ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΩΝ ΠΕΤΡΟΣ ΣΤΕΦΑΝΕΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΩΝ ΠΕΤΡΟΣ ΣΤΕΦΑΝΕΑΣ"

Transcript

1 ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΩΝ ΠΕΤΡΟΣ ΣΤΕΦΑΝΕΑΣ

2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η λογική με τη συμβολική ή μη μορφή της έχει διεισδύσει σε όλες τις πτυχές της πληροφορικής. Η ανάπτυξη της συμβολικής λογικής και ειδικά της θεωρίας αλγορίθμων μαζί με την εξέλιξη των ηλεκτρονικών και της κυβερνητικής αποτέλεσαν άλλωστε το κατάλληλο επιστημονικό και τεχνολογικό περιβάλλον για τη γέννηση της πληροφορικής. Δεν είναι τυχαίο εξάλλου ότι ορισμένοι από τους πρωτεργάτες της πληροφορικής ήταν ήδη διακεκριμένοι ερευνητές της λογικής (Turing, Von Neumann, Ulam). Εξαιτίας της παραπάνω ιστορική σχέσης ανάμεσα τα δύο αντικείμενα, οι έννοιες, η μεθοδολογία και οι ερευνητικές κατευθύνσεις της (θεωρητικής) πληροφορικής είναι φανερά επηρεασμένες απ αυτές της λογικής. Αλλά και αντίστροφα, οι ανάγκες της πληροφορικής τροφοδοτούν συνεχώς με προβλήματα την εφαρμοσμένη λογική που πολλές φορές τα αντιμετωπίζει με τη δημιουργία νέων θεωριών. Ολόκληροι κλάδοι της πληροφορικής όπως η σημασιολογία των προγραμμάτων (semantics of programs), οι τυπικές μέθοδοι (formal methods), η αποδεικτική θεωρημάτων (theorem proving), ο εξισωτικός (equational) και ο λογικός προγραμματισμός (logic programming) αναπτύχθηκαν λόγω αυτής της αμφίδρομης σχέσης ανάμεσα στα δύο γνωστικά αντικείμενα. Άλλοι κλάδοι της πληροφορικής όπως οι βάσεις δεδομένων (data bases), οι γλώσσες προδιαγραφών (specification languages), η τεχνολογία λογισμικού (software engineering) και οι ταυτοχρονικές διαδικασίες (concurrent processes) χρησιμοποιούν συστηματικά τη συμβολική λογική. Επίσης πολλά στοιχεία (μη συμβολικής) λογικής μεθοδολογίας διακρίνονται σε διάφορες κλασικές φάσεις ανάπτυξης ενός πληροφοριακού συστήματος όπως εμφανίζονται για παράδειγμα στο μοντέλο του καταρράκτη (waterfall model). Τέτοιες φάσεις είναι η ανάλυση απαιτήσεων (requirements analysis), η ανάπτυξη προδιαγραφών (specifications) και ο σχεδιασμός (design). Πολλές προσπάθειες έχουν γίνει για το συγκερασμό της συμβολικής με τη μη συμβολική λογική μεθοδολογία σε σχέση με ενδεχόμενες εφαρμογές τους στα πληροφοριακά συστήματα αλλά και τα συστήματα γενικά. Σαν τέτοια μπορεί να αναφέρει κανείς τα ιβριδικά συστήματα (hybrid systems). Ιδιαίτερο λόγο στη σχέση πληροφορικής λογικής παίζει η άλγεβρα. Η θεωρία πεδίων (domain theory), η θεωρία κατηγοριών (category theory), οι αλγεβρικές προδιαγραφές και οι αλγεβρικές θεωρίες του Lawvere (Lawvere theories), ο σχεσιακός λογισμός (relational calculus) και οι άλγεβρες Boole (Boolean algebras) αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα εφαρμοσμένων αλγεβρικών θεωριών που σχετίζονται άμεσα με τη λογική και έχουν βρει σημαντικές εφαρμογές στην πληροφορική. Ας σημειωθεί ότι είναι 3

