Κεφάλαιο 35 Εισαγωγική προεγχειρητική ακτινοθεραπεία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κεφάλαιο 35 Εισαγωγική προεγχειρητική ακτινοθεραπεία"

Transcript

1 Κεφάλαιο 35 Εισαγωγική προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Γ. Σαρρής Ν. Μπουντούρογλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Ακτινοθεραπεία στην θεραπεία των κακοήθων όγκων μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνη με σκοπό την ίαση αποκλειστική ή ριζική ακτινοθεραπεία ή με σκοπό την ανακούφιση του ασθενούς παρηγορητική ακτινοθεραπεία. Πολύ συχνά και ειδικά τα τελευταία 20 χρόνια εφαρμόζεται σε συνδυασμό με μία ή περισσότερες ογκολογικές θεραπείες όπως χειρουργική, χημειοθεραπεία, ορμονοθεραπεία, ανοσοθεραπεία και πιο πρόσφατα με μοριακά στοχευμένες θεραπείες. Όταν η Ακτινοθεραπεία συνδυάζεται με την χειρουργική δύναται να εφαρμοσθεί πριν ή μετά την χειρουργική επέμβαση προεγχειρητική ή μετεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Σε κάποιες λιγότερο συχνές περιπτώσεις μπορεί να εφαρμοσθεί και διεγχειρητικά. Όταν συνδυάζεται με χημειοθεραπεία δύναται να εφαρμοσθεί σαν βασική θεραπευτική αντιμετώπιση, όπως π.χ. σε καρκίνους ρινοφάρυγγα, καρκίνους του πρωκτού κ.α. Ο συνδυασμός ακτινοχημειοθεραπείας εφαρμόζεται σε πολλές περιπτώσεις προ ή μετεγχειρητικά. Είναι γνωστό ότι πολύ συχνά η θεραπεία ορισμένων όγκων με μόνη χειρουργική ή μόνη ακτινοθεραπεία δεν προσφέρει ιδιαίτερα ικανοποιητικά αποτελέσματα. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος για τον οποίον το ενδιαφέρον και η 605 έρευνα εστράφη, και ορθώς όπως αποδείχθηκε από τα αποτελέσματα, στον συνδυασμό των δύο αυτών θεραπειών. Επειδή η Ακτινοθεραπεία στηρίζεται εκτός των άλλων κυρίως στην εμπειρία που αποκτήθηκε στα 110 περίπου χρόνια εφαρμογής της αξίζει να σημειωθεί ότι προσπάθειες συνδυασμού ακτινοθεραπείας χειρουργικής αναφέρονται πολύ ενωρίς, λίγα χρόνια μετά την ανακάλυψη των ακτίνων Χ το 1895 (η δημοσίευση της ανακάλυψης του Roentgen έγινε στις 29 Ιανουαρίου του 1896). Ειδικά κατά την δεκαετία 1930 ο συνδυασμός αυτός (βασικά προεγχειρητική ενδοκοιλοτική βραχυθεραπεία) χρησιμοποιήθηκε κυρίως στην θεραπεία του καρκίνου του ενδομητρίου η λεγόμενη «μέθοδος Packing» του HEYMAN με ποσοστά επιβίωσης που έφθαναν το 60% 1,2 (εικόνα 1). Τα ποσοστά επιβίωσης ασθενών με καρκίνο του ενδομητρίου που αντιμετωπίζονταν μόνο με Ακτινοθεραπεία κατά τα έτη έφθαναν το 33%, και των επιλεγμένων ασθενών που αντιμετωπίζονταν μόνο με χειρουργική το 41%. Στα χρόνια που ακολούθησαν παράλληλα με την αυξανόμενη κλινική εμπειρία, που κατέδειξε τους περιορισμούς των δύο αυτών μεθόδων, όταν χρησιμοποιούνται χωριστά, αναδείχθηκαν και οι δυνατότητες που προέκυπταν από τον συνδυασμό τους 3 6. Οι πειραματισμοί και

2 η πρόοδος στην Ακτινοθεραπεία και βιολογία του καρκίνου, διεύρυναν τις θεωρητικές βάσεις αυτού του συνδυασμού και επηρέασαν σημαντικά την κλινική πράξη. Εικόνα 1. Ακτινογραφία κολπικού κυλίνδρου και ενδομητρικού «packing» του Heyman Θεωρητικές αρχές του συνδυασμού ακτινοθεραπείας χειρουργικής και κλινική εμπειρία Ακτινοθεραπεία και χειρουργική είναι μέθοδοι που στοχεύουν κυρίως στον τοπικό περιοχικό έλεγχο της νόσου. Η χειρουργική δύναται να αφαιρέσει ακόμη και ιδιαίτερα μεγάλους όγκους, ενώ σε ανάλογες περιπτώσεις ακόμη και πολύ υψηλές δόσεις ακτινοθεραπείας ενδεχομένως θα απετύγχαναν. Αντίθετα οι μικροσκοπικές εναποθέσεις γύρω από τον πρωτοπαθή όγκο και από τους περιοχικούς λεμφαδένες μπορούν να εκριζωθούν αποτελεσματικά ακόμη και με μέτριες δόσεις ακτινοθεραπείας και κυρίως με ελάχιστες παρενέργειες των γύρω φυσιολογικών ιστών. Τα θεωρητικά συμπεράσματα σχετικά με την ύπαρξη μιας ιδιαίτερα στενής σχέσης μεταξύ δόσης ακτινοθεραπείας, τοπικού ελέγχου και αριθμού κλωνογόνων κυττάρων (μέγεθος όγκου) έχουν επιβεβαιωθεί στην κλινική πράξη από τον Fletcher και άλλους 7 πριν από πολλά χρόνια και α ποτέλεσαν την βάση επάνω στην οποία στηρίχθηκε ο συνδυασμός ακτινοθεραπείας χειρουργικής. Όταν η Ακτινοθεραπεία εφαρμόζεται προεγχειρητικά ή κατευθύνεται σε ι στούς που δεν έχουν υποστεί αλλοιώσεις μετεγχειρητικά, δόσεις των 45 περίπου Gy με κλασσική κλασματοποίηση είναι επαρκείς, δύνανται δηλαδή να εκριζώσουν πλέον του 90% της μικροσκοπικής νόσου. Όταν η Ακτινοθεραπεία εφαρμόζεται μετεγχειρητικά σε ιστούς που έ χουν διαταραχθεί από την χειρουργική επέμβαση η δόση πρέπει να αυξηθεί μέχρι τα 60 Gy 8,9 περίπου για να επιτευχθεί το ίδιο αποτέλεσμα (πίνακας 1). Πίνακας 1. Τοπικός έλεγχος σύμφωνα με το μέγεθος του όγκου και τη δόση της χορηγηθείσας ακτινοβολίας στον καρκίνο κεφαλής τραχήλου Δόση Gy (10 Gy/εβδομάδα) Ποσοστό ελέγχου για διάφορους καρκίνους 50 >90% για υποκλινική τραχηλική λεμφαδενική νόσο. 50% για τραχηλικούς λεμφαδένες μεγέθους 2 3 εκ % για Τ1 νόσο στο φάρυγγα και λάρυγγα. 50% για Τ3 Τ4 νόσο στις αμυγδαλές % για τραχηλικούς λεμφαδένες μεγέθους 1 3 εκ. 70% για τραχηλικούς λεμφαδένες μεγέθους 3 5 εκ. Fletcher GH, Shukovsky LJ. J Radiol Electrol 1975;56: Η ερμηνεία του φαινομένου αυτού δεν είναι απόλυτα σαφής. Η κλασσική εξήγηση της παρουσίας υποξαιμικών κυττάρων, που είναι σχετικά ακτινοάντοχα, 606

3 607 στις διαταραγμένες χειρουργικά περιοχές, είναι μία λογική εξήγηση. Πιθανότατα όμως οφείλεται σε επιταχυνόμενο επαναπληθυσμό κλονογενών κυττάρων (clonogen repopulation) μετά την χειρουργική εξαίρεση 10,11. Ο συνδυασμός ακτινοθεραπείας και χειρουργικής δύναται να επιτύχει ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά τοπικού ελέγχου με ελάχιστες ανατομικές παραμορφώσεις και δυσλειτουργίες. Όταν ο στόχος των δύο αυτών θεραπευτικών μεθόδων, δηλαδή ο τοπικοπεριοχικός έλεγχος, επιτυγχάνεται σημαίνει ότι εκριζώνεται μόνιμα ο πρωτοπαθής όγκος και η περιοχική λεμφαδενική μεταστατική νόσος. Είναι επομένως απόλυτα αναγκαία προϋπόθεση για να επιτευχθεί η ίαση. Αντίθετα σε περίπτωση αποτυχίας όχι μόνον δεν επιτυγχάνεται ίαση αλλά ο ασθενής θα αντιμετωπίσει ιδιαίτερα δυσάρεστα και σοβαρά τοπικο περιοχικά προβλήματα με μοιραία ενδεχομένως κατάληξη. Σήμερα πλέον γνωρίζομε ότι ο συνδυασμός Ακτινοθεραπείας και χειρουργικής δύναται να αυξήσει την ελεύθερη νόσου επιβίωση και τα ποσοστά ίασης σε πολλούς όγκους όπως π.χ. γυναικολογικός καρκίνος, καρκίνος του πνεύμονα, λάρυγγος και κεφαλής τραχήλου γενικότερα. Επειδή ο συνδυασμός αυτός στοχεύει σε τοπικο περιοχικό έλεγχο της νόσου αντιλαμβανόμεθα γιατί στον συνδυασμό αυτό συχνά προστίθεται και η χημειοθεραπεία, η οποία δύναται, ε κτός των άλλων, να εξολοθρεύσει καρκινικά κύτταρα και πέραν των χειρουργικών και ακτινοθεραπευτικών ορίων. Η επιτυχία από την εφαρμογή Χημειοθεραπείας ή και Ακτινοθεραπείας μετά την χειρουργική επέμβαση με αύξηση της ελεύθερης νόσου επιβίωσης και των ποσοστών ίασης σε πολλές περιπτώσεις όπως π.χ. καρκίνος μαστού, καρκίνος παχέος εντέρου (Dukes B2, C), και ορθοσιγμοειδούς, εκτεταμένος καρκίνος ουροδόχου κύστεως, ώθησε στην χρήση της χημειοθεραπείας ή και Ακτινοθεραπείας πριν την χειρουργική ε πέμβαση εισαγωγική (induction) ή προεγχειρητική (neoadjuvant preoperative) θεραπεία. Αυτή η θεραπευτική προσέγγιση αύξησε την επιβίωση σε πολλές ε πίσης περιπτώσεις όπως φλεγμονώδης και προχωρημένος καρκίνος του μαστού, στον καρκίνο του πνεύμονα st IIIA και ΙΙΙβ, καρκίνο ρινοφάρυγγος και σε καρκίνους της ουροδόχου κύστεως. Έτσι σήμερα σε πολλές περιπτώσεις η Ακτινοθεραπεία δύναται να εφαρμοσθεί προ ή μετεγχειρητικά μόνη της ή σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία. Το ενδιαφέρον είναι ότι πολύ συχνά υπάρχουν αρκετοί λόγοι για τους οποίους θα μπορούσε να επιλεγεί η μια ή η άλλη θεραπευτική προσέγγιση. Είναι επομένως οπωσδήποτε ωφέλιμο, να γνωρίζομε τα πλεονεκτήματα και τους περιορισμούς και των δύο αυτών θεραπευτικών σχεδιασμών. Στην πράξη πάντως η απόφαση για την επιλογή της σειράς με την οποία θα εφαρμοσθεί ο συνδυασμός ακτινοθεραπείας χειρουργικής θα εξαρτηθεί κυρίως από την κλινική εμπειρία και τον τύπο του καρκίνου που καλούμεθα να αντιμετωπίσουμε. Πλεονεκτήματα της προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας είναι: Δύναται να εξολοθρεύσει την πιθανή μικροσκοπική ή υποκλινική νόσο πέραν των χειρουργικών ορίων. Μειώνει την πιθανότητα «εμφύτευσης» καρκινικών κυττάρων, με την ε

4 608 λάττωση του αριθμού των βιώσιμων (viable) καρκινικών κυττάρων, μέσα στο χειρουργικό πεδίο. «Αποστειρώνει» λεμφαδενικές μεταστατικές εναποθέσεις εκτός χειρουργικού πεδίου. Ελαττώνει την δυνατότητα διασποράς κλονογόνων καρκινικών κυττάρων που θα μπορούσαν να προκαλέσουν απομακρυσμένες μεταστάσεις. Μειώνει το «καρκινικό φορτίο» πριν την χειρουργική εξαίρεση και αυξάνει την χειρουργησιμότητα ενός όγκου. Επειδή εφαρμόζεται σε περιοχές που δεν έχουν διαταραχθεί από την χειρουργική επέμβαση, και επομένως η οξυγόνωση των ιστών είναι ικανοποιητική, μπορεί να χορηγηθεί με μικρότερες δόσεις και επομένως με λιγότερες παρενέργειες. Πιθανοί περιορισμοί της προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας είναι: Σε πολλές περιπτώσεις η χειρουργική εφαρμόζεται περίπου 4 εβδομάδες μετά το πέρας της Ακτινοθεραπείας και επομένως οι ασθενείς με θετικά χειρουργικά όρια θα πρέπει να αντιμετωπισθούν με ακτινοθεραπεία «Split course» που είναι λιγότερο αποτελεσματική. Αύξηση των χειρουργικών παρενεργειών 12,13. Επειδή οι ασθενείς που υποβάλλονται σε προεγχειρητική Ακτινοθεραπεία δεν έχουν βέβαια επιλεγεί βάσει μίας επιμελούς χειρουργικής σταδιοποίησης, αλλά με άλλα κριτήρια, πιθανότατα κάποιοι από αυτούς τους ασθενείς δεν ήταν α παραίτητο να υποβληθούν και σε ακτινοθεραπεία. Πλεονεκτήματα της μετεγχειρητικής α κτινοθεραπείας είναι: Επειδή με την χειρουργική εξαίρεση η έκταση της νόσου καθίσταται επακριβώς γνωστή η ακτινοθεραπεία θα σχεδιασθεί έτσι ώστε να περικλείει μόνον τις περιοχές που κρίνεται απαραίτητο να ακτινοβοληθούν. Με την χειρουργική επέμβαση γνωρίζομε την πιθανή ύπαρξη θετικών ή «κοντινών» χειρουργικών ορίων, και επομένως γνωρίζομε την περιοχή που χρήζει συμπληρωματικής δόσης «boost dose» ακτινοθεραπείας. Ειδικά δε όταν έχουν τοποθετηθεί χειρουργικά clips το έργο του ακτινοθεραπευτή είναι σημαντικά πιο εύκολο και ακριβές. Με την χειρουργική επέμβαση έχομε όλες τις αναγκαίες παθολογοανατομικές πληροφορίες για μία ενδεχόμενη και εξατομικευμένη ακτινοθεραπεία δεν υποβάλλονται σε Ακτινοθεραπεία α σθενείς που δεν χρειάζονται να υποβληθούν σε Ακτινοθεραπεία. Δεν έχομε αύξηση των χειρουργικών επιπλοκών. Πιθανοί περιορισμοί της μετεγχειρητικής ακτινοθεραπείας είναι: Καθυστέρηση στην έναρξη της ακτινοθεραπείας λόγω χειρουργικών επιπλοκών, μπορεί να σημαίνει επαναπληθυσμό κλονογόνων κυττάρων αλλά και υποτροπή. Οι δόσεις της ακτινοθεραπείας είναι συνήθως μεγαλύτερες και ενδεχομένως και τα πεδία της ακτινοθεραπείας, διότι πρέπει να περιλαμβάνουν όλη την περιοχή της χειρουργικής κοίτης και τους περιοχικούς λεμφαδένες. Η χειρουργική επέμβαση είναι δυνατόν να δημιουργήσει συμφύσεις και να προκαλέσει καθήλωση οργάνων μέσα στα πεδία της ακτινοθεραπείας, με αύξηση των παρενεργειών. Π.χ. αύξηση των εντερικών επιπλοκών διότι το λεπτό έντερο μπορεί να παραμένει καθηλωμένο στην πύελο έτσι ώστε το ίδιο τμήμα

