ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΩΝ ΠΕΤΡΟΣ ΣΤΕΦΑΝΕΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΩΝ ΠΕΤΡΟΣ ΣΤΕΦΑΝΕΑΣ"

Transcript

1 ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΩΝ ΠΕΤΡΟΣ ΣΤΕΦΑΝΕΑΣ

2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η λογική με τη συμβολική ή μη μορφή της έχει διεισδύσει σε όλες τις πτυχές της πληροφορικής. Η ανάπτυξη της συμβολικής λογικής και ειδικά της θεωρίας αλγορίθμων μαζί με την εξέλιξη των ηλεκτρονικών και της κυβερνητικής αποτέλεσαν άλλωστε το κατάλληλο επιστημονικό και τεχνολογικό περιβάλλον για τη γέννηση της πληροφορικής. Δεν είναι τυχαίο εξάλλου ότι ορισμένοι από τους πρωτεργάτες της πληροφορικής ήταν ήδη διακεκριμένοι ερευνητές της λογικής (Turing, Von Neumann, Ulam). Εξαιτίας της παραπάνω ιστορική σχέσης ανάμεσα τα δύο αντικείμενα, οι έννοιες, η μεθοδολογία και οι ερευνητικές κατευθύνσεις της (θεωρητικής) πληροφορικής είναι φανερά επηρεασμένες απ αυτές της λογικής. Αλλά και αντίστροφα, οι ανάγκες της πληροφορικής τροφοδοτούν συνεχώς με προβλήματα την εφαρμοσμένη λογική που πολλές φορές τα αντιμετωπίζει με τη δημιουργία νέων θεωριών. Ολόκληροι κλάδοι της πληροφορικής όπως η σημασιολογία των προγραμμάτων (semantics of programs), οι τυπικές μέθοδοι (formal methods), η αποδεικτική θεωρημάτων (theorem proving), ο εξισωτικός (equational) και ο λογικός προγραμματισμός (logic programming) αναπτύχθηκαν λόγω αυτής της αμφίδρομης σχέσης ανάμεσα στα δύο γνωστικά αντικείμενα. Άλλοι κλάδοι της πληροφορικής όπως οι βάσεις δεδομένων (data bases), οι γλώσσες προδιαγραφών (specification languages), η τεχνολογία λογισμικού (software engineering) και οι ταυτοχρονικές διαδικασίες (concurrent processes) χρησιμοποιούν συστηματικά τη συμβολική λογική. Επίσης πολλά στοιχεία (μη συμβολικής) λογικής μεθοδολογίας διακρίνονται σε διάφορες κλασικές φάσεις ανάπτυξης ενός πληροφοριακού συστήματος όπως εμφανίζονται για παράδειγμα στο μοντέλο του καταρράκτη (waterfall model). Τέτοιες φάσεις είναι η ανάλυση απαιτήσεων (requirements analysis), η ανάπτυξη προδιαγραφών (specifications) και ο σχεδιασμός (design). Πολλές προσπάθειες έχουν γίνει για το συγκερασμό της συμβολικής με τη μη συμβολική λογική μεθοδολογία σε σχέση με ενδεχόμενες εφαρμογές τους στα πληροφοριακά συστήματα αλλά και τα συστήματα γενικά. Σαν τέτοια μπορεί να αναφέρει κανείς τα ιβριδικά συστήματα (hybrid systems). Ιδιαίτερο λόγο στη σχέση πληροφορικής λογικής παίζει η άλγεβρα. Η θεωρία πεδίων (domain theory), η θεωρία κατηγοριών (category theory), οι αλγεβρικές προδιαγραφές και οι αλγεβρικές θεωρίες του Lawvere (Lawvere theories), ο σχεσιακός λογισμός (relational calculus) και οι άλγεβρες Boole (Boolean algebras) αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα εφαρμοσμένων αλγεβρικών θεωριών που σχετίζονται άμεσα με τη λογική και έχουν βρει σημαντικές εφαρμογές στην πληροφορική. Ας σημειωθεί ότι είναι 3

3 ιδιαίτερα δύσκολο να χαραχθεί διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σ αυτού του είδους την άλγεβρα και την τυπική λογική. Η λογική βρίσκει εφαρμόζεται στην πληροφορική μέσω συγκεκριμένων λογικών συστημάτων. Τόσο η χρήση λογικών συστημάτων όσο και ο αριθμός εκείνων που αξιοποιούνται από την πληροφορική αναπτύσσεται ταχύτατα. Τέτοια λογικά συστήματα είναι για παράδειγμα: η εξισωτική λογική (equational logic), η λογική των προτάσεων του Horn (Horn clause logic), η πρωτοβάθμια λογική (first order logic), η δευτεροβάθμια λογική (second order logic), η χρονική λογική (temporal logic), η τροπιή (modal) και η δυναμική (dynamic) λογική, η ιντουσιονιστική θεωρία τύπων υψηλής τάξεως (intuitionistic higher order type theory), η γραμμική λογική (linear logci), η εξισωτική λογική με διατεταγμένους τύπους (order sorted equational logic), η εξισωτική λογική με κρυμμένους τύπους (hidden sorted equational logic), η κατηγοριακή εξισωτική λογική (categorical equational logic), η επιστημονική λογική (epistemic logic), η δεοντική λογική (deontic logic), κ.τ.λ. Νέα λογικά συστήματα ορίζονται συνεχώς για τις ανάγκες της πληροφορικής όπως η διαγραμματική λογική (diagram logic) και η λογική της αναγραφής (rewriting logic). H διαγραμματική λογική είναι η βάση της σημασιολογίας του εκπαιδευτικού περιβάλλοντος λογισμικού Hyperproof το οποίο έχει αναπτυχθεί για τη διδασκαλία της θεωρίας αποδείξεων. Η λογική της αναγραφής έχει γνωρίσει ιδιαίτερη ανάπτυξη το τελευταίο διάστημα σαν ένα από τα σημαντικότερα σημασιολογικά μοντέλα των παράλληλων διαδικασιών. 4

4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΟΛΟΓΙΑ 1. ΟΡΙΣΜΟΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ Μία κατηγορία C αποτελείται από: 1. μία συλλογή από αντικείμενα 2. μία συλλογή από μορφισμούς 3. τελεστές που επισυνάπτουν σε κάθε μορφισμό f ένα αντικείμενο dom f (domain = πεδίο) και ένα αντικείμενο cod f (codomain = συμπεδίο). f Γράφουμε f:a B ή A B τους μορφισμούς f με dom f = A και cod f = B. Τη συλλογή των μορφισμών από το Α στο Β τη συμβολίζουμε με C(A,B). 4. ένα τελεστή σύνθεσης που επισυνάπτει σε κάθε ζεύγος μορφισμών f και g με cod f = dom g, τη σύνθεση των μορφισμών g f :domf codg, έτσι ώστε να ικανοποιεί την ακόλουθη προσεταιριστική ιδιότητα: για κάθε δύο μορφισμούς f:a B, g:b C και h:c D να ισχύει ότι: h (g f) = (h g)f 5. για κάθε αντικείμενο Α, να υπάρχει ένας ταυτοτικός μορφισμός id A : A A που να ικανοποιεί τον ακόλουθο ταυτοτικό νόμο: για κάθε μορφισμό f:a B, idb f = f και f ida = f. Παράδειγμα 1. Η κατηγορία Set (των συνόλων) έχει ως αντικείμενα σύνολα και ως μορφισμούς συναρτήσεις μεταξύ συνόλων. Η σύνθεση των μορφισμών είναι η συνολοθεωρητική σύνθεση συναρτήσεων. Οι ταυτοτικοί μορφισμοί είναι οι ταυτοτικές συναρτήσεις. Παράδειγμα 2. Η κατηγορία των μερικά διατεταγμένων συνόλων ΡοSet. Μια μερική διάταξη p σε ένα σύνολο Ρ είναι μια σχέση με τις εξής ιδιότητες: (1) p p (2) p p p p p 5

5 (3) p p και p p p = p για κάθε p, p, p Ρ. Μια συνάρτηση f:p Q από το (Ρ, P ) στο (Q, Q ) ονομάζεται συνάρτηση που διατηρεί τη μερική διάταξη εάν ισχύει: Εάν p p p τότε f(p) f(p ). Q H ΡoSet ως κατηγορία έχει: αντικείμενα: μερικά διατεταγμένα σύνολα μορφισμούς: συναρτήσεις που διατηρούν τη μερική διάταξη (αύξουσες συναρτήσεις). Ένας μορφισμός f:(p, P ) (Q, Q ) στην Ρ Set είναι μια συνάρτηση από το Ρ στο Q που διατηρεί τη διάταξη στο Ρ, έτσι ώστε εάν p p τότε f(p) Q f(p ) και dom f = (P, P ) cod f = (Q, Q ) f ΡoSet((P, P ),(Q Q )) Επίσης, για κάθε μερική διάταξη (Ρ, P ) η ταυτοτική συνάρτηση id p διατηρεί τη διάταξη στο Ρ και ικανοποιεί τον ταυτοτικό νόμο. Η σύνθεση δύο συναρτήσεων που διατηρούν τη μερική διάταξη είναι μια συνάρτηση που διατηρεί τη μερική διάταξη. Έτσι αν έχουμε τις εξής συναρτήσεις που διατηρούν τη μερική διάταξη: ισχύει ότι εάν p P g : P Q g : Q R p, τότε αφού η f διατηρεί τη μερική διάταξη ισχύει ότι: P f(p) Q f(p ) και επειδή η g διατηρεί τη μερική διάταξη ισχύει ότι: g(f(p)) R g(f(p )) Άρα η σύνθεση f g διατηρεί τη μερική διάταξη. 6

6 Παράδειγμα 3. Η κατηγορία των μονοειδών (monoids) Mon με αντικείμενα τα μονοειδή και μορφισμούς τους ομoμορφισμούς μονοειδών. Ορισμός. Ένα μονοειδές (monoid) αποτελείται από ένα σύνολο Μ, μια διμελή πράξη και ένα ουδέτερο στοιχείο e. Το συμβολίζουμε ως (Μ,, e) ώστε να ισχύει και x (y z) = (x y) z για κάθε x,y,z M e x = x = x e για κάθε x M. Ένας ομομορφισμός μονοειδών από το (Μ,, e) στο (Μ,, e ) είναι μια συνάρτηση f:m M έτσι ώστε f(e) = e και f(x y) = f(x) f(y). Παράδειγμα 4 (Κατηγορική Λογική). Ας θεωρήσουμε ότι σε μια κατηγορία τα αντικείμενα αντιστοιχούν σε προτάσεις και οι μορφισμοί σε αποδείξεις. Ένας μορφισμός f : A B είναι στην ουσία η «απόδειξη» του Β από το Α. Επίσης εάν f : A B και g : B C Τότε ισχύσει ότι g f : A C. Παράδειγμα 5. Ας θεωρήσουμε μια απλή συναρτησιακή γλώσσα προγραμματισμού με τους εξής τύπους: Int Real Bool Unit integers (ακέραιοι) reals (πραγματικοί) truth values (αληθοτιμές) a one ellement type (μονοσύνολο) και τους εξής τελεστές: is zero: Int Bool not: Bool Bool άρνηση succ Int : Int Int έλεγχος εάν κάτι είναι μηδέν επόμενος ακέραιος 7

7 succ Real : Real Real to Real Int Real επόμενος πραγματικός μετατροπέας των ακεραίων σε πραγματικούς και σταθερές: zero: true: false: unit: Int Bool Bool Unit Τα παραπάνω σχηματίζουν μια κατηγορία FPL ως εξής: 1. Int, Real, Bool και Unit είναι αντικείμενα 2. Iszero, not, succ Int, succ Real και toreal είναι μορφισμοί 3. Οι σταθερές zero, true, false και unit είναι μορφισμοί από το αντικείμενο Unit στα Int, Bool, Bool, Unit αντίστοιχα, οι οποίοι αντιστοιχούν το μοναδικό στοιχείο του Unit στα αντίστοιχα στοιχεία αυτών των τύπων. 8