3 ιδιαίτερα δύσκολο να χαραχθεί διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σ αυτού του είδους την άλγεβρα και την τυπική λογική. Η λογική βρίσκει εφαρμόζεται στην πληροφορική μέσω συγκεκριμένων λογικών συστημάτων. Τόσο η χρήση λογικών συστημάτων όσο και ο αριθμός εκείνων που αξιοποιούνται από την πληροφορική αναπτύσσεται ταχύτατα. Τέτοια λογικά συστήματα είναι για παράδειγμα: η εξισωτική λογική (equational logic), η λογική των προτάσεων του Horn (Horn clause logic), η πρωτοβάθμια λογική (first order logic), η δευτεροβάθμια λογική (second order logic), η χρονική λογική (temporal logic), η τροπιή (modal) και η δυναμική (dynamic) λογική, η ιντουσιονιστική θεωρία τύπων υψηλής τάξεως (intuitionistic higher order type theory), η γραμμική λογική (linear logci), η εξισωτική λογική με διατεταγμένους τύπους (order sorted equational logic), η εξισωτική λογική με κρυμμένους τύπους (hidden sorted equational logic), η κατηγοριακή εξισωτική λογική (categorical equational logic), η επιστημονική λογική (epistemic logic), η δεοντική λογική (deontic logic), κ.τ.λ. Νέα λογικά συστήματα ορίζονται συνεχώς για τις ανάγκες της πληροφορικής όπως η διαγραμματική λογική (diagram logic) και η λογική της αναγραφής (rewriting logic). H διαγραμματική λογική είναι η βάση της σημασιολογίας του εκπαιδευτικού περιβάλλοντος λογισμικού Hyperproof το οποίο έχει αναπτυχθεί για τη διδασκαλία της θεωρίας αποδείξεων. Η λογική της αναγραφής έχει γνωρίσει ιδιαίτερη ανάπτυξη το τελευταίο διάστημα σαν ένα από τα σημαντικότερα σημασιολογικά μοντέλα των παράλληλων διαδικασιών. 4

4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΟΛΟΓΙΑ 1. ΟΡΙΣΜΟΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ Μία κατηγορία C αποτελείται από: 1. μία συλλογή από αντικείμενα 2. μία συλλογή από μορφισμούς 3. τελεστές που επισυνάπτουν σε κάθε μορφισμό f ένα αντικείμενο dom f (domain = πεδίο) και ένα αντικείμενο cod f (codomain = συμπεδίο). f Γράφουμε f:a B ή A B τους μορφισμούς f με dom f = A και cod f = B. Τη συλλογή των μορφισμών από το Α στο Β τη συμβολίζουμε με C(A,B). 4. ένα τελεστή σύνθεσης που επισυνάπτει σε κάθε ζεύγος μορφισμών f και g με cod f = dom g, τη σύνθεση των μορφισμών g f :domf codg, έτσι ώστε να ικανοποιεί την ακόλουθη προσεταιριστική ιδιότητα: για κάθε δύο μορφισμούς f:a B, g:b C και h:c D να ισχύει ότι: h (g f) = (h g)f 5. για κάθε αντικείμενο Α, να υπάρχει ένας ταυτοτικός μορφισμός id A : A A που να ικανοποιεί τον ακόλουθο ταυτοτικό νόμο: για κάθε μορφισμό f:a B, idb f = f και f ida = f. Παράδειγμα 1. Η κατηγορία Set (των συνόλων) έχει ως αντικείμενα σύνολα και ως μορφισμούς συναρτήσεις μεταξύ συνόλων. Η σύνθεση των μορφισμών είναι η συνολοθεωρητική σύνθεση συναρτήσεων. Οι ταυτοτικοί μορφισμοί είναι οι ταυτοτικές συναρτήσεις. Παράδειγμα 2. Η κατηγορία των μερικά διατεταγμένων συνόλων ΡοSet. Μια μερική διάταξη p σε ένα σύνολο Ρ είναι μια σχέση με τις εξής ιδιότητες: (1) p p (2) p p p p p 5

