόφων προβλημάτων Μη γραμμικά αντίστροφα προβλήματα Εισαγωγή Μία επαναληπτική μέθοδος για την επίλυση του μη γραμμικού προβλήματος

8 8

9 . ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Ευθύ και Αντίστροφο Πρόβλημα Στην µαθηµατική προσοµοίωση ευθύ ονοµάζεται ένα πρόβληµα στο οποίο ζητείται ο προσδιορισµός ενός µεγέθους, συνήθως µε τη µορφή µιας συνάρτησης, όταν είναι γνωστές τόσο οι παράµετροι που διέπουν το πρόβληµα, όσο και η εξίσωση ή οι εξισώσεις που περιγράφουν τις µεταβολές του µεγέθους. Στα πλαίσια της ντετερµινιστικής θεώρησης, τα προβλήµατα αυτά είναι «Καλώς Τεθειµένα» (Well Posed) µε την έννοια ότι θα πρέπει, όταν επιλυθούν, να δίνουν µοναδική λύση της άγνωστης συνάρτησης. Στο επόµενο σχήµα περιγράφονται τα ευθέα προβλήµατα. Με τον όρο «Μοντέλο» υπονοούµε την εξίσωση ή τις εξισώσεις που διέπουν το πρόβληµα, καθώς και τη διαδικασία επίλυσής τους. Γνωστές Παράμετροι Μοντέλο Λύση (Συνάρτηση) Σχήµα. : Το ευθύ πρόβληµα. Στο αντίστροφο πρόβληµα, ζητάµε συνήθως την εκτίµηση των παραµέτρων ενός φυσικού φαινοµένου ή ενός µαθηµατικού προβλήµατος, όταν είναι γνωστές µετρήσεις µια συνάρτησης ή ενός κατάλληλου µεγέθους. Οι µετρήσεις και οι προς ανάκτηση παράµετροι συνδέονται µε το ίδιο µοντέλο που ορίζεται στο ευθύ πρόβληµα, αλλά η διαδικασία επίλυσης ξεκινά αντίστροφα (Σχήµα.). Τα αντίστροφα προβλήµατα σπάνια είναι καλώς τεθειµένα, συνήθως είναι «Κακώς Τεθειµένα» (Ill Posed), και επιδέχονται από καµία έως πολλές λύσεις. Στις φυσικές επιστήµες γνωρίζοµε βέβαια ότι οι παράµετροι ενός φυσικού φαινοµένου υπάρχουν, συνεπώς µέσω της επίλυσης ενός αντιστρόφου προβλήµατος πρέπει να βρεθούν κατάλληλες εκτιµήσεις τους. Αυτό είναι και το αντικείµενο του µαθήµατος. Εκτίμηση Παραμέτρων Μοντέλο Μετρήσεις συνάρτησης Σχήµα. : Το αντίστροφο πρόβληµα. 9

10 . Διατύπωση ενός αντίστροφου προβλήματος Οι παράµετροι που πρέπει να υπολογιστούν σε ένα αντίστροφο πρόβληµα χαρακτηρίζονται ως «model parameters» και συµβολίζονται νε το σύµβολο m. Αντίστοιχα, οι µετρήσεις χαρακτηρίζονται ως δεδοµένα ( data ) και συµβολίζονται µε το γράµµα d. Οι παράµετροι και τα δεδοµένα µπορεί να είναι συνεχείς συναρτήσεις m( x), d( y) όπου µε x, yσυµβολίζοµε γενικά τις µεταβλητές από τις οποίες εξαρτώνται. Εάν µπορέσοµε να διαχωρίσοµε δεδοµένα και παραµέτρους µέσω κάποιου «πυρήνα» G( x, y) που θα µας υποδειχθεί από το Μοντέλο, µπορούµε να διατυπώσουµε ενδεχοµένως µία ολοκληρωτική εξίσωση της µορφής : d( y) = G( x, y) m( x) dx (.) η οποία επιλυόµενη ως προς m( x) θα µας δώσει τις παραµέτρους. Εάν τα δεδοµένα (µετρήσεις) έχουν γίνει, όπως συνήθως, σε διακριτά σηµεία ή χρονικές στιγµές, ορίζεται ένα διάνυσµα από τιµές d = [ d, d,... d ] N που αντιπροσωπεύει τις µετρήσεις. Στην περίπτωση αυτή η εξίσωση (.) θα γραφεί για κάθε διακριτή τιµή µετρήσεων και ορίζει αυτό που ονοµάζοµε «Συνεχές Αντίστροφο Πρόβληµα» d = d = G( x) m( x) dx, =,... N (.) Τέλος µπορεί και οι παράµετροι να είναι διακριτές m = [ m, m,... m ] M, οπότε έχοµε την γενική περίπτωση ενός διακριτού αντίστροφου προβλήµατος. Θα συνεχίσουµε θεωρώντας ότι δεδοµένα και παράµετροι είναι διακριτά µεγέθη και θα δούµε πως αυτά συνδέονται µεταξύ τους. Η γενική περίπτωση είναι να συνδέονται µέσω εξισώσεων της µορφής f ( d, m ) = 0, j=,... L (.3) j που σε διανυσµατική µορφή γράφονται ως f ( d, m ) = 0. Οι ανωτέρω εκφράσεις µπορεί να είναι περίπλοκες. Στη συνέχεια πάντως θα αναφερθούµε σε ειδικές περιπτώσεις που µας δίνουν τη δυνατότητα αντιµετώπισης του αντίστροφου προβλήµατος µε λογικής µορφής δυσκολία. Έµµεση Γραµµική Μορφή Εάν η συνάρτηση f είναι γραµµική ως προς δεδοµένα και παραµέτρους, παίρνοµε µία έκφραση της µορφής : 0

11 Όπου F είναι ένας πίνακας διαστάσεων Lx(M+N). Άμεση Μορφή d f(d,m) = 0= F (.4) m Ορισμένες φορές, μπορούμε να διαχωρίσουμε τα δεδομένα από τις παραμέτρους και να διατυπώσουμε L=N που είναι γραμμικές μεν ως προς τα δεδομένα, μη γραμμικές όμως ως προς τις παραμέτρους μέσω μιας διανυσματικής συνάρτησης g. Μπορούμε δηλαδή να γράψομε : f(d,m) = 0= d - g(m) (.5) d = g ( m ), =,... N (.6) όπου η συνάρτηση g είναι εν γένει μη γραμμική. Η ανωτέρω περίπτωση συναντάται συχνότατα σε αντίστροφα προβλήματα από τις φυσικές επιστήμες, όπου η συνάρτηση g εξαρτάται εκτός από το φυσικό μοντέλο που διέπει τη σχέση μετρήσεων-παραμέτρων και από τις συνθήκες της μέτρησης Άμεση Γραμμική Μορφή Εάν και η συνάρτηση g είναι γραμμική, ως προς τις παραμέτρους, παίρνομε την απλούστερη μορφή για τα αντίστροφα προβλήματα που είναι : f(d,m) = 0= d - Gm (.7) όπου L=N ξανά, όπως και στην προηγούμενη περίπτωση, αλλά η συνάρτηση g εκφράζεται μέσω του πίνακα G ο οποίος είναι διαστάσεων NxM. Με άλλα λόγια, εκφράζομε το αντίστροφο πρόβλημα ως ένα γραμμικό σύστημα Ν εξισώσεων με Μ αγνώστους : M d = G m, =,... N (.8) j j j= Για την επιλυσιµότητα του ανωτέρω προβλήµατος θα µιλήσουµε σε άλλο σηµείο του µαθήµατος. Στο σηµείο αυτό να επισηµάνοµε ότι ο πίνακας G είναι γενικά παραλληλόγραµµος αφού δεν έχοµε κατ ανάγκη ίσο αριθµό δεδοµένων και παραµέτρων. Αρκετά αντίστροφα προβλήµατα µπορούν να αναχθούν σε προβλήµατα της µορφής.8.

12 .3 Παραδείγματα διατύπωσης απλών αντιστρόφων προβλημάτων..3. Υπολογίζοντας παραμέτρους μίας ευθείας. Ας υποθέσοµε ότι πραγµατοποιούµε Ν µετρήσεις της θερµοκρασίας ( εδοµένα) σε διαφορετικά σηµεία µία ράβδου που γνωρίζοµε από την θερµοδυναµική ότι θα πρέπει να έχει θερµοκρασία γραµµικά µεταβαλλόµενη συναρτήσει του µήκους της (Μοντέλο). Ζητούµε να υπολογίσοµε τις παραµέτρους της ευθείας που παριστάνει τη θερµοκρασία Τ (παράµετροι) συναρτήσει του µήκους x στη ράβδο. Εποµένως το διάνυσµα των δεδοµένων θα είναι d = [,,... ] N και το διάνυσµα των παραµέτρων θα είναι m = [ a, b] όπου a, b θα είναι οι παράµετροι της εξίσωσης της ευθείας = a+ bx που αντιπροσωπεύει το µοντέλο µας. Θα παρατηρήσει κανείς ότι για να χαράξουµε µία ευθεία χρειαζόµαστε µόνο δύο µετρήσεις. Επειδή όµως οι µετρήσεις σε ένα πραγµατικό πρόβληµα δεν γίνονται µε ακρίβεια, αλλά υπάρχουν λάθη που προέρχονται από διάφορες αιτίες, πραγµατοποιούµε περισσότερες µετρήσεις. Έτσι καταστρώνοµε το επόµενο σύστηµα εξισώσεων : που γράφεται διαφορετικά ως = a+ bx, =,..., N (.9) x x a =... b N xn (.0) Το πρόβληµα προφανώς (για Ν>) είναι «υπερορισµένο». Έχοµε περισσότερες εξισώσεις σε σχέση µε τους αγνώστους..3. Υπολογίζοντας παραμέτρους μιας παραβολής. Ας υποθέσοµε τώρα ότι το φυσικό µοντέλο για το παραπάνω πρόβληµα υποδεικνύει µεταβολή της θερµοκρασίας µε το µήκος που περιγράφεται ως καµπύλη ου βαθµού. Τότε το µοντέλο απαιτεί εξίσωση της µορφής : = a+ bx+ cx και εποµένως για τον ίδιο αριθµό µετρήσεων (δεδοµένων) έχοµε τώρα να υπολογίσοµε ένα διάνυσµα τριών στοιχείων m = [ a, b, c] και οι εξισώσεις µας γράφονται = a+ bx + cx, =,..., N (.) και το σύστηµα µε τη µορφή πινάκων ως :

13 x x x x a. =... b..... c N xn x N (.) Και το πρόβληµα αυτό είναι υπερορισµένο για Ν> Μη καταστροφικός έλεγχος υλικών με ακουστικά κύματα. Ένα απλό αντίστροφο πρόβληµα µηχανικής προέρχεται από την ανάγκη να υπολογιστούν ιδιότητες ενός υλικού χωρίς αυτό να σπάσει ή να ληφθούν δείγµατα από τη δοµή του. Αυτό µπορεί να γίνει µε χρήση ήχων που διαπερνούν το υλικό και καταγράφονται στην έξοδό του. Επειδή µία χαρακτηριστική ιδιότητα του υλικού που εν πολλοίς καθορίζει τη σύνθεσή του είναι η ταχύτητα διάδοσης του ήχου, θα µπορούσε να υπολογιστεί για το υλικό το µέγεθος αυτό. και µέσω αυτού να καθοριστεί η ποιότητά του. Το πείραµα χαρακτηρίζεται ως πείραµα ακουστικής τοµογραφίας και είναι βέβαια ορίζει ένα αντίστροφο πρόβληµα.. Από τη φυσική γνωρίζοµε ότι η ταχύτητα διάδοσης του ήχου c και η διανυθείσα απόσταση σε µέσες τιµές δίδονται από την απλή σχέση c= h / t όπου h είναι η διανυθείσα απόσταση και t είναι ο χρόνος, η µέτρηση του χρόνου µε γνωστό το µήκος διάδοσης µπορεί να µας δώσει την ταχύτητα (µοντέλο). Θα θεωρήσοµε λοιπόν για το παράδειγµά µας ότι έχοµε να υπολογίσοµε τις ιδιότητες 6 κυβικών τούβλων που έχουν διάσταση πλευράς h το καθένα και τα διατάσσοµε σε τέσσερεις οµάδες των τεσσάρων (Σχήµα.3). Σε κάθε οριζόντια γραµµή και κατακόρυφη στήλη κάνοµε µία µέτρηση ακουστικής διάδοσης ήχου στέλνοντας µία στενή δέσµη (που την περιγράφοµε ως ακτίνα) ήχου που διαδίδεται σε ευθεία γραµµή και µετρώντας το χρόνο που πέρασε. Θεωρώντας το αντίστροφο της ταχύτητας (slowness) s= / c και αποδίδοντας σε κάθε τούβλο το δείκτη όπως στο σχήµα, οι 8 συνολικά µετρήσεις (4 οριζόντιες και 4 κατακόρυφες) µας δίδουν τις εξισώσεις που περιγράφονται συνοπτικά ως : = hs + hs + hs + hs 3 4 = hs + hs + hs + hs = hs + hs + hs + hs (.3) και σε µορφή εξίσωσης πινάκων ως 3

14 s s. = h s 6 (.4) Προσέξτε ότι τώρα το γραµµικό πρόβληµα είναι υπο-ορισµένο σε αντίθεση µε τα προβλήµατα των περιπτώσεων.3. και S R Σχήμα.3 Διάταξη πειράματος ακουστικής τομογραφίας. O πομπός S και ο δέκτης R διατάσσονται έτσι ώστε η ακουστική ακτίνα να σαρώνει μία γραμμή ή στήλη..3.4 Ένα απλό πρόβλημα αξονικής τομογραφίας Ευρύτατη εφαρµογή έχουν τα αντίστροφα προβλήµατα στην ιατρική διαγνωστική. Η αξονική ή µαγνητική τοµογραφία βασίζουν τα αποτελέσµατά τους στην επίλυση αντιστρόφων προβληµάτων από την ηλεκτροµαγνητική κυµατική διάδοση και την θεωρία µαγνητικών πεδίων αντίστοιχα και βέβαια βοηθούνται αποτελεσµατικά από την απεικόνιση και την επεξεργασία εικόνας. Ως παράδειγµα εδώ θα δούµε πως µπορεί κατ αρχήν να διατυπωθεί ένα αντίστροφο πρόβληµα που σχετίζεται µε την αξονική τοµογραφία και πως αυτό µπορεί να γραµµικοποιηθεί. Ο διθενής όρος για την διαγνωστική τεχνική που βασίζεται στην χρήση ηλεκτροµαγνητικών κυµάτων που διαπερνούν ένα σώµα και µεταφέρουν πληροφορίες για τη σύνθεσή του είναι Computerzed Axal omography (CA). Το απλό µοντέλο στο οποίο βασίζεται συσχετίζει την µετρούµενη ένταση του ηλεκτροµαγνητικού πεδίου που παράγεται από ένα κύµα (X ray) γνωστής αρχικής έντασης όταν αυτό διαπεράσει ένα σώµα, µε το συντελεστή απορρόφησης της ακτινοβολίας που είναι µία χαρακτηριστική ιδιότητα των ιστών του σώµατος. Το µοντέλο βέβαια στην πράξη είναι πιο σύνθετο αλλά η απλοποιηµένη του εκδοχή µπορεί να µας δώσει την ιδέα της διατύπωσης του αντίστροφου προβλήµατος. 4