8 Succ Int Int Iszero toreal Not Bool Zero Real Succ Real True False Unit Unit Κατηγορία Αντικείμενα Μορφισμοί Set Pfn FinSet Mon Ρ Set Grp Ω Alg CPO Vect Top Sets σύνολα Σύνολα Πεπερασμένα σύνολα Μονοειδή Μερικά διατεταγμένα σύνολα Ομάδες Ω άλγεβρες Πλήρεις μερικές διατάξεις Διανυσματικοί χώροι Τοπολογικοί χώροι Συναρτήσεις Μερικές συναρτήσεις Πεπερασμένες συναρτήσεις Ομομορφισμοί μονοειδών Μονότονες συναρτήσεις Ομομορφισμοί ομάδων Ω ομομορφισμοί Συνεχείς συναρτήσεις Γραμμικοί μετασχηματισμοί Συνεχείς συναρτήσεις 9

9 Άσκηση 1. Μια ομάδα (G,, 1, e) είναι ένα σύνολο G μαζί με ένα δυαδικό τελεστή, ένα μοναδιαίο τελεστή 1, και ένα διακεκριμένο στοιχείο e έτσι ώστε: (α) (x y) z = x (y z) (β) e x = x = x e x G (γ) x x 1 = e = x 1 x x,y,z G x G. Δείξτε ότι μια ομάδα μπορεί να θεωρηθεί ως κατηγορία. 2. ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ Γραφική Αναπαράσταση των Ιδιοτήτων των Κατηγοριών Ορισμός. Ένα διάγραμμα σε μια κατηγορία C είναι μια συλλογή από «ακμές» και «κόμβους» που αντιστοιχούν σε μορφισμούς και αντικείμενα της C με συνεπή τρόπο. Αυτό σημαίνει ότι εάν μια «ακμή» σε ένα διάγραμμα αντιστοιχεί σε ένα μορφισμό f και ότι αυτός έχει τη μορφή f : A B τότε οι κόμβοι αυτής της ακμής είναι το Α και το Β. Τα διαγράμματα χρησιμοποιούνται για να τεθούν και να αποδειχθούν ιδιότητες κατηγορικών κατασκευών. Ορισμός. Ένα διάγραμμα σε μια κατηγορία C ονομάζεται μεταθετικό εάν για κάθε ζεύγος από κόμβους Χ και Υ, όλα τα «μονοπάτια» στο διάγραμμα από το Χ στο Υ είναι ίσα, με την έννοια ότι κάθε μονοπάτι στο διάγραμμα καθορίζει ένα μορφισμό και αυτοί οι μορφισμοί είναι ίσοι στη C. Για παράδειγμα, λέγοντας ότι το διάγραμμα είναι μεταθετικό Χ f Ζ g g W f Υ 10 f Ζ

10 σημαίνει ότι f g = g f. Η μεταθετικότητα του διαγράμματος Χ g Υ h σημαίνει ότι: h f = h g (αυτό δεν σημαίνει πως f = g). Παράδειγμα. Στην κατηγορία Set τα αντικείμενα είναι οι Set μορφισμοί f:a B. Ένας Set μορφισμός από τον f:a B στον f :A B είναι ένα ζεύγος (a, b) από Set μορφισμούς ώστε το εξής διάγραμμα να είναι μεταθετικό στην Set (κατηγορία των συνόλων). Α a Α f f Β b Β Η σύνθεση των Set μορφισμών και αντιστοιχεί στο εξής διάγραμμα (a,b) : (f : A B) (f : A Β ) (a,b ) : (f : A B ) (f : A Β ) (a,b ) (a,b) = (a a, b b) α α Α Α Α f f f Β b Β b Β 11

11 το οποίο θα πρέπει να είναι μεταθετικό. Πρόταση. Εάν και τα δύο εσωτερικά τετράγωνα είναι μεταθετικά, το αυτό συμβαίνει και με το «εξωτερικό παραλληλόγραμμο» Α f B f C a b c A g B g C Απόδειξη: (g g) a = g (g a) προσεταιριστική ιδιότητα = g (b f) μεταθετικότητα 1 ου τετραγώνου = (g b) f προσεταιρισκή ιδιότητα = (c f ) f μεταθετικότητα 2 ου τετραγώνου = c (f f) προσεταιριστική ιδιότητα. Παράδειγμα. Στην κατηγορία FPL το παρακάτω διάγραμμα είναι μεταθετικό: Int Succ Int Int toreal toreal Real Real Succ Real Δηλαδή στην κατηγορία FPL ισχύει ότι: το αποτέλεσμα του μετασχηματισμού ενός α- κεραίου σε πραγματικό αριθμό και ο υπολογισμός του επόμενου πραγματικού αριθμού είναι ταυτόσημο με τον υπολογισμό του επόμενου ακεραίου και το μετασχηματισμό του σε πραγματικό αριθμό. 12

12 Η διάταξη στη σύνθεση δεν επηρεάζει το αποτέλεσμα. 3. ΜΟΝΟΜΟΡΦΙΣΜΟΙ ΕΠΙΜΟΡΦΙΣΜΟΙ ΙΣΟΜΟΡΦΙΣΜΟΙ Ορισμός. Ένας μορφισμός f : B C σε μια κατηγορία C είναι ένας μονομορφισμός εάν για κάθε ζεύγος C μορφισμών g : A B και h : A B η ισότητα f g = f h συνεπάγεται ότι g = h. Πρόταση. Στην κατηγορία των συνόλων Set οι μονομορφισμοί είναι οι (1 1) συναρτήσεις (οι συναρτήσεις f : f(x) = f(y) x = y). Ορισμός. Ένας μορφισμός f : A B είναι επιμορφισμός εάν για κάθε ζεύγος μορφισμών g : B C και h : B C, η ισότητα g f = h f συνεπάγεται ότι g = h. Πρόταση. Στην κατηγορία Set οι επιμορφισμοί είναι οι συναρτήσεις επί. (Μία συνάρτηση f : A B είναι επί εάν για κάθε b B υπάρχει ένα a A για το οποίο ισχύει f(a) = b). Ορισμός. Ένας μορφισμός f : A B είναι ισομορφισμός εάν υπάρχει ένας μορφισμός f 1 : A B (αντίστροφος του f) έτσι ώστε f 1 f = id A και f f 1 = id B. Δύο αντικείμενα Α και Β είναι ισομορφικά εάν υπάρχει ένας ισομορφισμός μεταξύ τους. 4. ΑΡΧΙΚΑ ΚΑΙ ΤΕΛΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ Ορισμός. Ένα αντικείμενο Ο καλείται αρχικό αντικείμενο, εάν για κάθε αντικείμενο Α υπάρχει ένας ακριβώς μορφισμός από το Ο στο Α. Ορισμός (Δυϊκός του παραπάνω). Ένα αντικείμενο 1 καλείται τελικό εάν για κάθε α- ντικείμενο Α, υπάρχει ακριβώς ένας μορφισμός από το Α στο 1. Α! 1 (Συμβολισμός) 13

13 Παραδείγματα. Στην Set το κενό σύνολο { } είναι το μόνο αρχικό αντικείμενο για κάθε σύνολο S, η κενή συνάρτηση είναι η μόνη συνάρτηση από το { } στο S. Κάθε σύνολο με ένα μόνο στοιχείο {x} είναι ένα τελικό αντικείμενο, αφού για κάθε σύνολο S υπάρχει μια συνάρτηση από το S στο σύνολο με ένα στοιχείο {x} που απεικονίζει κάθε στοιχείο του S στο x και πολύ περισσότερο αυτή είναι η μόνη ολική συνάρτηση από το S στο{x}. Στην κατηγορία Ω Αly των αλγεβρών με χαρακτηριστική Ω, το αρχικό αντικείμενο είναι η αρχική άλγεβρα (ή άλγεβρα όρων) της οποίας οι φορείς αποτελούνται από όλα τα πεπερασμένα δένδρα όπου κάθε κόμβος αντιστοιχεί σε ένα τελεστή από το Ω και όπου κάθε κόμβος έχει το πολύ ar(ω) υποδένδρα. Ο μοναδικός ομομορφισμός από την άλγεβρα όρων σε μια άλλη Ω άλγεβρα συνιστά μια συνάρτηση σημασιολογικής ερμηνείας. 5. ΓΙΝΟΜΕΝΑ Το καρτεσιανό γινόμενο δύο συνόλων Α και Β ορίζεται σαν: A B = {(a,b) a A και b B} Τα στοιχεία ενός συνόλου μπορούν να αναπαρασταθούν από μορφισμούς από τα σύνολα με ένα μόνο στοιχείο στο σύνολο {x} S {x: στοιχεία του S} Είναι σε (1 1) αντιστοιχία με τα στοιχεία του συνόλου S. Δηλαδή εάν x είναι ένα στοιχείο του S x :1 S, 1: σύνολο με ένα στοιχείο και f:s T, τότε το στοιχείο f(x) είναι το μοναδικό στοιχείο του Τ που είναι στην εικόνα της σύνθετης συνάρτησης f x. Χρειαζόμαστε ένα χαρακτηρισμό των γινομένων μέσα από μορφισμούς μεταξύ αντικειμένων. Όταν ορίζουμε το γινόμενο μεταξύ δύο συνόλων Α και Β, ορίζουμε επίσης τις συναρτήσεις προβολής π 1 : Α Β Α και π 2 : Α Β Β. Στην ουσία ορίζουμε επίσης τριάες της μορφής (Α Β, π 1, π 2 ). Εάν ορίσουμε όλες τις τριάδες (X, f 1, f 2 ) που αποτελούνται από ένα σύνολο Χ και δύο συναρτήσεις f 1 : X A και f 2 : X B, τότε η τριάδα (Α Β, π 1, π 2 ) είναι «βέλτιστος αντιπρόσωπος» αυτών των συνόλων με την εξής έννοια: 14

14 Ας υποθέσουμε ότι για κάποιο σύνολο C, υπάρχουν δύο συναρτήσεις f : C A και g : C B. Τότε, σχηματίζουμε μια συνάρτηση γινόμενο <f, g> : C A B, που ορίζεται ως εξής: <f, g>(x) = (f(x),g(x)), όπου f = π 1 <f, g> και g = π 2 <f, g> Η συνάρτηση <f, g> είναι η μόνη συνάρτηση από το C στο Α Β με αυτή την ιδιότητα. Ορισμός. Ένα γινόμενο (product) δύο αντικειμένων Α και Β είναι ένα αντικείμενο Α Β, μαζί με δύο προβολικούς μορφισμούς π 1 : Α Β Α και π 2 : Α Β Β, έτσι ώστε για κάθε αντικείμενο C και ζεύγος μορφισμών f : C A και g : C B υπάρχει ακριβώς ένας ενδιάμεσος μορφισμός <f, g> : C A B ο οποίος κάνει το παρακάτω διάγραμμα μεταθετικό: C f <f,g> g έτσι ώστε και A A B π1 π2 π 1 <f, g> = f π 2 <f, g> = g. B Εάν μια κατηγορία C έχει ένα γινόμενο Α Β για κάθε ζεύγος αντικειμένων λέμε ότι η κατηγορία έχει γινόμενα. Ορισμός. Εάν Α C και B D είναι δύο γινόμενα, τότε για κάθε ζεύγος από μορφισμούς f : A B και g : C D, η απεικόνιση γινόμενο είναι η απεικόνιση μορφισμός f g : A C B D 15