5 (3) p p και p p p = p για κάθε p, p, p Ρ. Μια συνάρτηση f:p Q από το (Ρ, P ) στο (Q, Q ) ονομάζεται συνάρτηση που διατηρεί τη μερική διάταξη εάν ισχύει: Εάν p p p τότε f(p) f(p ). Q H ΡoSet ως κατηγορία έχει: αντικείμενα: μερικά διατεταγμένα σύνολα μορφισμούς: συναρτήσεις που διατηρούν τη μερική διάταξη (αύξουσες συναρτήσεις). Ένας μορφισμός f:(p, P ) (Q, Q ) στην Ρ Set είναι μια συνάρτηση από το Ρ στο Q που διατηρεί τη διάταξη στο Ρ, έτσι ώστε εάν p p τότε f(p) Q f(p ) και dom f = (P, P ) cod f = (Q, Q ) f ΡoSet((P, P ),(Q Q )) Επίσης, για κάθε μερική διάταξη (Ρ, P ) η ταυτοτική συνάρτηση id p διατηρεί τη διάταξη στο Ρ και ικανοποιεί τον ταυτοτικό νόμο. Η σύνθεση δύο συναρτήσεων που διατηρούν τη μερική διάταξη είναι μια συνάρτηση που διατηρεί τη μερική διάταξη. Έτσι αν έχουμε τις εξής συναρτήσεις που διατηρούν τη μερική διάταξη: ισχύει ότι εάν p P g : P Q g : Q R p, τότε αφού η f διατηρεί τη μερική διάταξη ισχύει ότι: P f(p) Q f(p ) και επειδή η g διατηρεί τη μερική διάταξη ισχύει ότι: g(f(p)) R g(f(p )) Άρα η σύνθεση f g διατηρεί τη μερική διάταξη. 6

6 Παράδειγμα 3. Η κατηγορία των μονοειδών (monoids) Mon με αντικείμενα τα μονοειδή και μορφισμούς τους ομoμορφισμούς μονοειδών. Ορισμός. Ένα μονοειδές (monoid) αποτελείται από ένα σύνολο Μ, μια διμελή πράξη και ένα ουδέτερο στοιχείο e. Το συμβολίζουμε ως (Μ,, e) ώστε να ισχύει και x (y z) = (x y) z για κάθε x,y,z M e x = x = x e για κάθε x M. Ένας ομομορφισμός μονοειδών από το (Μ,, e) στο (Μ,, e ) είναι μια συνάρτηση f:m M έτσι ώστε f(e) = e και f(x y) = f(x) f(y). Παράδειγμα 4 (Κατηγορική Λογική). Ας θεωρήσουμε ότι σε μια κατηγορία τα αντικείμενα αντιστοιχούν σε προτάσεις και οι μορφισμοί σε αποδείξεις. Ένας μορφισμός f : A B είναι στην ουσία η «απόδειξη» του Β από το Α. Επίσης εάν f : A B και g : B C Τότε ισχύσει ότι g f : A C. Παράδειγμα 5. Ας θεωρήσουμε μια απλή συναρτησιακή γλώσσα προγραμματισμού με τους εξής τύπους: Int Real Bool Unit integers (ακέραιοι) reals (πραγματικοί) truth values (αληθοτιμές) a one ellement type (μονοσύνολο) και τους εξής τελεστές: is zero: Int Bool not: Bool Bool άρνηση succ Int : Int Int έλεγχος εάν κάτι είναι μηδέν επόμενος ακέραιος 7

7 succ Real : Real Real to Real Int Real επόμενος πραγματικός μετατροπέας των ακεραίων σε πραγματικούς και σταθερές: zero: true: false: unit: Int Bool Bool Unit Τα παραπάνω σχηματίζουν μια κατηγορία FPL ως εξής: 1. Int, Real, Bool και Unit είναι αντικείμενα 2. Iszero, not, succ Int, succ Real και toreal είναι μορφισμοί 3. Οι σταθερές zero, true, false και unit είναι μορφισμοί από το αντικείμενο Unit στα Int, Bool, Bool, Unit αντίστοιχα, οι οποίοι αντιστοιχούν το μοναδικό στοιχείο του Unit στα αντίστοιχα στοιχεία αυτών των τύπων. 8

8 Succ Int Int Iszero toreal Not Bool Zero Real Succ Real True False Unit Unit Κατηγορία Αντικείμενα Μορφισμοί Set Pfn FinSet Mon Ρ Set Grp Ω Alg CPO Vect Top Sets σύνολα Σύνολα Πεπερασμένα σύνολα Μονοειδή Μερικά διατεταγμένα σύνολα Ομάδες Ω άλγεβρες Πλήρεις μερικές διατάξεις Διανυσματικοί χώροι Τοπολογικοί χώροι Συναρτήσεις Μερικές συναρτήσεις Πεπερασμένες συναρτήσεις Ομομορφισμοί μονοειδών Μονότονες συναρτήσεις Ομομορφισμοί ομάδων Ω ομομορφισμοί Συνεχείς συναρτήσεις Γραμμικοί μετασχηματισμοί Συνεχείς συναρτήσεις 9