15 Σύµφωνα λοιπόν µε τα παραπάνω, η µεταβολή της έντασης της ακτινοβολίας καθώς διαπερνά ένα σώµα είναι αντίστροφα ανάλογη της έντασης της ακτινοβολίας µε το συντελεστή αναλογίας να αντιπροσωπεύει το συντελεστή απορρόφησης, µέσω του οποίου µοντελοποιείται το σώµα. di / ds= c( x, y) I (.5) Όπου Ι είναι η ένταση s είναι το στοιχειώδες µήκος διάδοσης σε ευθεία, c( x, y) είναι ο συντελεστής απορρόφησης που υπολογίζεται ως συνάρτηση των χωρικών µεταβλητών σε ένα επίπεδο. Για να µπορέσει η ακτινολογία να δώσει µια εικόνα του τρισδιάστατου σώµατος, η ακτινοβόληση γίνεται σε συνδυασµό πηγής και πολλών δεκτών που συνήθως βρίσκονται στην περιφέρεια ενός κύκλου µε κέντρο την πηγή. Το ακτινοβολούµενο σώµα βρίσκεται ενδιάµεσα ενώ κάθε συνδυασµός πηγής και δέκτη ορίζει ένα επίπεδο στο οποίο απεικονίζεται η ενδεχόµενη ανοµοιογένεια. Στο απλοποιηµένο παράδειγµα που θα ακολουθήσει θα θεωρήσοµε ότι το επίπεδο εκφυλίζεται σε ευθεία και εποµένως θα δεχτούµε ότι η εφαρµογή της αξονικής τοµογραφίας γίνεται σε πολλές ευθείες που ορίζονται από δύο σηµεία (πηγής και δέκτη) σύµφωνα µε το σχήµα.4. Ωστόσο το σώµα θα θεωρηθεί ότι βρίσκεται σε ένα επίπεδο. Εποµένως έχοµε περιορίσει τη διάσταση του πραγµατικού προβλήµατος κατά ένα. s j R c j Σχήµα.4 Σχηµατική διάταξη αξονικής τοµογραφίας. Η πηγή S στέλνει ηλεκτροµαγνητικά κύµατα γνωστής αρχικής έντασης I 0 που σαρώνουν το σώµα και καταγράφονται στους δέκτες R. Για τη διακριτοποίηση-γραµµικοποίηση του προβλήµατος το τετράγωνο στο σώµα αντιπροσωπεύει το στοιχείο j 5

16 Εάν λοιπόν η αρχική ένταση της δέσµης είναι I 0, η εξίσωση.5 επιλυόµενη δίνει για κάθε δέσµη µετρούµενη ισχύ πεδίου : I = I0 exp( c( x, y) ds), =,... N (.6) beam Με βάση όσα έχοµε πει παραπάνω, το πρόβληµα θυµίζει αυτό που περιγράψαµε στην εξίσωση. και είναι ένα διακριτό ως προς τα δεδοµένα, αλλά συνεχές ως προς τις παραµέτρους ( c( x, y ) ) άµεσο αλλά µη γραµµικό πρόβληµα. Η επίλυσή του µπορεί να γίνει µε τεχνικές που θα αναφερθούν σε ανάλογο κεφάλαιο των σηµειώσεων, ωστόσο εδώ έχει σηµασία να δούµε πως µπορούµε να το απλοποιήσοµε γραµµικοποιώντας το. Αυτό µπορεί να γίνει εάν υποθέσοµε ότι ο συντελεστής απορρόφησης είναι µικρός και συνεπώς το ολοκλήρωµα στην.6 είναι επίσης µικρό.. Επίσης γνωρίζοµε ότι εκθετική συνάρτηση exp( x) µπορεί να προσεγγιστεί µε τους δύο πρώτους όρους του αναπτύγµατος aylor και να πάροµε : exp( x) x. Με βάση τα παραπάνω, η.6 µπορεί να γραφεί ως : Έτσι παίρνοµε : I = I0 ( c( x, y) ds), =,... N (.7) beam I I = = = (.8) 0 Iι c( x, y) ds,,... N I0 beam Ένα ακόµη βήµα θα µας γραµµικοποιήσει πλήρως το πρόβληµα. Η διακριτοποίηση του σώµατος σε τετραγωνικά στοιχεία σταθερού συντελεστή απορρόφησης c j=,... M το καθένα, και η προσέγγιση του ολοκληρώµατος µε άθροισµα j (Αριθµητική Ανάλυση) εφ όσον θεωρήσοµε ότι σε κάθε στοιχείο j και κάθε δέσµη, το διανυόµενο µήκος είναι sj (Σχήµα.4). Η υιοθέτηση της αντιστοίχισης µε δείκτες που ακολουθήσαµε µας επιτρέπει να γράψοµε την εξίσωση (.8) µε την προσέγγιση του ολοκληρώµατος µε άθροισµα ως : I I I = = s c, =,... N (.9) M 0 j j I 0 j= Προσέξτε ότι η ανωτέρω διακριτοποίηση µας οδηγεί σε ένα πρόβληµα ανάλογο µε εκείνο της ακουστικής τοµογραφίας : Κάθε δέσµη δεν διαπερνά όλα τα στοιχειώδη τετραγωνικά στοιχεία του σώµατος, αλλά µόνο αυτά που βρίσκονται στο πέρασµά της. Καταλήξαµε λοιπόν σε ένα σύστηµα Ν εξισώσεων µε Μ αγνώστους όπως και στην περίπτωση της ακουστικής τοµογραφίας. Ο πίνακας G του γραµµικού συστήµατος έχει αρκετά µηδενικά στοιχεία και αποτελείται από τα µήκη των διαδροµών των ακτίνων στο σώµα. 6

17 .4 Λύσεις αντιστρόφων προβλημάτων. Ο τρόπος παρουσίασης της λύσης ενός αντίστροφου προβλήµατος µπορεί να διαφέρει ανάλογα µε τη «φιλοσοφία» επίλυσης που ακολουθείται και τη δυνατότητα παροχής πρόσθετης πληροφορίας σχετικά µε τη λύση. Εκτιµήσεις των παραµέτρων. Η απλούστερη µορφή που µπορεί να πάρει η λύση ενός αντίστροφου προβλήµατος είναι µε συγκεκριµένα αριθµητικά στοιχεία να αποτελούν το διάνυσµα m των προς ανάκτηση παραµέτρων. Για παράδειγµα est m = [.,3, 4,...5]. Συνήθως οι εκτιµήσεις αυτής της µορφής είναι οι πλέον χρήσιµες ως λύσεις ενός αντίστροφου προβλήµατος. εν δίνουν όµως πρόσθετη πληροφορία για το ενδεχόµενο οι εκτιµήσεις αυτές να είναι προσεγγιστικές ή να έχουν µεγάλο περιθώριο ασάφειας. Οριακές τιµές Εάν είναι δυνατή η εκτίµηση ακραίων τιµών είτε χρησιµοποιώντας απόλυτη είτε πιθανοθεωρητική έννοια, τότε µπορεί η λύση του αντίστροφου προβλήµατος να δίδεται στη µορφή π.χ.. m.3. Εάν η θεώρηση είναι πιθανοθεωρητική µπορεί η ανωτέρω έκφραση να σηµαίνει ότι η πιθανότητα να βρίσκεται η παράµετρος m ανάµεσα στις δύο παρατιθέµενες τιµές είναι συγκεκριµένη. Έτσι µπορεί να γράφοµε est : m =.± 0. και να εννοούµε ότι η πιθανότητα η παράµετρος m να βρίσκεται ανάµεσα στο. και στο.3 είναι 95 %. Κατανοµές Πιθανοτήτων Εάν θεωρήσοµε ότι οι παράµετροι είναι τυχαίες µεταβλητές και έχοµε τη δυνατότητα να υπολογίσοµε τη συνάρτηση πυκνότητας πιθανότητας (δείτε επόµενο κεφάλαιο), για κάθε παράµετρο, µπορεί να δώσουµε τις σχετικές συναρτήσεις ως λύσεις του αντίστροφου προβλήµατος. Στην πράξη αυτό δεν είναι πολύ βολικό γιατί µε εξαίρεση κατανοµές που παρουσιάζουν χαρακτηριστικές µοναδικές κορυφές η πληροφορία που δίνει η κατανοµή δεν είναι άµεσα αξιοποιήσιµη στις εφαρµογές. Σταθµισµένες µέσες τιµές παραµέτρων Σε πολλές περιπτώσεις, ένα αντίστροφο πρόβληµα µπορεί να δώσει καλύτερες απαντήσεις για συνδυασµούς (π.χ. γραµµικούς) παραµέτρων, οι οποίες µπορεί να υπολογιστούν ευκολότερα αλλά και να έχουν νόηµα για τις εφαρµογές. Μπορεί για παράδειγµα εάν το διάνυσµα των παραµέτρων είναι το m = [ m, m ], αντί να υπολογιστεί χωριστά κάθε παράµετρος, να είναι ευκολότερο να υπολογιστεί µια µέση τιµή, για παράδειγµα της παράστασης m = 0.m + 0.8m. Το αν αυτή είναι χρήσιµη πληροφορία ή όχι εξαρτάται από την εφαρµογή. Συνήθως αυτή την περίπτωση την αντιµετωπίζοµε όταν οι παράµετροι αφορούν διακριτοποιήσεις συνεχών παραµέτρων προκειµένου να διατυπωθεί ένα διακριτό αντίστροφο πρόβληµα. 7

18 . ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ Στη συνέχεια να αναφερθούµε σε βασικές έννοιες από τη θεωρία πιθανοτήτων που µας είναι ιδιαίτερα χρήσιµες στην περίπτωση που τα δεδοµένα µας και συνακόλουθα και οι προς ανάκτηση παράµετροι θεωρηθούν τυχαίες µεταβλητές. Υπάρχει συγκεκριµένος λόγος γι αυτή τη θεώρηση που έχει να κάνει µε το γεγονός ότι σε µία πραγµατική εφαρµογή, οι µετρήσεις (που δίδουν τα δεδοµένα σε ένα αντίστροφο πρόβληµα) γίνονται µε λάθη ή σε ένα περιβάλλον θορύβου, µε αποτέλεσµα η τιµή της µέτρησης να µπορεί να είναι διαφορετική εάν το πείραµα επαναληφθεί αµέσως. Εποµένως η τιµή της µέτρησης µπορεί να θεωρηθεί τυχαία µεταβλητή (random varable). Οι ιδιότητες της τυχαίας µεταβλητής συνήθως είναι γνωστές ποιοτικά, αλλά οι συγκεκριµένες µετρήσεις που προκύπτουν θεωρούνται ως «πραγµατοποιήσεις» (realzatons) της τυχαίας µεταβλητής.. Κατανομή πιθανότητας Εάν d είναι συνεχής τυχαία µεταβλητή, η Συνάρτηση Πυκνότητας Πιθανότητας P( d ) µας δίδει την πιθανότητα, η πραγµατοποίηση της τυχαίας µεταβλητής να πάρει µία τιµή στην γειτονιά του ορίσµατός της, δηλαδή ανάµεσα στο d και στο d+ d (Σχήµα.) µέσω του γινοµένου P( d) d. Η πιθανότητα, η µεταβλητή d να πάρει τιµή ανάµεσα στο a και στο b είναι b P( d) d ενώ υπάρχει πλήρης βεβαιότητα ότι η µεταβλητή d θα πάρει τιµή ανάµεσα a στο και στο +, οπότε έχοµε : + P( d) d = (.) Η µέση τιµή (ή αναµενόµενη τιµή) για µία τυχαία µεταβλητή d η οποία χαρακτηρίζεται από τη συνάρτηση πυκνότητας πιθανότητας P( d) δίδεται από τη σχέση : + E( d) = d = dp( d) d (.) Εάν η τυχαία µεταβλητή είναι διακριτή µε Ν δυνατές πραγµατοποιήσεις, κάθε µία από τις οποίες έχει πιθανότητα P, η ανωτέρω µέση τιµή δίδεται από την έκφραση : N µ = d = dp = (.3) 8

19 Η διασπορά (varance) µια συνεχούς τυχαίας µεταβλητής, µας δίδει ποσοτικά το κατά πόσον η κατανοµή πιθανότητας είναι ευρεία ή στενή, γύρω από τη µέση της τιµή. Η σχετική έκφραση είναι : + σ = Var( d) = ( d d ) P( d) d (.4) Το εύρος της κατανοµής γύρω από τη µέση τιµή, δίδεται από το σ. Για την περίπτωση της διακριτής τυχαίας µεταβλητής, η αντίστοιχη έκφραση είναι : N Var( d ) = ( d d ) P = (.5). Συσχέτιση δεδομένων Εάν σε ένα πείραµα έχοµε περισσότερα από ένα δεδοµένα τα οποία αντιµετωπίζονται ως τυχαίες µεταβλητές, αποκτά ενδιαφέρον η συσχέτιση των µεταβλητών µεταξύ τους. Ορίζουµε στην περίπτωση αυτή την από κοινού συνάρτηση πυκνότητας πιθανότητας (jont dstrbuton) P( d ) = P( d, d,..., d N ), που δίνει τη πιθανότητα η πρώτη µεταβλητή να πάρει τιµή στη γειτονιά του d, η δεύτερη στη γειτονιά του dκ.λ.π.. Εάν τα δεδοµένα είναι ανεξάρτητα τότε µόνο µπορούµε να πούµε ότι η από κοινού συνάρτηση πυκνότητας πιθανότητας είναι ίση µε το γινόµενο των συναρτήσεων πυκνότητας πιθανότητας των µεταβλητών P( d) = P( d) P( d) P( d N ) (.6) Σε άλλες περιπτώσεις πάντως τα δεδοµένα συσχετίζονται και αποκτά ιδιαίτερη σηµασία η έκφραση ενός µέτρου συσχέτισης µεταξύ τους. Εάν θεωρήσοµε λοιπόν την περίπτωση συσχέτισης δύο τυχαίων µεταβλητών (συνεχών) dκαι d, ορίζεται η συνδιακύµανση (covarance) από τη σχέση : + + cov( d, d) =... [ d d ][ d d ] P( ) d d d N d (.7) Προσέξτε ότι οι τυχαίες µεταβλητές dκαι dείναι δύο µόνο από τις µεταβλητές (δεδοµένα) που αποτελούν το διάνυσµα d. Για ένα διάνυσµα d, Ν τυχαίων αλλά συνεχών µεταβλητών, ορίζοµε το διάνυσµα των µέσων τιµών από τη σχέση 9