5 ρουργικές επιπλοκές αυξάνουν σε πολχαιοποιημένες πολυκεντρικές (NCI 609 λές περιπτώσεις όταν δίδονται προεγχειρητικά δόσεις των Gy με κλασσική κλασματοποίηση. Γι αυτό τον λόγο είναι συχνά αναγκαία η τροποποίηση των χειρουργικών τεχνικών και απαιτείται ανάλογη χειρουργική εμπειρία. Μεγάλη προσοχή επίσης απαιτείται από τον χειρουργό όταν πρόκειται για ασθενείς που έχουν ήδη προγραμματισθεί για μετεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Όσον αφορά στις όψιμες παρενέργειες φαίνεται ότι αυξάνουν ακόμη και σε ασθενείς που υποβλήθηκαν σε χαμηλής δόσης υποκλασματοποιημένη ακτινοθεραπεία π.χ. για καρκίνο του ορθού με χρόνιες παρενέργειες στην εντερική λειτουργία 16. Σε κάθε περίπτωση η Ακτινοθεραπεία προ ή μετεγχειρητικά πρέπει να σχεδιάζεται με ιδιαίτερη προσοχή σαν να ε πρόκειτο για ριζική αποκλειστική α κτινοθεραπεία έστω και αν οι δόσεις που χρησιμοποιούνται είναι μικρότερες, ώ στε να αποφευχθούν οι οξείες αλλά κυρίως οι χρόνιες (όψιμες) παρενέργειες. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗΣ ΠΡΟ ΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΜΗ ΜΙΚΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΚΑΡ ΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Μελέτες προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας, μόνης, στον χειρουργήσιμο αλλά και ανεγχείρητο καρκίνο του πνεύμονα απέτυχαν να επιδείξουν αύξηση της επιβίωσης. Η πρώτη αναφορά προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας για ΜΜΚΠ οφείλεται στον Bromley και Szur 17 το Ακολούθησαν και άλλες τυχαιοποιημένες μελέτες με τα ίδια πενιχρά αποτελέσματα 18. Τελικά το 1975 δημοσιεύθηκαν 2 ξεχωριστές αλλά ενσωματωμένες τυ του να ακτινοβολείται καθημερινά. Στις περισσότερες των περιπτώσεων από τα μέχρι τώρα αποτελέσματα δεν είναι εύκολο να εξαχθούν ακριβή συμπεράσματα σχετικά με μία πιθανή υ περοχή της προεγχειρητικής (preoperative induction neoadjuvant) ακτινοθεραπείας ή της μετεγχειρητικής (adjuvant postoperative) ακτινοθεραπείας. Είναι πολύ λίγες οι κλινικές μελέτες (και αφορούν κυρίως σε καρκίνους ορθού, κεφαλής τραχήλου, ουροδόχου κύστεως και σαρκώματα μαλακών μορίων) στις ο ποίες έγινε κατευθείαν σύγκριση μεταξύ προεγχειρητικής και μετεγχειρητικής ακτινοθεραπείας και τα αποτελέσματά τους ήταν αρκετά αντιφατικά. Εκτός από τον καρκίνο κεφαλής και τραχήλου 14,15, βασικά μόνον στον καρκίνο του ορθού 13 έγινε σύγκριση προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας και μετεγχειρητικής ακτινοθεραπείας σε μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες και εδώ, αντίθετα από τα αποτελέσματα των μελετών για τον καρκίνο κεφαλής και τραχήλου, τα αποτελέσματα ήσαν υπέρ της προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας. Επιπλοκές παρενέργειες Σχετικά με τις επιπλοκές της συνδυασμένης θεραπείας, όταν η Ακτινοθεραπεία συνδυάζεται με την χειρουργική οι παρενέργειες επιπλοκές οξείες αλλά και όψιμες μπορεί να είναι περισσότερες από αυτές που προκαλούν οι δύο αυτές θεραπείες όταν εφαρμόζονται χωριστά. Συνήθως η υποκλασματοποιημένη προεγχειρητική ακτινοθεραπεία φαίνεται ότι δεν προκαλεί αύξηση των άμεσων χειρουργικών επιπλοκών (π.χ. 5 συνεδρίες των 400 CGy ή 500 CGy προεγχειρητικά για τον καρκίνο του ορθού). Αντίθετα φαίνεται ότι οι άμεσες χει

6 USA) μελέτες 19 σχετικά με την εφαρμογή της προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας τόσο στον χειρουργήσιμο όγκο όσο και στον ανεγχείρητο καρκίνο του πνεύμονα που δεν απέδειξαν καμμία σημαντική αύξηση στην επιβίωση. Αποδεικνύεται έτσι, ότι η ακτινοθεραπεία σαν μόνη εισαγωγική θεραπεία δεν έχει θέση στην θεραπευτική αντιμετώπιση του οριακά χειρουργήσιμου ή ανεγχείρητου καρκίνου πνεύμονα σταδίου IIIA και ΙΙΙΒ. Οι περισσότερες μελέτες σήμερα αφορούν στην εφαρμογή προεγχειρητικής ταυτόχρονης χημειο ακτινοθεραπείας 20. Πράγματι φαίνεται ότι από τον συνδυασμό ταυτόχρονης «neoadjuvant» ακτινοθεραπείας χημειοθεραπείας έχομε κάποια ελπιδοφόρα αποτελέσματα, έχει δε το πλεονέκτημα αυτός ο συνδυασμός της μέγιστης συνέργιας μεταξύ των δύο θεραπευτικών προσεγγίσεων και την ελάχιστη καθυστέρηση στην εφαρμογή του 21 (πίνακας 2). Πίνακας 2. Προεγχειρητική (neoadjuvant) σύγχρονη χημειο ακτινοθεραπεία στον καρκίνο του πνεύμονα (κλασική κλασματοποίηση της ΑΚΘ). Συγγραφέας Ποσοστό χειρουργικής αφαίρεσης % Τριετής επιβίωση % Faber et al Welden et al Strauss et al (5ετής επιβίωση) SWOG Langer et al Law et al Σχετικά με την συνδυασμένη προεγχειρητική ακτινοθεραπεία για ασθενείς st IIIA (Ν2) ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μία σημαντική μελέτη (updated results of North America intergroup trial 0139 RTOG 9309) που παρουσιάσθηκε στο ASCO Σε αυτήν την μελέτη 22 έγινε σύγκριση ταυτόχρονης ακτινοχημειοθεραπείας με ταυτόχρονη ακτινοχημειοθεραπεία α κολουθούμενη από χειρουργική. Αρχική ανάλυση απέδειξε σημαντικά καλύτερη ελεύθερης υποτροπής επιβίωση (progression free survival PFS) για την ομάδα της προεγχειρητικής ακτινο χημειοθεραπείας, αλλά όχι και στατιστικά σημαντική αύξηση της συνολικής επιβίωσης (overall survival OS). Η πενταετής επιβίωση ήταν, για N0 status κατά την χειρουργική επέμβαση 41%, και για Ν1 Ν3 24%. Διαφαίνεται από τις μέχρι τώρα μελέτες ότι, όταν η προεγχειρητική ακτινοθεραπεία στον συνδυασμό με χημειοθεραπεία εφαρμόζεται με υπερκλασματοποίηση τα ποσοστά εγχειρησιμότητας είναι πολύ υψηλά 23 (πίνακας 3). Πίνακας 3. Προεγχειρητική (neoadjuvant) σύγχρονη χημειο ακτινοθεραπεία στον καρκίνο του πνεύμονα (υπερκλασματοποίηση της ΑΚΘ). Συγγραφέας Ποσοστό χειρουργικής αφαίρεσης % Τριετής επιβίωση % Choi et al. 81 (IIIa N2) 37 Grunenwald et al Eberhardt et al (IIIa) 26 (IIIb) Choi et al. 52 (IIIb) 54 Όσον αφορά στους όγκους Pancoast (Superior sulcus tumor), σήμερα η συνήθης θεραπευτική αντιμετώπιση περιλαμβάνει προεγχειρητική χημειο ακτινοθεραπεία (δόση 45 Gy) και χειρουργική εξαίρεση μετά 3 4 εβδομάδες. Η θεραπευτική αυτή προσέγγιση (Phase II, SWOG protocol) κατέδειξε ποσοστό 2ετούς επιβίωσης που φθάνει το 55%

7 611 Μόνο προεγχειρητική ακτινοθεραπεία έχει χρησιμοποιηθεί σε μία σειρά από μελέτες, στις οποίες η 5ετής επιβίωση κυμαίνεται μεταξύ 20 34% 25. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗΣ ΠΡΟΕΓ ΧΕΙΡΗΤΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Μη φλεγμονώδης τοπικά προχωρημένος καρκίνος του μαστού Η ακτινοθεραπεία μπορεί να εφαρμοσθεί σε ορισμένες περιπτώσεις προεγχειρητικά στον μη φλεγμονώδη τοπικά προχωρημένο καρκίνο του μαστού. Για ανεγχείρητους Τ3 και Τ4 όγκους η τοπικο περιοχική ακτινοθεραπεία εφαρμόζεται μετά την αρχική χημειοθεραπεία ή ορμονοθεραπεία και συχνά ακολουθεί η χειρουργική επέμβαση. Η ιδανική τοπική θεραπεία στον μη φλεγμονώδη τοπικά προχωρημένο καρκίνο του μαστού δεν έχει καθορισθεί επακριβώς. Ασθενείς που παρουσιάζουν πλήρη ανταπόκριση στην αρχική θεραπεία, ειδικά αν αυτή επιβεβαιώνεται από επαναλαμβανόμενη βιοψία δύνανται να α ντιμετωπισθούν με μόνη ακτινοθεραπεία. 26,27 Αν η νόσος δεν ανταποκριθεί σημαντικά, στα περισσότερα κέντρα αποφασίζεται μαστεκτομή και μετεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Σημαντική αναδρομική ανασκόπηση (Mallinckrodt Institute) 28 απέδειξε μία αύξηση της επιβίωσης όταν η μαστεκτομή εφαρμόζεται μετά την ακτινοθεραπεία σαν μέρος της θεραπευτικής α ντιμετώπισης για τον τοπικά προχωρημένο καρκίνο του μαστού. Γενικά αν το ζητούμενο δεν είναι η διατήρηση του μαστού στην θεραπευτική αντιμετώπιση του τοπικά προχωρημένου καρκίνου του μαστού, η μαστεκτομή μπορεί να εφαρμοσθεί με ασφάλεια σε ασθενείς που παρουσίασαν πλήρη ή σχεδόν πλήρη ανταπόκριση μετά την εισαγωγική χημειοθεραπεία. Για ασθενείς που παρουσίασαν μερική ανταπόκριση η μαστεκτομή προτείνεται να συμπεριλαμβάνεται στον θεραπευτικό χειρισμό. Φλεγμονώδης καρκίνος του μαστού Η Ακτινοθεραπεία επίσης μπορεί να εφαρμοσθεί προεγχειρητικά σε αρκετές περιπτώσεις φλεγμονώδους καρκίνου του μαστού. Συνήθως ο φλεγμονώδης (Τ4d) καρκίνος του μαστού αντιμετωπίζεται αρχικά με χημειοθεραπεία και α κολούθως με κάποια τοπική θεραπευτική αντιμετώπιση. Η ανάγκη εφαρμογής χημειοθεραπείας στον φλεγμονώδη καρκίνο του μαστού είναι αναμφίβολη και είναι αποδεκτή ως η αρχική θεραπεία εκλογής. Η πιθανότητα ανταπόκρισης στη χημειοθεραπεία ανέρχεται και στον φλεγμονώδη καρκίνο στο 80 90%. Όσον αφορά στην τοπική θεραπεία που ακολουθεί μετά την χημειοθεραπεία, σε πολλές μελέτες έχει χρησιμοποιηθεί μόνη ακτινοθεραπεία, σε ασθενείς με κλινική α νταπόκριση αποδεδειγμένη και ιστολογικά. Αν εφαρμοσθεί μόνη ακτινοθεραπεία η δόση που απαιτείται είναι αρκετά υψηλή, περίπου 60 Gy. Αυτό συμβαίνει επειδή συχνά στον φλεγμονώδη καρκίνο είναι δύσκολο να καθορισθεί επακριβώς η περιοχή στην οποία θα εφαρμοσθεί η συμπληρωματική δόση και είναι ωφέλιμο επομένως να ακτινοβολείται ολόκληρος ο μαστός με υψηλή δόση. Αν βέβαια είναι δυνατόν θα δοθεί σε μικρότερη περιοχή συμπληρωματική δόση με φωτόνια ή ηλεκτρόνια. Σε πολλές μελέτες εφαρμόζεται μετά