9 Άσκηση 1. Μια ομάδα (G,, 1, e) είναι ένα σύνολο G μαζί με ένα δυαδικό τελεστή, ένα μοναδιαίο τελεστή 1, και ένα διακεκριμένο στοιχείο e έτσι ώστε: (α) (x y) z = x (y z) (β) e x = x = x e x G (γ) x x 1 = e = x 1 x x,y,z G x G. Δείξτε ότι μια ομάδα μπορεί να θεωρηθεί ως κατηγορία. 2. ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ Γραφική Αναπαράσταση των Ιδιοτήτων των Κατηγοριών Ορισμός. Ένα διάγραμμα σε μια κατηγορία C είναι μια συλλογή από «ακμές» και «κόμβους» που αντιστοιχούν σε μορφισμούς και αντικείμενα της C με συνεπή τρόπο. Αυτό σημαίνει ότι εάν μια «ακμή» σε ένα διάγραμμα αντιστοιχεί σε ένα μορφισμό f και ότι αυτός έχει τη μορφή f : A B τότε οι κόμβοι αυτής της ακμής είναι το Α και το Β. Τα διαγράμματα χρησιμοποιούνται για να τεθούν και να αποδειχθούν ιδιότητες κατηγορικών κατασκευών. Ορισμός. Ένα διάγραμμα σε μια κατηγορία C ονομάζεται μεταθετικό εάν για κάθε ζεύγος από κόμβους Χ και Υ, όλα τα «μονοπάτια» στο διάγραμμα από το Χ στο Υ είναι ίσα, με την έννοια ότι κάθε μονοπάτι στο διάγραμμα καθορίζει ένα μορφισμό και αυτοί οι μορφισμοί είναι ίσοι στη C. Για παράδειγμα, λέγοντας ότι το διάγραμμα είναι μεταθετικό Χ f Ζ g g W f Υ 10 f Ζ

10 σημαίνει ότι f g = g f. Η μεταθετικότητα του διαγράμματος Χ g Υ h σημαίνει ότι: h f = h g (αυτό δεν σημαίνει πως f = g). Παράδειγμα. Στην κατηγορία Set τα αντικείμενα είναι οι Set μορφισμοί f:a B. Ένας Set μορφισμός από τον f:a B στον f :A B είναι ένα ζεύγος (a, b) από Set μορφισμούς ώστε το εξής διάγραμμα να είναι μεταθετικό στην Set (κατηγορία των συνόλων). Α a Α f f Β b Β Η σύνθεση των Set μορφισμών και αντιστοιχεί στο εξής διάγραμμα (a,b) : (f : A B) (f : A Β ) (a,b ) : (f : A B ) (f : A Β ) (a,b ) (a,b) = (a a, b b) α α Α Α Α f f f Β b Β b Β 11

11 το οποίο θα πρέπει να είναι μεταθετικό. Πρόταση. Εάν και τα δύο εσωτερικά τετράγωνα είναι μεταθετικά, το αυτό συμβαίνει και με το «εξωτερικό παραλληλόγραμμο» Α f B f C a b c A g B g C Απόδειξη: (g g) a = g (g a) προσεταιριστική ιδιότητα = g (b f) μεταθετικότητα 1 ου τετραγώνου = (g b) f προσεταιρισκή ιδιότητα = (c f ) f μεταθετικότητα 2 ου τετραγώνου = c (f f) προσεταιριστική ιδιότητα. Παράδειγμα. Στην κατηγορία FPL το παρακάτω διάγραμμα είναι μεταθετικό: Int Succ Int Int toreal toreal Real Real Succ Real Δηλαδή στην κατηγορία FPL ισχύει ότι: το αποτέλεσμα του μετασχηματισμού ενός α- κεραίου σε πραγματικό αριθμό και ο υπολογισμός του επόμενου πραγματικού αριθμού είναι ταυτόσημο με τον υπολογισμό του επόμενου ακεραίου και το μετασχηματισμό του σε πραγματικό αριθμό. 12