15 Η δυαδική έννοια είναι το συν γινόμενο. <f π 1, g π 2 >. Ορισμός. Ένα συν γινόμενο (co product) δύο αντικειμένων Α και Β είναι ένα α- ντικείμενο Α + Β, μαζί με δύο μορφισμούς και i 1 : A A + B i 2 : A A + B (π.χ. «περιέχεσθαι») έτσι ώστε για κάθε αντικείμενο C και ζεύγος μορφισμών f : A C και g : B C υ- πάρχει ακριβώς ένας μορφισμός [f, g] : A + B C που κάνει το παρακάτω διάγραμμα μεταθετικό: A i 1 A + B i 2 B f [f, g] g C Ορισμός. Ένα γινόμενο μιας οικογένειας (A i ) i I από αντικείμενα αποτελείται από ένα αντικείμενο Π A και μια οικογένεια από προβολικούς μορφισμούς ( π ( ) ) i : ΠA i I i A i i I ( π ( ) ) i : ΠA i I i A i i I i i I έτσι ώστε για κάθε αντικείμενο C και κάθε οικογένεια μορφισμών (fi : C A i ) υπάρχει ένας μοναδικός μορφισμός i I 16

16 <f i > i I : C (Π i I Α i ) έτσι ώστε το ακόλουθο διάγραμμα να είναι μεταθετικό για κάθε i I: C <f i > i I f i Π A i A i i I π i Ορισμός. Έστω f,g : A B. Ένας μορφισμός e : X A καλείται εξισωτής των f, g αν 1. f e = g e 2. e : X A τέτοιο ώστε f e = g e!k : X X τέτοιο ώστε e k = e Χ e Α f Β g k e Χ Παραδείγματα. Set: f :, f(x,y) = x 2 y 2 g :, g(x,y) = 1 17

17 X = {(x,y) x 2 + y 2 =1} (μοναδιαίος κύκλος) Ο i : X, i(x,y = (x,y) είναι εξισωτής των f, g. Μερική διάταξη (ως κατηγορία): για e = id A, Χ e Α k id A A X A, A X A = X άρα k = ida [το πολύ ένα βέλος από το Α στο Α], e ida = id A e = id A. Πρόταση. Κάθε εξισωτής είναι μονομορφισμός. Απόδειξη: h f e C X A B K g Έστω e h = e k =. Τότε f = f (e h) = (f e) h = (g e) h = g (e h) = g δηλαδή!m : C X τέτοιος ώστε e m = [e εξισωτής] δηλαδή m = h = k. Πρόταση. Έστω e : X A, e : X Α εξισωτές των f,g : A B. Τότε υπάρχει μοναδικός ισομορφισμός j : X Χ τέτοιος ώστε: e j = e. 18

18 Απόδειξη: e f Χ Α Β j j e g X!j : Χ Χ τέτοιος ώστε: e = e j [e εξισωτής],!j : Χ Χ τέτοιος ώστε e = e j [e εξισωτής] e j j = e j = e = e idx δηλαδή: j j = idx Ομοίως j j = id X, δηλαδή ο j είναι ισομορφισμός. Πρόταση. Ένας εξισωτής που είναι επιμορφισμός είναι ισομορφισμός.. Απόδειξη: e f Χ Α Β k g id A A f e = g e [e εξισωτής] f = g [e επιμορφισμός] f id A = g id A!k : A X τέτοιο ώστε e k = ida e k e = ida e = e = e id X k e = idx [e μονομορφισμός] 19

19 Ορισμός. Έστω f,g : A B. Ένα βέλος e : B C καλείται συνεξισωτής των f, g αν και μόνο εάν: 1. e f = e g 2. e : B D τ.ω. e f = e g!k : C D τ.ω. k e = e. A f B e C g e k D Παράδειγμα: Στην κατηγορία Set: A f g B a f g f(a) g(a) ορ R = {(f(a),g(a)) a B} B B Έστω R η ελάχιστη σχέση ισοδυναμίας που περιέχει την R: ορ R = {(b,b (b,b ) R} {(b,b) b B} U R ορ R + = {(b,b b B(b,b) R και (b,b ) R } i ορ R = R (μεταβατική κλειστότητα της R1) i 1 i i 1 ορ Έστω [b] = {c B (b,c) R (κλάση ισοδυναμίας) ορ = B/R {[b] b B} (σύνολο πηλίκο) 20

20 j : B B/ R j συνεξίσωσης των f, g b [b]. Oρισμός. Εφέλκυση (pullback) των βελών f : A C, g : B C καλείται ένα αντικείμενο Ρ με βέλη f : P B, g :P A τ.ω. f g = g f και αν i : X A, j : X B είναι τ.ω. f i = g j τότε υπάρχει μοναδικό k : X P τ.ω. I = g k, j = f k. Χ j i k P f B g g A f C Παραδείγματα. Αντίστροφη εικόνα συνόλου: P=f 1 [Β] f/ P B A f C Τομή: Α,Β C 21

21 A B B A C Περιορισμένο γινόμενο: Ρ Π 2 Ρ B Π 1 Ρ g A f C P ορ = {(a,b) A B f(a) = g(b)}. Έστω C κατηγορία με τελικό αντικείμενο 1. Αν το παρακάτω διάγραμμα είναι ε- φέλκυση P f B g! A 1! τότε Ρ = Α Β, g = π 1, f = π 2. Έστω τυχούσα κατηγορία C. Αν το παρακάτω διάγραμμα είναι εφέλκυση e Χ e A g A f B 22

22 τότε e εξισωτής των f, g. Λήμμα (εφέλκυσης). Έστω το ακόλουθο μεταθετικό διάγραμμα: Ι ΙΙ Ι ΙΙ (i) Αν τα εσωτερικά τετράγωνα και είναι εφελκύσεις τότε και το εξωτερικό τετράγωνο είναι εφέλκυση. (ii) Αν το εξωτερικό τετράγωνο και το δεξί τετράγωνο είναι εφελκύσεις τότε και το αριστερό τετράγωνο είναι εφέλκυση. Απόδειξη: Άσκηση. Πρόταση. Έστω: g P f B g A f C εφέλκυση και g μονομορφισμός. Τότε g μονομορφισμός. Παράδειγμα. Επαλήθευση προγραμμάτων (Floyd Hoave λογική). 1. {x < 3} προσυνθήκη 2. x : = x {x < 24} μετασυνθήκη, ασθενέστερη προσυνθήκη: {x < 23}. 23

23 Για κάθε μετασυνθήκη υπάρχει ασθενέστερη προσυνθήκη. ασθενεστ. προσυνθήκη f 1 [s] (εφέλκυση) D inputs f τμήμα προγράμματος S μετασυνθήκη Ε outputs 6. ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ Μια καθολική κατασκευή περιλαμβάνει μια κλάση αντικειμένων και μορφισμών που τα συνοδεύουν, τα οποία χαρακτηρίζονται από μια κοινή ιδιότητα και επιλέγει τα αντικείμενα τα οποία είναι «τελικά» όταν αυτή η κλάση θεωρηθεί σαν κατηγορία. Πιο συγκεκριμένα, ο ορισμός των γινομένων των Α και Β (X, x 1, x 2 ) στη C X x 1 x 2 A B x 1 : X A, x 2 : X B. Τα αντικείμενα είναι οι τριάδες (X, x 1, x 2 ) και οι μορφισμοί m : (W, w 1, w 2 ) (X, x 1, x 2 ) είναι C μορφισμοί m : W X έτσι ώστε w 1 = x 1 m και w 2 = x 2 m: 24

24 W m w 1 w 2 X A x 1 x 2 B Οι μορφισμοί που ορίζονται με μια καθολική κατασκευή ονομάζονται καθολικοί ή ότι ικανοποιούν την καθολική ιδιότητα. Μία συν καθολική κατασκευή είναι μια δυϊκή της παραπάνω αντί να έχουμε αρχικά αντικείμενα αντί για τελικά. Ένα τελικό αντικείμενο σ αυτή την κατηγορία είναι η τριάδα (P, p 1, p 2 ): W w 1! w 2 P A p 1 p 2 B π 1 π 2 Το αντικείμενο Ρ = Α Β. Ο μοναδικός μορφισμός από το (W, w 1, w 2 ) στο (A B, π 1, π 2 ) ονομάζεται τελικός και γράφεται <w 1, w 2 >. 7. ΟΡΙΑ Οι μέχρι τώρα έννοιες που εξετάσαμε (αρχικά και τελικά αντικείμενα, εξισωτές, συν εξισωτές, εφελκύσεις και εξωθήσεις) αποτελούν παραδείγματα καθολικών κατασκευών. Αποτελούν δε ειδικές περιπτώσεις των πιο γενικών εννοιών του ορίου και του συν ορίου ενός διαγράμματος. 25

25 Ορισμός. Έστω C μια κατηγορία και D ένα διάγραμμα στη C. Ένας κώνος του D είναι ένα C αντικείμενο Χ και μορφισμοί f i : X D i (ένα για κάθε αντικείμενο D ι στο D) έτσι ώστε για κάθε μορφισμό g στο D, το διάγραμμα X f i f j να είναι μεταθετικό. D i g D j Χρησιμοποιούμε το συμβολισμό { f i : X D i } για τους κώνους. Ορισμός. Ένα όριο για το διάγραμμα D είναι ένας κώνος {f i : X D i } με την ιδιότητα ότι εάν {f i : X D i } είναι ένας άλλος κώνος για το D τότε υπάρχει ένας μοναδικός μορφισμός k : Χ X έτσι ώστε το διάγραμμα Χ k X f i f i D i να είναι μεταθετικό για κάθε D i στο D. «Οι κώνοι για ένα διάγραμμα D αποτελούν μια κατηγορία». Ένα όριο είναι ένα τελικό αντικείμενο σ αυτή την κατηγορία. Παραδείγματα ορίων 1) Έστω δύο C αντικείμενα Α και Β, και έστω D το διάγραμμα Α με δύο κορυφές (Α, Β) και καθόλου ακμές. Β Ένας κώνος γι αυτό το διάγραμμα είναι ένα αντικείμενο Χ με δύο μορφισμούς f και g της μορφής: 26

26 Α f Χ g Β Ένας κώνος όριο των παραπάνω είναι ένα γινόμενο των Α και Β. 2) Έστω D το παραπάνω διάγραμμα: B A με τρεις άκρες και δύο ακμές. Ένας κώνος για το D είναι ένα αντικείμενο Ρ και τρεις μορφισμοί f, g και h έτσι ώστε το ακόλουθο διάγραμμα να είναι μεταθετικό: f C g P f Β g h g A f C Επειδή f g = h = g f το παραπάνω διάγραμμα είναι ισοδύναμο με το D f Β g g A f C Δυϊκά: Ορισμός. Ένας (συν) κώνος για ένα διάγραμμα D σε μια κατηγορία C είναι ένα C αντικείμενο Χ και μια συλλογή από μορφισμούς f i : D i X έτσι ώστε f i g = f i για κά- 27