8 την αρχική χημειοθεραπεία μία πιο επιθετική τοπική θεραπευτική αντιμετώπιση 29 με μαστεκτομή και ακολούθως τοπικο περιοχική ακτινοθεραπεία. Υπάρχουν ενδείξεις ότι μεγαλύτερες δόσεις ακτινοθεραπείας ελαττώνουν την πιθανότητα υποτροπής 30. Στον φλεγμονώδη καρκίνο του μαστού η ενσωμάτωση στον θεραπευτικό σχεδιασμό διαφόρων ογκολογικών θεραπειών αύξησε την 5ετή επιβίωση από το 0 10%, στο 30 50% 30,31. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ ΚΑΙ ΣΤΟΜΑΧΟΥ Καρκίνος του οισοφάγου Η μόνη μελέτη που έχει αποδείξει σημαντική βελτίωση της επιβίωσης ήταν η Σκανδιναβική μελέτη των Nygaart και 612 συνεργατών. Στην πραγματικότητα δεν επρόκειτο για μόνη προεγχειρητική α κτινοθεραπεία αλλά για πρoεγχειρητική συνδυασμένη θεραπεία σε ασθενείς με χειρουργήσιμο καρκίνωμα 32 οισοφάγου. Αντίθετα η πρόσφατη μετα ανάλυση από την ομάδα Oesophageal Cancer Collaborative group δεν κατέδειξε μία σαφή αύξηση της επιβίωσης με προεγχειρητική ακτινοθεραπεία 33 όπως και 6 τυχαιοποιημένες μελέτες στο παρελθόν προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας για α σθενείς με κλινικά χειρουργήσιμη νόσο. Σημαντικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν 4 τυχαιοποιημένες μελέτες (πίνακας 4) σύγκρισης προεγχειρητικής συνδυασμένης θεραπείας με μόνη χειρουργική για ασθενείς με κλινικά χειρουργήσιμη νόσο 34. Πίνακας 4. Τυχαιοποιημένες μελέτες προεγχειρητικής συνδυασμένης χημειο ακτινοθεραπείας στον καρκίνο του οισοφάγου Μελέτη N Ιστολ.Τύπος Θεραπεία Παθολ/κη Πλήρης Ύφεση Urba et al % Αδενο/μα 25% Πλακώδες Walsh et al % Αδενο/μα Bosset et al % Αδενο/μα Burnmeister et al % Αδενο/μα Προεγχ. ΧΜΘ/ΑΚΘ Χειρουργείο Διάμεση επιβίωση (μήνες) 3 χρόνια % Τοπική υποτροπή % * 19** Προεγχ. ΧΜΘ/ΑΚΘ 25 16** 32** Χειρουργείο Προεγχ. ΧΜΘ/ΑΚΘ Χειρουργείο Προεγχ. ΧΜΘ/ΑΚΘ 22 Χειρουργείο 19 * P= Στατιστικά σημαντικό, ** P= Στατιστικά μη σημαντικό Καρκίνος του στομάχου Όσον αφορά στον καρκίνο του στομάχου μόνο μία μεγάλη τυχαιοποιημένη μελέτη από το Πεκίνο με συνολικά 370 ασθενείς απέδειξε σημαντική αύξηση της επιβίωσης και του τοπικού ελέγχου με την εφαρμογή της προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας 35. Χρειάζονται τυχαιοποιημένες μελέτες και στις δυτικές κοινωνίες ώστε να επιβεβαιωθεί αυτό το αποτέλεσμα. Επειδή ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν τα

9 αποτελέσματα της προεγχειρητικής Επίσης Γιαπωνέζικη μελέτη με 22 α συνδυασμένης ακτινοχημειοθεραπείας σθενείς 40 αναφέρει αύξηση της εγχειρισημότητας. σε αδενοκαρκινώματα της γαστροοισοφαγικής συμβολής η συνδυασμένη αυτή θεραπεία επεκτάθηκε και στον καρκίνο του στομάχου 36. Σήμερα φαίνεται απόλυτα δικαιολογημένη, χωρίς βέβαια να πρόκειται για Σε γενικές γραμμές όμως προεγχειρητική ακτινοθεραπεία μόνη ή σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία δεν χρησιμοποιείται ιδιαίτερα σήμερα, αντίθετα υ πάρχει κάποιο ενδιαφέρον για εφαρμογή τη standard θεραπευτική αντιμετώπιση, προεγχειρητικής χημειοθεραπείας ή εφαρμογή προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας χημειοθεραπείας, σε αδενοκαρκινώματα Τ2 με θετικούς λεμφαδένες της γαστροοισοφαγικής συμβολής και του στομάχου. Σε αυτήν την περίπτωση συνιστάται η εφαρμογή διαγνωστικής λαπαροσκόπησης πριν την έναρξη της θεραπείας ώστε να αποκλεισθούν ασθενείς με περιτοναϊκές ή ηπατικές μεταστάσεις που είχαν διαφύγει του προηγούμενου απεικονιστικού διαγνωστικού ελέγχου 37. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗΣ ΠΡΟΕΓ ΧΕΙΡΗΤΙΚΗΣ ΑΚΤΟΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ Μελέτες προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας για τον καρκίνο του παγκρέατος είναι μάλλον σπάνιες και συνήθως πρόκειται για μικρές σειρές όπως η μελέτη των Pilepich και Miller που περιελάμβανε 17 ασθενείς 38. Εξ αυτών οι 16 ασθενείς είχαν κριθεί ανεγχείρητοι λόγω επέκτασης δια μέσου της κάψας του οργάνου. Έλαβαν προεγχειρητικά Gy με κλασσική κλασματοποίηση. Από τους 11 ασθενείς που επανασταδιοποιήθηκαν οι 6 υποβλήθηκαν σε ριζική εκτομή. Οι 2 παρέμεναν ελεύθεροι νόσου για 5 χρόνια. Στη μελέτη του Jessup 39 με 16 ασθενείς χρησιμοποιήθηκε προεγχειρητική εξωτερική ακτινοθεραπεία και 5 Fu, 2 ασθενείς υποβλήθηκαν σε χειρουργική εξαίρεση. (GNANT Πανεπιστήμιο Βιέννης). Πράγματι από τις μέχρι τώρα μελέτες διαφαίνεται ότι η προεγχειρητική χημειοθεραπεία προσφέρει σημαντική όσον αφορά στον τοπικό έλεγχο αλλά όχι όσον αφορά στην επιβίωση. Δεν υπάρχει μελέτη φάσης ΙΙΙ σύγκρισης προεγχειρητικής και μετεγχειρητικής θεραπείας ώστε να καθορισθεί η επίδραση της συνδυασμένης θεραπείας στην επιβίωση και στον τοπικό και συστηματικό έλεγχο σε ασθενείς με χειρουργήσιμους καρκίνους του παγκρέατος. Επομένως φαίνεται απολύτως δικαιολογημένο, οι ασθενείς να ενημερώνονται σχετικά με την νόσο και την δυσμενή πρόγνωση αυτής, και γενικά να ενθαρρύνεται η εισαγωγή τους σε τυχαιοποιημένες μελέτες εκτίμησης νέων χημειοθεραπευτικών παραγόντων και νέων χημειοακτινοθεραπευτικών πρωτοκόλλων. Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι σε καμία από τις μελέτες προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας δεν αναφέρθηκαν σοβαρές οξείες ή όψιμες παρενέργειες. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗΣ ΠΡΟ ΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΟΡΘΟΥ ΚΑΙ ΟΡΘΟΣΙΓΜΟΕΙΔΟΥΣ Είναι γνωστό ότι η χειρουργική είναι θεραπεία εκλογής για τον καρκίνο του ορθού, με ποσοστά 5ετούς επιβίωσης από 73 έως 94%, από 60 έως 82% και από 17 έως 33% για Dukes A, B και C στάδια 613

10 αντίστοιχα. Η χειρουργική τεχνική είναι ιδιαίτερα καθοριστική ως προς την έκβαση, κυρίως όσον αφορά στον τοπικό έλεγχο της νόσου. Παρά την σημαντική βελτίωση των χειρουργικών τεχνικών (total mesorectal resection) τα ποσοστά τοπικής υποτροπής στις περισσότερες μελέτες είναι της τάξεως του 20% και πλέον. Η Ακτινοθεραπεία είναι σε θέση να ελαττώσει αυτά τα ποσοστά κατά 25 ως 50% 41 και σύμφωνα με σχετικά πρόσφατες ενδείξεις 42 αυξάνει την επιβίωση όταν συνδυάζεται με χειρουργική εξαίρεση. Στον καρκίνο του ορθού η ακτινοθεραπεία μπορεί να εφαρμοσθεί προεγχειρητικά ή μετεγχειρητικά. Υπάρχουν αρκετές ενδείξεις ότι η προεγχειρητική ακτινοθεραπεία είναι περισσότερο αποτελεσματική, πιθανότατα διότι εφαρμόζεται σε περιοχές που δεν έχουν διαταραχθεί χειρουργικά, με καλύτερη οξυγόνωση και επομένως μεγαλύτερη κυτταρική ακτινοευαισθησία. Φαίνεται επίσης ότι προκαλεί λιγότερες οξείες παρενέργειες από το λεπτό έντερο για λόγους που έχουν ήδη αναφερθεί. Το βασικό μειονέκτημα της προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας είναι η πιθανή υπερθεραπεία (over treatment) ασθενών αρχικών σταδίων (T1 T2,N0) ή με μη διαγνωσμένη μεταστατική νόσο. Οι διαγνωστικές τεχνικές που εφαρμόζονται όμως σήμερα βοηθούν στην ορθή επιλογή των ασθενών και ελαττώνουν τη πιθανότητα υπερθεραπείας (διορθικό υ περηχογράφημα, MRI). Συνολικά έχουν δημοσιευθεί 12 σύγχρονες τυχαιοποιημένες μελέτες προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας για κλινικά χειρουργήσιμο καρκίνο ορθού 43, στις ο ποίες η ακτινοθεραπεία εφαρμόσθηκε με μέτριες ή χαμηλές δόσεις. Σχεδόν σε 614 όλες τις μελέτες απεδείχθη ότι η ακτινοθεραπεία ελαττώνει την πιθανότητα τοπικής υποτροπής. Σε μερικές από αυτές διαφαίνεται και κάποια αύξηση της επιβίωσης. Μόνον η Swedish rectal cancer trial αναφέρει μία σημαντική αύξηση της επιβίωσης 42. Δύο μετά αναλύσεις που ακολούθησαν κατέληξαν σε αντιφατικά συμπεράσματα 44,45. Η πλέον πρόσφατη τυχαιοποιημένη μελέτη προεγχειρητικής Ακτινοθεραπείας με ανάλογο σύντομο σχήμα ακτινοθεραπείας σε κλινικά χειρουργήσιμο (T1 3) καρκίνο ορθού, Dutch CKVO trial, δεν απέδειξε αύξηση της επιβίωσης μεταξύ της ομάδας της προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας και αυτής που υποβλήθηκε μόνον σε TMR (total mesorectal resection) 46. Σχήμα 1. Πρόσθιο και πλάγιο πεδίο για την προεγχειρητική ΑΚΘ του ορθού. Η προεγχειρητική ακτινοθεραπεία (σχήμα 1) μπορεί να εφαρμοσθεί βασικά με 2 τρόπους: Γρήγορο επιταχυνόμενο σχήμα των 5 ημερών που απέδωσε άριστα αποτελέσματα, για κινητούς χειρουργήσιμους όγκους ασθενείς κλινικών σταδίων Τ1

11 Τ3. Η χειρουργική επέμβαση ακολουθεί 1 εβδομάδα μετά το πέρας της ακτινοθεραπείας. Κλασσικό μεγαλύτερο σχήμα διάρκειας 4 5 εβδομάδων, συνήθως σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία ασθενείς κλινικών σταδίων Τ3. Η χειρουργική ε πέμβαση ακολουθεί αρκετές (4 7) εβδομάδες μετά το πέρας της ακτινοθεραπείας. Περίπου 6 εβδομάδες για καθηλωμένους όγκους. Συνήθως χορηγούνται 44 Gy σε 22 συνεδρίες σε διάστημα 4,5 εβδομάδων με εφαρμογή ακτινοθεραπείας με σχεδιασμό 3 ή 4 πεδίων και κλασσική κλασματοποίηση. Η δόση μπορεί να φθάσει τα 50,4 Gy με ημ. δόση 1,8 Gy. Δεν είναι εύκολο να συγκρίνουμε τα ποσοστά τοπικού ελέγχου και επιβίωσης που επιτυγχάνονται με το επιταχυνόμενο σχήμα προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας με αυτά του κλασσικού μεγαλύτερου σχήματος προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας και Χημειοθεραπείας διότι η επιλογή ασθενών (Τ1 Τ3) είναι υπέρ των σειρών επιταχυνόμενου σχήματος προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας. Αντίθετα η προεγχειρητική συνδυασμένη θεραπεία αφορά κυρίως σε ασθενείς κλινικού σταδίου Τ3. Φαίνεται ότι ο συνδυασμός προεγχειρητικής συνδυασμένης θεραπείας είναι μάλλον πιο αποτελεσματικός 47 από την προεγχειρητική Ακτινοθεραπεία μόνη και χαρακτηρίζεται από λιγότερες οξείες παρενέργειες σε σχέση με την μετεγχειρητική συνδυασμένη θεραπεία 48. Πάντως το κατά πόσον η προεγχειρητική συνδυασμένη θεραπεία είναι περισσότερο αποτελεσματική της προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας μόνης και πόσο απαραίτητη είναι η μετεγχειρητική χημειοθεραπεία είναι αντικείμενο μελέτης από την σε εξέλιξη μελέτη της EORTC Με ενδιαφέρον αναμένονται τα αποτελέσματα της Γερμανικής πολυκεντρικής τυχαιοποιημένης μελέτης (CAO/ ARO/AΙΟ 94) στην οποία γίνεται σύγκριση μεταξύ συνδυασμένης προεγχειρητικής χημειοθεραπείας ακτινοθεραπείας με συνδυασμένη μετεγχειρητική θεραπεία για κλινικά χειρουργήσιμους Τ3 καρκίνους του ορθού 49. Τα αρχικά α ποτελέσματα ως προς την διατήρηση του σφιγκτήρα ήσαν υπέρ της προεγχειρητικής συνδυασμένης θεραπείας. Τα αρχικά αποτελέσματα της ανάλογης τυχαιοποιημένης μελέτης NSABP R 03, η οποία δεν συνεχίζεται λόγω χαμηλού ρυθμού εισαγωγής ασθενών, ήσαν υπέρ της προεγχειρητικής συνδυασμένης θεραπείας 50. Το ποσοστό των ασθενών που υποβλήθηκαν σε χειρουργική επέμβαση με διατήρηση του σφιγκτήρα και χωρίς ένδειξη νόσου ήταν υψηλότερο στην προεγχειρητική ομάδα (44% vs 34%). Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗΣ ΠΡΟ ΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ Η προεγχειρητική Ακτινοθεραπεία χρησιμοποιήθηκε για αρκετά χρόνια κυρίως μεταξύ με σκοπό την βελτίωση των αποτελεσμάτων της χειρουργικής σε ασθενείς με τοπικά προχωρημένο καρκίνο ουροδόχου κύστεως. Αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω της μείωσης της πιθανότητας τοπικής υποτροπής και της δυνατότητας εμφύτευσης καρκινικών κυττάρων από την χειρουργική επέμβαση. Υπήρξαν κάποιες αναδρομικές μελέτες που έδειξαν βελτίωση των αποτελεσμάτων με την προσθήκη της ακτινοθε 615