12 Η διάταξη στη σύνθεση δεν επηρεάζει το αποτέλεσμα. 3. ΜΟΝΟΜΟΡΦΙΣΜΟΙ ΕΠΙΜΟΡΦΙΣΜΟΙ ΙΣΟΜΟΡΦΙΣΜΟΙ Ορισμός. Ένας μορφισμός f : B C σε μια κατηγορία C είναι ένας μονομορφισμός εάν για κάθε ζεύγος C μορφισμών g : A B και h : A B η ισότητα f g = f h συνεπάγεται ότι g = h. Πρόταση. Στην κατηγορία των συνόλων Set οι μονομορφισμοί είναι οι (1 1) συναρτήσεις (οι συναρτήσεις f : f(x) = f(y) x = y). Ορισμός. Ένας μορφισμός f : A B είναι επιμορφισμός εάν για κάθε ζεύγος μορφισμών g : B C και h : B C, η ισότητα g f = h f συνεπάγεται ότι g = h. Πρόταση. Στην κατηγορία Set οι επιμορφισμοί είναι οι συναρτήσεις επί. (Μία συνάρτηση f : A B είναι επί εάν για κάθε b B υπάρχει ένα a A για το οποίο ισχύει f(a) = b). Ορισμός. Ένας μορφισμός f : A B είναι ισομορφισμός εάν υπάρχει ένας μορφισμός f 1 : A B (αντίστροφος του f) έτσι ώστε f 1 f = id A και f f 1 = id B. Δύο αντικείμενα Α και Β είναι ισομορφικά εάν υπάρχει ένας ισομορφισμός μεταξύ τους. 4. ΑΡΧΙΚΑ ΚΑΙ ΤΕΛΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ Ορισμός. Ένα αντικείμενο Ο καλείται αρχικό αντικείμενο, εάν για κάθε αντικείμενο Α υπάρχει ένας ακριβώς μορφισμός από το Ο στο Α. Ορισμός (Δυϊκός του παραπάνω). Ένα αντικείμενο 1 καλείται τελικό εάν για κάθε α- ντικείμενο Α, υπάρχει ακριβώς ένας μορφισμός από το Α στο 1. Α! 1 (Συμβολισμός) 13

13 Παραδείγματα. Στην Set το κενό σύνολο { } είναι το μόνο αρχικό αντικείμενο για κάθε σύνολο S, η κενή συνάρτηση είναι η μόνη συνάρτηση από το { } στο S. Κάθε σύνολο με ένα μόνο στοιχείο {x} είναι ένα τελικό αντικείμενο, αφού για κάθε σύνολο S υπάρχει μια συνάρτηση από το S στο σύνολο με ένα στοιχείο {x} που απεικονίζει κάθε στοιχείο του S στο x και πολύ περισσότερο αυτή είναι η μόνη ολική συνάρτηση από το S στο{x}. Στην κατηγορία Ω Αly των αλγεβρών με χαρακτηριστική Ω, το αρχικό αντικείμενο είναι η αρχική άλγεβρα (ή άλγεβρα όρων) της οποίας οι φορείς αποτελούνται από όλα τα πεπερασμένα δένδρα όπου κάθε κόμβος αντιστοιχεί σε ένα τελεστή από το Ω και όπου κάθε κόμβος έχει το πολύ ar(ω) υποδένδρα. Ο μοναδικός ομομορφισμός από την άλγεβρα όρων σε μια άλλη Ω άλγεβρα συνιστά μια συνάρτηση σημασιολογικής ερμηνείας. 5. ΓΙΝΟΜΕΝΑ Το καρτεσιανό γινόμενο δύο συνόλων Α και Β ορίζεται σαν: A B = {(a,b) a A και b B} Τα στοιχεία ενός συνόλου μπορούν να αναπαρασταθούν από μορφισμούς από τα σύνολα με ένα μόνο στοιχείο στο σύνολο {x} S {x: στοιχεία του S} Είναι σε (1 1) αντιστοιχία με τα στοιχεία του συνόλου S. Δηλαδή εάν x είναι ένα στοιχείο του S x :1 S, 1: σύνολο με ένα στοιχείο και f:s T, τότε το στοιχείο f(x) είναι το μοναδικό στοιχείο του Τ που είναι στην εικόνα της σύνθετης συνάρτησης f x. Χρειαζόμαστε ένα χαρακτηρισμό των γινομένων μέσα από μορφισμούς μεταξύ αντικειμένων. Όταν ορίζουμε το γινόμενο μεταξύ δύο συνόλων Α και Β, ορίζουμε επίσης τις συναρτήσεις προβολής π 1 : Α Β Α και π 2 : Α Β Β. Στην ουσία ορίζουμε επίσης τριάες της μορφής (Α Β, π 1, π 2 ). Εάν ορίσουμε όλες τις τριάδες (X, f 1, f 2 ) που αποτελούνται από ένα σύνολο Χ και δύο συναρτήσεις f 1 : X A και f 2 : X B, τότε η τριάδα (Α Β, π 1, π 2 ) είναι «βέλτιστος αντιπρόσωπος» αυτών των συνόλων με την εξής έννοια: 14