27 θε g στο D. Ένα (συν) όριο ή αντίστροφο όριο για το D είναι τότε ένας συν κώνος {f i : D i X} με την συν καθολική ιδιότητα ότι για κάθε άλλο συν κώνο {f i : D i X X } υπάρχει ένας μοναδικός μορφισμός έτσι ώστε το διάγραμμα k : X X Χ k X f i f i D i να είναι μεταθετικό για κάθε αντικείμενο D i στο D. Διακριτές κατηγορίες είναι αυτές οι κατηγορίες που οι μόνοι μορφισμοί είναι οι ταυτοτικοί. Θεώρημα (Θεώρημα Ορίων). Έστω D ένα διάγραμμα σε μια κατηγορία C, με V το σύνολο των ακμών και Ε το σύνολο των κορυφών. Εάν κάθε Ε οικογένεια από αντικείμενα στη C έχει ένα γινόμενο και κάθε ζεύγος μορφισμών στη C έχει ένα εξισωτή, τότε το D έχει ένα όριο. 8. ΕΚΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ Δίνει τη θεωρητική ερμηνεία του currying (μια συνάρτηση με πεδίο ορισμού ένα καρτεσιανό γινόμενο Α Β ανάγεται σε μια συνάρτηση που έχει πεδίο ορισμού το Α ή το Β). Εάν τα Α και Β είναι σύνολα, η συλλογή Β Α = {f : A B} όλων των συναρτήσεων από το Α στο Β είναι ένα σύνολο. Εάν θέλουμε να χαρακτηρίσουμε το Β Α με τη βοήθεια μορφισμών τότε έχουμε ότι σε κάθε Β Α αντιστοιχεί ένας μορφισμός eval : (B A A) B eval(f,a) = f(a). 28

28 Δηλαδή, για f : A B και α Α συνεπάγεται ότι f(a) B. Η eval έχει καθολική ιδιότητα μεταξύ όλων των συναρτήσεων g : (C A) B. Για κάθε g, υπάρχει ακριβώς μια συνάρτηση curry(g) : C B A έτσι ώστε το ακόλουθο διάγραμμα να είναι μεταθετικό: B A A eval B curry(g) id A g C A Δηλαδή για κάθε (c,a) C A ισχύει: Έτσι το διάγραμμα είναι μεταθετικό. g c(a) = g(c,a) curry(g)(c) = g c. (eval (curry(g) id A ))(c,a) = eval(curry(g)(c),a) = eval(g c,a) = g c (a) = g(c,a). Ορισμός. Έστω C μια κατηγορία με γινόμενα Α και Β αντικείμενα στη C. Ένα αντικείμενο Β Α είναι ένα εκθετικό αντικείμενο εάν υπάρχει ένας μορφισμός eval- AB : (B A A) B έτσι ώστε για κάθε αντικείμενο C και μορφισμό g : (C A) B υπάρχει ένας μοναδικός μορφισμός curry(g) : C B A που κάνει το εξής διάγραμμα μεταθετικό: B A A eval ΑΒ B curry(g) id A g C A έτσι ώστε υπάρχει μοναδικό curry(g) : 29

29 eval AB (curry(g) id A ) = g. Ορισμός. Μια καρτεσιανή κλειστή κατηγορία είναι μια κατηγορία με: Τελικό αντικείμενο (δυαδικό) γινόμενο εκθετικότητα. Παραδείγματα 1) Η κατηγορία Set είναι καρτεσιανά κλειστή, με Β Α = Set(A,B). 2) Η κατηγορία CPO διατάξεων και συνεχών συναρτήσεων είναι καρτεσιανά κλειστή με Β Α το μερικά διατεταγμένο σύνολο των συνεχών συναρτήσεων από το Α στο Β. ΣΥΝΑΡΤΗΤΕΣ Ορισμός. Έστω Β 1 και Β 2 δύο κατηγορίες. Τότε, ένας συναρτητής F : B 1 B 2 αποτελείται από: μια απεικόνιση F O : O 1 O 2, που στέλνει κάθε ο 1 από το Β 1 στο F O (o 1 ) του Β 2, και μια απεικόνιση F Α : Ι 1 Ι 2, που στέλνει κάθε μορφισμό f : o 1 o 2 του Β 1 σε ένα μορφισμό F A (f) : F A (o 1 ) F A (o 2 ) του Β 2, έτσι ώστε: F A (1 o ) = 1 F(o), o και F A (F ; g) = F A (f) ; F A (g), όταν ορίζεται η σύνδεση μορφισμών f ; g. Παράδειγμα: Δοθέντος ενός συνόλου S, μπορούμε να σχηματίσουμε το σύνολο List(S) από πεπερασμένες λίστες με στοιχεία από το S. Η απεικόνιση List μπορεί να θεωρηθεί σαν τη συνάρτηση που στέλνει αντικείμενα από το Set στο Set (στέλνει σύνολα σε σύνολα από πεπερασμένες λίστες συμβόλων). Επίσης, κάθε συνάρτηση f : S S αντιστοιχεί σε μια συνάρτηση List(f) : List(S) List(S ) η οποία δοθείσεις μιας λίστας L = [s 1,s 2,,s n ], την απεικονίζει στην List(f)(L) = [f(s 1 ), f(s 2 ),, f(s n )]. 30

30 ΑΠΌ ΤΙΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Η θεωρία των κατηγοριών προτείνει μια ιδιαίτερη οπτική αναφορικά με την περιγραφή των μαθηματικών αντικειμένων. Σύμφωνα μ αυτή οι ιδιότητες των μαθηματικών δομών προκύπτουν μέσα από τη μελέτη των μορφισμών που τις διατηρούν. Η προαναφερθείσα μέθοδος επεκτείνεται και στη συμβολική λογική εξαιτίας της μαθηματικής φύσεως της τελευταίας. Έτσι, η θεωρία των κατηγοριών έχει εφαρμοστεί σε περιοχές της λογικής όπως η θεωρία αλγορίθμων, η θεωρία τύπων, η θεωρία αποδείξεων, η αφηρημένη θεωρία μοντέλων και η εξισωτική λογική. Οι εφαρμογές αυτές τοποθετούνται σε μια ολόκληρη σχολή έρευνας που σκοπό της έχει την αλγεβροποίηση της συμβολικής λογικής. Τα τελευταία χρόνια η κατηγοριακή προσέγγιση της συμβολικής λογικής έχει γνωρίσει ιδιαίτερη άνθιση κυρίως λόγω των ευρύτατων εφαρμογών της στη θεωρητική πληροφορική. Η θεωρία κατηγοριών μπορεί να μας βοηθήσει να απαντήσουμε το ερώτημα: σε τι συνίσταται ένα λογικό σύστημα; Πιο συγκεκριμένα παρουσιάζουμε, συνοπτικά βέβαια, τις δύο πιο σημαντικές σχετικές θεωρίες; την κατηγοριακή λογική κατά J. Lambek, την αφηρημένη θεωρία μοντέλων κατά J. Goguen και R. Burstall ή θεωρία θεσμών (theory of institutions). Οι έννοιες από τη θεωρία κατηγοριών που χρησιμοποιούμε αποκτούν περιεχόμενο συμβατό με τη συβμολική λογική μόνο όταν ερμηνευτούν και ονομαδοτηθούν κατάλληλα. Έτσι, για παράδειγμα, μια κατηγορία μπορεί άλλοτε να ερμηνευτεί ως κατηγορία προτάσεων και άλλοτε ως κατηγορία μοντέλων ενός λογικού συστήματος, ανάλογα με το πώς θα ονομαστούν τα αντικείμενα και οι μορφισμοί της. Η ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑ J. LAMBEK Η κατηγοριακή λογική κατά J. Lambek αποτελεί μια από τις πιο γενικές θεωρίες απόδείξεων. Ασχολείται με λογικές παραγωγές (deductions) της μορφής : Α 1 Α 2 Α n A n+1, όπου οι τύποι (formulas) A 1 A n (οι υποθέσεις) παράγουν λογικά το Α n+1. Στα παρακάτω θα παρουσιάσουμε ένα σύστημα κανόνων λογικής παραγωγής τύπου Gentzen με τη βοήθεια της κατηγοριακής λογικής του J. Lambek. Ορισμός 1. Ένα πολυγράφημα (multigraph) αποτελείται από: 1. μια κλίση Α από βέλη (arrows), που θα τα καλούμε επίσης λογικές παραγωγές, 31

31 2. μια κλάση Ο από αντικείμενα (objects), που θα τα καλούμε επίσης τύπους και δύο απεικονίσεις: θ 0 : Α Ο* θ 1 : Α Ο. Η θ 0 ονομάζεται αρχή (domain) και η θ 1 τέλος (codomain). Το Ο* αποτελείται από λίστες της μορφής AA...A i, όπου AA...A 1 i2 i k i 1 i 2 i k Ο. Έτσι, για κάθε βέλος του πολυγραφήματος έχουμε ότι f : Α 1 Α 2 Α n A n+1 θ 0 (f) = Α 1 Α 2 Α n και θ 1 (f) = A n+1 Ορισμός 2. Ένα σύστημα λογικής παραγωγής (deductive system) κατά J. Lambek είναι ένα πολυγράφημα, που για κάθε αντικείμενο Α υπάρχει ένας ταυτοτικός μορφισμός f: ΓΑΑ Β 1 Α :Α Α και για κάθε δύο μορφισμούς f : Θ Α και g : ΓΑΔ Β, υ- i f : ΓΑ Β πάρχει ένας μορφισμός g(f) : ΓΘΔ Β έτσι ώστε να ισχύει: f: Θ Αg: ΓΑΔ Β g(f): ΓΘΔ Β Η παραπάνω ιδιότητα καλείται τομή κατά Gentzen. Εάν ένα λογικό σύστημα κατά Lambek εμπλουτιστεί και με τους εξής τρεις κανόνες: f: ΓΑΒΔ C ΓΒΑΔ C i f : (εναλλαγή interchange) f: ΓΑΑ Β i f : ΓΑ Β (συστολή contraction) f: Γ Β ΓΑ Β i f : (εκπλεπτινση thinning) 32

32 τότε καλείται λογικό σύστημα κατά Gentzen. Ο ΑΛΓΕΒΡΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Είναι ιδιαίτερα επιθυμητό, δεδομένης και της πληθώρας των λογικών συστημάτων που εμφανίζονται στην πληροφορική, να υπάρξει μια κοινή μεθοδολογία που να αντιμετωπίζει πολλές από τις σημαντικές εφαρμογές με τρόπο ανεξάρτητο από ένα συγκεκριμένο λογικό σύστημα. Η παραπάνω ιδέα οδήγησε τους J. Goguen και R. Burstall να εισάγουν την αφηρημένη θεωρία μοντέλων στην πληροφορική, υπό τη μορφή της θεωρίας θεσμών (theory of institutions). Η θεωρία θεσμών προτείνει μια γενική έννοια λογικού συστήματος η οποία μας επιτρέπει την ανάπτυξη μιας σειράς εφαρμογών της πληροφορικής ανεξάρτητα από ένα συγκεκριμένο λογικό σύστημα. Η θεωρία θεσμών προτείνει καταρχήν ένα αλγεβρικό ορισμό της αφηρημένης έννοιας του λογικού συστήματος. Οι θεσμοί είναι δηλαδή μια αλγεβρική συνεισφορά στο ανοικτό φιλοσοφικό ζήτημα του ορισμού μιας έννοιας αφηρημένου λογικού συστήματος. Στη φιλοσοφία βέβαια, η πιο διαδεδομένη απάντηση στο παραπλήσιο ερώτημα τι είναι η λογική; είναι εκείνη που υποστηρίζει πως λογική είναι η επιστήμη που έχει ως αντικείμενο μελέτης το συλλογισμό και τους νόμους της λογικής απαγωγής (deduction). Άλλες απαντήσεις είναι πιο ειδικές δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση σε συγκεκριμένες συλλογιστικές πρακτικές ή ορισμούς λογικών συστημάτων, ή υποστηρίζουν πως η λογική συνδέεται με πτυχές του φαινομένου της αντίληψης και της συνείδησης (ψυχολογισμός). Πολλές φορές στην πληροφορική υπάρχει η ανάγκη χρησιμοποίησης περισσότερων από ένα λογικών συστημάτων, ταυτόχρονα, κατά τρόπο παράλληλο και οργανωμένο σ αυτό που διαισθητικά αντιλαμβανόμαστε σαν δομή ή σύστημα. Ειδικά στην περίπτωση των προδιαγραφών είναι επιθυμητή η χρησιμοποίηση περισσότερων από ένα λογικών συστημάτων μια και έτσι μπορούν να αξιοποιηθούν τα ξεχωριστά πλεονεκτήματα του κάθε ενός από τα λογικά συστήματα με σκοπό τη βελτιστοποίηση της προδιαγραφής του συστήματος που μας ενδιαφέρει. Ακόμα, τα οργανωμένα με αυτό τον τρόπο λογικά συστήματα μας επιτρέπουν ανάμεσα σε άλλα και τη δυνατότητα ορθής μετάφρασης προδιαγραφών από το ένα λογικό σύστημα σε ένα άλλο. Η θεωρία θεσμών προσφέρει κατάλληλο μαθηματικό πλαίσιο για την αξιοποίηση από την τεχνολογία λογισμικού περισσοτέρων του ενός λογικών συστημάτων. Συνοψίζοντας, μπορεί να διακρίνει κανείς τρεις τουλάχιστον φάσεις στη σχέση λογικής και πληροφορικής. 33