12 616 ραπείας 51,52 αντίθετα άλλες σειρές δεν κατέδειξαν βελτίωση σε σχέση με μελέτες στις οποίες χρησιμοποιήθηκαν σύγχρονες χειρουργικές τεχνικές 53. Τυχαιοποιημένες προοπτικές μελέτες στις οποίες έγινε σύγκριση προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας και ριζικής κυστεκτομής με μόνη ριζική κυστεκτομή δεν κατέδειξαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των 2 θεραπευτικών προσεγγίσεων 54. Μία σημαντική ανασκόπηση από το M.D. Anderson Hospital κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η προεγχειρητική ακτινοθεραπεία βελτιώνει τα αποτελέσματα μόνο σε μία υποομάδα ασθενών (T3b) χωρίς σημαντικές όμως διαφορές όσον αφορά στην ελεύθερη νόσου επιβίωση και overall survival. Είναι προφανές ότι η θέση της προεγχειρητικής ΑΚΘ μόνης παραμένει ασαφής. Η ριζική κυστεκτομή αντιπροσωπεύει την standard θεραπεία για υποψήφιους για χειρουργική επέμβαση α σθενείς. Η θέση της εισαγωγικής (neoadjuvant) χημειοθεραπείας με ή χωρίς ακτινοθεραπεία για τοπικά προχωρημένους ό γκους ουροδόχου κύστεως είναι αντικείμενο έρευνας σε εξέλιξη. Ο ρόλος της ακτινοθεραπείας σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία στην προσπάθεια διατήρησης οργάνου, για α σθενείς με διηθητικό καρκίνωμα ουροδόχου κύστεως είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Φαίνεται ότι βασική προϋπόθεση για την επίτευξη του στόχου, αυτής της συνδυασμένης θεραπευτικής αντιμετώπισης, είναι η σχολαστική επιλογή των ασθενών με ευνοϊκούς προγνωστικούς παράγοντες οι οποίοι και σχετίζονται άμεσα με αύξηση των ποσοστών ανταπόκρισης. Μόνον οι ασθενείς με πλήρη ανταπόκριση μετά την αρχική θεραπεία είναι οι ιδανικοί υποψήφιοι, εκείνοι δηλαδή που πρέπει να προχωρήσουν στην ολοκλήρωση του θεραπευτικού προγράμματος, διότι μόνον αυτοί πιθανότατα θα διατηρήσουν την ουροδόχο κύστη τους. Οι ασθενείς υψηλού κινδύνου, εκείνοι που μετά την αρχική θεραπεία διαπιστώνεται ότι δεν παρουσιάζουν πλήρη ανταπόκριση, πρέπει να υποβάλλονται σε κυστεκτομή πριν την ολοκλήρωση της θεραπείας τους, ώστε να αποφύγουν και όλες τις πιθανές παρενέργειες που προ έρχονται από αυτήν. Η αποτελεσματικότητα του συνδυασμού ακτινοχημειοθεραπείας στην εκρίζωση της νόσου έχει αποδειχθεί και παθολογοανατομικά με την απουσία υπολειμματικής νόσου μετά την χειρουργική επέμβαση. Σε μία σημαντική μελέτη από το Πανεπιστήμιο του Παρισιού, οι ασθενείς που παρουσίασαν πλήρη ανταπόκριση μετά την αρχική συνδυασμένη θεραπεία υποβλήθηκαν ή σε συμπληρωματική ακτινοχημειοθεραπεία ή σε κυστεκτομή. Συνολικά 18 ασθενείς οι οποίοι μετά την αρχική θεραπεία παρουσίασαν πλήρη ανταπόκριση υποβλήθηκαν σε κυστεκτομή. Σε καμία από αυτές τις περιπτώσεις δεν απεδείχθη η ύπαρξη υπολειμματικής νόσου στο χειρουργικό παρασκεύασμα 55. Ο καθορισμός των προγνωστικών παραγόντων είναι πολύ σημαντικός για την σωστή επιλογή των ασθενών υποψηφίων για ολοκλήρωση της συνδυασμένης θεραπευτικής προσέγγισης. Φαίνεται ότι τα αρχικά στάδια της νόσου και η απουσία καρκινώματος in situ είναι οι προγνωστικοί παράγοντες, που

13 σχετίζονται άμεσα με την πλήρη ανταπόκριση στην θεραπεία 56. Διαφαίνεται επίσης ότι καλύτερα αποτελέσματα α ναμένονται όταν έχει επιτευχθεί μία πλήρης διουρηθρική εκτομή (TURB) πριν από την ακτινοχημειοθεραπεία και όταν χρησιμοποιείται χημειοθεραπεία με βάση την πλατίνα. Η ιδανική ακολουθία και ενσωμάτωση της χημειοθεραπείας με ακτινοθεραπεία δεν έχει ακόμη καθορισθεί. Υπάρχουν κάποιες μελέτες στις οποίες η χημειοθεραπεία συνδυάζεται με υπερκλασματοποιημένη ακτινοθεραπεία (Vikrain et al) 57. Επίσης διαφαίνεται μία τάση ενσωμάτωσης τρισδιάστατης σύμμορφης ακτινοθεραπείας (3DCRΤ) και ακτινοθεραπείας μεταβαλλόμενης έντασης (IMRT) στον σχεδιασμό μελλοντικών «dose escalation» μελετών. Από όλες τις δημοσιευμένες μελέτες καταδεικνύεται ότι δεν υπάρχει καμία ελάττωση των ποσοστών επιβίωσης α σθενών που υποβλήθηκαν σε ακτινοθεραπεία και ακολούθως υποβλήθηκαν σε «salvage» κυστεκτομή. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗΣ ΠΡΟ ΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙ ΣΗ ΣΑΡΚΩΜΑΤΩΝ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟ ΡΙΩΝ Για πολλά χρόνια τα σαρκώματα μαλακών μορίων εθεωρούντο ιδιαιτέρως ακτινοάντοχα και γι αυτό η ακτινοθεραπεία είχε χρησιμοποιηθεί μόνον σε περιπτώσεις υποτροπών και μεταστάσεων. Υπήρξαν αρκετές μελέτες που απέδειξαν 58 ότι τα σαρκώματα δεν είναι τόσο ακτινοάντοχα όσο εθεωρούντο και ότι η ακτινοθεραπεία είναι σε θέση εφ όσον εφαρμόζεται με υψηλές δόσεις να προσφέρει την ίαση. 617 Σήμερα μόνο η ακτινοθεραπεία χρησιμοποιείται σε ασθενείς που κρίνονται ανεγχείρητοι λόγω εντόπισης της νόσου ή λόγω ιατρικών προβλημάτων ή όταν δεν δέχονται να υποβληθούν σε χειρουργική επέμβαση. Η Ακτινοθεραπεία συνδυάζεται πλέον με την χειρουργική με διάφορους τρόπους και στρατηγικές, όπως προεγχειρητική ακτινοθεραπεία, μετεγχειρητική ακτινοθεραπεία ή και διεγχειρητική α κτινοθεραπεία (IORT) που περιλαμβάνει βραχυθεραπεία ή δέσμη ηλεκτρονίων. Οι συνδυασμοί αυτοί της ακτινοθεραπείας με την χειρουργική που εφαρμόζονται σήμερα οφείλονται στα αποτελέσματα των διαφόρων μελετών 59,60 και στην δημοσίευση ενός consensus statement (National Institute of health) στο οποίο συνιστώνται οι θεραπευτικοί χειρισμοί διατήρησης μέλους για τα σαρκώματα ενηλίκων, μαλακών μορίων και οστεοσαρκώματα 61. Όσον αφορά στη εφαρμογή της ακτινοθεραπείας προεγχειρητικά υπάρχουν αρκετά θεωρητικά πλεονεκτήματα αλλά και περιορισμοί. Το σημαντικότερο ίσως πλεονέκτημα είναι τα μικρότερα πεδία της ακτινοθεραπείας όταν αυτή εφαρμόζεται προεγχειρητικά όπως προέκυψε από την μελέτη του Nielsen και συνεργατών 62. Δεν είναι υπερβολική η επισήμανση ότι τα αποτελέσματα της προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας ήσαν εντυπωσιακά. Ο Barkley και συνεργάτες στη μελέτη τους 63 που περιελάμβανε 110 ασθενείς οι οποίοι υποβλήθηκαν σε προεγχειρητική ακτινοθεραπεία και ακολούθως σε εκτεταμένη χειρουργική εξαίρεση (MDAH) μεταξύ των ετών ανέφεραν με ελάχιστο follow up 17 μηνών, ποσοστά

14 τοπικού ελέγχου 90% και επιβίωση ε λεύθερης νόσου 61%. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο 89% των περιπτώσεων επρόκειτο για όγκους μεγαλύτερους των 5 εκατοστών. Πίνακας 5. Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας Θεραπεία Πλεονεκτήματα Μειονεκτήματα Προεγχειρητική ΑΚΘ Μικρότερα πεδία ΑΚΘ. Μειώνεται η πιθανότητα διασποράς καρκινικών κυττάρων κατά το χειρουργείο. Μείωση του χειρουργείου. Αυξάνεται η χειρουργησιμότητα του όγκου. Proportion Event free (%) Καθυστερημένο χειρουργείο. Καθυστέρηση της επούλωσης λόγω της ΑΚΘ. Διάγνωση βασισμένη σε μικρό δείγμα ιστού. Σταδιοποίηση του όγκου μόνο με κλινική εξέταση και απεικονιστικές μεθόδους O Suit και συνεργάτες (ΜGΗ) στην δική τους 64 μελέτη διαπίστωσαν μία υπεροχή της προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας σε ότι αφορά τον τοπικό έλεγχο σε σχέση με την μετεγχειρητική ειδικά για μεγάλους όγκους (σχήμα 2). Τοπική υποτροπή Π/Χ ακτινοθεραπεία Μ/Χ ακτινοθεραπεία Π/Χ ακτινοθεραπεία Μ/Χ ακτινοθεραπεία Σχήμα 2. Ποσοστά τοπικού ελέγχου της νόσου με προ εγχειρητική και μετεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εγχειρητικής ακτινοθεραπείας. τυχαιοποιημένη μελέτη του NCIC 65 σύγκρισης Παρά ταύτα με ένα μέσο follow up προεγχειρητικής vs μετεγχειρη περίπου 3,5 ετών η μελέτη κατέδειξε ότι τικής ακτινοθεραπείας στα σαρκώματα δεν υπήρξαν διαφορές στα ποσοστά τοπικού μαλακών μορίων. ελέγχου, και λειτουργικότητας, Η μελέτη αυτή σταμάτησε όταν μία υπήρξε όμως μία υπεροχή της προεγχειρητικής εσωτερική ανάλυση κατέδειξε μεγαλύτερο Ακτινοθεραπείας στην επιβίω ποσοστό οξέων χειρουργικών παρενεργειών ση. με την εφαρμογή της προ Σε αρκετές μελέτες 66 στην προεγχειση. 618

15 ρητική ακτινοθεραπεία προσετέθη και η Χημειοθεραπεία διαδοχικά ή ταυτόχρονα με την ακτινοθεραπεία. Μερικές από τις πιο σημαντικές είναι του Radiation Therapy Oncology Group (RTOG) μία μελέτη φάσης ΙΙ, προεγχειρητικής χημειοθεραπείας και ακτινοθεραπείας σε ασθενείς υψηλού κινδύνου, με σαρκώματα μαλακών μορίων, με ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Στη μελέτη των Edmonson 66 και συνεργατών επίσης τα αποτελέσματα ή 619 σαν ικανοποιητικά. Σε αυτή την μελέτη χρησιμοποιήθηκε και συμπληρωματική δόση ακτινοβολίας στην κοίτη του όγκου με διεγχειρητική ακτινοθεραπεία, με βραχυθεραπεία ή εξωτερική ακτινοθεραπεία. Η 5ετής επιβίωση εκτιμάται γύρω στο 80%. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα αποτελέσματα προεγχειρητικής ακτινοχημειοθεραπείας της μελέτης του Eilber και συνεργατών 68 (The UCLA experience, πίνακας 6). Πίνακας 6. Προεγχειρητική ΑΚΘ και Χ/Θ για τα σαρκώματα μαλακών μορίων. Η εμπειρία του UCLA Χρονική περίοδος Ασθενείς (n) Χημειοθεραπεία Ενδαρτηριακά Αδριαμυκίνη Ενδαρτηριακά Αδριαμυκίνη Ενδαρτηριακά ή ενδοφλέβια Αδριαμυκίνη Ενδοφλέβια Αδριαμυκίνη και Σισπλατίνη Ενδοφλέβια Ιφωσφαμίδη, Αδριαμυκίνη, Σισπλατίνη Ακτινοθεραπεία (Gy) Τοπική υποτροπή (%) Ακρωτηριασμός Συνολική επιβίωση (Grade III) Επιπλοκές 35 7 (9) 4 52% 27 17,5 20 (15) 9 63% (9) 6 64% (11) 4 64% (2) 2 88% 8 Σύνολο (%) (10) 25 (6%) 114 (27%) Eilber FR, Eckarett J, Rosen G, et al: Preoperative therapy for tissue sarcoma. Heamatol Clin North Am. 1995;9: Σε αρκετές περιπτώσεις Schray (Mayo Clinic) 69, Edmonson 66 μη οπισθοπεριτοναϊκών σαρκωμάτων έχουν γίνει προσπάθειες ενσωμάτωσης της βραχυθεραπείας, χειρουργικής επέμβασης και εξωτερικής ακτινοθεραπείας. Όσον αφορά στα οπισθοπεριτοναϊκά σαρκώματα που αποτελούν μία ιδιαίτερη υποομάδα 15% όλων των σαρκωμάτων μαλακών μορίων ενηλίκων γίνονται ενδιαφέρουσες προσπάθειες ενσωμάτωσης της διεγχειρητικής ακτινοθεραπείας (IORT) χειρουργικής και εξωτερικής α κτινοθεραπείας. Στην αναδρομική μελέτη του Gieschen και συνεργατών 70 γίνεται σύγκριση των αποτελεσμάτων από 17 ασθενείς που υποβλήθηκαν σε προεγχειρητική εξωτερική ακτινοθεραπεία, χειρουργική και διεγχειρητική ακτινοθεραπεία (IORT) με τα αποτελέσματα από 17 επίσης ασθενείς που υποβλήθηκαν σε εξωτερική α κτινοθεραπεία και μόνον χειρουργική. Τα αποτελέσματα όσον αφορά στον το