20 d = d d d NdP( d) (.8) και τον πίνακα συνδιακύµανσης από τη σχέση : [cov d] = d d d [ d d ][ d d ] P ( d) (.9) j N j Τα διαγώνια στοιχεία του πίνακα, αντιπροσωπεύουν το εύρος της κατανοµής της κάθε µεταβλητής (διακύµανση), ενώ τα στοιχεία εκτός διαγωνίου αντιπροσωπεύουν το βαθµό συσχέτισης των αντίστοιχων µεταβλητών. Στο επόµενο σχήµα βλέποµε εποπτικά καµπύλες ίσης κατανοµής πιθανότητας για δύο τυχαίες µεταβλητές dκαι d. Στο σχήµα φαίνονται οι µέσες τιµές και οι διακυµάνσεις των δύο µεταβλητών. Η γωνία θ είναι ένα µέτρο της συσχέτισης των δύο µεταβλητών και σχετίζεται µε τη συνδιακύµανση. j Σχήµα. Καµπύλες ίσης κατανοµής πιθανότητας P( d, d) για δύο τυχαίες µεταβλητές Στο επόµενο σχήµα. βλέποµε τρία διαγράµµατα στα οποία εµφανίζονται και πάλι καµπύλες ίσης κατανοµής πιθανότητας για δύο τυχαίες µεταβλητές Το πρώτο διάγραµµα αντιπροσωπεύει ουσιαστικά µη συσχετιζόµενες µεταβλητές. Μεγάλες τιµές της µιας από αυτές µπορεί να συσχετίζονται µε µικρές ή µεγάλες τιµές της άλλης µε ίδια πιθανότητα. Αντίθετα το δεύτερο διάγραµµα αντιπροσωπεύει µεταβλητές που συσχετίζονται θετικά. ηλαδή µεγάλες τιµές της µιας µεταβλητής έχουν µεγάλη πιθανότητα να συσχετίζονται µε µεγάλες τιµές της δεύτερης µεταβλητής και µικρές τιµές της µια µε µικρές τιµές της άλλης. Με την ίδια λογική το τρίτο διάγραµµα αντιπροσωπεύει αρνητική συσχέτιση. 0

21 Σχήµα. Καµπύλες ίσης ίσης κατανοµής πιθανότητας P( d, d) για δύο τυχαίες µεταβλητές που είναι α) ασυσχέτιστες, β) θετικά και γ) αρνητικά συσχετιζόµενες..3 Συναρτήσεις τυχαίων μεταβλητών est εδοµένου ότι στα αντίστροφα προβλήµατα οι προς εκτίµηση παράµετροι m σχετίζονται µε τα δεδοµένα, όταν τα τελευταία είναι τυχαίες µεταβλητές, αντίστοιχα και οι παράµετροι µπορούν να θεωρηθούν τυχαίες µεταβλητές και συνεπώς µπορεί να est οριστούν κατανοµές πιθανοτήτων και γι αυτές P( m ). Σηµειώνεται εν προκειµένω ότι οι πραγµατικές παράµετροι µπορεί να είναι τυχαίες µεταβλητές ή ντετερµινιστικά µεγέθη ανάλογα µε το πρόβληµα. Οι εκτιµήσεις τους πάντως είναι τυχαίες µεταβλητές τη στιγµή που έτσι θεωρούνται οι µετρήσεις. Όταν λοιπόν οι προς ανάκτηση παράµετροι θεωρηθούν συναρτήσεις των δεδοµένων, µπορεί από τα στατιστικά χαρακτηριστικά των µετρήσεων, να προκύψουν τα αντίστοιχα χαρακτηριστικά των παραµέτρων. Η διαδικασία µπορεί να µην είναι απλή είναι όµως άµεση. Θα εξετάσοµε εδώ ένα απλό πρόβληµα. Υποθέτοµε ότι έχοµε δύο µετρήσεις dκαι d και ότι η προς ανάκτηση παράµετρος είναι το άθροισµά τους. Εποµένως ισχύει m= d+ d. Ας υποθέσοµε επίσης ότι οι µετρήσεις µας (δεδοµένα), έχουν ίση πιθανότητα να πάρουν τιµές ανάµεσα στο και στο (Σχήµα.3). Για να υπολογίσοµε την πιθανότητα το άθροισµα των δύο µεταβλητών να πάρει κάποια τιµή, παίρνοµε στο επίπεδο d, d καµπύλες ίσης τιµής του αθροίσµατος και ολοκληρώνουµε πάνω στις καµπύλες. Εδώ οι καµπύλες είναι ευθείες (διάγραµµα c) και ο υπολογισµός είναι εύκολος οδηγώντας µας στο διάγραµµα d που αντιπροσωπεύει την κατανοµή πιθανότητας του αθροίσµατος και βλέποµε ότι είναι ένα τρίγωνο µε βάση ανάµεσα στο και το.

22 Σχήµα.3 Κατανοµές πιθανότητας για δύο µεταβλητές dκαι dκαι για το άθροισµά τους m= d+ d Ο υπολογισµός που κάναµε παραπάνω µπορεί να είναι δύσκολος σε γενικές περιπτώσεις, όµως µπορεί να δειχθεί ότι εάν δεδοµένα και παράµετροι συσχετίζονται γραµµικά µέσω της σχέσης : m = Md + v (.0) όπου Μ και v είναι κάποιος πίνακας και διάνυσµα αντίστοιχα, η µέση τιµή και η συνδιακύµανση των παραµέτρων υπολογίζονται άµεσα από τις σχέσεις : και m = M d + v (.) [cov m] = M[cov d] M (.) Άσκηση : Να υπολογιστούν τα στατιστικά χαρακτηριστικά της παραµέτρου mπου είναι η µέση τιµή µιας οµάδας δεδοµένων : N m= / N d = (/ N)[,,...] dγια τα οποία γνωρίζοµε ότι έχουν όλα ίδια µέση τιµή d και διακύµανση Λύση : Με βάση τη σχέση.0, θα ισχύει : M = [,,...,] / N, v = 0. Από τη σχέση. έχοµε : m = M d + v = d και = σ d var( m) = [cov ] =σ d / M d M N. Παρατηρούµε ότι η τετραγωνική ρίζα της διακύµανσης που είναι ένα µέτρο του εύρους της διασποράς των πιθανών τιµών της παραµέτρου m γύρω από τη µέση τιµή, και εποµένως της πιθανότητας ένα πείραµα να δώσει τιµή κοντά στη µέση, είναι / ανάλογη του N που σηµαίνει ότι η ακρίβεια του υπολογισµού του µέσου µιας οµάδας µετρήσεων, αυξάνει πολύ αργά σε σχέση µε την αύξηση του αριθµού των µετρήσεων.

23 .4 Κανονικές κατανομές Μια τυχαία µεταβλητή d θα λέγεται κανονική (Normal ή Gaussan) µε παραµέτρους µ και σ αν η συνάρτηση πυκνότητας πιθανότητας της δίδεται από τη σχέση : ( d µ ) P( d) = exp πσ σ (.3) όπου σ = Var( d) και µ= d. Η κανονική κατανοµή εµφανίζεται στις περισσότερες εφαρµογές καθώς είναι και η οριακή κατανοµή για ένα άθροισµα τυχαίων µεταβλητών, βάσει του κεντρικού οριακού θεωρήµατος. Για προβλήµατα ανάκτησης παραµέτρων από µετρήσεις, όταν οι µετρήσεις γίνονται σε περιβάλλον θορύβου που προέρχεται από πολλές πηγές, η κατανοµή τους τείνει στην µορφή της κανονικής κατανοµής. Στο Σχήµα.4 φαίνεται το διάγραµµα για διαφορετικές κανονικές κατανοµές. Για τρείς από αυτές η µέση τιµή είναι 0 ενώ για την Τρίτη είναι -. Θα πρέπει να σηµειωθεί ότι η επιφάνεια κάτω από την καµπύλη µε οριακές τιµές < σ < είναι 0.68 ενώ η επιφάνεια κάτω από την καµπύλη µε οριακές τιµές < σ < είναι Με άλλα λόγια η πιθανότητα µια τυχαία µεταβλητή που ακολουθεί κανονική κατανοµή να πάρει τιµή µ ± σ είναι 68 %, ενώ η αντίστοιχη πιθανότητα να πάρει τιµή µ ± σ είναι 95 %. Σχήµα.4 Κανονική Κατανοµή 3

24 Η από κοινού συνάρτηση πυκνότητας πιθανότητας δύο ανεξάρτητων τυχαίων µεταβλητών που ακολουθούν κανονική κατανοµή είναι το γινόµενο των συναρτήσεών πυκνότητας πιθανότητας τους όπως είδαµε και στη γενική περίπτωση. Εάν όµως οι µεταβλητές συσχετίζονται και έχουν µέση τιµή d και συνδιακύµανση [ covd ] η κατανοµή είναι περισσότερο περίπλοκη. Η έκφραση : [ d] / cov P( d) = exp / [ cov N ] ( π ) d d d d d (.4) µας δίνει τη σωστή µέση τιµή και τη σωστή διακύµανση όταν οι µεταβλητές που αποτελούν το διάνυσµα dείναι ασυσχέτιστες και έχει συνδιακύµανση [ covd] για συσχετιζόµενες µεταβλητές..5 Διαστήματα εμπιστοσύνης Η εµπιστοσύνη (confdence) µιας συγκεκριµένης παρατήρησης (µέτρησης) είναι η πιθανότητα µια πραγµατοποίηση της µέτρησης να λάβει τιµή µέσα σε ένα προκαθορισµένο εύρος τιµών γύρω από τη µέση της τιµή. Όπως είναι φυσικό, αναφερόµενοι σε µετρήσεις που η τιµή τους είναι τυχαία µεταβλητή, η µεγάλη τιµή της διακύµανσης δίνει µεγάλα διαστήµατα εµπιστοσύνης (confdence ntervals) και αντίστροφα. Όπως αναφέρθηκε ήδη, τυχαίες µεταβλητές κανονικής κατανοµής έχουν 68 % διάστηµα εµπιστοσύνης για εύρος σ και 95 % για εύρος σ. Εάν λοιπόν µία τυχαία µεταβλητή λάβει µία συγκεκριµένη τιµή α (π.χ. στην περίπτωση µιας µέτρησης), στην περίπτωση που αυτή ακολουθεί την κανονική κατανοµή, µπορούµε να ισχυριστούµε ότι η πιθανότητα η πραγµατική µέση τιµή της µέτρησης να είναι a± σ είναι 95 %. Φυσικά τα διαστήµατα εµπιστοσύνης είναι πολύ πιο δύσκολο να υπολογιστούν όταν έχοµε περισσότερες συσχετιζόµενες µεταβλητές. 4

25 3. ΕΠΙΛΥΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΜΗΚΩΝ 3. Διαφορά μετρήσεων από εκτιμήσεις μετρήσεων. Όταν επιλύοµε ένα αντίστροφο πρόβληµα υπολογίζοµε ένα διάνυσµα παραµέτρων est m το οποίο αντιπροσωπεύει µία εκτίµηση της λύσης του αντίστροφου προβλήµατος. Στην περίπτωση του γραµµικού αντίστροφου προβλήµατος που παράµετροι και est δεδοµένα συσχετίζονται µέσω της σχέσης d = Gm, η αντικατάσταση της λύσης m στην προηγούµενη σχέση, δεν είναι απαραίτητο ότι θα µας δώσει ξανά το διάνυσµα pre dτων παρατηρήσεων, αλλά ένα άλλο διάνυσµα d το οποίο µπορεί να διαφέρει ως προς τα στοιχεία του από το d. Το διάνυσµα των διαφορών (msft) ανάµεσα στις µετρήσεις και στις εκτιµήσεις των µετρήσεων συµβολίζεται µε eκαι έχει διάσταση Ν. Φυσικά e = d d. pre Στο Σχήµα 3. φαίνεται η σχέση µέτρησης και εκτίµησης µέτρησης για την περίπτωση του υπολογισµού των παραµέτρων µιας ευθείας. Για την τυχούσα µέτρηση στο σηµείο z η ευθεία που χαράζουµε µας δίνει την τιµή είναι d. Η αντίστοιχη διαφορά (msft) είναι e. pre d ενώ η µετρηθείσα τιµή d pre d e x Σχήµα 3. ιαφορά µέτρησης και εκτίµησης µέτρησης Στόχος γενικά της διαδικασίας επίλυσης ενός αντίστροφου προβλήµατος είναι να ελαχιστοποιήσει τις διαφορές µε κάποιο ορθολογικό τρόπο, ώστε το αποτέλεσµα των εκτιµήσεων να είναι πολύ κοντά στην πραγµατικότητα, δηλαδή στις πραγµατικές µετρήσεις. Για το σκοπό αυτό χρησιµοποιούµε την έννοια της νόρµας διανυσµάτων για να έχοµε ένα µέγεθος προς βελτιστοποίηση. 5

26 3. Νόρμες διανυσμάτων Γνωρίζοµε ότι η έννοια της νόρµας x είναι συνυφασµένη µε τις εξής ιδιότητες : x > 0 (3.α) ax = a x (3.β) x+ y x + y (3.γ) Εάν x και y είναι διανύσµατα ισχύουν ακριβώς οι ίδιες σχέσεις. Στην περίπτωση των διανυσµάτων ορίζοµε τις παρακάτω νόρµες που είναι οι διακριτές ανάλογες των νορµών των συνεχών µεταβλητών : L νόρµα : L νόρµα : x = x (3.α) / = x x (3.β).. L n νόρµα : /n x = x n n (3.γ) Επίσης ορίζεται η νόρµα µεγίστου από τη σχέση L νόρµα : x max x (3.δ) = 3.3 Η νόρμα της διαφοράς μετρήσεων και εκτιμήσεων Εάν στη θέση του διανύσµατος x βάλοµε το διάνυσµα e οι νόρµες που ορίσαµε παραπάνω µας δίνουν µία µέτρηση «µήκους» ως προς την διαφορά µετρήσεων και εκτιµήσεων. Ελαχιστοποιώντας µία νόρµα αυτής της µορφής, ελαχιστοποιούµε λοιπόν και µία ποσότητα που σχετίζεται διαφορές µετρήσεων και εκτιµήσεων. Ασφαλώς η ελαχιστοποίηση µιας συγκεκριµένης νόρµας ως προς τις παραµέτρους που προκαλούν τη διαφορά, δεν δίδει το ίδιο αποτέλεσµα µε την ελαχιστοποίηση κάποιας άλλης. 6