Εφαρμογές της Λογικής στην Πληροφορική

Εφαρμογές της Λογικής στην Πληροφορική Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Εφαρμογές της Λογικής στην Πληροφορική Ενότητα 4 Πέτρος Στεφανέας, Γεώργιος Κολέτσος Άδεια Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

codf = B. h (g f) = (h g) f id B f = f και f id A = f

codf = B. h (g f) = (h g) f id B f = f και f id A = f ΕΞΙΣΩΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ Η λογική βρίσκει εφαρμογή στην πληροφορική μέσω συγκεκριμένων λογικών συστημάτων, όπως η εξισωτική λογική (equational logic), η πρωτοβάθμια λογική (first-order logic), η χρονική λογική

Διαβάστε περισσότερα

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικές έννοιες Στο κεφάλαιο αυτό θα αναφερθούμε σε ορισμένες έννοιες, οι οποίες ίσως δεν έχουν άμεση σχέση με τους διανυσματικούς χώρους, όμως θα χρησιμοποιηθούν αρκετά κατά τη μελέτη τόσο

Διαβάστε περισσότερα

Ε Μέχρι 18 Μαΐου 2015.

Ε Μέχρι 18 Μαΐου 2015. Ε Μέχρι 18 Μαΐου 2015. 1 Αντικείμενα: δακτύλιοι Fraleigh, 4.1. Ορισμός έννοιας «δακτυλίου». Χαρακτηρισμοί δακτυλίων και στοιχείων αυτών: Δακτύλιος R Στοιχεία δακτυλίου R / (= δεν έχει μηδενοδιαιρέτες άρα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΥ Λογική. Διδάσκων: Δημήτρης Πλεξουσάκης Καθηγητής

ΗΥ Λογική. Διδάσκων: Δημήτρης Πλεξουσάκης Καθηγητής ΗΥ 180 - Λογική Διδάσκων: Καθηγητής E-mail: dp@csd.uoc.gr Ώρες διδασκαλίας: Δευτέρα, Τετάρτη 4-6 μμ, Αμφ. Β Ώρες φροντιστηρίου: Πέμπτη 4-6 μμ, Αμφ. Β Ώρες γραφείου: Δευτέρα, Τετάρτη 2-4 μμ, Κ.307 Web site:

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος 3

Περιεχόμενα. Πρόλογος 3 Πρόλογος Η Γραμμική Άλγεβρα είναι ένα σημαντικό συστατικό στο πρόγραμμα σπουδών, όχι μόνο των Μαθηματικών, αλλά και άλλων τμημάτων, όπως είναι το τμήμα Φυσικής, Χημείας, των τμημάτων του Πολυτεχνείου,

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Βασίλειος Γ. Καμπουρλάζος Δρ. Ανέστης Γ. Χατζημιχαηλίδης

Δρ. Βασίλειος Γ. Καμπουρλάζος Δρ. Ανέστης Γ. Χατζημιχαηλίδης Μάθημα 7 ο Δρ. Βασίλειος Γ. Καμπουρλάζος Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής Τ.Ε. ΤΕΙ Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης 2016-2017 Μια Ενοποιητική Προσέγγιση στην ΥΝ Η Θεωρία Πλεγμάτων στην ΥΝ. Υπολογιστικές Μεθοδολογίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ημιαπλοί Δακτύλιοι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ημιαπλοί Δακτύλιοι ΚΕΦΑΛΑΙΟ : Ημιαπλοί Δακτύλιοι Είδαμε στο κύριο θεώρημα του προηγούμενου κεφαλαίου ότι κάθε δακτύλιος διαίρεσης έχει την ιδιότητα κάθε πρότυπο είναι ευθύ άθροισμα απλών προτύπων Εδώ θα χαρακτηρίσουμε όλους

Διαβάστε περισσότερα

Ε Μέχρι 31 Μαρτίου 2015.

Ε Μέχρι 31 Μαρτίου 2015. Ε Μέχρι 31 Μαρτίου 2015. 1 Αντικείμενα: δακτύλιοι Fraleigh, 4.1. Ορισμός έννοιας «δακτυλίου». Χαρακτηρισμοί δακτυλίων και στοιχείων αυτών: Δακτύλιος R Στοιχεία δακτυλίου R / (= δεν έχει μηδενοδιαιρέτες

Διαβάστε περισσότερα

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 4+5: Άλγεβρα Boole

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 4+5: Άλγεβρα Boole K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 4+5: Άλγεβρα Boole Γιάννης Λιαπέρδος TEI Πελοποννήσου Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής ΤΕ Ορισμός της δίτιμης άλγεβρας Boole Περιεχόμενα 1 Ορισμός της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. Λογική. Ενότητα 1: Εισαγωγή. Δημήτρης Πλεξουσάκης Τμήμα Επιστήμης Υπολογιστών

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. Λογική. Ενότητα 1: Εισαγωγή. Δημήτρης Πλεξουσάκης Τμήμα Επιστήμης Υπολογιστών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Λογική Ενότητα 1: Εισαγωγή Δημήτρης Πλεξουσάκης Τμήμα Επιστήμης Υπολογιστών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται στην άδεια χρήσης Creative Commons

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Ενότητα 8: Σχέσεις - Πράξεις Δομές Στεφανίδης Γεώργιος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Μαθηµατική Γλωσσολογία: από τη Θεωρία Κατηγοριών στις Κατηγοριακές Γραµµατικές Διπλωµατική Εργασία του Νικόλα Νησίδη Επιβλέπων:

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 Συναρτησιακός προγραμματισμός Υπολογισμός με συναρτήσεις

Κεφάλαιο 9 Συναρτησιακός προγραμματισμός Υπολογισμός με συναρτήσεις Κεφάλαιο 9 Συναρτησιακός προγραμματισμός Υπολογισμός με συναρτήσεις Σύνοψη Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι η εισαγωγή του αναγνώστη στη φιλοσοφία του συναρτησιακού προγραμματισμού. Ο συναρτησιακός προγραμματισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Πρότυπα. x y x z για κάθε x, y, R με την ιδιότητα 1R. x για κάθε x R, iii) υπάρχει στοιχείο 1 R. ii) ( x y) z x ( y z)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Πρότυπα. x y x z για κάθε x, y, R με την ιδιότητα 1R. x για κάθε x R, iii) υπάρχει στοιχείο 1 R. ii) ( x y) z x ( y z) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Πρότυπα Στο κεφάλαιο αυτό θα υπενθυμίσουμε τις βασικές έννοιες που αφορούν πρότυπα πάνω από ένα δακτύλιο Θα περιοριστούμε στα πλέον απαραίτητα για αυτά που ακολουθούν στα άλλα κεφάλαια Η κατευθυντήρια

Διαβάστε περισσότερα

R ισούται με το μήκος του. ( πρβλ. την ιστορική σημείωση 3.27 στο τέλος

R ισούται με το μήκος του. ( πρβλ. την ιστορική σημείωση 3.27 στο τέλος 73 3. Συμπαγείς χώροι 3. Συμπαγείς χώροι και βασικές ιδιότητες Οι συμπαγείς χώροι είναι μια από τις πιο σημαντικές κλάσεις τοπολογικών χώρων. Η κλάση των συμπαγών χώρων περιλαμβάνει τα κλειστά διαστήματα,b

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές της Λογικής στην Πληροφορική

Εφαρμογές της Λογικής στην Πληροφορική Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Εφαρμογές της Λογικής στην Πληροφορική Ενότητα 2 Πέτρος Στεφανέας, Γεώργιος Κολέτσος Άδεια Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Υπολογισμού Άρτιοι ΑΜ. Διδάσκων: Σταύρος Κολλιόπουλος. eclass.di.uoa.gr. Περιγραφή μαθήματος

Θεωρία Υπολογισμού Άρτιοι ΑΜ. Διδάσκων: Σταύρος Κολλιόπουλος. eclass.di.uoa.gr. Περιγραφή μαθήματος Περιγραφή μαθήματος Θεωρία Υπολογισμού Άρτιοι ΑΜ Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη Θεωρία Υπολογισμού και στη Θεωρία Υπολογιστικής Πολυπλοκότητας (Θεωρία Αλγορίθμων). Διδάσκων: Σταύρος Κολλιόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

4. Ο,τιδήποτε δεν ορίζεται με βάση τα (1) (3) δεν είναι προτασιακός τύπος.

4. Ο,τιδήποτε δεν ορίζεται με βάση τα (1) (3) δεν είναι προτασιακός τύπος. Κεφάλαιο 10 Μαθηματική Λογική 10.1 Προτασιακή Λογική Η γλώσσα της μαθηματικής λογικής στηρίζεται βασικά στις εργασίες του Boole και του Frege. Ο Προτασιακός Λογισμός περιλαμβάνει στο αλφάβητό του, εκτός

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 Η Σημασιολογία των Γλωσσών Προγραμματισμού

Κεφάλαιο 3 Η Σημασιολογία των Γλωσσών Προγραμματισμού Κεφάλαιο 3 Η Σημασιολογία των Γλωσσών Προγραμματισμού Προπτυχιακό μάθημα Αρχές Γλωσσών Προγραμματισμού Π. Ροντογιάννης 1 Εισαγωγή Γνώση γλώσσας από τη σκοπιά Του συντακτικού (syntax) Περιγραφή με γραμματικές

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακή Σχεδίαση Εργαστήριο Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜ. ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

Ψηφιακή Σχεδίαση Εργαστήριο Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜ. ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ Ψηφιακή Σχεδίαση Εργαστήριο Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜ. ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2015-2016 Άλγεβρα Boole (Boolean Algebra) Βασικοί ορισμοί Η άλγεβρα Boole μπορεί να οριστεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων Μελετάμε εδώ τη συνθήκη της αύξουσας αλυσίδας υποπροτύπων και τη συνθήκη της φθίνουσας αλυσίδας υποπροτύπων Αυτές συνδέονται μεταξύ τους με την έννοια της συνθετικής σειράς

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Μαθηματικό Υπόβαθρο

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Μαθηματικό Υπόβαθρο Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Μαθηματικό Υπόβαθρο Στην ενότητα αυτή θα μελετηθούν τα εξής επιμέρους θέματα: Σύνολα Συναρτήσεις και Σχέσεις Γραφήματα Λέξεις και Γλώσσες Αποδείξεις ΕΠΛ 211 Θεωρία