16 πικό έλεγχο και την επιβίωση ήταν σαφώς υπέρ της ομάδας της διεγχειρητικής ακτινοθεραπείας. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Heyman J. The Radiumhemmet method of treatment and results in cancer of the corpus of the uterces. J. Obstef. Gynaecol Br Emp 1936;43, Heyman J, Reuterwall O, Benner S. The Radiumhemmet experience with radiotherapy in cancer of the corpus of the uteri. Acha Radiol 1941;22,14 3. MacComb WS, Fletcher GH. Planned combination of Surgery and radiation in treatment of advanced primary head and neck cancers. Ann Surg 1957;77: Bagshaw MA, Thompson RW. Elective irradiation of neck in patients with primary carcinoma of head and neck. JAMA 1971; White EC, Fletcher GH. Surgical experience with [reoperative irradiation for carcinoma of the breast. Ann Surg 1962;155: Fletcher GH. The evaluation of the basic concepts underluing the practice of radiotherapy from 1949 to Radiology 1978;127: Fletcher GH. Irradiation of subclinical disease in the draining lymphatics Int J Rad oncol Biol phys 1984;10: Amdur PS, Parsous JT. Postoperative irradiation for squamus cell carcinoma of the head and neck: an analysis of treatment results and complications Int J Rad oncol phys 1989; Pollack A, Zagars GK. Preoperative radiotherapy in the treatment of soft tissue sarcomas a matter of presentation Int. J. Radiat Oncol Biol Phys 1998;42: Peters LS. Applying radiobiological principles to combined modality treatment of head and neck cancers the time factor Int. J. Rad Oncol Biol Phys 1997;39: Withers HR, Sunwinski R. Radiation dose response for subclinical metastases. Semin Radial oncol 1998;8: Suit HD et al. Preoperative, intraoperative and postoperative radiation in the treatment of primary soft tissue sarcoma cancer 1985;55: Frykholm GJ, Glimelius B, Pahlaman L, Preoperative or postoperative irradiation in adenocarcinoma of the rectum: Final treatment results of a randomised trial and an evaluation of secondary effects. Dis Colon Rechum 1993;36: Vanderebrouck C, Sancho H, Lefur R, et al. Results of a randomized clinical trial of preoperative irradiation versus postoperative in treatment of tumors of the hypopharynx Cancer 1977;39: Tupchong L, Scott CB, Blitrer PH et al. Randomized study of preoperative versus postoperative radiation therapy in advanced head and neck carcinoma: longterm Follow up of RTO study Int J Radiation Oncol Biol Phys 1991;20: Dahlberg M, Glimelius B, Graf W. Preoperative irradiation affects functional results of the surgery for rectal cancer: results from a randomized study. Dis Colon rectum 1998;41: Bromley L, Szur L. Combined radiotherapy and resection for carcinoma of the bronchus. Lancet 1955;5:937. Abstract 18. Shields TW, Higgins GAS, Lawtou R, et al. preoperative X ray therapy as an adjuvant in the treatment of bronchogenic carcinoma. Cancer 1982;50: Warram J. preoperative irradiation of cancer of the lung. Final report of a therapeutic trial. A collaborative study Cancer 1975;36: Albain KS, Rusch VW, Crawley JJ. Concurrent cisplatin/etoposide plus chest radiotherapy followed by surgery for stage IIIA (N2) and IIIB NSCLC: Mature results of Southwest Oncology Group phase II study J Clin Oncol 1995; 13: R. Kowaki, C. Scott, D. Ettinger. Randomized study of chemotherapy/radiation therapy combinations for favourable patients with locally advanced inoperable NSCLC RTOG Int J Radit oncol Biol Phys

17 38(1997) A. Chain KS, Swann RS, Rusch VR et al. Phase III study of concurrent chemotherapy and radiotherapy versus CT/RT followed by surgical resection for phase III A (PN2) NSCLC: outcomes update of North American intergroup 0139 (RTOG 9309) J Clin Oncol 2005; 23: 165 (abstr # 7037) 23. N.C. Choi, RW. Carey, W. Daly et al. Potential impact on survival of improved tumor down staging and resection rate by preoperative twice daily RT and concurrent CT in stage IIIA NSCLC. J Clin Oncol 15(1997) Rusch VW, Giraux DJ, Kem et al. Induction chemoradiation and surgical resection for non small cells carcinomas of the superior sulcus: Initial results of SWOG boil 9416 J thorac cardiovas Sug 2001; 121: Shaw R, Paulsou DL, Kee J. Treatment of the superior sulcus tumor by irradiation followed by resection Ann Surg. 1964; 154: Swain S, Lippno M. Locally advanced breast cancer: The National cancer Institute experience. Io Ariel IM, et al. High risk Breast cancer: Therapy. Berlin: Springer Verlag; 1991: Schnartz GF, Birchansky et al. Induction chemotherapy followed by breast conservation for LACB Cancer 1994; 73: Perez CA, Graham ML, Taylor ME. Management of locally advanced carcinoma of the breast: Part I, Non inflammatory. Cancer 1994; 74: Fleming RY, Asmar L, Buzdar AU, et al. Effectiveness of mastectomy by response to induction chemotherapy for control in inflammatory breast carcinoma. Ann Surg Oncol 4: , Liao Z, Strom EA et al. Locoregional irradiation for inflammatory breast cancer: Effectiveness of dose escalation in decreasing recurrence. Int J Radiat and Biophys. 2000; 47: Peter CA, Fields JN et al. Management of LACB Part II Inflammatory carcinomas. Cancer 1994; 74: Nygaard K, Hageus, HS. Preoperative radiotherapy prolongs survival in operable esophageal carcinoma: A randomized study of preoperative radiotherapy and chemotherapy. The second Scandinavian trial in esophageal cancer. World J Surg 1992; 16: Arnott SJ, Dunkon W. Preoperarative RT in esophageal carcinoma: A meta analysis using individual patient data (esophageal cancer collaborative group) Int J Rad. Oncol. Bil Phis 1998; 41: Urba SG, Orringer MB. Randomized trial of preoperative chemoradiation versus surgery alone in patients with locoregional esophageal carcinoma. J Clin Oncol. 2001; 19: Zhang ZX, Gu XZ. Randomized clinical trial on the combination of preoperative irradiation and surgery in the treatment of adenocarcinoma of the gastric cardia, Repoutou 370 patients Int J Tadiat Oncol Biol Phys 1998; 42: Mausfield PF, Lowy AM et al. Preoperative chemoradiation for potentially resectable gastric cancer. Proc ASCO 2000; 19: 246a (abstract) 37. Nord HJ, Brady PG. et al. Diagnostic laparoscopy guide lines for clinical application. Gastro Intest Endosc. 2001; 54: Pilepich MV, Miller HH. Preoperative irradiation in carcinoma of the pancreas. Cancer. 1980; 46: Jessup JM et al. Neoadjuvant therapy for unresectable pancreatic adenocarcinoma: Arch Surg 1993; 128: Ishikawa O, et al: Clinical and histological appraisal of preoperative irradiation for adenocarcinoma of the pancreaticoduodenal region. J Surg Oncol 1989; 40: Pahl man L, Glimelius B. Pre or postoperative radiotherapy in rectal and rectosigmoid carcinoma. Report from a randomised multicenter trial. I: Ann Surg Feb; 211(2): Pahlman L, Glimelius B. The Swedish Rectal cancer Trial Group (1997) Radiotherapy Rectal cancer N. Engl J Meet 337:

18 43. Skibber JM, Hoff PM. Cancer of the rectum. In Devita V.T., Hellman S, 6th ed 9: 142 invasive bladder carcinoma. Eur Urol 1983; Gancer: Principles and practice of oncology. Philadelphia: Lippincot, 2001: 1271 and chemotherapy for invasive transitional 55. Housset N, Madard. Combined radiation 44. Camma C, Giunta M et al. Preoperative cell carcinoma of the bladder: A prospective study. J Clin Oncol 1993; 11: 2150 Radiotherapy for resectable cancer. A meta analysis. J Amor Med Assoc. 2000; 56. Itoku KA, Stein BS. Superficial bladder 284: 1008 cancer. Haemat oncol Clin North Am. 45. Colorectal cancer collaborative Group. Adjuvant radiotherapy for rectal cancer. Lan 57. Vikram B, Malamuds, et al. A pilot study 1992; 6: 94 cet 2001; 358: 1291 of chemotherapy alternating with twice aday accelerated radiation therapy as an al 46. Kapiteijn E, Marihneu CAM, Nagtefaal ID et al. Preoperative RT cautioned with TMR ternative to cystectomy in muscle infiltrating (T2 T3) cancer of the bladder. Prelimi for respectable rectal cancer. N. Engl J Med 2001; 345: 638 nary results J Urol 1993; 151: Minsky BD. Myltiolisciplinary management of resectable rectal cancer. Oncology alone for sarcoma of soft tissue. Cancer 58. Tepper JE, Suit HD. Radiation therapy 1996; 10: ; 56: Minsky BD, Cohen AM et al. Combined 59. Hintz BL, Miller WE. Adjuvant role of radiation in soft tissue sarcoma in adults. J modality therapy of rectal cancer: Decreased acute toxicity with the preoperative approach J Clin Oncol 1992; 10: Suit HP, Proppe KH et al. Preoperative ra Surg Oncol 1977; 9: Saner R, Fietkau R, Martis P. Adjuvant and diation therapy for sarcoma of soft tissue. Neoadjuvant radiochemotherapy for advanced rectal cancer. First results of the 61. National Institute of Health. Limp sparing Cancer 1981; 47: 2269 German multicenter phase III trial. Int J treatment of adult soft tissue sarcomas and Radial Oncol Biol Phys 2000; 48: 119 (abstract) Dev Conf Consensus statement. 1985; 5:18 osteosarcomas. Natl Inst Health Consens 50. Roh MS, Pefrelli N, Neiand H. Phase III 62. Nielsey OS, Cumminys B et al. Preoperative and postoperative irradiation of soft randomized trial of preoperative vs postoperative multimodality therapy in patients with carcinoma of the rectum size. Int J Rad Oncol Biol Phys 1991; 21: tissue sarcomas: Effect on radiation field (NASBP R O3). Proc ASCO 2001; 20: 123a 1595 (abstract) 63. Barkley HT, Marhu RG. Treatment of soft 51. Boileau MA, John DE: Bladder carcinoma. tissue sarcomas by preoperative radiation Results with preoperative radiation therapy and radical cystectomy. Urology 1980; Rad Oncol Biol Phys 1988; 14: 693 and conservative surgical resection. Int J 16: Suit HD, Spiro IJ: The role of radiation in 52. Herr HW et al. Preoperative irradiation patients with soft tissue sarcomas. Cancer with and without chemotherapy as adjunct Control 1: , 1994 to radical cystectomy. Urology. 1985; 25: 65. O Sullivan B, Davis AM, et al. Preoperative versus postoperative radiotherapy in Montie JE, Straffou RA: Radical cystectomy without radiation therapy for carciized trial. Lancet 2002; 359: 2235 soft tissue sarcoma of the limbs: a randomnoma of the bladder. J Urol 1984; 131: Edmonson JH et al. Chemotherapy, irradiation and surgery for function preserv 54. Anderstrom C, Nilsson S, et al. A prospective randomised study of preoperative RT ing therapy of primary extremity soft tissue sarcomas: Initial treatment with ifos with cystectomy or cystectomy alone for 622

19 famide, mitomycin doxorubicin and cisplatin plus Granulocyte Macrophage Colony Stimulating Factor. Cancer 2002; 94: Kraybill NG, Spiro I et al. (RTOG) 95 14: A phase II study of neoadjuvant and RT in high risk (HR), high grade soft tissue sarcomas (STS) of the extremity and body wall: A preliminary report. Proc ASCO, 2001;20: 348a 68. Eilber F, Rosen E, et al. Preoperative therapy for soft tissue sarcoma. Hematol and clin North Ann. 1995;9: Schray MF, Sim FH. Soft tissue sarcoma: intergration of brachytherapy, resection and external irradiation. Cancer 1990; 66: Giesecheu HL, Spiro IJ et al: Long term results of intraoperative electron beam radiotherapy for primary and recurrent retroperitoneal soft tissue sarcoma. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2001; 50:

Κεφάλαιο 50 Η χημειοθεραπεία σαν μέρος της αρχικής αντιμετώπισης του καρκίνου

Κεφάλαιο 50 Η χημειοθεραπεία σαν μέρος της αρχικής αντιμετώπισης του καρκίνου Κεφάλαιο 50 Η χημειοθεραπεία σαν μέρος της αρχικής αντιμετώπισης του καρκίνου Ν. Α. Μαλάμος Σ. Κ. Ρηγάτος ΟΡΙΣΜΟΣ Ως προεγχειρητική χημειοθεραπεία ορίζεται η πρώτη συστηματική θεραπεία που χορηγείται αμέσως

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 25 Γενικές αρχές παρηγορητικής και θεραπευτικής χειρουργικής στην ογκολογία

Κεφάλαιο 25 Γενικές αρχές παρηγορητικής και θεραπευτικής χειρουργικής στην ογκολογία Κεφάλαιο 25 Γενικές αρχές παρηγορητικής και θεραπευτικής χειρουργικής στην ογκολογία Γ. Πλατανιώτης 407 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο χειρουργός ογκολόγος είναι υπεύθυνος πολλές φορές για την αρχική διάγνωση, την σταδιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 22 Πολυσυστηματική πολυπαραγοντική προσέγγιση του καρκίνου

Κεφάλαιο 22 Πολυσυστηματική πολυπαραγοντική προσέγγιση του καρκίνου Κεφάλαιο 22 Πολυσυστηματική πολυπαραγοντική προσέγγιση του καρκίνου Κ. Σ. Γεννατάς ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αρχική αντιμετώπιση ενός ασθενούς με καρκίνο διαιρείται σε τρία στάδια: α) τη διάγνωση, β) τη σταδιοποίηση,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 51 Συνδυασμένη ακτινο χημειοθεραπεία

Κεφάλαιο 51 Συνδυασμένη ακτινο χημειοθεραπεία Κεφάλαιο 51 Συνδυασμένη ακτινο χημειοθεραπεία Γ. Α. Πλατανιώτης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην προσπάθεια για αύξηση της κυτταροκτόνου δράσης της ακτινοβολίας στα νεοπλασματικά κύτταρα, έχουν χρησιμοποιηθεί διάφοροι παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 24 Η χειρουργική στη διάγνωση και σταδιοποίηση του καρκίνου

Κεφάλαιο 24 Η χειρουργική στη διάγνωση και σταδιοποίηση του καρκίνου Κεφάλαιο 24 Η χειρουργική στη διάγνωση και σταδιοποίηση του καρκίνου Ζ. Τουλούμης Κ. Αυγερινός Χ. Δερβένης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συνεχιζόμενη ανάπτυξη της εξέλιξης της ιατρικής τεχνολογίας κυρίως στον τομέα της απεικόνισης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 34 Βραχυθεραπεία

Κεφάλαιο 34 Βραχυθεραπεία Κεφάλαιο 34 Βραχυθεραπεία Μ. Ι. Μπαλαφούτα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Υπάρχουν δύο τύποι ακτινοθεραπείας, η εξωτερικής δέσμης (Ε ΑΚΘ) ή τηλεθεραπεία και η εσωτερική η οποία υποδιαιρείται στην των κλειστών ραδιενεργών πηγών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 40 Ένταση και πυκνότητα χορήγησης χημειοθεραπείας

Κεφάλαιο 40 Ένταση και πυκνότητα χορήγησης χημειοθεραπείας Κεφάλαιο 40 Ένταση και πυκνότητα χορήγησης χημειοθεραπείας Χ. Ζουμπλιός ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο ιδανικός στόχος κάθε θεραπευτικής αγωγής είναι η ίαση. Στην κλινική πράξη όμως, για πάρα πολλά νοσήματα ό λων των ειδικοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 31 Ενδείξεις εξωτερικής ακτινοθεραπείας

Κεφάλαιο 31 Ενδείξεις εξωτερικής ακτινοθεραπείας Κεφάλαιο 31 Ενδείξεις εξωτερικής ακτινοθεραπείας Γ. Κύργιας Μ. Καλογερίδη 526 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Διεθνής Επιτροπή Ακτινικών Μονάδων και Μετρήσεων (ICRU International Commission on Radiation Units and Measurements)

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 32 Ακτινοθεραπεία με ηλεκτρόνια

Κεφάλαιο 32 Ακτινοθεραπεία με ηλεκτρόνια Κεφάλαιο 32 Ακτινοθεραπεία με ηλεκτρόνια Μ. Τρίχας Α. Πανουσάκη 549 ΦΥΣΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Η δέσμη ταχέων ηλεκτρονίων έχει χρησιμοποιηθεί στην ακτινοθεραπεία από το 1950, αρχικά από

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 33 Στερεοτακτική ακτινοχειρουργική

Κεφάλαιο 33 Στερεοτακτική ακτινοχειρουργική Κεφάλαιο 33 Στερεοτακτική ακτινοχειρουργική Γ. Ι. Πισσάκας Π. Γεωργοπούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η θεραπευτική μέθοδος της στερεοτακτικής ακτινοχειρουργικής (stereotactic radiosurgery, SRS), υλοποιεί στο μέγιστο την

Διαβάστε περισσότερα

Αποδεικτικές Διαδικασίες και Μαθηματική Επαγωγή.