27 Σχήµα 3. Πέρασµα ευθείας από σηµεία µετρήσεων που περιλαµβάνουν και µία ακραία µέτρηση (outler). (Σχήµα από παραδόσεις του Menke). Έχει λοιπόν ιδιαίτερο ενδιαφέρον να δούµε τη σηµασία κάθε νόρµας ως προς τα χαρακτηριστικά των στοιχείων που την αποτελούν. Ας δούµε το Σχήµα 3.. Αναφέρεται στο πρόβληµα του υπολογισµού παραµέτρων ευθείας όταν υπάρχουν Ν µετρήσεις σε διάφορα σηµεία του άξονα z που συµβολίζονται µε µικρούς κύκλους. o πρόβληµα αυτό το είδαµε στο εδάφιο.3.. Στο σχήµα έχοµε υποθέσει ότι υπάρχει µία µέτρηση (outler) που διαφέρει πολύ από τις υπόλοιπες. Στόχος µας είναι να ελαχιστοποιήσοµε τις διαφορές µετρήσεων και εκτιµήσεων µετρήσεων και για το σκοπό αυτό υπολογίζοµε τις παραµέτρους της ευθείας ελαχιστοποιώντας κάποια νόρµα. Το πώς θα γίνει αυτό θα το δούµε σε άλλο εδάφιο. Εάν χρησιµοποιήσοµε την διακριτή L νόρµα, παίρνοµε την κόκκινη γραµµή. Εάν χρησιµοποιήσοµε την διακριτή Lνόρµα, παίρνοµε την πράσινη γραµµή και εάν χρησιµοποιήσοµε την L νόρµα παίρνοµε την µπλε γραµµή. Βλέποµε ότι η µπλε γραµµή είναι πιο κοντά στην ακραία µέτρηση, άρα της δίδει ιδιαίτερη σηµασία. Γενικά η νόρµα µεγαλύτερης τάξης δίνει µεγαλύτερη σηµασία σε ακραίες τιµές µετρήσεων. Αντίθετα η νόρµα µικρής τάξης δίνει µικρή αξία σε ακραίες τιµές µετρήσεων. Εάν έχοµε λοιπόν λόγους να πιστεύουµε ότι ακραίες τιµές είναι σηµαντικές και αξιόπιστες, πρέπει να χρησιµοποιούµε νόρµες µεγαλύτερης τάξης. Εάν όµως από την άλλη µεριά θεωρήσοµε ότι οι µετρήσεις είναι τυχαίες µεταβλητές που ακολουθούν κανονική κατανοµή τότε µία νόρµα που δίνει καλά αποτελέσµατα είναι η διακριτή L νόρµα που καλείται και Ευκλείδεια Νόρµα. Για µετρήσεις που ακολουθούν κανονική κατανοµή, είναι απίθανο να έχοµε καταστάσεις όπως αυτή του σχήµατος 3. µε την ακραία µέτρηση, αλλά ακόµη και εάν αυτή υπάρχει, µπορούµε να θεωρήσοµε ότι πρόκειται για τυχαίο λάθος µέτρησης. 7

28 Εάν λοιπόν χρησιµοποιήσοµε την Lνόρµα, µπορούµε να δούµε ότι για το διάνυσµα e, αυτή είναι ίση µε το γινόµενο E N = = e e e, (3.3) = που χαρακτηρίζεται και ως ολικό λάθος (overall error). Ελαχιστοποιώντας λοιπόν το ολικό λάθος ως προς µία προς µία τις παραµέτρους του γραµµικού αντίστροφου προβλήµατος, µπορούµε να πάροµε εκτιµήσεις της λύσης του που έχουν προκύψει από την αρχή των ελαχίστων τετραγώνων. 3.4 Η λύση ελαχίστων τετραγώνων για το γενικό γραμμικό αντίστροφο πρόβλημα Αναλυτικός υπολογισμός των παραμέτρων Ας θεωρήσοµε το γραµµικό αντίστροφο πρόβληµα που ορίζεται από τη σχέση : d = Gm. (3.4) Εάν λύσουµε το πρόβληµα και πάροµε λύσεις και το ολικό λάθος Ε είναι : est m η ανωτέρω σχέση δίνει : obs est d = Gm (3.5) E= e e= ( d - d obs ) ( d - d obs ) = ( d - Gm est ) ( d - Gm est ) = N M M est est = d Gjm j d Gk mk = j= k=. (3.6) Παίρνοντας παράγωγο ως προς κάθε παράµετρο προς υπολογισµό m, q=,... M µπορούµε µετά από πράξεις (άσκηση) να καταλήξοµε στο σύστηµα : est G Gm G d = 0. (3.7) Ο πίνακας G G είναι ένας τετραγωνικός πίνακας Μ x M. Εάν ο πίνακας αυτός αντιστρέφεται, τότε µπορούµε να πάροµε τη λύση : est m = G G G d, (3.8) q που χαρακτηρίζεται ως λύση ελαχίστων τετραγώνων για το διακριτό αντίστροφο πρόβληµα (3.4). 8

29 3.4. Η λύση ελαχίστων τετραγώνων από την πλευρά της Γραμμικής Άλγεβρας. Θα δούµε τώρα πως µπορούµε να καταλήξοµε στο ίδιο αποτέλεσµα για την λύση ελαχίστων τετραγώνων χρησιµοποιώντας έννοιες της Γραµµικής Άλγεβρας. Ας θεωρήσοµε πάλι το γραµµικό πρόβληµα που ορίζεται από τη σχέση : d = Gm (3.4) Παρατηρούµε ότι ο πίνακας G είναι παραλληλόγραµµος µε διαστάσεις ΝxM. Το πρόβληµα αυτό γνωρίζοµε πολύ καλά ότι γενικά δεν έχει λύση. Εάν έχοµε Ν>Μ, και πάροµε ένα νέο διάνυσµα d το οποίο να ανήκει στο χώρο των στηλών του G, τότε το αντίστοιχο πρόβληµα έχει λύση. Ποιο όµως θα είναι αυτό το διάνυσµα ; Ασφαλώς µε βάση αυτά που έχοµε πει µέχρι τώρα, θέλοµε το d να είναι κατά το δυνατόν πλησιέστερο στο d. Γνωρίζοµε ότι αυτό είναι η ορθογώνια προβολή του d στο χώρο των στηλών του G, και θα ισχύει : ' est d = Gm (3.9) est Τότε όµως το διάνυσµα της διαφοράς d - d' = d - Gm θα είναι ορθογώνιο στο χώρο των στηλών του G και εποµένως θα ανήκει στον αριστερό µηδενόχωρο του G. Εποµένως θα ισχύει η σχέση : Ανακτήσαµε συνεπώς τη σχέση 3.7. ' est est G ( d - d ) = 0 G ( d - Gm ) = 0 G d= G Gm (3.0) Ξέροµε τώρα από την Γραµµική Άλγεβρα ότι για να αντιστρέφεται ο πίνακας G G θα πρέπει ο G να έχει γραµµικά ανεξάρτητες στήλες. Αυτό σηµαίνει ότι οι µετρήσεις πρέπει να γίνονται µε κατάλληλο τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται η εν λόγω προϋπόθεση. 9

30 3.5 Παραδείγματα επίλυσης γραμμικών αντιστρόφων προβλημάτων με την αρχή των ελαχίστων τετραγώνων Υπολογισμός ευθείας γραμμής Επανερχόµαστε στο πρόβληµα του υπολογισµού των παραµέτρων µιας ευθείας γραµµής από Ν µετρήσεις. Είδαµε στην εξίσωση.9 το µοντέλο του προβλήµατος που εδώ θα το γράψοµε στη µορφή: d = m + m z (3.) και στη µορφή της Γραµµικής Εξίσωσης Gm = dπαίρνει το σχήµα : z d z d.. m... = m.... zn dn (3.) οπότε z z..... N Σz G G = z z... z = N.. z z (3.3) Σ Σ.. zn και Σd G d =... = Σzd (3.4) οπότε η λύση ελαχίστων τετραγώνων είναι : m est N Σz Σd = G G G d = Σz Σz Σzd (3.5) 30

31 Εάν η ορίζουσα του πίνακα G G είναι 0, προφανώς ο πίνακας δεν αντιστρέφεται και δεν έχοµε λύση ελαχίστων τετραγώνων. Από την Γραµµική Άλγεβρα ξέροµε πάντως ότι όταν οι στήλες του πίνακα G, είναι γραµµικά ανεξάρτητες, τότε ο πίνακας G G αντιστρέφεται. Απλή παρατήρηση στην 3. µας υποδηλώνει ότι ειδικά για το συγκεκριµένο πρόβληµα αρκεί οι µετρήσεις να µην έχουν όλες γίνει στο ίδιο σηµείο προκειµένου να υπάρχει λύση Υπολογισμός παραβολής Θεωρούµε τώρα το πρόβληµα του υπολογισµού των παραµέτρων µιας παραβολής από Ν µετρήσεις όπως ακριβώς και στο προηγούµενο πρόβληµα. Εδώ το µοντέλο µας είναι d = m + m z + m z (3.6) 3 και στη µορφή της Γραµµικής Εξίσωσης Gm = dπαίρνει το σχήµα : z z d z d z m.... m... =. m zn z d N N (3.7) Οπότε για το γινόµενο G G παίρνοµε : z z z N z z N z N z z z... Σ Σ z z z G G = = Σz Σz Σz (3.8) z z z Σ Σ Σ... zn zn και για τον όρο G d 3

32 d d... Σd. z z... z G d = = Σz d (3.9) N. z z... z Σz N d Έτσι η λύση ελαχίστων τετραγώνων είναι η :. dn Σd 3 Σzd 3 4 Σ N Σz Σz est m = G G G d = Σz Σz Σz (3.0) Σz Σz Σz z d Ως προς την επιλυσιµότητα του συστήµατος 3.9 και την ύπαρξη της λύσης 3.0, ισχύουν τα αναφερθέντα και στο προηγούµενο παράδειγµα σχετικά µε τις ιδιότητες του πίνακα G Υπολογισμός εξίσωσης επιπέδου στο χώρο. Ας δούµε ένα ακόµη παράδειγµα επίλυσης αντιστρόφου προβλήµατος µε την αρχή των ελαχίστων τετραγώνων. Θέλοµε να υπολογίσοµε τις παραµέτρους της εξίσωσης που παριστάνει ένα επίπεδο στο χώρο..... d ( x, y ) d..... y x Σχήµα 3.3 Υπολογίζοντας τις παραµέτρους της εξίσωσης επιπέδου 3

33 Με αναφορά στο σχήµα 3.3 θα πρέπει να υπολογίσοµε τις παραµέτρους m = [ m, m, m ] µια και το επίπεδο έχει εξίσωση : 3 d = m + m x+ m y (3.) 3 Η εξίσωση Gm = d παίρνει τη µορφή : x y d x d y m.... m... =. m xn y d N N (3.) Αντίστοιχα έχοµε για το γινόµενο G G : x x... N Σx Σy... x x... x G G = N = x x x y... Σ Σ Σ (3.3) y y... y Σy N Σx y Σy και για τον όρο... xn yn G d y y d d... Σd. x x... x G d = N xd =. Σ (3.4) y y... y Σy N d. dn που δίνουν τη λύση ελαχίστων τετραγώνων : Σd xd N Σx Σy est m = x x x y G G G d = Σ Σ Σ Σ. (3.5) Σy Σx y Σy Σy d Επισηµαίνεται για µία ακόµη φορά ότι ο αντίστροφος του πίνακα G Gυπάρχει όταν οι στήλες του Gείναι γραµµικά ανεξάρτητες. εν µπορεί για παράδειγµα οι 33

34 µετρήσεις να γίνονται στο ίδιο σηµείο, αλλά ούτε και να γίνονται µε τρόπο που x = κ y για όλα τα. 3.6 Υπο-ορισμένα προβλήματα Η λύση ελαχίστων τετραγώνων που είδαµε στο προηγούµενο εδάφιο, αναφέρεται σε προβλήµατα που έχουν περισσότερη πληροφορία απ ό,τι χρειάζεται για να δοθεί µοναδική λύση. Τα προβλήµατα αυτά αναφέρονται ως υπερ-ορισµένα (overdetermned). Με την έννοια της Γραµµικής Άλγεβρας αναφερόµαστε σε γραµµικά προβλήµατα που ανάγονται σε συστήµατα Ν εξισώσεων µε Μ αγνώστους µε N > M. Με την ίδια λογική, προβλήµατα που έχουν λιγότερες εξισώσεις απ ότι αγνώστους χαρακτηρίζονται υπο-ορισµένα (underdetermned). Στη θεωρία πάντως των αντιστρόφων προβληµάτων, ο χαρακτηρισµός σε υποορισµένα ή υπερ-ορισµένα προβλήµατα σχετίζεται και µε τη διαδικασία λήψης των µετρήσεων, καθώς υπάρχουν προβλήµατα στα οποία ανεξάρτητα από τον αριθµό των µετρήσεων και των παραµέτρων, υπάρχει περισσότερη πληροφορία απ ό,τι χρειάζεται για ορισµένες παραµέτρους και λιγότερη για κάποιες άλλες. Τα προβλήµατα αυτά χαρακτηρίζονται γενικά ως µεικτά. Υπάρχει πάντως µία κατηγορία γραµµικών αντιστρόφων προβληµάτων για τα οποία ισχύει N < M και επί πλέον οι εξισώσεις είναι συνεπείς (consstent). Τα προβλήµατα αυτά χαρακτηρίζονται ως καθαρά υπο-ορισµένα προβλήµατα. Για παράδειγµα θεωρείστε το γραµµικό σύστηµα x+ y+ z= 6 x+ y z= (3.6) Το πρόβληµα υπολογισµού των αγνώστων είναι καθαρά υπο-ορισµένο. Υπάρχουν περισσότερες από µία λύσεις (στην πραγµατικότητα άπειρες) που όλες τους ικανοποιούν τια παραπάνω εξισώσεις και δίνουν µηδενικό ολικό λάθος. οκιµάστε τις λύσεις [,,3] και [ 3,8,]. Και οι δύο ικανοποιούν την 3.6 ακριβώς. Εάν οι λύσεις αυτές αφορούσαν ένα αντίστροφο πρόβληµα, θα είχαµε κάποια δυνατότητα να αποφασίσουµε ποια είναι η καλύτερη ; Με άλλα λόγια, σε ένα καθαρά υπο-ορισµένο πρόβληµα έχοµε κάποιο µηχανισµό για να µας δώσει µία βέλτιστη λύση ; Η απάντηση είναι ότι υπάρχουν διάφορα κριτήρια που µας δίδουν τη δυνατότητα να επιλέξουµε από τις δυνατές λύσεις του γραµµικού συστήµατος στο οποίο ανάγεται το αντίστροφο πρόβληµα εκείνη που είναι πιο κοντά στην αναµενόµενη πραγµατικότητα. Τα κριτήρια αυτά συνοψίζονται στον όρο εκ προοιµίου ή αρχική πληροφορία (a-pror nformaton) που µπορεί να διατυπώνεται µε εναλλακτικούς τρόπους. Για παράδειγµα, ας υποθέσοµε ότι µελετάµε ένα αντίστροφο πρόβληµα που έχει ως στόχο τον υπολογισµό της πυκνότητας υλικών. Η πυκνότητα γνωρίζοµε ότι 34