Διαβάστε περισσότερα

β) 3 n < n!, n > 6 i i! = (n + 1)! 1, n 1 i=1

β) 3 n < n!, n > 6 i i! = (n + 1)! 1, n 1 i=1 Κεφάλαιο 2: Στοιχεία Λογικής - Μέθοδοι Απόδειξης 1. Να αποδειχθεί ότι οι λογικοί τύποι: (p ( (( p) q))) (p q) και p είναι λογικά ισοδύναμοι. Θέλουμε να αποδείξουμε ότι: (p ( (( p) q))) (p q) p, ή με άλλα

Διαβάστε περισσότερα

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 3: Προτασιακή Λογική / Θεωρία Συνόλων

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 3: Προτασιακή Λογική / Θεωρία Συνόλων K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 3: Προτασιακή Λογική / Θεωρία Συνόλων Γιάννης Λιαπέρδος TEI Πελοποννήσου Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής ΤΕ Στοιχεία προτασιακής λογικής Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Α Δ Ι Θ Θ Α Ε Ι Μ : https://sites.google.com/site/maths4edu/home/algdom114

Α Δ Ι Θ Θ Α Ε Ι Μ :  https://sites.google.com/site/maths4edu/home/algdom114 Α Δ Ι Θ Θ Α Ε 2013-2014 Δ : Ν. Μαρμαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ι Μ : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html, https://sites.google.com/site/maths4edu/home/algdom114 12 Μαρτίου 2014 19:26

Διαβάστε περισσότερα

ETY-202 ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ETY-202 ΎΛΗ & ΦΩΣ 02. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ. Στέλιος Τζωρτζάκης 1/11/2013

ETY-202 ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ETY-202 ΎΛΗ & ΦΩΣ 02. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ. Στέλιος Τζωρτζάκης 1/11/2013 stzortz@iesl.forth.gr 1396; office Δ013 ΙΤΕ 2 ΎΛΗ & ΦΩΣ 02. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ Στέλιος Τζωρτζάκης 1 3 4 Ο διανυσματικός χώρος των φυσικών καταστάσεων Η έννοια

Διαβάστε περισσότερα

6 Συνεκτικοί τοπολογικοί χώροι

6 Συνεκτικοί τοπολογικοί χώροι 36 6 Συνεκτικοί τοπολογικοί χώροι Έστω R διάστημα και f : R συνεχής συνάρτηση τότε, όπως γνωρίζουμε από τον Απειροστικό Λογισμό, η f έχει την ιδιότητα της ενδιάμεσου τιμής. Η ιδιότητα αυτή δεν εξαρτάται

Διαβάστε περισσότερα

f(x) = 2x+ 3 / Α f Α.

f(x) = 2x+ 3 / Α f Α. ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ 8 ο ΜΑΘΗΜΑ.7. Σύνολο τιμών f(a) της f / A B Ορισμός: Το σύνολο τιμών της συνάρτησης f / Α Β περιλαμβάνει εκείνα τα y Β για τα οποία υπάρχει x Α : «Η εξίσωση y= f ( x) να έχει λύση ως προς x»

Διαβάστε περισσότερα

Σύνολα, Σχέσεις, Συναρτήσεις

Σύνολα, Σχέσεις, Συναρτήσεις Κεφάλαιο 2 Σύνολα, Σχέσεις, Συναρτήσεις Τα σύνολα, οι σχέσεις και οι συναρτήσεις χρησιμοποιούνται ευρύτατα σε κάθε είδους μαθηματικές αναπαραστάσεις και μοντελοποιήσεις. Στη θεωρία υπολογισμού χρησιμεύουν,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ 1 ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ 1 ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης Φυλλάδιο Φυλλάδι555 4 ο ο.α) ΕΝΝΟΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ.α) ΕΝΝΟΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικές Δομές Ι. 1 Ομάδα I

Αλγεβρικές Δομές Ι. 1 Ομάδα I Αλγεβρικές Δομές Ι 1 Ομάδα I Ά σ κ η σ η 1.1 Έστω G μια προσθετική ομάδα S ένα μη κενό σύνολο και M(S G το σύνολο όλων των συναρτήσεων f : S G. Δείξτε ότι το σύνολο M(S G είναι ομάδα με πράξη την πρόσθεση

Διαβάστε περισσότερα

Ι. ΠΡΑΞΕΙΣ. Ορισµός 2 A. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Έστω E ένα µη κενό σύνολο. Κάθε απεικόνιση f: E x E E λέγεται εσωτερική πράξη επί του E.

Ι. ΠΡΑΞΕΙΣ. Ορισµός 2 A. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Έστω E ένα µη κενό σύνολο. Κάθε απεικόνιση f: E x E E λέγεται εσωτερική πράξη επί του E. Ι. ΠΡΑΞΕΙΣ A. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Ορισµός Έστω E ένα µη κενό σύνολο. Κάθε απεικόνιση f: E x E E λέγεται εσωτερική πράξη επί του E. Παραδείγµατα:. Η ισότητα x y = x y είναι µια πράξη επί του *. 2. Η ισότητα

Διαβάστε περισσότερα

n xt ( ) ( x( t),..., x( t)) U n, , i 1,..., n. Έτσι, η εξέλιξη του συστήματος των χημικών ουσιών διέπεται από το σύστημα των διαφορικών εξισώσεων:

n xt ( ) ( x( t),..., x( t)) U n, , i 1,..., n. Έτσι, η εξέλιξη του συστήματος των χημικών ουσιών διέπεται από το σύστημα των διαφορικών εξισώσεων: ΜΑΘΗΜΑ 1: ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟ ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ Ας θεωρήσουμε ως παράδειγμα ένα σύστημα χημικών ουσιών που υπεισέρχονται σε μια χημική αντίδραση. Η στιγμιαία κατάσταση κάθε ουσίας χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Δύο λόγια από τη συγγραφέα

Δύο λόγια από τη συγγραφέα Δύο λόγια από τη συγγραφέα Τα μαθηματικά ή τα λατρεύεις ή τα μισείς! Για να λατρέψεις κάτι πρέπει να το κατανοήσεις, για τη δεύτερη περίπτωση τα πράγματα μάλλον είναι λίγο πιο απλά. Στόχος αυτού του βιβλίου

Διαβάστε περισσότερα

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac Σημειώσεις μαθήματος Μ1212 Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Χρήστος Κουρουνιώτης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2014 Κεφάλαιο 1 Διανυσματικοί Χώροι Στο εισαγωγικό μάθημα Γραμμικής Άλγεβρας ξεκινήσαμε μελετώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΚΡΗΤΗΣ Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής & Πολυμέσων. Ψηφιακή Σχεδίαση. Κεφάλαιο 2: Συνδυαστικά Λογικά

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΚΡΗΤΗΣ Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής & Πολυμέσων. Ψηφιακή Σχεδίαση. Κεφάλαιο 2: Συνδυαστικά Λογικά ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΚΡΗΤΗΣ Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής & Πολυμέσων Ψηφιακή Σχεδίαση Κεφάλαιο 2: Συνδυαστικά Λογικά Κυκλώματα Γ. Κορνάρος Περίγραμμα Μέρος 1 Κυκλώματα Πυλών και

Διαβάστε περισσότερα

p p 0 1 1 0 p q p q p q 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 1 1 p q

p p 0 1 1 0 p q p q p q 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 1 1 p q Σημειώσεις του Μαθήματος Μ2422 Λογική Κώστας Σκανδάλης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2010 Εισαγωγή Η Λογική ασχολείται με τους νόμους ορθού συλλογισμού και μελετά τους κανόνες βάσει των οποίων

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι σύνολο; Ο ορισμός αυτός είναι σύμφωνος με τη διαισθητική μας κατανόηση για το τι είναι σύνολο

Τι είναι σύνολο; Ο ορισμός αυτός είναι σύμφωνος με τη διαισθητική μας κατανόηση για το τι είναι σύνολο ΣΥΝΟΛΑ Τι είναι σύνολο; Ένας ορισμός «Μια συλλογή αντικειμένων διακεκριμένων και πλήρως καθορισμένων που λαμβάνονται από τον κόσμο είτε της εμπειρίας μας είτε της σκέψης μας» (Cantor, 19 ος αιώνας) Ο ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Παράρτημα Α Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Το παρόν παράρτημα βασίζεται στις σελίδες 671 8 του βιβλίου: Γ. Χ. Ψαλτάκης, Κβαντικά Συστήματα Πολλών Σωματιδίων (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο,

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμοθεωρητικοί Αλγόριθμοι

Αριθμοθεωρητικοί Αλγόριθμοι Αλγόριθμοι που επεξεργάζονται μεγάλους ακέραιους αριθμούς Μέγεθος εισόδου: Αριθμός bits που απαιτούνται για την αναπαράσταση των ακεραίων. Έστω ότι ένας αλγόριθμος λαμβάνει ως είσοδο έναν ακέραιο Ο αλγόριθμος

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι βαθμωτό μέγεθος? Ένα μέγεθος που περιγράφεται μόνο με έναν αριθμό (π.χ. πίεση)

Τι είναι βαθμωτό μέγεθος? Ένα μέγεθος που περιγράφεται μόνο με έναν αριθμό (π.χ. πίεση) TETY Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Ενότητα ΙΙ: Γραμμική Άλγεβρα Ύλη: Διανυσματικοί χώροι και διανύσματα, μετασχηματισμοί διανυσμάτων, τελεστές και πίνακες, ιδιοδιανύσματα και ιδιοτιμές πινάκων, επίλυση γραμμικών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 Πρότυπα. Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουμε την έννοια του προτύπου πάνω από δακτύλιο.

Κεφάλαιο 1 Πρότυπα. Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουμε την έννοια του προτύπου πάνω από δακτύλιο. Κεφάλαιο Πρότυπα Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουμε την έννοια του προτύπου πάνω από δακτύλιο Ορισμοί και Παραδείγματα Παραδοχές Στo βιβλίο αυτό θα κάνουμε τις εξής παραδοχές Χρησιμοποιούμε προσθετικό συμβολισμό

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Βασίλειος Γ. Καμπουρλάζος Δρ. Ανέστης Γ. Χατζημιχαηλίδης

Δρ. Βασίλειος Γ. Καμπουρλάζος Δρ. Ανέστης Γ. Χατζημιχαηλίδης Μάθημα 8 ο Δρ. Βασίλειος Γ. Καμπουρλάζος Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής Τ.Ε. ΤΕΙ Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης 2016-2017 Μια Ενοποιητική Προσέγγιση στην ΥΝ Η Θεωρία Πλεγμάτων στην ΥΝ. Υπολογιστικές Μεθοδολογίες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ; Η επιστήμη των αριθμών Βασανιστήριο για τους μαθητές και φοιτητές Τέχνη για τους μαθηματικούς ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α Εξάμηνο ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ

ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΛΓΕΒΡΑ BOOLE 2017, Δρ. Ηρακλής Σπηλιώτης Γενικοί ορισμοί Αλγεβρική δομή είναι ένα σύνολο στοιχείων και κάποιες συναρτήσεις με πεδίο ορισμού αυτό το σύνολο. Αυτές οι συναρτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Κεφάλαιο 1. Μαθηματικό Υπόβαθρο 23, 26 Ιανουαρίου 2007 Δρ. Παπαδοπούλου Βίκη 1 1.1. Σύνολα Ορισμός : Σύνολο μια συλλογή από αντικείμενα Στοιχεία: Μέλη συνόλου Τα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνητή Νοημοσύνη (ΥΠ23) 6 ο εξάμηνο Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεματικής Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Ουρανία Χατζή

Τεχνητή Νοημοσύνη (ΥΠ23) 6 ο εξάμηνο Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεματικής Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Ουρανία Χατζή Τεχνητή Νοημοσύνη (ΥΠ23) 6 ο εξάμηνο Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεματικής Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Ουρανία Χατζή raniah@hua.gr 1 Ασάφεια (Fuzziness) Ποσοτικοποίηση της ποιοτικής πληροφορίας Οφείλεται κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Abstract. Keywords: Categorical logic, cartesian categories, regular categories, categories of fractions