14 Ας υποθέσουμε ότι για κάποιο σύνολο C, υπάρχουν δύο συναρτήσεις f : C A και g : C B. Τότε, σχηματίζουμε μια συνάρτηση γινόμενο <f, g> : C A B, που ορίζεται ως εξής: <f, g>(x) = (f(x),g(x)), όπου f = π 1 <f, g> και g = π 2 <f, g> Η συνάρτηση <f, g> είναι η μόνη συνάρτηση από το C στο Α Β με αυτή την ιδιότητα. Ορισμός. Ένα γινόμενο (product) δύο αντικειμένων Α και Β είναι ένα αντικείμενο Α Β, μαζί με δύο προβολικούς μορφισμούς π 1 : Α Β Α και π 2 : Α Β Β, έτσι ώστε για κάθε αντικείμενο C και ζεύγος μορφισμών f : C A και g : C B υπάρχει ακριβώς ένας ενδιάμεσος μορφισμός <f, g> : C A B ο οποίος κάνει το παρακάτω διάγραμμα μεταθετικό: C f <f,g> g έτσι ώστε και A A B π1 π2 π 1 <f, g> = f π 2 <f, g> = g. B Εάν μια κατηγορία C έχει ένα γινόμενο Α Β για κάθε ζεύγος αντικειμένων λέμε ότι η κατηγορία έχει γινόμενα. Ορισμός. Εάν Α C και B D είναι δύο γινόμενα, τότε για κάθε ζεύγος από μορφισμούς f : A B και g : C D, η απεικόνιση γινόμενο είναι η απεικόνιση μορφισμός f g : A C B D 15

15 Η δυαδική έννοια είναι το συν γινόμενο. <f π 1, g π 2 >. Ορισμός. Ένα συν γινόμενο (co product) δύο αντικειμένων Α και Β είναι ένα α- ντικείμενο Α + Β, μαζί με δύο μορφισμούς και i 1 : A A + B i 2 : A A + B (π.χ. «περιέχεσθαι») έτσι ώστε για κάθε αντικείμενο C και ζεύγος μορφισμών f : A C και g : B C υ- πάρχει ακριβώς ένας μορφισμός [f, g] : A + B C που κάνει το παρακάτω διάγραμμα μεταθετικό: A i 1 A + B i 2 B f [f, g] g C Ορισμός. Ένα γινόμενο μιας οικογένειας (A i ) i I από αντικείμενα αποτελείται από ένα αντικείμενο Π A και μια οικογένεια από προβολικούς μορφισμούς ( π ( ) ) i : ΠA i I i A i i I ( π ( ) ) i : ΠA i I i A i i I i i I έτσι ώστε για κάθε αντικείμενο C και κάθε οικογένεια μορφισμών (fi : C A i ) υπάρχει ένας μοναδικός μορφισμός i I 16

16 <f i > i I : C (Π i I Α i ) έτσι ώστε το ακόλουθο διάγραμμα να είναι μεταθετικό για κάθε i I: C <f i > i I f i Π A i A i i I π i Ορισμός. Έστω f,g : A B. Ένας μορφισμός e : X A καλείται εξισωτής των f, g αν 1. f e = g e 2. e : X A τέτοιο ώστε f e = g e!k : X X τέτοιο ώστε e k = e Χ e Α f Β g k e Χ Παραδείγματα. Set: f :, f(x,y) = x 2 y 2 g :, g(x,y) = 1 17