35 είναι ένα µέγεθος που εκφράζεται µε θετικό αριθµό. Συνεπώς αποκλείονται από τις δυνατές λύσεις εκείνες που µπορεί να δίνουν αρνητικές πυκνότητες. Στο παράδειγµα του συστήµατος 3.6 εάν οι άγνωστοι πρέπει να είναι θετικές ποσότητες, θα πρέπει να αποκλείσουµε την δεύτερη από τις αναφερθείσες λύσεις αφού µας δίνει x< 0 Ένας περιορισµός που µπορεί σε ορισµένες περιπτώσεις να χρησιµοποιηθεί σε αντίστροφα προβλήµατα από φυσικές επιστήµες είναι εκείνος που αναφέρεται στο ελάχιστο µήκος της λύσης. ηλαδή ζητάµε λύσεις που να έχουν όσο το δυνατόν χαµηλές αριθµητικά τιµές. Αυτό µπορεί να εκφραστεί µέσω της ευκλείδειας νόρµας της λύσης που είναι : L Μ = = j= m m m (3.7) Θα δούµε στη συνέχεια περισσότερο σύνθετες περιπτώσεις όπου το µήκος της λύσης συνδυάζεται µε άλλα κριτήρια για να µας δώσει βέλτιστη λύση στο αντίστροφο πρόβληµα. Στην απλή περίπτωση που χρησιµοποιηθεί ο περιορισµός του ελάχιστου µήκους, µπορούµε να διατυπώσουµε ένα γραµµικό αντίστροφο πρόβληµα ως εξής : j Υπολογίστε το διάνυσµα m ισχύει επίσης e = d - Gm = 0. est που ελαχιστοποιεί τη νόρµα L= m m, όταν Στην ανωτέρω διατύπωση υπονοούµε ότι έχοµε ένα πρόβληµα καθαρά υπο-ορισµένο και γι αυτό οι λύσεις του προβλήµατος ικανοποιούν ακριβώς το γραµµικό σύστηµα d = Gmπου ορίζει το αντίστροφο πρόβληµα. Ένα πρόβληµα αυτής της µορφής λύνεται µε τη χρήση των πολλαπλασιαστών Lagrange. Το πρόβληµα ανάγεται στην ελαχιστοποίηση µιας κατάλληλης αντικειµενικής συνάρτησης που στην περίπτωσή µας ορίζεται ως : N M N M Φ ( m) = L+ λι e = m j + λι d Gjm j = j= = j= (3.8) Παραγωγίζοντας τη συνάρτηση ως προς τις παραµέτρους m και ζητώντας την παράγωγο να είναι 0, παίρνοµε ένα σύστηµα ως προς τους πολλαπλασιαστές που επιλυόµενο µας δίνει ένα νέο σύστηµα ως προς τις βέλτιστες λύσεις Ας δούµε την πορεία αυτή :. Παραγώγιση ως προς όλα τα m Φ m m = = = 0 m m m M N M N j j m j λ Gj mq λgq q j= q = j= q = est m. (3.9) 35

36 . Γράφοµε τις ανωτέρω σχέσεις για q=,... M σε διανυσµατική µορφή : m= G λ (3.30) 3. Επειδή ισχύει παράλληλα και d = Gm, αντικαθιστώντας το m από την 3.30 στην αρχική εξίσωση παίρνοµε : d= G G λ / (3.3) 4. Εάν ο πίνακας GG που έχει διαστάσεις Μ x Μ αντιστρέφεται, µπορούµε να εκφράσοµε µέσω αυτού τους πολλαπλασιαστές Lagrange. λ= GG d (3.3) 5. Με αντικατάσταση της 3.3 στην 3.30 παίρνοµε τη λύση (ελαχίστου µήκους) est m G GG d (3.33) = Ως προς την αντιστρεψιµότητα του πίνακα GG, από τη Γραµµική Άλγεβρα γνωρίζοµε ότι αρκεί οι γραµµές του G να είναι γραµµικά ανεξάρτητες. Αυτό όµως εξασφαλίζεται από την υπόθεση για ένα καθαρά υπο-ορισµένο αντίστροφο πρόβληµα χωρίς ασυνέπειες. ΑΣΚΗΣΗ Επιλύστε το πρόβληµα 3.6 µε την αρχή του ελαχίστου µήκους. 3.7 Μεικτά ορισμένα προβλήματα Τα περισσότερα διακριτά αντίστροφα προβλήµατα δεν είναι ούτε καθαρά υποορισµένα, ούτε καθαρά υπερ-ορισµένα. Εάν υπήρχε η δυνατότητα οι άγνωστες παράµετροι να οµαδοποιηθούν έτσι ώστε να οριστούν δύο οµάδες από τις οποίες η πρώτη να έχει τις παραµέτρους που µε βάση τις µετρήσεις είναι υπερ-ορισµένες και στην άλλη να έχοµε τις υπο-ορισµένες παραµέτρους, θα ήταν θεωρητικά εφικτό να δηµιουργήσοµε ένα νέο γραµµικό σύστηµα Gm = d G'm' = d' όπου ο νέος πίνακας G'µπορεί να διαχωριστεί ως : o G 0 G' u έτσι ώστε το γραµµικό σύστηµα να πάρει τη µορφή : 0 G o 0 0 G 0 m d = u u u 0 G m d (3.34) µε τους δείκτες ο και u να υποδηλώνουν το υπερορισµένο (overdetermned) και υποορισµένο (underdetermned) τµήµα του προβλήµατος. Στην περίπτωση αυτή µπορεί 36

37 κανείς να λύσει το πρόβληµά του χωριστά για το υπερορισµένο και υποορισµένο τµήµα µε τεχνικές όπως αυτές που αναφέραµε ήδη. Μια δυνατότητα αυτής της µορφής δεν πάντα εύκολη. Μπορούµε όµως να ορίσουµε µια αντικειµενική συνάρτηση που να λαµβάνει υπ όψιν της τόσο το κριτήριο των ελαχίστων τετραγώνων όσο και το κριτήριο του ελάχιστου µήκους ( ή κάτι ανάλογο). Μια συνάρτηση αυτής της µορφής είναι η : Φ ( ) = + = + m E ε L e e ε m m (3.35) όπου ο συντελεστής ε ορίζει τη σχετική βαρύτητα που έχουν τα ελάχιστα τετράγωνα σε σχέση µε το ελάχιστο µήκος. Εάν ο συντελεστής αυτός είναι µεγάλος, τονίζεται το υποορισµένο τµήµα του προβλήµατος αφού η ελαχιστοποίηση της Φ µας οδηγεί σε λύσεις ελαχίστου µήκους. Εάν πάλι είναι µικρός, τονίζεται η λύση ελαχίστων τετραγώνων και εάν τείνει στο 0 δεν λαµβάνεται ουσιαστικά υπ όψιν ο περιορισµός του µήκους των παραµέτρων. Είναι προφανές ότι από την εµπειρία σε ορισµένα προβλήµατα µπορεί να οριστεί κατάλληλο ε ανά περίπτωση. Παραγωγίζοντας την Φ ως προς τις παραµέτρους m µε διαδικασία ανάλογη µε αυτές που παρουσιάσαµε, οδηγούµαστε στην έκφραση της λύσης για τις παραµέτρους m ως όπου Ι είναι ο διαγώνιος µοναδιαίος πίνακας ΜxΜ. est m = [ G G+ ε Ι] G d (3.36) Η λύση αυτή ονοµάζεται λύση ελαχίστων τετραγώνων µε απόσβεση (damped least square soluton) µια και µέσω του ε, έχει «αποσβεσθεί» η επίδραση του υποορισµένου τµήµατος του προβλήµατος. 3.8 Λύσεις αντιστρόφων προβλημάτων με χρήση ζυγισμένων μετρικών μήκους Σε πολλές περιπτώσεις (µάλλον στις περισσότερες) η αρχή του ελαχίστου µήκους δεν είναι ικανοποιητική ακόµη και σε ένα καθαρά υπο-ορισµένο πρόβληµα αφού αναφέρεται σε ειδική περίπτωση φυσικής ερµηνείας των προς ανάκτηση παραµέτρων. Εάν όµως υπάρχει πληροφορία ότι οι προς ανάκτηση παράµετροι εκφράζουν ένα φυσικό µέγεθος του οποίου γνωρίζοµε (για παράδειγµα) τη µέση τιµή, ή µια τιµή κοντά στην πραγµατική για όλες τις παραµέτρους, είναι φυσικό να περιµένουµε οι προς ανάκτηση παράµετροι να µην απέχουν πολύ από αυτή. ηµιουργούµε λοιπόν µία καινούργια νόρµα µήκους, L ' οριζόµενη από τη σχέση : L ' = ( m m ) ( m m ) (3.37) 37

38 όπου µε m συµβολίζοµε τις εκ προοιµίου (a pror) γνωστές τιµές της παραµέτρου m. Η ελαχιστοποίηση της νέας αυτής νόρµας θα µας δώσει τις λύσεις που θα απέχουν το ελάχιστο από τις γνωστές τιµές. Πρόσθετη πληροφορία µπορούµε να έχοµε σε ό,τι αφορά την οµαλότητα των παραµέτρων. ηλαδή το πόσο µεταβάλλονται οι γειτονικές παράµετροι ( m σε σχέση µε την m j + αλλά και µε την m j ).. Ένα µέτρο για αυτή τη µεταβολή είναι η διαφορά m j, Η διαφορά αυτή προκύπτει από την έννοια της σχέσης διαφορών πρώτης m j τάξης για διακριτές συναρτήσεις. Εάν επιθυµούµε οµαλότητα µεγαλύτερης τάξης, µπορούµε να ανατρέξουµε στις σχέσεις διαφορών δεύτερης τάξης που είναι m m + m. Οι σχέσεις αυτές προέρχονται από αναπτύγµατα aylor που j j j+ χρησιµοποιούνται για να προσεγγίσει κανείς πρώτες και δεύτερες παραγώγους συνεχών συναρτήσεων µε διακριτό τρόπο. Μικρές τιµές παραγώγων λοιπόν σηµαίνουν µικρές διαφορές και οµαλές µεταβολές των τιµών των συναρτήσεων. Στην περίπτωσή µας µικρές διαφορές σηµαίνουν οµαλές µεταβολές παραµέτρων. Η οµαλότητα λοιπόν µπορεί να εκφραστεί µέσω σχέσεων της µορφής : ή 0.. m 0 0. m..... I= = Dm (3.38) mm 0. m 0 0 m..... I ' = = D' m (3.39) mm όπου Dκαι D' είναι πίνακες οµαλότητας (flatness matrces) για τις περιπτώσεις που αναφέραµε παραπάνω. Θεωρώντας τώρα µια καινούργια µέτρηση µήκους από τη σχέση : [ ] [ ] w L = I I= Dm Dm = m D Dm= m W m, (3.40) m j 38

39 µπορούµε να την αντικαταστήσοµε στις προηγούµενες εκφράσεις που είδαµε και στις οποίες υπήρχε µέτρηση µήκους παραµέτρων, προκειµένου να εξασφαλίσουµε και την ισχύ του πρόσθετου περιορισµού της οµαλότητας. Η νέα όµως µέτρηση µήκους δεν είναι κανονική νόρµα, αφού µπορεί να πάρει µηδενική τιµή και για µη µηδενικά διανύσµατα m (π.χ. για διανύσµατα ίσων όρων). Ο πίνακας W = m D D είναι ένας όρος ζύγισης (weghtng factor). O όρος αυτός µπορεί να εισαχθεί και σε άλλες µετρήσεις µήκους όπως η L ' (3.37), και να µας οδηγήσει σε λύσεις επαρκούς οµαλότητας κοντά σε αρχικές (γνωστές) τιµές παραµέτρων w L ' = ( m m ) W ( m m ) (3.4) Τέλος να σηµειώσουµε ότι ανάλογος όρος ζύγισης µπορεί να εισαχθεί και στη λύση ελαχίστων τετραγώνων όταν υπάρχει πληροφορία π.χ. για αυξηµένη ακρίβεια κάποιας µέτρησης. Τότε η µέτρηση αυτή µπορεί να ληφθεί περισσότερο υπ όψιν µε κατάλληλη ζύγιση της σηµασίας της. ηµιουργούµε έτσι ένα καινούργιο διαγώνιο πίνακα µε µη µηδενικά στοιχεία και µεγαλύτερα (ή µικρότερα) του ανάλογα µε την αξιοπιστία των µετρήσεων. Ο όρος ζύγισης στην περίπτωση αυτή συµβολίζεται µε Weκαι το λάθος εκτίµησης γίνεται m w E = e Wee. Στα επόµενα πινακοποιούµε τις λύσεις που έχοµε δει µέχρι τώρα όταν χρησιµοποιηθεί ο πίνακας ζύγισης. Λύση ελαχίστων τετραγώνων Καθαρά υπερ-ορισµένο πρόβληµα Ελαχιστοποίηση της E w = e Wee est e m = G W G G Wed Καθαρά υπο- Λύση ελαχίστου µήκους µε a-pror πληροφορία ορισµένο πρόβληµα w Ελαχιστοποίηση της L ' = ( m m ) W ( m m ) m m est = m + W G m GW G m d G m Λύση ελαχίστων τετραγώνων µε a-pror πληροφορία και απόσβεση Μεικτό πρόβληµα Ελαχιστοποίηση της w Φ ' = E + ε L ' w m est = m + W G m GW G m + ε W e d G m 39

3. ΕΠΙΛΥΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΜΗΚΩΝ

3. ΕΠΙΛΥΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΜΗΚΩΝ 3. ΕΠΙΛΥΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΜΗΚΩΝ 3. Διαφορά μετρήσεων από εκτιμήσεις μετρήσεων. Όταν επιλύοµε ένα αντίστροφο πρόβληµα υπολογίζοµε ένα διάνυσµα παραµέτρων est m το οποίο αντιπροσωπεύει

Διαβάστε περισσότερα

ιακριτά Αντίστροφα Προβλήµατα

ιακριτά Αντίστροφα Προβλήµατα Πανεπιστήµιο Κρήτης Τµήµα Μαθηµατικών ιακριτά Αντίστροφα Προβλήµατα Σηµειώσεις του Μαθήµατος βασισµένες κυρίως στο Βιβλίο : Geophyscal Data Analyss : Dscrete Inverse Theory του Wllam Menke Μιχάλης Ταρουδάκης

Διαβάστε περισσότερα

1.4 Λύσεις αντιστρόφων προβλημάτων.