Abstract. Keywords: Categorical logic, cartesian categories, regular categories, categories of fractions Τμημα Μαθηματικων Προγραμμα Μεταπτυχιακων Σπουδων «Μαθηματικα και Συγχρονες Εφαρμογες» Κατηγορική Λογική Α Τάξης: Καρτεσιανές και Ομαλές θεωρίες Μεταπτυχιακη Διπλωματικη Εργασια Ευάγγελος Δ. Σαπουνάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. x A αντιστοιχίζεται (συσχετίζεται) με ένα μόνο. = ονομάζεται εξίσωση της

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. x A αντιστοιχίζεται (συσχετίζεται) με ένα μόνο. = ονομάζεται εξίσωση της ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ - ΟΡΙΟ - ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 1: ΕΝΝΟΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ. IΣΟΤΗΤΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ - ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΕ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ - ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ [Ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

f I X i I f i X, για κάθεi I.

f I X i I f i X, για κάθεi I. 47 2 Πράξεις σε τοπολογικούς χώρους 2. Η τοπολογία γινόμενο Σε προηγούμενη παράγραφο ορίσαμε την τοπολογία γινόμενο στο καρτεσιανό γινόμενο Y δύο τοπολογικών χώρων Y, ( παράδειγμα.33 () ). Στην παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Ενότητα 9: Εσωτερική πράξη και κλάσεις ισοδυναμίας - Δομές Ισομορφισμοί Στεφανίδης Γεώργιος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμική Άλγεβρα Ενότητα 2: Εισαγωγικές έννοιες

Γραμμική Άλγεβρα Ενότητα 2: Εισαγωγικές έννοιες Γραμμική Άλγεβρα Ενότητα 2: Εισαγωγικές έννοιες Ευάγγελος Ράπτης Τμήμα Πληροφορικής Μέρος I Εναρξη μαθήματος Γραμμική άλγεβρα Ι Ευάγγελος Ράπτης 1 Τα παρακάτω κείμενα, γράφονται και ενημερώνονται καθημερινά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΠΟΥΛΟΠΟΥΛΟΥ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟΥ SUDOKU

ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΠΟΥΛΟΠΟΥΛΟΥ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟΥ SUDOKU ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΠΟΥΛΟΠΟΥΛΟΥ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟΥ SUDOKU ΔΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Ιστορική αναδρομή του Sudoku Μαθηματικό περιεχόμενο Συμμετρίες της λύσης Ενδιαφέροντα δεδομένα ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Αρχικό όνομα Number Place

Διαβάστε περισσότερα

u v 4 w G 2 G 1 u v w x y z 4

u v 4 w G 2 G 1 u v w x y z 4 Διάλεξη :.0.06 Θεωρία Γραφημάτων Γραφέας: Σ. Κ. Διδάσκων: Σταύρος Κολλιόπουλος. Εισαγωγικοί ορισμοί Ορισμός. Γράφημα G καλείται ένα ζεύγος G = (V, E) όπου V είναι το σύνολο των κορυφών (ή κόμβων) και E

Διαβάστε περισσότερα

Αφαίρεση στον FP. Πολυμορφισμός Συναρτήσεις υψηλότερης τάξης Οκνηρός και Άπληστος Υπολογισμός

Αφαίρεση στον FP. Πολυμορφισμός Συναρτήσεις υψηλότερης τάξης Οκνηρός και Άπληστος Υπολογισμός Αφαίρεση στον FP Πολυμορφισμός Συναρτήσεις υψηλότερης τάξης Οκνηρός και Άπληστος Υπολογισμός Πολυμορφισμός Θα χρησιμοποιήσουμε σαν παράδειγμα τη συνάρτηση ταυτότητας Ι, που ορίζεται ως: fun I x = x Ο ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

f(t) = (1 t)a + tb. f(n) =

f(t) = (1 t)a + tb. f(n) = Παράρτημα Αʹ Αριθμήσιμα και υπεραριθμήσιμα σύνολα Αʹ1 Ισοπληθικά σύνολα Ορισμός Αʹ11 (ισοπληθικότητα) Εστω A, B δύο μη κενά σύνολα Τα A, B λέγονται ισοπληθικά αν υπάρχει μια συνάρτηση f : A B, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα

Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα Ενότητα: Θεωρία Συνόλων, Συναρτήσεις Πραγματικής Μεταβλητής, Όριο και Συνέχεια Ανδριανός Ε Τσεκρέκος Τμήμα Λογιστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. 118 ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 324 416 ασκήσεις για λύση. 20 συνδυαστικά θέματα εξετάσεων

ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. 118 ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 324 416 ασκήσεις για λύση. 20 συνδυαστικά θέματα εξετάσεων ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 118 ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 34 416 ασκήσεις για λύση ερωτήσεις κατανόησης λυμένα παραδείγματα 0 συνδυαστικά θέματα εξετάσεων Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Εισαγωγική ενότητα Το λεξιλόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Συναρτησιακός Προγραμματισμός. Εισαγωγικές Έννοιες

Συναρτησιακός Προγραμματισμός. Εισαγωγικές Έννοιες Συναρτησιακός Προγραμματισμός Εισαγωγικές Έννοιες Κίνητρο Οι συναρτησιακές γλώσσες προγραμματισμού προσφέρονται για «μαζικό» προγραμματισμό: Έχουν σαφείς μαθηματικές ιδιότητες που μπορούν να αξιοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Λογική Σχεδίαση Ψηφιακών Συστημάτων

Λογική Σχεδίαση Ψηφιακών Συστημάτων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Πληροφορικής Λογική Σχεδίαση Ψηφιακών Συστημάτων Σταμούλης Γεώργιος georges@uth.gr Δαδαλιάρης Αντώνιος dadaliaris@uth.gr Δυαδική Λογική Η δυαδική λογική ασχολείται με μεταβλητές

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυνόμενα γραφήματα. Μαθηματικά Πληροφορικής 6ο Μάθημα. Βρόχοι. Μη κατευθυνόμενα γραφήματα. Ορισμός

Κατευθυνόμενα γραφήματα. Μαθηματικά Πληροφορικής 6ο Μάθημα. Βρόχοι. Μη κατευθυνόμενα γραφήματα. Ορισμός Κατευθυνόμενα γραφήματα Μαθηματικά Πληροφορικής 6ο Μάθημα Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών Πανεπιστήμιο Αθηνών Κατευθυνόμενο γράφημα G είναι ένα ζεύγος (V, E ) όπου V πεπερασμένο σύνολο του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Α Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Α Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Α Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ (Α ΜΕΡΟΣ: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ) Επιμέλεια: Καραγιάννης Ιωάννης, Σχολικός Σύμβουλος Μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΓΛΩΣΣΑ PASCAL

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΓΛΩΣΣΑ PASCAL 8.1. Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΓΛΩΣΣΑ PACAL Πως προέκυψε η γλώσσα προγραμματισμού Pascal και ποια είναι τα γενικά της χαρακτηριστικά; Σχεδιάστηκε από τον Ελβετό επιστήμονα της Πληροφορικής Nicklaus Wirth to

Διαβάστε περισσότερα

Πεπερασμένα σώματα και Κρυπτογραφία Σύμφωνα με τις παραδόσεις του Α. Κοντογεώργη. Τσουκνίδας Ι.

Πεπερασμένα σώματα και Κρυπτογραφία Σύμφωνα με τις παραδόσεις του Α. Κοντογεώργη. Τσουκνίδας Ι. Πεπερασμένα σώματα και Κρυπτογραφία Σύμφωνα με τις παραδόσεις του Α. Κοντογεώργη Τσουκνίδας Ι. 2 Περιεχόμενα 1 Εισαγωγή στα πεπερασμένα σώματα 5 1.1 Μάθημα 1..................................... 5 1.1.1

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΓΡΑΜΜΙΚΕΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΓΡΑΜΜΙΚΕΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: 5. ΟΡΙΣΜΟΙ Έστω U και V δύο διανυσματικοί χώροι. Μια συνάρτηση F : U V θα λέγεται γραμμική απεικόνιση (ή ομομορφισμός, ή απλά μορφισμός εάν ικανοποιεί τις συνθήκες (i F ( u + = u + για κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Δακτύλιοι και Πρότυπα Ασκήσεις 3. Στις παρακάτω ασκήσεις κάθε δακτύλιος είναι μη τετριμμένος μεταθετικός δακτύλιος. N ( a)

Δακτύλιοι και Πρότυπα Ασκήσεις 3. Στις παρακάτω ασκήσεις κάθε δακτύλιος είναι μη τετριμμένος μεταθετικός δακτύλιος. N ( a) 11 Δακτύλιοι και Πρότυπα 2016-17 Ασκήσεις 3 Η ύλη των ασκήσεων αυτών είναι η Ενότητα3, Ελεύθερα πρότυπα Στις παρακάτω ασκήσεις κάθε δακτύλιος είναι μη τετριμμένος μεταθετικός δακτύλιος 1 Δείξτε ότι το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobson

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobson ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobso Στο κεφάλαιο αυτό μελετάμε δακτυλίους του Art χρησιμοποιώντας το ριζικό του Jacobso. Ως εφαρμογή αποδεικνύουμε ότι κάθε δακτύλιος του Art είναι και της Noether. 4.1. Δακτύλιοι

Διαβάστε περισσότερα

Α Δ Ι. Παρασκευή 25 Οκτωβρίου Ασκηση 1. Στο σύνολο των πραγματικών αριθμών R ορίζουμε μια σχέση R R R ως εξής:

Α Δ Ι. Παρασκευή 25 Οκτωβρίου Ασκηση 1. Στο σύνολο των πραγματικών αριθμών R ορίζουμε μια σχέση R R R ως εξής: Α Δ Ι Α - Φ 1 Δ : Ν. Μαρμαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ι Μ : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html, https://sites.google.com/site/maths4edu/home/algdom114 Παρασκευή 25 Οκτωβρίου 2013 Ασκηση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΑΚΡΙΤΩΝ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΑΚΡΙΤΩΝ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΜΕΡΟΣ ΙΙ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΑΚΡΙΤΩΝ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ 36 ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΑΚΡΙΤΩΝ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ Πολλές από τις αποφάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Ενότητα 2:Στοιχεία Μαθηματικής Λογικής Στεφανίδης Γεώργιος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµική Αλγεβρα Ι. Ενότητα: Εισαγωγικές Εννοιες. Ευάγγελος Ράπτης. Τµήµα Μαθηµατικών

Γραµµική Αλγεβρα Ι. Ενότητα: Εισαγωγικές Εννοιες. Ευάγγελος Ράπτης. Τµήµα Μαθηµατικών Ενότητα: Εισαγωγικές Εννοιες Ευάγγελος Ράπτης Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΙΣΤΙΚΟΣ ΤΕΛΕΣΤΗΣ 18 Σεπτεμβρίου 2014

ΜΕΓΙΣΤΙΚΟΣ ΤΕΛΕΣΤΗΣ 18 Σεπτεμβρίου 2014 ΜΕΓΙΣΤΙΚΟΣ ΤΕΛΕΣΤΗΣ 18 Σεπτεμβρίου 2014 Περιεχόμενα 1 Εισαγωγή 2 2 Μεγιστικός τελέστης στην μπάλα 2 2.1 Βασικό θεώρημα........................ 2 2.2 Γενική περίπτωση μπάλας.................. 6 2.2.1 Στο