Αποδεικτικές Διαδικασίες και Μαθηματική Επαγωγή. Αποδεικτικές Διαδικασίες και Μαθηματική Επαγωγή. Mαθηματικό σύστημα Ένα μαθηματικό σύστημα αποτελείται από αξιώματα, ορισμούς, μη καθορισμένες έννοιες και θεωρήματα. Η Ευκλείδειος γεωμετρία αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 52 Ανακάλυψη και ανάπτυξη νέων. νέων αντινεοπλασματικών φαρμάκων

Κεφάλαιο 52 Ανακάλυψη και ανάπτυξη νέων. νέων αντινεοπλασματικών φαρμάκων Κεφάλαιο 52 Ανακάλυψη και ανάπτυξη νέων αντινεοπλασματικών φαρμάκων Α. Γ. Πάλλης Α. Καλυκάκη Β. Γεωργούλιας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στον ανεπτυγμένο κόσμο περίπου ένα στα τρία άτομα θα προσβληθεί κάποια στιγμή της ζωής

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 55 Θεραπεία ναυτίας και εμέτου από χημειοθεραπεία

Κεφάλαιο 55 Θεραπεία ναυτίας και εμέτου από χημειοθεραπεία Κεφάλαιο 55 Θεραπεία ναυτίας και εμέτου από χημειοθεραπεία Β. Μπαρμπούνης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ναυτία και ο έμετος που προκαλούνται από τη χορήγηση χημειοθεραπευτικών φαρμάκων είναι μεταξύ των πλέον δυσάρεστων εμπειριών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 26 Χειρουργική των μεταστάσεων

Κεφάλαιο 26 Χειρουργική των μεταστάσεων Κεφάλαιο 26 Χειρουργική των μεταστάσεων Γ. Σαββανής 414 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα από τα χαρακτηριστικά των κακοήθων όγκων είναι η ικανότητά τους να δημιουργούν μεταστάσεις οι οποίες αποτελούν την κύρια αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

Έννοια. Η αποδοχή της κληρονομίας αποτελεί δικαίωμα του κληρονόμου, άρα δεν

Έννοια. Η αποδοχή της κληρονομίας αποτελεί δικαίωμα του κληρονόμου, άρα δεν 1 1. Αποδοχή κληρονομίας Έννοια. Η αποδοχή της κληρονομίας αποτελεί δικαίωμα του κληρονόμου, άρα δεν μπορεί να ασκηθεί από τους δανειστές του κληρονόμου, τον εκτελεστή της διαθήκης, τον κηδεμόνα ή εκκαθαριστή

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 41 Γενικές παράμετροι τελικού ελέγχου αξιολόγησης της ανταπόκρισης στη θεραπεία

Κεφάλαιο 41 Γενικές παράμετροι τελικού ελέγχου αξιολόγησης της ανταπόκρισης στη θεραπεία Κεφάλαιο 41 Γενικές παράμετροι τελικού ελέγχου αξιολόγησης της ανταπόκρισης στη θεραπεία Χ. Κουρούσης Λ. Χέλης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εκτίμηση της ανταπόκρισης στην αντινεοπλασματική θεραπεία αποτελεί συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 29 Βασικές αρχές ακτινοβιολογίας

Κεφάλαιο 29 Βασικές αρχές ακτινοβιολογίας Κεφάλαιο 29 Βασικές αρχές ακτινοβιολογίας Θ. Αντωνάδου Ν. Θρουβάλας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η σημασία της ακτινοβιολογίας στην ακτινοθεραπεία Ο ρόλος της ακτινοθεραπείας στην αντιμετώπιση του καρκίνου Η ακτινοθεραπεία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους για τον επικείμενο διαγωνισμό του Υπουργείου Οικονομικών, με κορυφαίο επιτελείο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 30 Γενικές αρχές ακτινοθεραπείας

Κεφάλαιο 30 Γενικές αρχές ακτινοθεραπείας Κεφάλαιο 30 Γενικές αρχές ακτινοθεραπείας Ι. Ρ. Κούβαρης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ακτινοθεραπεία είναι η κλινική ογκολογική ειδικότητα αντιμετώπισης του καρκίνου με τη χρήση της ιοντίζουσας ακτινοβολίας. H εξάσκησή της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους για τον επικείμενο διαγωνισμό του Υπουργείου Οικονομικών, με κορυφαίο επιτελείο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 27 Χειρουργική θεραπεία και αντιμετώπιση των πνευμονικών μεταστάσεων

Κεφάλαιο 27 Χειρουργική θεραπεία και αντιμετώπιση των πνευμονικών μεταστάσεων Κεφάλαιο 27 Χειρουργική θεραπεία και αντιμετώπιση των πνευμονικών μεταστάσεων Ι. Τούμπουλης Ί. Μπελένης 452 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μετά το ήπαρ, οι πνεύμονες αποτελούν το δεύτερο συχνότερο όργανο ε ντόπισης μεταστάσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Πραγματοποιούν Χειμερινό Σχολείο με Θέμα: «Υποστήριξη ασθενών με καρκίνο και των φροντιστών τους»

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Πραγματοποιούν Χειμερινό Σχολείο με Θέμα: «Υποστήριξη ασθενών με καρκίνο και των φροντιστών τους» ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Το Τμήμα του, το ΓΟΝ «Άγιοι, το ΠΜΣ «ΜΕΘ και Επείγουσα Νοσηλευτική» και η Ελληνική Εταιρεία Έρευνας και Εκπαίδευσης (ΕΕΝΕΕ) Πραγματοποιούν Χειμερινό Σχολείο με Θέμα: «Υποστήριξη ασθενών με καρκίνο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 59 Ο ρόλος των μονοκλωνικών αντισωμάτων στην αντιμετώπιση συμπαγών όγκων

Κεφάλαιο 59 Ο ρόλος των μονοκλωνικών αντισωμάτων στην αντιμετώπιση συμπαγών όγκων Κεφάλαιο 59 Ο ρόλος των μονοκλωνικών αντισωμάτων στην αντιμετώπιση συμπαγών όγκων Χ. Π. Καλόφωνος Π. Δ. Γρίβας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η κατανόηση των μοριακών μηχανισμών που διέπουν την πορεία της κακο ήθους εξαλλαγής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate Κατηγορίες οφέλους και κόστους που προέρχονται από τις δημόσιες δαπάνες Για την αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 60 Οι αυξητικοί παράγοντες της ερυθράς σειράς

Κεφάλαιο 60 Οι αυξητικοί παράγοντες της ερυθράς σειράς Κεφάλαιο 60 Οι αυξητικοί παράγοντες της ερυθράς σειράς Κ. Κανδύλης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αναιμία είναι μία από τις συχνότερες επιπλοκές του καρκίνου και συμβαίνει σε ένα μεγάλο ποσοστό ασθενών. Η ακριβής συχνότητά

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 28 Η σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση των μεταστάσεων του κεντρικού νευρικού συστήματος

Κεφάλαιο 28 Η σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση των μεταστάσεων του κεντρικού νευρικού συστήματος Κεφάλαιο 28 Η σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση των μεταστάσεων του κεντρικού νευρικού συστήματος Ν. Ι. Κορδιολής Δ. Καζαντζής ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όπως διαπιστώνεται, οι μεταστάσεις στον εγκέφαλο την σπονδυλική στήλη

Διαβάστε περισσότερα

23/2/07 Sleep out Πλατεία Κλαυθμώνος

23/2/07 Sleep out Πλατεία Κλαυθμώνος 23/2/07 Sleep out Πλατεία Κλαυθμώνος Μια βραδιά στο λούκι με τους αστέγους «Έχετε ποτέ σκεφτεί να κοιμηθείτε μια χειμωνιάτικη νύχτα στο δρόμο;» Με αυτό το ερώτημα απευθύναμε και φέτος την πρόσκληση στους

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 13 Χειρισμός χειρουργικού παρασκευάσματος ταχεία βιοψία

Κεφάλαιο 13 Χειρισμός χειρουργικού παρασκευάσματος ταχεία βιοψία Κεφάλαιο 13 Χειρισμός χειρουργικού παρασκευάσματος ταχεία βιοψία Ε. Μπαϊρακτάρη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εργασία ρουτίνας που συνοδεύει ένα χειρουργικό παρασκεύασμα περιλαμβάνει τη μακροσκοπική και μικροσκοπική εξέταση.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 20 Σύστημα σταδιοποίησης ΤΝΜ

Κεφάλαιο 20 Σύστημα σταδιοποίησης ΤΝΜ Κεφάλαιο 20 Σύστημα σταδιοποίησης ΤΝΜ Σ. Ξυνόγαλος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα συστήματα σταδιοποίησης των κακοήθων νεοπλασιών είναι μέθοδοι αντικειμενικής εκτίμησης της έκτασης του όγκου σε δεδομένη στιγμή (κυρίως κατά

Διαβάστε περισσότερα

{ i f i == 0 and p > 0

{ i f i == 0 and p > 0 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Σχεδίαση και Ανάλυση Αλγορίθμων Διδάσκων: Ε. Μαρκάκης, Φθινοπωρινό εξάμηνο 014-015 Λύσεις 1ης Σειράς Ασκήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΑΧΝΟΕΙΔΗΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑ : «ΚΕΡΑΥΝΟΣ ΕΝ ΑΙΘΡΙΑ» Του Δρος Χρήστου Γεωργόπουλου

ΥΠΑΡΑΧΝΟΕΙΔΗΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑ : «ΚΕΡΑΥΝΟΣ ΕΝ ΑΙΘΡΙΑ» Του Δρος Χρήστου Γεωργόπουλου ΥΠΑΡΑΧΝΟΕΙΔΗΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑ : «ΚΕΡΑΥΝΟΣ ΕΝ ΑΙΘΡΙΑ» Του Δρος Χρήστου Γεωργόπουλου Τι είναι Υπαραχνοειδής αιμορραγία είναι ένας ιδιαίτερος τύπος εγκεφαλικής αιμορραγίας που συνήθως εκδηλώνεται αιφνιδιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ. Μορφές δημόσιου δανεισμού. Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ. Μορφές δημόσιου δανεισμού. Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ Μορφές δημόσιου δανεισμού Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate 1 Ανάλογα με την πηγή προελεύσεως των πόρων Με βάση το κριτήριο αυτό, ο δανεισμός διακρίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ταξινόμηση των μοντέλων διασποράς ατμοσφαιρικών ρύπων βασισμένη σε μαθηματικά κριτήρια.

Ταξινόμηση των μοντέλων διασποράς ατμοσφαιρικών ρύπων βασισμένη σε μαθηματικά κριτήρια. ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ Ταξινόμηη των μοντέλων διαποράς ατμοφαιρικών ρύπων βαιμένη ε μαθηματικά κριτήρια. Μοντέλο Ελεριανά μοντέλα (Elerian) Λαγκρατζιανά μοντέλα (Lagrangian) Επιπρόθετος διαχωριμός Μοντέλα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 11 Επιδημιολογία του καρκίνου

Κεφάλαιο 11 Επιδημιολογία του καρκίνου Κεφάλαιο 11 Επιδημιολογία του καρκίνου Μ. Παπαδάκου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι ανθρώπινες απώλειες που προκαλεί ο καρκίνος είναι τεράστιες. Παραμένει η κυριότερη αιτία θανάτου μετά τις καρδιαγγειακές παθήσεις. Σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Διαφορές εσωτερικού εξωτερικού δανεισμού. Η διαχρονική κατανομή του βάρους από το δημόσιο δανεισμό.

ΘΕΜΑ: Διαφορές εσωτερικού εξωτερικού δανεισμού. Η διαχρονική κατανομή του βάρους από το δημόσιο δανεισμό. 1 ΘΕΜΑ: Διαφορές εσωτερικού εξωτερικού δανεισμού. Η διαχρονική κατανομή του βάρους από το δημόσιο δανεισμό. Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate, εισηγητής Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

21/11/2005 Διακριτά Μαθηματικά. Γραφήματα ΒΑΣΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ : ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΚΑΙ ΚΥΚΛΟΙ Δ Ι. Γεώργιος Βούρος Πανεπιστήμιο Αιγαίου

21/11/2005 Διακριτά Μαθηματικά. Γραφήματα ΒΑΣΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ : ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΚΑΙ ΚΥΚΛΟΙ Δ Ι. Γεώργιος Βούρος Πανεπιστήμιο Αιγαίου Γραφήματα ΒΑΣΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ : ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΚΑΙ ΚΥΚΛΟΙ A Ε B Ζ Η Γ K Θ Δ Ι Ορισμός Ένα (μη κατευθυνόμενο) γράφημα (non directed graph) Γ, είναι μία δυάδα από σύνολα Ε και V και συμβολίζεται με Γ=(Ε,V). Το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Με την πιστοποίηση του έχει πρόσβαση στο περιβάλλον του φαρμακείου που παρέχει η εφαρμογή.

ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Με την πιστοποίηση του έχει πρόσβαση στο περιβάλλον του φαρμακείου που παρέχει η εφαρμογή. ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ Ο ασθενής έχοντας μαζί του το βιβλιάριο υγείας του και την τυπωμένη συνταγή από τον ιατρό, η οποία αναγράφει τον μοναδικό κωδικό της, πάει στο φαρμακείο. Το φαρμακείο αφού ταυτοποιήσει το

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 42 Αλκυλιούντες παράγοντες και αντινεοπλασματικά αντιβιοτικά

Κεφάλαιο 42 Αλκυλιούντες παράγοντες και αντινεοπλασματικά αντιβιοτικά Κεφάλαιο 42 Αλκυλιούντες παράγοντες και αντινεοπλασματικά αντιβιοτικά Σ. Ντρουφάκου ΑΛΚΥΛΙΟΥΝΤΕΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι αλκυλιούντες παράγοντες στοχεύουν το DNA και είναι κυτταροτοξικές, μεταλλαξιογόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Aποτελεσματικότητα της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής σε μια ανοικτή οικονομία

ΘΕΜΑ: Aποτελεσματικότητα της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής σε μια ανοικτή οικονομία ΘΕΜΑ: ποτελεσματικότητα της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής σε μια ανοικτή οικονομία Σύνταξη: Μπαντούλας Κων/νος, Οικονομολόγος, Ms Χρηματοοικονομικών 1 Η πρώτη θεωρία σχετικά με τον αυτόματο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 57 Εκλεκτικοί τροποποιητές των ορμονικών υποδοχέων

Κεφάλαιο 57 Εκλεκτικοί τροποποιητές των ορμονικών υποδοχέων Κεφάλαιο 57 Εκλεκτικοί τροποποιητές των ορμονικών υποδοχέων Ε. Ξυδάκης ΟΙΣΤΡΟΓΟΝΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Ως γνωστόν, τα οιστρογόνα αποτελούν σημαντικότατους για τη φυσιολογία του οργανισμού παράγοντες.