1.4 Λύσεις αντιστρόφων προβλημάτων. .4 Λύσεις αντιστρόφων προβλημάτων. Ο τρόπος παρουσίασης της λύσης ενός αντίστροφου προβλήµατος µπορεί να διαφέρει ανάλογα µε τη «φιλοσοφία» επίλυσης που ακολουθείται και τη δυνατότητα παροχής πρόσθετης

Διαβάστε περισσότερα

3.6 Μεικτά ορισμένα προβλήματα. 2. Γράφοµε τις ανωτέρω σχέσεις για q= 1,... Mσε διανυσµατική µορφή : G λ (3.30)

3.6 Μεικτά ορισμένα προβλήματα. 2. Γράφοµε τις ανωτέρω σχέσεις για q= 1,... Mσε διανυσµατική µορφή : G λ (3.30) . Γράφοµε τις ανωτέρω σχέσεις για q=,... Mσε διανυσµατική µορφή : = G λ (3.30) 3. Επειδή ισχύει παράλληλα και d = G, αντικαθιστώντας το από την 3.30 στην αρχική εξίσωση παίρνοµε : d= G G λ / (3.3) 4. Εάν

Διαβάστε περισσότερα

3.9 Πίνακας συνδιακύμανσης των παραμέτρων

3.9 Πίνακας συνδιακύμανσης των παραμέτρων Στην περίπτωσή µας έχοµε p= 1περιορισµό της µορφής : που γράφεται ως : ' = m + m z ' (3.47) 1 m Fm 1 = [1 z '] = [ '] = h m. (3.48) Η εξίσωση 3.46 στην περίπτωση αυτή χρησιµοποιώντας τους πίνακες που είδαµε

Διαβάστε περισσότερα

7. ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ

7. ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 7. ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 7. Παραμετροποίηση αντιστρόφων προβλημάτων Τα διακριτά αντίστροφα προβλήµατα όπως έχουµε δει αντιµετωπίζουν σχέσεις παραµέτρων ενός φυσικού προβλήµατος και µετρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

5. ΜΕΘΟΔΟΙ ΜΕΓΙΣΤΗΣ ΠΙΘΑΝΟΦΑΝΕΙΑΣ

5. ΜΕΘΟΔΟΙ ΜΕΓΙΣΤΗΣ ΠΙΘΑΝΟΦΑΝΕΙΑΣ 5. ΜΕΘΟΔΟΙ ΜΕΓΙΣΤΗΣ ΠΙΘΑΟΦΑΕΙΑΣ 5. Η συνάρτηση μέγιστης πιθανοφάνειας Έστω µία τυχαία µεταβλητή η οποία αντιπροσωπεύει την µέτρηση κάποιας συγκεκριµένης ποσότητας µε πραγµατική αλλά άγνωστη τιµή θ σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

' ' ' ' ' ' ' e G G G G. G M ' ' ' ' G '

' ' ' ' ' ' ' e G G G G. G M ' ' ' ' G ' µετασχηµατισµό τέτοιο ώστε επιδρώντας στο λάθος πρόβλεψης e, ( e = e) να οδηγεί σε ελαχιστοποίηση του E = e e όταν ελαχιστοποιείται το Ε, να µετασχηµατίζει τον πίνακα G στον πίνακα G που να έχει άνω τριγωνική

Διαβάστε περισσότερα

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x.

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x. Κεφάλαιο 4 Μήκη και ορθές γωνίες Μήκος διανύσµατος Στο επίπεδο, R 2, ϐρίσκουµε το µήκος ενός διανύσµατος x = (x 1, x 2 ) χρησιµοποιώντας το Πυθαγόρειο ϑεώρηµα : x 2 = x 2 1 + x 2 2. Στο χώρο R 3, εφαρµόζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Τρισδιάστατες κινήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Τρισδιάστατες κινήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ Τρισδιάστατες κινήσεις Οι µονοδιάστατες κινήσεις είναι εύκολες αλλά ζούµε σε τρισδιάστατο χώρο Θα δούµε λοιπόν τώρα πως θα αντιµετωπίζοµε την κίνηση υλικού σηµείου στις τρεις διαστάσεις Ας θεωρήσοµε

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Οι παρούσες σημειώσεις αποτελούν βοήθημα στο μάθημα Αριθμητικές Μέθοδοι του 5 ου εξαμήνου του ΤΜΜ ημήτρης Βαλουγεώργης Καθηγητής Εργαστήριο Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6. Εισαγωγή στη µέθοδο πεπερασµένων όγκων επίλυση ελλειπτικών και παραβολικών διαφορικών εξισώσεων

Κεφάλαιο 6. Εισαγωγή στη µέθοδο πεπερασµένων όγκων επίλυση ελλειπτικών και παραβολικών διαφορικών εξισώσεων Κεφάλαιο 6 Εισαγωγή στη µέθοδο πεπερασµένων όγκων επίλυση ελλειπτικών παραβολικών διαφορικών εξισώσεων 6.1 Εισαγωγή Η µέθοδος των πεπερασµένων όγκων είναι µία ευρέως διαδεδοµένη υπολογιστική µέθοδος επίλυσης

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες

Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες Ορισμός Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες αβεβαιότητας. Βασικές έννοιες Η μελέτη ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΥΝΟΡΘΩΣΕΩΝ

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΥΝΟΡΘΩΣΕΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΥΝΟΡΘΩΣΕΩΝ Βασίλης Δ. Ανδριτσάνος Δρ. Αγρονόμος - Τοπογράφος Μηχανικός ΑΠΘ Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΙ Αθήνας 3ο εξάμηνο http://eclass.teiath.gr Παρουσιάσεις,

Διαβάστε περισσότερα

3. ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΚΑΤΑΝΟΜΩΝ

3. ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΚΑΤΑΝΟΜΩΝ 20 3. ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΚΑΤΑΝΟΜΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ Μια πολύ σηµαντική έννοια στη θεωρία πιθανοτήτων και τη στατιστική είναι η έννοια της µαθηµατικής ελπίδας ή αναµενόµενης τιµής ή µέσης τιµής µιας τυχαίας

Διαβάστε περισσότερα

HY213. ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑ AΝΑΛΥΣΗ ΙΔΙΑΖΟΥΣΩΝ ΤΙΜΩΝ

HY213. ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑ AΝΑΛΥΣΗ ΙΔΙΑΖΟΥΣΩΝ ΤΙΜΩΝ HY3. ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑ AΝΑΛΥΣΗ ΙΔΙΑΖΟΥΣΩΝ ΤΙΜΩΝ Π. ΤΣΟΜΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Μέθοδος ελαχίστων τετραγώνων Τα σφάλματα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο.

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1 Τελεστές και πίνακες 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. Ανάλογα, τελεστής είναι η απεικόνιση ενός διανύσματος σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ. ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Ι Σεπτέµβριος 2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ. ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Ι Σεπτέµβριος 2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Ι Σεπτέµβριος 2004 Τµήµα Π. Ιωάννου & Θ. Αποστολάτου Θέµα 1 (25 µονάδες) Ένα εκκρεµές µήκους l κρέµεται έτσι ώστε η σηµειακή µάζα να βρίσκεται ακριβώς

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Διαγράμματα διασποράς (scattergrams) Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Η οπτική απεικόνιση δύο συνόλων δεδομένων μπορεί να αποκαλύψει με παραστατικό τρόπο πιθανές τάσεις και μεταξύ τους συσχετίσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2. Μέθοδος πεπερασµένων διαφορών προβλήµατα οριακών τιµών µε Σ Ε

Κεφάλαιο 2. Μέθοδος πεπερασµένων διαφορών προβλήµατα οριακών τιµών µε Σ Ε Κεφάλαιο Μέθοδος πεπερασµένων διαφορών προβλήµατα οριακών τιµών µε Σ Ε. Εισαγωγή Η µέθοδος των πεπερασµένων διαφορών είναι από τις παλαιότερες και πλέον συνηθισµένες και διαδεδοµένες υπολογιστικές τεχνικές

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανική ΙI Ροή στο χώρο των φάσεων, θεώρηµα Liouville

Μηχανική ΙI Ροή στο χώρο των φάσεων, θεώρηµα Liouville Τµήµα Π. Ιωάννου & Θ. Αποστολάτου 16/5/2000 Μηχανική ΙI Ροή στο χώρο των φάσεων, θεώρηµα Liouville Στη Χαµιλτονιανή θεώρηση η κατάσταση του συστήµατος προσδιορίζεται κάθε στιγµή από ένα και µόνο σηµείο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Παγκόσµια έλξη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Παγκόσµια έλξη ΚΕΦΑΛΑΙΟ Παγκόσµια έλξη ύναµη µεταξύ υλικών σηµείων Σε ένα αδρανειακό σύστηµα συντεταγµένων θεωρούµε δυο σηµειακές µάζες και Η µάζα είναι ακίνητη στην αρχή των αξόνων και η µάζα βρίσκεται στη διανυσµατική

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Γραµµικών Συστηµάτων

Επίλυση Γραµµικών Συστηµάτων Κεφάλαιο 3 Επίλυση Γραµµικών Συστηµάτων 31 Εισαγωγή Αριθµητική λύση γενικών γραµµικών συστηµάτων n n A n n x n 1 b n 1, όπου a 11 a 12 a 1n a 21 a 22 a 2n A [a i j, x a n1 a n2 a nn x n, b b 1 b 2 b n

Διαβάστε περισσότερα

= 7. Στο σημείο αυτό θα υπενθυμίσουμε κάποιες βασικές ιδιότητες του μετασχηματισμού Laplace, δηλαδή τις

= 7. Στο σημείο αυτό θα υπενθυμίσουμε κάποιες βασικές ιδιότητες του μετασχηματισμού Laplace, δηλαδή τις 1. Εισαγωγή Δίνεται η συνάρτηση μεταφοράς = = 1 + 6 + 11 + 6 = + 6 + 11 + 6 =. 2 Στο σημείο αυτό θα υπενθυμίσουμε κάποιες βασικές ιδιότητες του μετασχηματισμού Laplace, δηλαδή τις L = 0 # και L $ % &'

Διαβάστε περισσότερα

2. Στοιχεία Πολυδιάστατων Κατανοµών

2. Στοιχεία Πολυδιάστατων Κατανοµών Στοιχεία Πολυδιάστατων Κατανοµών Είναι φανερό ότι έως τώρα η µελέτη µας επικεντρώνεται κάθε φορά σε πιθανότητες που αφορούν µία τυχαία µεταβλητή Σε αρκετές όµως περιπτώσεις ενδιαφερόµαστε να εξετάσουµε

Διαβάστε περισσότερα

11 Το ολοκλήρωµα Riemann

11 Το ολοκλήρωµα Riemann Το ολοκλήρωµα Riem Το πρόβληµα υπολογισµού του εµβαδού οποιασδήποτε επιφάνειας ( όπως κυκλικοί τοµείς, δακτύλιοι και δίσκοι, ελλειπτικοί δίσκοι, παραβολικά και υπερβολικά χωρία κτλ) είναι γνωστό από την

Διαβάστε περισσότερα

( ) Κλίση και επιφάνειες στάθµης µιας συνάρτησης. x + y + z = κ ορίζει την επιφάνεια µιας σφαίρας κέντρου ( ) κ > τότε η

( ) Κλίση και επιφάνειες στάθµης µιας συνάρτησης. x + y + z = κ ορίζει την επιφάνεια µιας σφαίρας κέντρου ( ) κ > τότε η Έστω Κλίση και επιφάνειες στάθµης µιας συνάρτησης ανοικτό και σταθερά ( µε κ f ( ) ορίζει µια επιφάνεια S στον f : ) τότε η εξίσωση, ονοµάζεται συνήθως επιφάνεια στάθµης της f. εξίσωση, C συνάρτηση. Αν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ( , c Ε. Γαλλόπουλος) ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ. Ε. Γαλλόπουλος. ΤΜΗΥΠ Πανεπιστήµιο Πατρών. ιαφάνειες διαλέξεων 28/2/12

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ( , c Ε. Γαλλόπουλος) ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ. Ε. Γαλλόπουλος. ΤΜΗΥΠ Πανεπιστήµιο Πατρών. ιαφάνειες διαλέξεων 28/2/12 ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ Ε. Γαλλόπουλος ΤΜΗΥΠ Πανεπιστήµιο Πατρών ιαφάνειες διαλέξεων 28/2/12 Μαθηµατική Οµάδα Οµάδα είναι ένα σύνολο F µαζί µε µία πράξη + : F F F έτσι ώστε (Α1) α + (β + γ) = (α + β) + γ για

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΛΛΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΛΛΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΛΛΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ Στο κεφάλαιο αυτό θα ασχοληθούµε αρχικά µε ένα µεµονωµένο σύστηµα δύο σωµάτων στα οποία ασκούνται µόνο οι µεταξύ τους κεντρικές δυνάµεις, επιτρέποντας ωστόσο και την

Διαβάστε περισσότερα

cov(x, Y ) = E[(X E[X]) (Y E[Y ])] cov(x, Y ) = E[X Y ] E[X] E[Y ]

cov(x, Y ) = E[(X E[X]) (Y E[Y ])] cov(x, Y ) = E[X Y ] E[X] E[Y ] Πανεπιστήµιο Κρήτης - Τµήµα Επιστήµης Υπολογιστών ΗΥ-317: Εφαρµοσµένες Στοχαστικές ιαδικασίες-εαρινό Εξάµηνο 2016 ιδάσκων : Π. Τσακαλίδης Συνδιασπορά - Συσχέτιση Τυχαίων Μεταβλητών Επιµέλεια : Κωνσταντίνα

Διαβάστε περισσότερα

Γ. Ν. Π Α Π Α Δ Α Κ Η Σ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Ο Σ ( M S C ) ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: Σπουδές στις Φυσικές Επιστήμες

Γ. Ν. Π Α Π Α Δ Α Κ Η Σ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Ο Σ ( M S C ) ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: Σπουδές στις Φυσικές Επιστήμες Γ. Ν. Π Α Π Α Δ Α Κ Η Σ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Ο Σ ( M S C ) ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: Σπουδές στις Φυσικές Επιστήμες ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΦΥΕ10 (Γενικά Μαθηματικά Ι) ΠΕΡΙΕΧΕΙ ΤΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτικές Μέθοδοι στη Διοίκηση Επιχειρήσεων ΙΙ Σύνολο- Περιεχόμενο Μαθήματος

Ποσοτικές Μέθοδοι στη Διοίκηση Επιχειρήσεων ΙΙ Σύνολο- Περιεχόμενο Μαθήματος Ποσοτικές Μέθοδοι στη Διοίκηση Επιχειρήσεων ΙΙ Σύνολο- Περιεχόμενο Μαθήματος Χιωτίδης Γεώργιος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΛΑΧΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΛΑΧΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΛΑΧΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ Ελαχιστοποίηση κόστους διατροφής Ηεπιχείρηση ζωοτροφών ΒΙΟΤΡΟΦΕΣ εξασφάλισε µια ειδική παραγγελίααπό έναν πελάτη της για την παρασκευή 1.000 κιλών ζωοτροφής, η οποία θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα Εύρεση δειγματικού χώρου... 46

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα Εύρεση δειγματικού χώρου... 46 ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο................................................ 7 1. Το Λεξιλόγιο της Λογικής.............................................. 11 2. Σύνολα..............................................................