Διαβάστε περισσότερα

2.2.5 ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΥ

2.2.5 ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΥ 2.2.5 ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΥ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΥ Προκειμένου να επιτευχθεί η «ακριβής περιγραφή» ενός αλγορίθμου, χρησιμοποιείται κάποια γλώσσα που μπορεί να περιγράφει σειρές ενεργειών με τρόπο αυστηρό,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. Λογική. Δημήτρης Πλεξουσάκης

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. Λογική. Δημήτρης Πλεξουσάκης ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Λογική Δημήτρης Πλεξουσάκης 2ο μέρος σημειώσεων: Συστήματα Αποδείξεων για τον ΠΛ, Μορφολογική Παραγωγή, Κατασκευή Μοντέλων Τμήμα Επιστήμης Υπολογιστών Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικά θέματα στα Μαθηματικά προσανατολισμού-ψηφιακό σχολείο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

Επαναληπτικά θέματα στα Μαθηματικά προσανατολισμού-ψηφιακό σχολείο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο -ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Απο το Ψηφιακό Σχολείο του ΥΠΠΕΘ Επιμέλεια: Συντακτική Ομάδα mathpgr Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

Δώδεκα Αποδείξεις του. Θεμελιώδους Θεωρήματος της Άλγεβρας

Δώδεκα Αποδείξεις του. Θεμελιώδους Θεωρήματος της Άλγεβρας Δώδεκα Αποδείξεις του Θεμελιώδους Θεωρήματος της Άλγεβρας Mία εκδοχή της αρχικής απόδειξης του Gauss f ( z) = T ( z) + iu ( z) T = r cos φ + Ar 1 cos(( 1) φ + α) + + L cosλ U = r si φ + Ar 1 si(( 1) φ

Διαβάστε περισσότερα

1.2 Συντεταγμένες στο Επίπεδο

1.2 Συντεταγμένες στο Επίπεδο 1 Συντεταγμένες στο Επίπεδο Τι εννοούμε με την έννοια άξονας; ΑΠΑΝΤΗΣΗ Πάνω σε μια ευθεία επιλέγουμε δύο σημεία και Ι έτσι ώστε το διάνυσμα OI να έχει μέτρο 1 και να βρίσκεται στην ημιευθεία O Λέμε τότε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι 27 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2016 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο απειροστικός λογισμός αποτελείται από το διαφορικό και ολοκληρωτικό

Διαβάστε περισσότερα

* * * ( ) mod p = (a p 1. 2 ) mod p.

* * * ( ) mod p = (a p 1. 2 ) mod p. Θεωρια Αριθμων Εαρινο Εξαμηνο 2016 17 Μέρος Α: Πρώτοι Αριθμοί Διάλεξη 1 Ενότητα 1. Διαιρετότητα: Διαιρετότητα, διαιρέτες, πολλαπλάσια, στοιχειώδεις ιδιότητες. Γραμμικοί Συνδυασμοί (ΓΣ). Ενότητα 2. Πρώτοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( ))

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( )) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΘΕΩΡΗΜΑ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ (Θ.Μ.Τ.) [Θεώρημα Μέσης Τιμής Διαφορικού Λογισμού του κεφ..5 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Παράδειγμα. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. Το 1ο Θέμα στις πανελλαδικές εξετάσεις

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. Το 1ο Θέμα στις πανελλαδικές εξετάσεις Επιμέλεια Καραγιάννης Β. Ιωάννης Σχολικός Σύμβουλος Μαθηματικών ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Το ο Θέμα στις πανελλαδικές εξετάσεις Ερωτήσεις+Απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Πορίσματα της Κανονικής Μορφής Smith (συμπλήρωμα για την Ενότητα 4)

Πορίσματα της Κανονικής Μορφής Smith (συμπλήρωμα για την Ενότητα 4) Πορίσματα της Κανονικής Μορφής Smh (συμπλήρωμα για την Ενότητα 4 Θα δείξουμε εδώ ότι από την κανονική μορφή Smh πινάκων πάνω από περιοχή κυρίων ιδεωδών R, έπονται τα εξής Το Θεώρημα Βάσεων Το Θεώρημα Ανάλυσης

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος 3. Εισαγωγή 7

Πρόλογος 3. Εισαγωγή 7 Πρόλογος Η σύγχρονη Άλγεβρα είναι ένα σημαντικό και ουσιαστικό κομμάτι της μαθηματικής εκπαίδευσης σε όλα τα πανεπιστήμια του κόσμου Αυτό δεν οφείλεται μόνο στο γεγονός ότι πολλοί άλλοι κλάδοι των μαθηματικών,

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματική Λογική και Λογικός Προγραμματισμός

Μαθηματική Λογική και Λογικός Προγραμματισμός Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών Συστημάτων- Σημειώσεις έτους 2007-2008 Καθηγητής Γεώργιος Βούρος Μαθηματική Λογική και Λογικός Προγραμματισμός Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυνόμενα γραφήματα. Μαθηματικά Πληροφορικής 6ο Μάθημα. Βρόγχοι. Μη κατευθυνόμενα γραφήματα. Ορισμός

Κατευθυνόμενα γραφήματα. Μαθηματικά Πληροφορικής 6ο Μάθημα. Βρόγχοι. Μη κατευθυνόμενα γραφήματα. Ορισμός Κατευθυνόμενα γραφήματα Μαθηματικά Πληροφορικής 6ο Μάθημα Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών Πανεπιστήμιο Αθηνών Κατευθυνόμενο γράφημα G είναι ένα ζεύγος (V, E ) όπου V πεπερασμένο σύνολο του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

ονομάζεται τότε χώρος πηλίκο. διατηρεί τα συμπληρώματα συνόλων, ένα σύνολο F είναι είναι κλειστό στον.

ονομάζεται τότε χώρος πηλίκο. διατηρεί τα συμπληρώματα συνόλων, ένα σύνολο F είναι είναι κλειστό στον. 67 2.3 Χώροι πηλίκο και τοπολογία πηλίκο Στην παρούσα παράγραφο θα δείξουμε πως μπορούμε μέσω μιας απεικόνισης ενός δεδομένου τοπολογικού χώρου επί ενός συνόλου να εισαγάγουμε τοπολογία στο σύνολο, την

Διαβάστε περισσότερα

= 7. Στο σημείο αυτό θα υπενθυμίσουμε κάποιες βασικές ιδιότητες του μετασχηματισμού Laplace, δηλαδή τις

= 7. Στο σημείο αυτό θα υπενθυμίσουμε κάποιες βασικές ιδιότητες του μετασχηματισμού Laplace, δηλαδή τις 1. Εισαγωγή Δίνεται η συνάρτηση μεταφοράς = = 1 + 6 + 11 + 6 = + 6 + 11 + 6 =. 2 Στο σημείο αυτό θα υπενθυμίσουμε κάποιες βασικές ιδιότητες του μετασχηματισμού Laplace, δηλαδή τις L = 0 # και L $ % &'

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση της Ορθότητας Προγραμμάτων (HR Κεφάλαιο 4)

Ανάλυση της Ορθότητας Προγραμμάτων (HR Κεφάλαιο 4) Ανάλυση της Ορθότητας Προγραμμάτων (HR Κεφάλαιο 4) Στην ενότητα αυτή θα μελετηθούν τα εξής θέματα: Η διαδικαστική γλώσσα προγραμματισμού WHILE Τριάδες Hoare Μερική και Ολική Ορθότητα Προγραμμάτων Κανόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΟΣ Α : Συμβολικός Προγραμματισμός

ΤΟΜΟΣ Α : Συμβολικός Προγραμματισμός 2 ΤΟΜΟΣ Α : Συμβολικός Προγραμματισμός 3 ΟΔΗΓΟΣ στη ΧΡΗΣΗ του ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ 4 ΤΟΜΟΣ Α : Συμβολικός Προγραμματισμός 5 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ Καθηγητής Α.Π.Θ. ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΘΕΟΔΩΡΟΥ Μαθηματικός ΟΔΗΓΟΣ στη ΧΡΗΣΗ του ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Συνέχεια συνάρτησης σε κλειστό διάστημα

Συνέχεια συνάρτησης σε κλειστό διάστημα 8 Συνέχεια συνάρτησης σε κλειστό διάστημα Α ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1 Μια συνάρτηση f θα λέμε ότι είναι: i Συνεχής σε ένα ανοιχτό διάστημα (α,β) όταν είναι συνεχής σε κάθε σημείο του διαστήματος (α,β)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ 1 ΜΑΘΗΜΑ 1 ο +2 ο ΕΝΝΟΙΑ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ Διάνυσμα ορίζεται ένα προσανατολισμένο ευθύγραμμο τμήμα, δηλαδή ένα ευθύγραμμο τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Ενότητα 11: Αριθμητική υπολοίπων-δυνάμεις Στεφανίδης Γεώργιος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

a b b < a > < b > < a >.

a b b < a > < b > < a >. Θεωρια Δακτυλιων και Modules Εαρινο Εξαμηνο 2016 17 Διάλεξη 1 Ενότητα 1. Επανάληψη: Προσθετικές ομάδες, δακτύλιοι, αντιμεταθετικοί δακτύλιοι, δακτύλιοι με μοναδιαίο στοιχείο, παραδείγματα. Συμφωνήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗΜΕΝΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 8 : H γλώσσα προγραµµατισµού Pascal 1 ο Μέρος σηµειώσεων (Ενότητες 8.1 & 8.2 σχολικού βιβλίου)

ΔΟΜΗΜΕΝΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 8 : H γλώσσα προγραµµατισµού Pascal 1 ο Μέρος σηµειώσεων (Ενότητες 8.1 & 8.2 σχολικού βιβλίου) ΔΟΜΗΜΕΝΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 8 : H γλώσσα προγραµµατισµού Pascal 1 ο Μέρος σηµειώσεων (Ενότητες 8.1 & 8.2 σχολικού βιβλίου) 1. Εισαγωγή Χαρακτηριστικά της γλώσσας Τύποι δεδοµένων Γλώσσα προγραµµατισµού

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Διανυσματικοί Χώροι Ιωάννης Λυχναρόπουλος Μαθηματικός, MSc, PhD Διανυσματικός Χώρος επί του F Αλγεβρική δομή που αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις Μαθηματικών 2

Σημειώσεις Μαθηματικών 2 Σημειώσεις Μαθηματικών 2 Συναρτήσεις - 4 Ραφαήλ Φάνης Μαθηματικός 1 Κεφάλαιο 4 Παράγωγος Συνάρτησης 4.1 Έννοια Παραγώγου Ορισμός f(x) f(x 0 ) Μια συνάρτηση f ονομάζεται παραγωγίσιμη στο x 0 Df αν υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Βασικοί τύποι δεδομένων (Pascal) ΕΠΑ.Λ Αλίμου Γ Πληροφορική Δομημένος Προγραμματισμός (Ε) Σχολ. Ετος Κων/νος Φλώρος

Βασικοί τύποι δεδομένων (Pascal) ΕΠΑ.Λ Αλίμου Γ Πληροφορική Δομημένος Προγραμματισμός (Ε) Σχολ. Ετος Κων/νος Φλώρος Βασικοί τύποι δεδομένων (Pascal) ΕΠΑ.Λ Αλίμου Γ Πληροφορική Δομημένος Προγραμματισμός (Ε) Σχολ. Ετος 2012-13 Κων/νος Φλώρος Απλοί τύποι δεδομένων Οι τύποι δεδομένων προσδιορίζουν τον τρόπο παράστασης των

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Μαθηματικά. Β μέρος

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Μαθηματικά. Β μέρος ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 2 5 +32 17 2= 1156 Μαθηματικά Β μέρος 8 9 15 Δ=2 δ Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ομάδας Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών και Σπουδών Οικονομίας

Διαβάστε περισσότερα