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Κλινικής Γ.Ν.Ν.Γ.Παπανικολάου Καρκίνος Πνεύμονα Πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

Βελτίωση Εικόνας. Σήμερα!

Βελτίωση Εικόνας. Σήμερα! Βελτίωση Εικόνας Σήμερα! Υποβάθμιση εικόνας Τεχνικές Βελτίωσης Restoration (Αποκατάσταση) Τροποποίηση ιστογράμματος Ολίσθηση ιστογράμματος Διάταση (stretching) Ισοστάθμιση του ιστογράμματος (histogram

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗ ΚΡΗΤΗ

ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗ ΚΡΗΤΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗ ΚΡΗΤΗ ΑΝΤΙΟΠΗ ΓΙΓΑΝΤΙ ΟΥ Τοµεάρχης Λειτουργίας Κέντρων Ελέγχου Συστηµάτων Μεταφοράς ιεύθυνσης ιαχείρισης Νησιών ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΡΗΤΗΣ 2009 Εγκατεστηµένη Ισχύς (Ατµοµονάδες, Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία

Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία Κλασικός Αθλητισμός Δρόμοι : Μεσαίες και μεγάλες αποστάσεις Ταχύτητες Σκυταλοδρομίες Δρόμοι με εμπόδια Δρόμοι Μεσαίων και Μεγάλων αποστάσεων Στην αρχαία εποχή ο δρόμος που είχε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Διδάσκων : Πομπιέρη Βασιλεία, Δικηγόρος, LLM UCL Πτωχευτικό Δίκαιο Σημαντικότερες ρυθμίσεις σε προπτωχευτικό στάδιο. Εισαγωγή της διαδικασίας συνδιαλλαγής Σκοπός Η διάσωση και εξυγίανση

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 5 1.2.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον παρακάτω πίνακα σωστά συµπληρωµένο.

Μονάδες 5 1.2.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον παρακάτω πίνακα σωστά συµπληρωµένο. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ποιές είναι οι σύγχρονες απόψεις για την επιλεκτική διατήρηση της ουροδόχου κύστεως στους πάσχοντες από Διηθητικό Καρκίνο αυτής;

Ποιές είναι οι σύγχρονες απόψεις για την επιλεκτική διατήρηση της ουροδόχου κύστεως στους πάσχοντες από Διηθητικό Καρκίνο αυτής; Ν. Αντωνίου Ποιές είναι οι σύγχρονες απόψεις για την επιλεκτική διατήρηση της ουροδόχου κύστεως στους πάσχοντες από Διηθητικό Καρκίνο αυτής; ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ριζική κυστεκτομή είναι η θεραπεία εκλογής στους

Διαβάστε περισσότερα

Προεγχειρητική ακτινο-χημειο-θεραπεία του καρκίνου του ορθού

Προεγχειρητική ακτινο-χημειο-θεραπεία του καρκίνου του ορθού 1ο Εκπαιδευτικό Σεμινάριο της Εταιρείας Μελέτης του Καρκίνου του Πεπτικού Συστήματος «Διαβάζοντας τα Ίχνη των Καρκίνων του Πεπτικού» Προεγχειρητική ακτινο-χημειο-θεραπεία του καρκίνου του ορθού Στέφανος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΡΜΙΣΗΣ, ΠΑΡΑΒΟΛΗΣ, ΠΡΥΜΝΟΔΕΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΛΛΙΜΕΝΙΣΜΟΥ ΣΚΑΦΩΝ ΣΕ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ. (ΛΙΜΑΝΙΑ κ.λπ.) ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΛΙΜΕΝΙΚΩΝ

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΡΜΙΣΗΣ, ΠΑΡΑΒΟΛΗΣ, ΠΡΥΜΝΟΔΕΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΛΛΙΜΕΝΙΣΜΟΥ ΣΚΑΦΩΝ ΣΕ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ. (ΛΙΜΑΝΙΑ κ.λπ.) ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΛΙΜΕΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΡΜΙΣΗΣ, ΠΑΡΑΒΟΛΗΣ, ΠΡΥΜΝΟΔΕΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΛΛΙΜΕΝΙΣΜΟΥ ΣΚΑΦΩΝ ΣΕ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ (ΛΙΜΑΝΙΑ κ.λπ.) ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΛΙΜΕΝΙΚΩΝ ΤΑΜΕΙΩΝ ΚΑΙ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΩΝ ΤΑΜΕΙΩΝ Επιμέλεια Άγγελου Αργυρακόπουλου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΔΟΣ: ΠΕ11 ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΚΛΑΔΟΣ: ΠΕ11 ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΛΑΔΟΣ: ΠΕ11 ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Μάθημα: Ενόργανη Γυμναστική Χρήσιμα θεωρία στο κεφάλαιο της ενόργανης γυμναστικής για το γνωστικό αντικείμενο ΠΕ11 της Φυσικής Αγωγής από τα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια Κολλίντζα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους για τον επικείμενο διαγωνισμό του Υπουργείου Οικονομικών, με κορυφαίο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 14 Κυτταρολογική εξέταση υλικού εξ αναρροφήσεως διά λεπτής βελόνης

Κεφάλαιο 14 Κυτταρολογική εξέταση υλικού εξ αναρροφήσεως διά λεπτής βελόνης Κεφάλαιο 14 Κυτταρολογική εξέταση υλικού εξ αναρροφήσεως διά λεπτής βελόνης Δ. Δασκαλοπούλου Σ. Κ. Αρχοντάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ H αλματώδης εξέλιξη της ιατρικής ε πιστήμης και της τεχνολογίας τα τελευταία 30 χρόνια,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΩΝΙΑΙΑ ΑΡΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΩΜΟΠΛΑΤΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

Η ΓΩΝΙΑΙΑ ΑΡΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΩΜΟΠΛΑΤΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΛΑΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΟΡΘΩΤΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΤΟΥ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: Η ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΥΤΕΡΠΗ ΔΕΜΙΡΗ ΑΠΟ ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 Ορμόνες και καρκίνος

Κεφάλαιο 7 Ορμόνες και καρκίνος Κεφάλαιο 7 Ορμόνες και καρκίνος Σ. Τσαγκαράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ορμονοεξαρτώμενη καρκινογένεση αφορά την πρόκληση νεοπλασματικών εξεργασιών στους ενδοκρινείς αδένες και ιστούς στόχους των ορμονών από ενδογενώς

Διαβάστε περισσότερα

Οι γέφυρες του ποταμού... Pregel (Konigsberg)

Οι γέφυρες του ποταμού... Pregel (Konigsberg) Οι γέφυρες του ποταμού... Pregel (Konigsberg) Β Δ Β Δ Γ Γ Κύκλος του Euler (Euler cycle) είναι κύκλος σε γράφημα Γ που περιέχει κάθε κορυφή του γραφήματος, και κάθε ακμή αυτού ακριβώς μία φορά. Για γράφημα

Διαβάστε περισσότερα

Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία

Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία Τεχνική φλοπ Φορά Σκοπός της φοράς είναι να αναπτυχθεί μια ιδανική για τον κάθε αθλητή ταχύτητα και ταυτόχρονα να προετοιμάσει το πάτημα. Το είδος της φοράς του Fosbury ήτα, μια

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Άσκηση Θερμομόρφωση (Thermoforming)

Εργαστηριακή Άσκηση Θερμομόρφωση (Thermoforming) Σελίδα 1 Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Μηχανικών Μηχανολογίας και Κατασκευαστικής ΜΜΚ 452: Μηχανικές Ιδιότητες και Κατεργασία Πολυμερών Εργαστηριακή Άσκηση Θερμομόρφωση (Thermoforming) Σελίδα 2 Εισαγωγή: Η

Διαβάστε περισσότερα

HY 280. θεμελιακές έννοιες της επιστήμης του υπολογισμού ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Γεώργιος Φρ.

HY 280. θεμελιακές έννοιες της επιστήμης του υπολογισμού ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Γεώργιος Φρ. HY 280 «ΘΕΩΡΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ» θεμελικές έννοιες της επιστήμης του υπολογισμού ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Γεώργιος Φρ. Γεωργκόπουλος μέρος Α Εισγωγή, κι η σική θεωρί των πεπερσμένων

Διαβάστε περισσότερα

Α) Ανάλογα με τη φύση των κονδυλίων που περιλαμβάνουν οι προϋπολογισμοί διακρίνονται σε:

Α) Ανάλογα με τη φύση των κονδυλίων που περιλαμβάνουν οι προϋπολογισμοί διακρίνονται σε: Ο διαγωνισμός της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης προϋποθέτει, ως γνωστόν, συνδυασμό συνδυαστικής γνώσης της εξεταστέας ύλης και θεμάτων πολιτικής και οικονομικής επικαιρότητας. Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΔΙΚΑΣΤΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΔΙΚΑΣΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΔΙΚΑΣΤΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, ΜΔΕ Δημοσίου Δικαίου, Υπ. Διδάκτωρ Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών. ΘΕΜΑΤΙΚΗ : Η αρμοδιότητα των διοικητικών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 43 Αλκαλοειδή της βίνκα ρόζεα

Κεφάλαιο 43 Αλκαλοειδή της βίνκα ρόζεα Κεφάλαιο 43 Αλκαλοειδή της βίνκα ρόζεα Ε. Ξυδάκης Γ. Μαρκάτος 732 ΓΕΝΙΚΑ ΧΗΜΙΚΗ ΔΟΜΗ Τα αλκαλοειδή της βίνκα (vinca alkaloids) είναι μεταξύ των πρώτων κυτταροτοξικών φαρμάκων που αποκαλύφθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΕΠ 2000 ΑΣΕΠ 2000 Εμπορική Τράπεζα 1983 Υπουργείο Κοιν. Υπηρ. 1983

ΑΣΕΠ 2000 ΑΣΕΠ 2000 Εμπορική Τράπεζα 1983 Υπουργείο Κοιν. Υπηρ. 1983 20 Φεβρουαρίου 2010 ΑΣΕΠ 2000 1. Η δεξαμενή βενζίνης ενός πρατηρίου υγρών καυσίμων είναι γεμάτη κατά τα 8/9. Κατά τη διάρκεια μιας εβδομάδας το πρατήριο διέθεσε τα 3/4 της βενζίνης αυτής και έμειναν 4000

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 61 Οι αυξητικοί παράγοντες της λευκής σειράς

Κεφάλαιο 61 Οι αυξητικοί παράγοντες της λευκής σειράς Κεφάλαιο 61 Οι αυξητικοί παράγοντες της λευκής σειράς Ε. Δεμίρη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η μυελοκαταστολή αποτελεί συχνή παρενέργεια πολλών χημειοθεραπευτικών σχημάτων και αυτό περιορίζει την χορήγησή τους. 1 Επιπλέον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 2014 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 2014 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Διδαγμένο Κείμενο ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 2014 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Επομένως οι αρετές δεν υπάρχουν μέσα μας εκ φύσεως ούτε αντίθετα προς τη φύση μας, αλλά έχουμε από τη φύση την ιδιότητα να τις δεχτούμε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2.4: Τα βασικά στοιχεία ενός Επιχειρηματικού Σχεδίου (Business Plan) Μέσα από αυτό το κεφάλαιο φαίνεται ότι αφενός η σωστή δημιουργία και

Κεφάλαιο 2.4: Τα βασικά στοιχεία ενός Επιχειρηματικού Σχεδίου (Business Plan) Μέσα από αυτό το κεφάλαιο φαίνεται ότι αφενός η σωστή δημιουργία και Κεφάλαιο 2.4: Τα βασικά στοιχεία ενός Επιχειρηματικού Σχεδίου (Business Plan) Περίληψη Κεφαλαίου: Μέσα από αυτό το κεφάλαιο φαίνεται ότι αφενός η σωστή δημιουργία και αφετέρου η σωστή εφαρμογή του Επιχειρηματικού

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8 Τεχνικές μοριακής ιστοπαθολογίας στην Ογκολογία

Κεφάλαιο 8 Τεχνικές μοριακής ιστοπαθολογίας στην Ογκολογία Κεφάλαιο 8 Τεχνικές μοριακής ιστοπαθολογίας στην Ογκολογία Ν. Καπράνος Δ. Ροντογιάννη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η σύγχρονη ιατρική είναι άρρηκτα δεμένη με την επαναστατική εξέλιξη της μοριακής βιολογίας. Με την εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 66 Ραδιοϊσοτοπική συστηματική θεραπεία του πόνου από οστικές μεταστάσεις

Κεφάλαιο 66 Ραδιοϊσοτοπική συστηματική θεραπεία του πόνου από οστικές μεταστάσεις Κεφάλαιο 66 Ραδιοϊσοτοπική συστηματική θεραπεία του πόνου από οστικές μεταστάσεις Χ. Γιαννοπούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι οστικές μεταστάσεις αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των ασθενών με καρκίνο του προστάτη,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 63 Μη στερινοειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα στην ογκολογία

Κεφάλαιο 63 Μη στερινοειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα στην ογκολογία Κεφάλαιο 63 Μη στερινοειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα στην ογκολογία Μ. Σαμάρκος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (Non steroidal anti inflammatory drugs, NSAID ΜΣΑΦ) είναι μια κατηγορία φαρμάκων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΙΖΩΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ. Από τι προκαλείται η κατάθλιψη?

ΜΕΙΖΩΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ. Από τι προκαλείται η κατάθλιψη? Η μείζων κατάθλιψη ανήκει σε μια κατηγορία ψυχικών διαταραχών που ονομάζονται διαταραχές της διάθεσης. Η κατάθλιψη είναι αρκετά συχνή. Υπολογίζεται ότι 15 στους 100 ανθρώπους θα πάθουν κατάθλιψη κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 23 Η ψυχολογική υποστήριξη του καρκινοπαθούς και της οικογένειάς του

Κεφάλαιο 23 Η ψυχολογική υποστήριξη του καρκινοπαθούς και της οικογένειάς του Κεφάλαιο 23 Η ψυχολογική υποστήριξη του καρκινοπαθούς και της οικογένειάς του Γ. Α. Ρηγάτος Τα τελευταία είκοσι χρόνια ολοένα και περισσότερο οι γιατροί απομακρύνονται από το παραδοσιακό μονοδιάστατο βιοϊατρικό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 39 In vitro έλεγχος ευαισθησίας στα κυτταροτοξικά φάρμακα

Κεφάλαιο 39 In vitro έλεγχος ευαισθησίας στα κυτταροτοξικά φάρμακα Κεφάλαιο 39 In vitro έλεγχος ευαισθησίας στα κυτταροτοξικά φάρμακα Ε. Μπριασούλης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο διαρκώς αυξανόμενος αριθμός διαθέσιμων χημειοθεραπευτικών φαρμάκων την τελευταία δεκαετία, προβάλει ισχυρά το

Διαβάστε περισσότερα

Εξαναγκασμένες ταλαντώσεις, Ιδιοτιμές με πολλαπλότητα, Εκθετικά πινάκων. 9 Απριλίου 2013, Βόλος

Εξαναγκασμένες ταλαντώσεις, Ιδιοτιμές με πολλαπλότητα, Εκθετικά πινάκων. 9 Απριλίου 2013, Βόλος ιαφορικές Εξισώσεις Εξαναγκασμένες ταλαντώσεις, Ιδιοτιμές με πολλαπλότητα, Ατελείς ιδιοτιμές Εκθετικά πινάκων Μανόλης Βάβαλης Τμήμα Μηχανικών Η/Υ Τηλεπικοινωνιών και ικτύων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 9 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21 Ποιότητα ζωής και κατάσταση λειτουργικής ικανότητος

Κεφάλαιο 21 Ποιότητα ζωής και κατάσταση λειτουργικής ικανότητος Κεφάλαιο 21 Ποιότητα ζωής και κατάσταση λειτουργικής ικανότητος Ε. Ρεπάσος Γ. Η. Πανάγος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών έχει σημειωθεί κατακόρυφη αύξηση του ενδιαφέροντος σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση Προτύπων. Σημερινό Μάθημα

Αναγνώριση Προτύπων. Σημερινό Μάθημα Αναγνώριση Προτύπων Σημερινό Μάθημα Η κατάρα της διαστατικότητας Μείωση διαστάσεων εξαγωγή χαρακτηριστικών επιλογή χαρακτηριστικών Αναπαράσταση έναντι Κατηγοριοποίησης Ανάλυση Κυρίων Συνιστωσών PCA Γραμμική

Διαβάστε περισσότερα

Δίκαιο και Οικονομικά: Οι Εξετάσεις

Δίκαιο και Οικονομικά: Οι Εξετάσεις Δίκαιο και Οικονομικά: Οι Εξετάσεις Το κείμενο αυτό ανανεώνεται με τη δική σας παρέμβαση, τις ερωτήσεις, τα σχόλια και τις παρατηρήσεις σας. Θα συνεχίζει να ανανεώνεται μέχρι την ημέρα των εξετάσεων. Αυτή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ από τον Κοσμά Γαζέα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ από τον Κοσμά Γαζέα ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ από τον Κοσμά Γαζέα Πραγματοποιήθηκε με επιτυχία το προγραμματισμένο Εργαστήρι Χαρτογράφησης της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας από τις 26 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Ημέρα 4 η (α) Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης. (β) Η απόλυτη υπεραξία. Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης

Ημέρα 4 η (α) Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης. (β) Η απόλυτη υπεραξία. Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης Ημέρα 4 η (α) Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης (β) Η απόλυτη υπεραξία Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης Στο κεφάλαιο για την αγορά και την πώληση της εργατικής δύναμης (ελληνική έκδοση: τόμος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 64 Τα οπιοειδή στην αναλγησία του χρόνιου καρκινικού πόνου

Κεφάλαιο 64 Τα οπιοειδή στην αναλγησία του χρόνιου καρκινικού πόνου Κεφάλαιο 64 Τα οπιοειδή στην αναλγησία του χρόνιου καρκινικού πόνου Χ. Μπούκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκινικός πόνος είναι κυρίως χρόνιος πόνος, η διάρκεια του είναι μεγαλύτερη των 3 μηνών, εμφανίζεται σχεδόν καθημερινά,

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ποιοι κερδίζουν από το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών; Γιατί η άμεση ανταλλαγή αγαθών, ορισμένες φορές, είναι δύσκολο να

- 1 - Ποιοι κερδίζουν από το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών; Γιατί η άμεση ανταλλαγή αγαθών, ορισμένες φορές, είναι δύσκολο να - 1 - Ο παράξενος πραματευτής Ανθολόγιο Ε & Στ τάξης: 277-279 Οικονομικές έννοιες Ανταλλαγή Αντιπραγματισμός Εμπόριο Ερωτήσεις Ποιοι κερδίζουν από το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών; Γιατί η άμεση ανταλλαγή

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 68 Σχεδιασμός κλινικών μελετών και διαχείριση δεδομένων έρευνας

Κεφάλαιο 68 Σχεδιασμός κλινικών μελετών και διαχείριση δεδομένων έρευνας Κεφάλαιο 68 Σχεδιασμός κλινικών μελετών και διαχείριση δεδομένων έρευνας Γ. Η. Πανάγος 1195 ΟΡΘΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ΚΛΙ ΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΏΝ Η ορθή πρακτική διεξαγωγής των κλινικών δοκιμών (GCP) είναι ένα διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

Ποια έντομα είναι εχθροί των φυτών και πώς θα τα αντιμετωπίσετε

Ποια έντομα είναι εχθροί των φυτών και πώς θα τα αντιμετωπίσετε Ποια έντομα είναι εχθροί των φυτών και πώς θα τα αντιμετωπίσετε Δυστυχώς είναι μια πραγματικότητα της ζωής ότι αν διατηρείτε στο σπίτι σας φυτά, υπάρχει πάντα η πιθανότητα να υποστούν ζημίες από βλαβερούς

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2.3: Marketing Κοινωνικών Επιχειρήσεων. Στο παρόν κεφάλαιο παρουσιάζονται εν τάχει τα βασικά

Κεφάλαιο 2.3: Marketing Κοινωνικών Επιχειρήσεων. Στο παρόν κεφάλαιο παρουσιάζονται εν τάχει τα βασικά Κεφάλαιο 2.3: Marketing Κοινωνικών Επιχειρήσεων Περίληψη Κεφαλαίου: Στο παρόν κεφάλαιο παρουσιάζονται εν τάχει τα βασικά χαρακτηριστικά του μείγματος Marketing (Μ.Κ.Τ.), στο πλαίσιο της εύρυθμης λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 36 Μοριακή στοχευμένη θεραπεία με ραδιοϊσότοπα

Κεφάλαιο 36 Μοριακή στοχευμένη θεραπεία με ραδιοϊσότοπα Κεφάλαιο 36 Μοριακή στοχευμένη θεραπεία με ραδιοϊσότοπα Σ. Σαράντη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο όρος ραδιοϊσοτοπική μοριακή στόχευση μπορεί να καθορισθεί σαν η ειδική συγκέντρωση ενός διαγνωστικού ή θεραπευτικού ραδιοϊσοτόπου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΕΠΙΛΟΓΗΣ. Παράλληλα, ο συνεντευξιαζόμενος προβάλλει τον εαυτό του και παίρνει περισσότερες πληροφορίες για τη θέση.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΕΠΙΛΟΓΗΣ. Παράλληλα, ο συνεντευξιαζόμενος προβάλλει τον εαυτό του και παίρνει περισσότερες πληροφορίες για τη θέση. ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Σκοπός της Συνέντευξης είναι η αναζήτηση του καλύτερου υποψηφίου που θα στελεχώσει την προκηρυσσόμενη θέση. Η Συνέντευξη έχει διττό χαρακτήρα, όπου λόγο έχουν και οι αξιολογητές και

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακή Εικόνα. Σημερινό μάθημα!

Ψηφιακή Εικόνα. Σημερινό μάθημα! Ψηφιακή Εικόνα Σημερινό μάθημα! Ψηφιακή Εικόνα Αναλογική εικόνα Ψηφιοποίηση (digitalization) Δειγματοληψία Κβαντισμός Δυαδικές δ έ (Binary) εικόνες Ψηφιακή εικόνα & οθόνη Η/Υ 1 Ψηφιακή Εικόνα Μια ακίνητη

Διαβάστε περισσότερα

Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate, εισηγητής Φροντιστηρίων ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate, εισηγητής Φροντιστηρίων ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ 1 Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate, εισηγητής Φροντιστηρίων ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ο δημόσιος προϋπολογισμός είναι σχεδόν πάντοτε τεχνικά ισοσκελισμένος. Ένα τέτοιο όμως

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 56 Αντίδοτα και φάρμακα διάσωσης από την τοξικότητα της θεραπείας και τις επιπλοκές

Κεφάλαιο 56 Αντίδοτα και φάρμακα διάσωσης από την τοξικότητα της θεραπείας και τις επιπλοκές Κεφάλαιο 56 Αντίδοτα και φάρμακα διάσωσης από την τοξικότητα της θεραπείας και τις επιπλοκές Γ. Πανάγος 985 ΛΕΥΚΟΒΟΡΙΝΗ Συνώνυμα: Calcium Folinate, Citrovorum factor, Φυλλινικό ασβέστιο, LEUCOVO RIN Vials

Διαβάστε περισσότερα

Μητροπολιτικά Οπτικά Δίκτυα. 11.1. Εισαγωγή

Μητροπολιτικά Οπτικά Δίκτυα. 11.1. Εισαγωγή Μητροπολιτικά Οπτικά Δίκτυα 11.1. Εισαγωγή Τα τηλεπικοινωνιακά δίκτυα είναι διαιρεμένα σε μια ιεραρχία τριών επιπέδων: Στα δίκτυα πρόσβασης, τα μητροπολιτικά δίκτυα και τα δίκτυα κορμού. Τα δίκτυα κορμού

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ ΝΟΣΟΥ

ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ ΝΟΣΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚAΡKINOY ΠΝΕΥΜΟΝΑ 15 Μαρτίου 2014 Ιωάννης Χ. Γκιόζος Πνευµονολόγος MD,FCCP Επ.Συνεργάτης Πανεπιστηµίου Αθηνών Ογκολογική Μονάδα Γ ΠΠ ΓΝΝΘΑ Η Σωτηρία ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2.6: Η Διαδικασία Εντοπισμού Επιχειρηματικών Ευκαιριών. Το έκτο κεφάλαιο πραγματεύεται την ευρύτερη έννοια της

Κεφάλαιο 2.6: Η Διαδικασία Εντοπισμού Επιχειρηματικών Ευκαιριών. Το έκτο κεφάλαιο πραγματεύεται την ευρύτερη έννοια της Κεφάλαιο 2.6: Η Διαδικασία Εντοπισμού Επιχειρηματικών Ευκαιριών Περίληψη Κεφαλαίου: Το έκτο κεφάλαιο πραγματεύεται την ευρύτερη έννοια της Επιχειρηματικής Ευκαιρίας, τα στάδια εντοπισμού της και τους γενικότερους

Διαβάστε περισσότερα

«Διεργασίες μεταφοράς και διασποράς της αέριας ρύπανσης

«Διεργασίες μεταφοράς και διασποράς της αέριας ρύπανσης ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ «Διεργασίες μεταφοράς και διασποράς της αέριας ρύπανσης 1 Ατμοσφαιρικός κύκλος της ρύπανσης Ως γνωστόν, οι ανθρωπογενείς εκπομπές ρύπων είναι υπεύθυνες για τα υψηλά επίπεδα ρύπανσης

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιαιτερότητες παιδικού άσθματος

Ιδιαιτερότητες παιδικού άσθματος Ιδιαιτερότητες παιδικού άσθματος Νίκος Παπαδόπουλος Αλλεργιολογικό τμήμα Β ΠΠΚ Εισαγωγή Το παιδί δεν είναι ένας ενήλικας σε μικρογραφία Δυναμική ανάπτυξη οργάνων Πνεύμονες Ανοσιακό σύστημα Δυναμική ειδικοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΕΠΩΝΥΜΟ: ΟΝΟΜΑ: ΟΜΑΔΑ Α Για τις προτάσεις Α1 μέχρι και Α6 να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΗΣ ΕΝΤΡΟΠΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΣΚΕ ΑΣΗ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΗΣ ΕΝΤΡΟΠΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΣΚΕ ΑΣΗ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩ ΩΝ ΣΩΜΑΤΙ ΙΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Π. ΨΩΝΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΗΣ ΕΝΤΡΟΠΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΣΚΕ

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΙΑΚΡΙΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ»

«ΔΙΑΚΡΙΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ» HY 118α «ΔΙΚΡΙΤ ΜΘΗΜΤΙΚ» ΣΚΗΣΕΙΣ ΠΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΙΣΤΩΝ εώργιος Φρ. εωργακόπουλος ΜΕΡΟΣ (1) ασικά στοιχεία της θεωρίας συνόλων. Π. ΚΡΗΤΗΣ ΤΜ. ΕΠ. ΥΠΟΛΟΙΣΤΩΝ «ΔΙΚΡΙΤ ΜΘΗΜΤΙΚ». Φ. εωργακόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΝΑΥΤΙΛΟΣ

ΕΚΠΑ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΝΑΥΤΙΛΟΣ ΣΧΟΛΙΑ Οι κληρούχοι συντάκτες της αίτησης και οι εμπλεκόμενοι Πτολεμαϊκοί αξιωματούχοι Η αίτηση υποβάλλεται από δύο κληρούχους ιππείς, το Μακεδόνα Αντίμαχο, γιο του Αριστομήδη, και το Θράκα Ηρακλείδη,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΟΜΑΔΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗ. «Χαρακτηριστικά των ενήλικων εκπαιδευομένων και εμπόδια στη μάθηση»

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΟΜΑΔΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗ. «Χαρακτηριστικά των ενήλικων εκπαιδευομένων και εμπόδια στη μάθηση» ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΟΜΑΔΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗ «Χαρακτηριστικά των ενήλικων εκπαιδευομένων και εμπόδια στη μάθηση» Τετάρτη, 26 Φεβρουαρίου 2014 Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Νικολέττα Ιωάννου, Λειτουργός ΠΙ Στόχοι Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6 Καρκινογένεση εξ ακτινοθεραπείας και σύνδρομα ραδιοευαισθητοποίησης

Κεφάλαιο 6 Καρκινογένεση εξ ακτινοθεραπείας και σύνδρομα ραδιοευαισθητοποίησης Κεφάλαιο 6 Καρκινογένεση εξ ακτινοθεραπείας και σύνδρομα ραδιοευαισθητοποίησης Β. Τάραντο ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η καρκινογένεση οφείλεται στην επίδραση επάνω στο κύτταρο και ιδιαίτερα στο DNA αυτού τριών βλαπτικών

Διαβάστε περισσότερα

( ιμερείς) ΙΜΕΛΕΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Α Β «απεικονίσεις»

( ιμερείς) ΙΜΕΛΕΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Α Β «απεικονίσεις» ( ιμερείς) ΙΜΕΛΕΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Α Β «πεικονίσεις» 1. ΣΧΕΣΕΙΣ: το σκεπτικό κι ο ορισμός. Τ σύνολ νπριστούν ιδιότητες μεμονωμένων στοιχείων: δεδομένου συνόλου S, κι ενός στοιχείου σ, είνι δυντόν είτε σ S είτε

Διαβάστε περισσότερα