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ 1 ΜΑΘΗΜΑ 1 ο +2 ο ΕΝΝΟΙΑ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ Διάνυσμα ορίζεται ένα προσανατολισμένο ευθύγραμμο τμήμα, δηλαδή ένα ευθύγραμμο τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ιατήρηση ορµής

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ιατήρηση ορµής ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ιατήρηση ορµής Ας θεωρήσοµε δυο υλικά σηµεία και µε µάζες και αντιστοίχως που βρίσκονται την τυχούσα χρονική στιγµή στις αντίστοιχες διανυσµατικές ακτίνες και και έχουν αντίστοιχες ταχύτητες

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση 1 ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ

Παρουσίαση 1 ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ Παρουσίαση ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ Παρουσίαση η Κάθετες συνιστώσες διανύσµατος Παράδειγµα Θα αναλύσουµε το διάνυσµα v (, ) σε δύο κάθετες µεταξύ τους συνιστώσες από τις οποίες η µία να είναι παράλληλη στο α (3,) Πραγµατικά

Διαβάστε περισσότερα

Ακρότατα υπό συνθήκη και οι πολλαπλασιαστές του Lagrange

Ακρότατα υπό συνθήκη και οι πολλαπλασιαστές του Lagrange 64 Ακρότατα υπό συνθήκη και οι πολλαπλασιαστές του Lagrage Ας υποθέσουµε ότι ένας δεδοµένος χώρος θερµαίνεται και η θερµοκρασία στο σηµείο,, Τ, y, z Ας υποθέσουµε ότι ( y z ) αυτού του χώρου δίδεται από

Διαβάστε περισσότερα

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46 ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο................................................ 7 1. Το Λεξιλόγιο της Λογικής.............................................. 11. Σύνολα..............................................................

Διαβάστε περισσότερα

Συστήµατα Μη-Γραµµικών Εξισώσεων Μέθοδος Newton-Raphson

Συστήµατα Μη-Γραµµικών Εξισώσεων Μέθοδος Newton-Raphson Ιαν. 009 Συστήµατα Μη-Γραµµικών Εξισώσεων Μέθοδος Newton-Raphson Έστω y, y,, yn παρατηρήσεις µιας m -διάστατης τυχαίας µεταβλητής µε συνάρτηση πυκνότητας πιθανότητας p( y; θ) η οποία περιγράφεται από ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ο Κεφάλαιο: Στατιστική ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΣΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Πληθυσμός: Λέγεται ένα σύνολο στοιχείων που θέλουμε να εξετάσουμε με ένα ή περισσότερα χαρακτηριστικά. Μεταβλητές X: Ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ιατηρητικές δυνάµεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ιατηρητικές δυνάµεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ιατηρητικές δυνάµεις Στο υποκεφάλαιο.4 είδαµε ότι, για µονοδιάστατες κινήσεις στον άξονα x, όλες οι δυνάµεις της µορφής F F(x) είναι διατηρητικές. Για κίνηση λοιπόν στις τρεις διαστάσεις, µπορούµε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΣΤΕΛΛΑΝΩΝ ΜΕΣΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΣΤΕΛΛΑΝΩΝ ΜΕΣΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ ΑΛΓΕΒΡΑ ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΑΠΟ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Ομόσημοι Ετερόσημοι αριθμοί Αντίθετοι Αντίστροφοι αριθμοί Πρόσθεση ομόσημων και ετερόσημων ρητών αριθμών Απαλοιφή παρενθέσεων Πολλαπλασιασμός και Διαίρεση ρητών αριθμών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΙΑΒΑΣΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ (ΠΑΡΕΜΒΟΛΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ)

Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΙΑΒΑΣΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ (ΠΑΡΕΜΒΟΛΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ) Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΙΑΒΑΣΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ (ΠΑΡΕΜΒΟΛΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ) ΜΙΧΑΛΗΣ ΤΖΟΥΜΑΣ ΕΣΠΟΤΑΤΟΥ 3 ΑΓΡΙΝΙΟ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η έννοια της συνάρτησης είναι στενά συνυφασµένη µε τον πίνακα τιµών και τη γραφική παράσταση.

Διαβάστε περισσότερα

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Πληθυσμός Δείγμα Δείγμα Δείγμα Ο ρόλος της Οικονομετρίας Οικονομική Θεωρία Διατύπωση της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ» ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) TEΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 8 Ιουνίου 005 Από τα κάτωι Θέµατα καλείσε να λύσετε το ο που περιλαµβάνει ερωτήµατα από όλη την ύλη

Διαβάστε περισσότερα

Βέλτιστα Ψηφιακά Φίλτρα: Φίλτρα Wiener, Ευθεία και αντίστροφη γραµµική πρόβλεψη

Βέλτιστα Ψηφιακά Φίλτρα: Φίλτρα Wiener, Ευθεία και αντίστροφη γραµµική πρόβλεψη ΒΕΣ 6 Προσαρµοστικά Συστήµατα στις Τηλεπικοινωνίες Βέλτιστα Ψηφιακά Φίλτρα: Φίλτρα Wiener, Ευθεία και αντίστροφη γραµµική πρόβλεψη 7 Nicolas sapatsoulis Βιβλιογραφία Ενότητας Benvenuto []: Κεφάλαιo Wirow

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. Ταλαντώσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. Ταλαντώσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 0 Ταλαντώσεις Στο Παράδειγµα 9 είδαµε τη µελέτη της κίνησης υλικού σηµείου µάζας, που βρίσκεται στο ένα άκρο ελατηρίου µε το άλλο άκρο του ελατηρίου σταθερό Θα επανεετάσοµε το ίδιο πρόβληµα εδώ

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος Ελαχίστων Τετραγώνων (για την προσαρμογή (ή λείανση) δεδομένων/μετρήσεων)

Μέθοδος Ελαχίστων Τετραγώνων (για την προσαρμογή (ή λείανση) δεδομένων/μετρήσεων) Μέθοδος Ελαχίστων Τετραγώνων (για την προσαρμογή (ή λείανση) δεδομένων/μετρήσεων) Στην πράξη, για πολύ σημαντικές εφαρμογές, γίνονται μετρήσεις τιμών μιας ποσότητας σε μια κλινική, για μια σφυγμομέτρηση,

Διαβάστε περισσότερα

2.6 ΟΡΙΑ ΑΝΟΧΗΣ. πληθυσµού µε πιθανότητα τουλάχιστον ίση µε 100(1 α)%. Το. X ονοµάζεται κάτω όριο ανοχής ενώ το πάνω όριο ανοχής.

2.6 ΟΡΙΑ ΑΝΟΧΗΣ. πληθυσµού µε πιθανότητα τουλάχιστον ίση µε 100(1 α)%. Το. X ονοµάζεται κάτω όριο ανοχής ενώ το πάνω όριο ανοχής. 2.6 ΟΡΙΑ ΑΝΟΧΗΣ Το διάστηµα εµπιστοσύνης παρέχει µία εκτίµηση µιας άγνωστης παραµέτρου µε την µορφή διαστήµατος και ένα συγκεκριµένο βαθµό εµπιστοσύνης ότι το διάστηµα αυτό, µε τον τρόπο που κατασκευάσθηκε,

Διαβάστε περισσότερα

Αριθµητική Παραγώγιση και Ολοκλήρωση

Αριθµητική Παραγώγιση και Ολοκλήρωση Ιαν. 9 Αριθµητική Παραγώγιση και Ολοκλήρωση Είδαµε στο κεφάλαιο της παρεµβολής συναρτήσεων πώς να προσεγγίζουµε µια (συνεχή) συνάρτηση f από ένα πολυώνυµο, όταν γνωρίζουµε + σηµεία του γραφήµατος της συνάρτησης:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Οι πραγματικοί αριθμοί αποτελούνται από τους ρητούς και τους άρρητους αριθμούς, τους φυσικούς και τους ακέραιους αριθμούς. Δηλαδή είναι το μεγαλύτερο σύνολο αριθμών που μπορούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ. Μαθηματικά 2. Σταύρος Παπαϊωάννου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ. Μαθηματικά 2. Σταύρος Παπαϊωάννου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ Μαθηματικά Σταύρος Παπαϊωάννου Ιούνιος 015 Τίτλος Μαθήματος Περιεχόμενα Χρηματοδότηση... Error! Bookmark not deined. Σκοποί Μαθήματος (Επικεφαλίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Γραφικές παραστάσεις, κλίση καµπύλης Μέθοδος των ελαχίστων τετραγώνων

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Γραφικές παραστάσεις, κλίση καµπύλης Μέθοδος των ελαχίστων τετραγώνων ΘΕ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Γραφικές παραστάσεις, κλίση καµπύλης Μέθοδος των ελαχίστων τετραγώνων 1. Σκοπός Πρόκειται για θεωρητική άσκηση που σκοπό έχει την περιληπτική αναφορά σε θεµατολογίες που αφορούν την

Διαβάστε περισσότερα

I. ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. math-gr

I. ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. math-gr I ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ i e ΜΕΡΟΣ Ι ΟΡΙΣΜΟΣ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ Α Ορισμός Ο ορισμός του συνόλου των Μιγαδικών αριθμών (C) βασίζεται στις εξής παραδοχές: Υπάρχει ένας αριθμός i για τον οποίο ισχύει i Το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογισµός διπλών ολοκληρωµάτων µε διαδοχική ολοκλήρωση

Υπολογισµός διπλών ολοκληρωµάτων µε διαδοχική ολοκλήρωση 8 Υπολογισµός διπλών ολοκληρωµάτων µε διαδοχική ολοκλήρωση Υπάρχουν δύο θεµελιώδη αποτελέσµατα που µας βοηθούν να υπολογίζουµε πολλαπλά ολοκληρώµατα Το πρώτο αποτέλεσµα σχετίζεται µε τον υπολογισµό ενός

Διαβάστε περισσότερα

ETY-202 ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ETY-202 ΎΛΗ & ΦΩΣ 02. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ. Στέλιος Τζωρτζάκης 1/11/2013

ETY-202 ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ETY-202 ΎΛΗ & ΦΩΣ 02. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ. Στέλιος Τζωρτζάκης 1/11/2013 stzortz@iesl.forth.gr 1396; office Δ013 ΙΤΕ 2 ΎΛΗ & ΦΩΣ 02. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ Στέλιος Τζωρτζάκης 1 3 4 Ο διανυσματικός χώρος των φυσικών καταστάσεων Η έννοια

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ Θα ξεκινήσουµε την παρουσίαση των γραµµικών συστηµάτων µε ένα απλό παράδειγµα από τη Γεωµετρία, το οποίο ϑα µας ϐοηθήσει στην κατανόηση των συστηµάτων αυτών και των συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο M4. Κίνηση σε δύο διαστάσεις

Κεφάλαιο M4. Κίνηση σε δύο διαστάσεις Κεφάλαιο M4 Κίνηση σε δύο διαστάσεις Κινηµατική σε δύο διαστάσεις Θα περιγράψουµε τη διανυσµατική φύση της θέσης, της ταχύτητας, και της επιτάχυνσης µε περισσότερες λεπτοµέρειες. Θα µελετήσουµε την κίνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) Ενδεικτικές Λύσεις ΕΡΓΑΣΙΑ η Ηµεροµηνία Αποστολής στον Φοιτητή: Ιανουαρίου 6 Ηµεροµηνία Παράδοσης της Εργασίας από

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΕΠΙΛΥΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ. nn n n

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΕΠΙΛΥΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ. nn n n ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΕΠΙΛΥΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ 3 Ο αλγόριθµος Gauss Eστω =,3,, µε τον όρο γραµµικά συστήµατα, εννοούµε συστήµατα εξισώσεων µε αγνώστους της µορφής: a x + + a x = b a x + + a x = b a

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Προβλήµατα τύπου Sturm-Liouville

Κεφάλαιο 1: Προβλήµατα τύπου Sturm-Liouville Κεφάλαιο : Προβλήµατα τύπου Stur-Liouvie. Ορισµός προβλήµατος Stur-Liouvie Πολλές τεχνικές επίλυσης µερικών διαφορικών εξισώσεων βασίζονται στην αναγωγή της µερικής διαφορικής εξίσωσης σε συνήθεις διαφορικές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΥΜΕΝΕΣ & ΑΛΥΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Γ. Π. Βαξεβάνης (Γ. Π. Β.

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΥΜΕΝΕΣ & ΑΛΥΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Γ. Π. Βαξεβάνης (Γ. Π. Β. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ Γ. Π. Β. ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΥΜΕΝΕΣ & ΑΛΥΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Γ. Π. Βαξεβάνης (Γ. Π. Β.) (Μαθηματικός) ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ» ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 4

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ» ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 4 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ» ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) ΕΡΓΑΣΙΑ 4 Ηµεροµηνία αποστολής στον φοιτητή: 9 Φεβρουαρίου 5. Τελική ηµεροµηνία αποστολής από τον φοιτητή: Μαρτίου 5.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (Εξ. Ιουνίου - 02/07/08) ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (Εξ. Ιουνίου - 02/07/08) ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ονοματεπώνυμο:......... Α.Μ....... Ετος... ΑΙΘΟΥΣΑ:....... I. (περί τις 55μ. = ++5++. Σωστό ή Λάθος: ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (Εξ. Ιουνίου - //8 ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (αʹ Αν AB = BA όπου A, B τετραγωνικά και

Διαβάστε περισσότερα

Περίθλαση από µία σχισµή.

Περίθλαση από µία σχισµή. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 71 7. Άσκηση 7 Περίθλαση από µία σχισµή. 7.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης είναι η γνωριµία των σπουδαστών µε την συµπεριφορά των µικροκυµάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. ΜΕΡΟΣ 1ο ΑΛΓΕΒΡΑ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. ΜΕΡΟΣ 1ο ΑΛΓΕΒΡΑ 1. Τι καλείται μεταβλητή; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΕΡΟΣ 1ο ΑΛΓΕΒΡΑ Μεταβλητή είναι ένα γράμμα (π.χ., y, t, ) που το χρησιμοποιούμε για να παραστήσουμε ένα οποιοδήποτε στοιχείο ενός συνόλου..

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανική ΙI. Μετασχηµατισµοί Legendre. της : (η γραφική της παράσταση δίνεται στο ακόλουθο σχήµα). Εάν

Μηχανική ΙI. Μετασχηµατισµοί Legendre. της : (η γραφική της παράσταση δίνεται στο ακόλουθο σχήµα). Εάν Τµήµα Π. Ιωάννου & Θ. Αποστολάτου 7/5/2000 Μηχανική ΙI Μετασχηµατισµοί Legendre Έστω µια πραγµατική συνάρτηση. Ορίζουµε την παράγωγο συνάρτηση της : (η γραφική της παράσταση δίνεται στο ακόλουθο σχήµα).

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΕΙΣ 6 ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΠΛΗ 12,

ΛΥΣΕΙΣ 6 ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΠΛΗ 12, ΛΥΣΕΙΣ 6 ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΠΛΗ, - Οι παρακάτω λύσεις των ασκήσεων της 6 ης εργασίας που καλύπτει το µεγαλύτερο µέρος της ύλης της θεµατικής ενότητας ΠΛΗ) είναι αρκετά εκτεταµένες καθώς έχει δοθεί αρκετή έµφαση

Διαβάστε περισσότερα

14 Εφαρµογές των ολοκληρωµάτων

14 Εφαρµογές των ολοκληρωµάτων 14 Εφαρµογές των ολοκληρωµάτων 14.1 Υπολογισµός εµβαδών µε την µέθοδο των παράλληλων διατοµών Θεωρούµε µια ϕραγµένη επίπεδη επιφάνεια A µε οµαλό σύνορο, δηλαδή που περιγράφεται από µια συνεχή συνάρτηση.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ. 3.1 Η έννοια της παραγώγου. y = f(x) f(x 0 ), = f(x 0 + x) f(x 0 )

Κεφάλαιο 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ. 3.1 Η έννοια της παραγώγου. y = f(x) f(x 0 ), = f(x 0 + x) f(x 0 ) Κεφάλαιο 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ 3.1 Η έννοια της παραγώγου Εστω y = f(x) µία συνάρτηση, που συνδέει τις µεταβλητές ποσότητες x και y. Ενα ερώτηµα που µπορεί να προκύψει καθώς µελετούµε τις δύο αυτές ποσοτήτες είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΜΑΖΑΣ ΘΕΣΗΣ ΚΕΝΤΡΟΥ ΜΑΖΑΣ ΡΟΠΗΣ ΑΔΡΑΝΕΙΑΣ ΣΩΜΑΤΩΝ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΜΑΖΑΣ ΘΕΣΗΣ ΚΕΝΤΡΟΥ ΜΑΖΑΣ ΡΟΠΗΣ ΑΔΡΑΝΕΙΑΣ ΣΩΜΑΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΜΑΖΑΣ ΘΕΣΗΣ ΚΕΝΤΡΟΥ ΜΑΖΑΣ ΡΟΠΗΣ ΑΔΡΑΝΕΙΑΣ ΣΩΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Α. Υπολογισμός της θέσης του κέντρου μάζας συστημάτων που αποτελούνται από απλά διακριτά μέρη. Τα απλά διακριτά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΩΝ ΚΛΩΘΟΕΙ ΟΥΣ, Ι ΙΑΙΤΕΡΑ ΣΕ ΜΗ ΤΥΠΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ.

ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΩΝ ΚΛΩΘΟΕΙ ΟΥΣ, Ι ΙΑΙΤΕΡΑ ΣΕ ΜΗ ΤΥΠΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ. ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΩΝ ΚΛΩΘΟΕΙ ΟΥΣ, Ι ΙΑΙΤΕΡΑ ΣΕ ΜΗ ΤΥΠΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ. Ν. Ε. Ηλιού Επίκουρος Καθηγητής Τµήµατος Πολιτικών Μηχανικών Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας Γ.. Καλιαµπέτσος Επιστηµονικός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Κεφάλαιο 2

ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Κεφάλαιο 2 013 [Κεφάλαιο ] ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Κεφάλαιο Μάθημα Εαρινού Εξάμηνου 01-013 M.E. OE0300 Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης [Οικονομετρία 01-013] Μαρί-Νοέλ

Διαβάστε περισσότερα

HMY 795: Αναγνώριση Προτύπων

HMY 795: Αναγνώριση Προτύπων HMY 795: Αναγνώριση Προτύπων Διάλεξη 2 Επισκόπηση θεωρίας πιθανοτήτων Τυχαίες μεταβλητές: Βασικές έννοιες Τυχαία μεταβλητή: Μεταβλητή της οποίας δε γνωρίζουμε με βεβαιότητα την τιμή (σε αντίθεση με τις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Χαλκίδας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων

ΤΕΙ Χαλκίδας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ Χαλκίδας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Επιχειρησιακή Έρευνα Τυπικό Εξάμηνο: Δ Αλέξιος Πρελορέντζος Εισαγωγή Ορισμός 1 Η συστηματική εφαρμογή ποσοτικών μεθόδων, τεχνικών

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Τεχνολόγων Γεωπόνων-Κατεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας Εφαρμοσμένη Στατιστική Μάθημα 4 ο :Τυχαίες μεταβλητές Διδάσκουσα: Κοντογιάννη Αριστούλα

Τμήμα Τεχνολόγων Γεωπόνων-Κατεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας Εφαρμοσμένη Στατιστική Μάθημα 4 ο :Τυχαίες μεταβλητές Διδάσκουσα: Κοντογιάννη Αριστούλα Τμήμα Τεχνολόγων Γεωπόνων-Κατεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας Εφαρμοσμένη Στατιστική Μάθημα 4 ο :Τυχαίες μεταβλητές Διδάσκουσα: Κοντογιάννη Αριστούλα Ορισμός τυχαίας μεταβλητής Τυχαία μεταβλητή λέγεται η συνάρτηση

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΟΡΙΣΜΟΙ, ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

1.1 ΟΡΙΣΜΟΙ, ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κεφάλαιο 1 ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ 1.1 ΟΡΙΣΜΟΙ, ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Στις θετικές επιστήμες και στις τεχνολογικές τους εφαρμογές συναντάμε συχνά μεγέθη που χαρακτηρίζονται μόνο από το μέτρο τους: τη μάζα,

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανική ΙI. Λογισµός των µεταβολών. Τµήµα Π. Ιωάννου & Θ. Αποστολάτου 2/2000

Μηχανική ΙI. Λογισµός των µεταβολών. Τµήµα Π. Ιωάννου & Θ. Αποστολάτου 2/2000 Τµήµα Π Ιωάννου & Θ Αποστολάτου 2/2000 Μηχανική ΙI Λογισµός των µεταβολών Προκειµένου να αντιµετωπίσουµε προβλήµατα µεγιστοποίησης (ελαχιστοποίησης) όπως τα παραπάνω, όπου η ποσότητα που θέλουµε να µεγιστοποιήσουµε

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση Προτύπων Ι

Αναγνώριση Προτύπων Ι Αναγνώριση Προτύπων Ι Ενότητα 3: Στοχαστικά Συστήματα Αν. Καθηγητής Δερματάς Ευάγγελος Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση θεωρίας ελαχίστων τετραγώνων και βέλτιστης εκτίμησης παραμέτρων

Ανασκόπηση θεωρίας ελαχίστων τετραγώνων και βέλτιστης εκτίμησης παραμέτρων Τοπογραφικά Δίκτυα και Υπολογισμοί 5 ο εξάμηνο, Ακαδημαϊκό Έτος 2016-2017 Ανασκόπηση θεωρίας ελαχίστων τετραγώνων και βέλτιστης εκτίμησης παραμέτρων Χριστόφορος Κωτσάκης Τμήμα Αγρονόμων Τοπογράφων Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

x=l ηλαδή η ενέργεια είναι µία συνάρτηση της συνάρτησης . Στα µαθηµατικά, η συνάρτηση µίας συνάρτησης ονοµάζεται συναρτησιακό (functional).

x=l ηλαδή η ενέργεια είναι µία συνάρτηση της συνάρτησης . Στα µαθηµατικά, η συνάρτηση µίας συνάρτησης ονοµάζεται συναρτησιακό (functional). 3. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟ ΟΥΣ Η Μέθοδος των Πεπερασµένων Στοιχείων Σηµειώσεις 3. Ενεργειακή θεώρηση σε συνεχή συστήµατα Έστω η δοκός του σχήµατος, µε τις αντίστοιχες φορτίσεις. + = p() EA = Q Σχήµα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣ 145 Μαθηµατικές Μέθοδοι στη Φυσική. 5 Μαίου 2012

ΦΥΣ 145 Μαθηµατικές Μέθοδοι στη Φυσική. 5 Μαίου 2012 ΦΥΣ 145 Μαθηµατικές Μέθοδοι στη Φυσική 5 Μαίου 2012 Συµπληρώστε τα στοιχεία σας στο παρακάτω πίνακα τώρα Ονοµατεπώνυµο Αρ. Ταυτότητας Username Password Δηµιουργήστε ένα φάκελο στο home directory σας µε

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Η Αρχή της υπέρθεσης (ή της επαλληλίας)

3.1 Η Αρχή της υπέρθεσης (ή της επαλληλίας) ΚΕΦ. 3 Γενικές αρχές της κυματικής 3.1-1 3.1 Η Αρχή της υπέρθεσης (ή της επαλληλίας) 3.1.1 Γενική διατύπωση 3.1. Εύρος ισχύος της αρχής της υπέρθεσης 3.1.3 Μαθηματικές συνέπειες της αρχής της υπέρθεσης

Διαβάστε περισσότερα

iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος

iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος xi 1 Αντικείμενα των Πιθανοτήτων και της Στατιστικής 1 1.1 Πιθανοτικά Πρότυπα και Αντικείμενο των Πιθανοτήτων, 1 1.2 Αντικείμενο της Στατιστικής, 3 1.3 Ο Ρόλος των Πιθανοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Συστήµατα µεταβλητής µάζας

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Συστήµατα µεταβλητής µάζας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Συστµατα µεταβλητς µάζας Μέχρι τώρα µελετσαµε την κίνηση υλικού σηµείου µε συγκεκριµένη µάζα m, η οποία παραµένει σταθερ. Θα εξετάσοµε τώρα την περίπτωση που η µάζα δεν είναι σταθερ, αλλά µεταβάλλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 Η Θεωρία Πιθανοτήτων είναι ένας σχετικά νέος κλάδος των Μαθηματικών, ο οποίος παρουσιάζει πολλά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στοιχεία. Επειδή η ιδιαιτερότητα

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμητική παραγώγιση εκφράσεις πεπερασμένων διαφορών

Αριθμητική παραγώγιση εκφράσεις πεπερασμένων διαφορών Αριθμητική παραγώγιση εκφράσεις πεπερασμένων διαφορών Οι παρούσες σημειώσεις αποτελούν βοήθημα στο μάθημα Αριθμητικές Μέθοδοι του 5 ου εξαμήνου του ΤΜΜ ημήτρης Βαλουγεώργης Καθηγητής Εργαστήριο Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Πολύγωνο αθροιστικών σχετικών συχνοτήτων και διάµεσος µιας τυχαίας µεταβλητής ρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος πρώην Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ03 e-mail@p-theodoropoulos.gr Πρόλογος Στην εργασία αυτή αναλύονται

Διαβάστε περισσότερα

Κίνηση στερεών σωμάτων - περιστροφική

Κίνηση στερεών σωμάτων - περιστροφική Κίνηση στερεών σωμάτων - περιστροφική ΦΥΣ 211 - Διαλ.29 1 q Ενδιαφέρουσα κίνηση: Ø Αρκετά περίπλοκη Ø Δεν καταλήγει σε κίνηση ενός βαθµού ελευθερίας q Τι είναι το στερεό σώµα: Ø Συλλογή υλικών σηµείων

Διαβάστε περισσότερα

2.0 ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

2.0 ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ .0 ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Έστω διανύσματα που ανήκουν στο χώρο δ i = ( a i, ai,, ai) i =,,, και έστω γραμμικός συνδυασμός των i : xδ + x δ + + x δ = b που ισούται με το διάνυσμα b,

Διαβάστε περισσότερα

Διαστήματα εμπιστοσύνης, εκτίμηση ακρίβειας μέσης τιμής

Διαστήματα εμπιστοσύνης, εκτίμηση ακρίβειας μέσης τιμής Ενότητα 2 Διαστήματα εμπιστοσύνης, εκτίμηση ακρίβειας μέσης τιμής Ένας από τους βασικούς σκοπούς της Στατιστικής είναι η εκτίμηση των χαρακτηριστικών ενός πληθυσμού βάσει της πληροφορίας από ένα δείγμα.

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικός Προγραµµατισµός - Μέθοδος Simplex

Γραµµικός Προγραµµατισµός - Μέθοδος Simplex Γραµµικός Προγραµµατισµός - Μέθοδος Simplex Η πλέον γνωστή και περισσότερο χρησιµοποιηµένη µέθοδος για την επίλυση ενός γενικού προβλήµατος γραµµικού προγραµµατισµού, είναι η µέθοδος Simplex η οποία αναπτύχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1. Μιγαδικοί αριθμοί. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1

Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1. Μιγαδικοί αριθμοί. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1 ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1 Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1 Μιγαδικοί αριθμοί Τι είναι και πώς τους αναπαριστούμε Οι μιγαδικοί αριθμοί είναι μια επέκταση του συνόλου

Διαβάστε περισσότερα

Καµπύλες στον R. σ τελικό σηµείο της σ. Το σ. σ =. Η σ λέγεται διαφορίσιµη ( αντιστοίχως

Καµπύλες στον R. σ τελικό σηµείο της σ. Το σ. σ =. Η σ λέγεται διαφορίσιµη ( αντιστοίχως Καµπύλες στον R 9. Ορισµός Μια καµπύλη στον R είναι µια συνεχής συνάρτηση σ : Ι R R όπου Ι διάστηµα ( συνήθως κλειστό και φραγµένο ) στον R. Συνήθως φανταζόµαστε την µεταβλητή t Ι ως τον χρόνο και την

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΡΟΥΣ-ΡΟΠΕΣ Α ΡΑΝΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΡΟΥΣ-ΡΟΠΕΣ Α ΡΑΝΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΡΟΥΣ-ΡΟΠΕΣ Α ΡΑΝΕΙΑΣ 6.. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Για τον υπολογισµό των τάσεων και των παραµορφώσεων ενός σώµατος, που δέχεται φορτία, δηλ. ενός φορέα, είναι βασικό δεδοµένο ή ζητούµενο

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Μεταβλητών. κλίµακα µέτρησης

Είδη Μεταβλητών. κλίµακα µέτρησης ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικές Έννοιες 19 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 Η Μεταβλητότητα Η Στατιστική Ανάλυση Η Στατιστική και οι Εφαρµοσµένες Επιστήµες Στατιστικός Πληθυσµός και Δείγµα Το στατιστικό

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Παραγοντοποιήσεις Πινάκων και Γραµµικών Απεικονίσεων Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 82 13 Παραγοντοποιήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κυρτές Συναρτήσεις και Ανισώσεις Λυγάτσικας Ζήνων Βαρβάκειο Ενιαίο Πειραµατικό Λύκειο e-mail: zenon7@otenetgr Ιούλιος-Αύγουστος 2004 Περίληψη Το σχολικό ϐιβλίο της Γ Λυκείου ορίζει σαν κυρτή (αντ κοίλη)

Διαβάστε περισσότερα

Το θεώρηµα πεπλεγµένων συναρτήσεων

Το θεώρηµα πεπλεγµένων συναρτήσεων 57 Το θεώρηµα πεπλεγµένων συναρτήσεων Έστω F : D R R µια ( τουλάχιστον ) C συνάρτηση ορισµένη στο ανοικτό D x, y D F x, y = Ενδιαφερόµαστε για την ύπαρξη µοναδικής και ώστε διαφορίσιµης συνάρτησης f ορισµένης

Διαβάστε περισσότερα