17 X = {(x,y) x 2 + y 2 =1} (μοναδιαίος κύκλος) Ο i : X, i(x,y = (x,y) είναι εξισωτής των f, g. Μερική διάταξη (ως κατηγορία): για e = id A, Χ e Α k id A A X A, A X A = X άρα k = ida [το πολύ ένα βέλος από το Α στο Α], e ida = id A e = id A. Πρόταση. Κάθε εξισωτής είναι μονομορφισμός. Απόδειξη: h f e C X A B K g Έστω e h = e k =. Τότε f = f (e h) = (f e) h = (g e) h = g (e h) = g δηλαδή!m : C X τέτοιος ώστε e m = [e εξισωτής] δηλαδή m = h = k. Πρόταση. Έστω e : X A, e : X Α εξισωτές των f,g : A B. Τότε υπάρχει μοναδικός ισομορφισμός j : X Χ τέτοιος ώστε: e j = e. 18

18 Απόδειξη: e f Χ Α Β j j e g X!j : Χ Χ τέτοιος ώστε: e = e j [e εξισωτής],!j : Χ Χ τέτοιος ώστε e = e j [e εξισωτής] e j j = e j = e = e idx δηλαδή: j j = idx Ομοίως j j = id X, δηλαδή ο j είναι ισομορφισμός. Πρόταση. Ένας εξισωτής που είναι επιμορφισμός είναι ισομορφισμός.. Απόδειξη: e f Χ Α Β k g id A A f e = g e [e εξισωτής] f = g [e επιμορφισμός] f id A = g id A!k : A X τέτοιο ώστε e k = ida e k e = ida e = e = e id X k e = idx [e μονομορφισμός] 19

19 Ορισμός. Έστω f,g : A B. Ένα βέλος e : B C καλείται συνεξισωτής των f, g αν και μόνο εάν: 1. e f = e g 2. e : B D τ.ω. e f = e g!k : C D τ.ω. k e = e. A f B e C g e k D Παράδειγμα: Στην κατηγορία Set: A f g B a f g f(a) g(a) ορ R = {(f(a),g(a)) a B} B B Έστω R η ελάχιστη σχέση ισοδυναμίας που περιέχει την R: ορ R = {(b,b (b,b ) R} {(b,b) b B} U R ορ R + = {(b,b b B(b,b) R και (b,b ) R } i ορ R = R (μεταβατική κλειστότητα της R1) i 1 i i 1 ορ Έστω [b] = {c B (b,c) R (κλάση ισοδυναμίας) ορ = B/R {[b] b B} (σύνολο πηλίκο) 20

20 j : B B/ R j συνεξίσωσης των f, g b [b]. Oρισμός. Εφέλκυση (pullback) των βελών f : A C, g : B C καλείται ένα αντικείμενο Ρ με βέλη f : P B, g :P A τ.ω. f g = g f και αν i : X A, j : X B είναι τ.ω. f i = g j τότε υπάρχει μοναδικό k : X P τ.ω. I = g k, j = f k. Χ j i k P f B g g A f C Παραδείγματα. Αντίστροφη εικόνα συνόλου: P=f 1 [Β] f/ P B A f C Τομή: Α,Β C 21

21 A B B A C Περιορισμένο γινόμενο: Ρ Π 2 Ρ B Π 1 Ρ g A f C P ορ = {(a,b) A B f(a) = g(b)}. Έστω C κατηγορία με τελικό αντικείμενο 1. Αν το παρακάτω διάγραμμα είναι ε- φέλκυση P f B g! A 1! τότε Ρ = Α Β, g = π 1, f = π 2. Έστω τυχούσα κατηγορία C. Αν το παρακάτω διάγραμμα είναι εφέλκυση e Χ e A g A f B 22

22 τότε e εξισωτής των f, g. Λήμμα (εφέλκυσης). Έστω το ακόλουθο μεταθετικό διάγραμμα: Ι ΙΙ Ι ΙΙ (i) Αν τα εσωτερικά τετράγωνα και είναι εφελκύσεις τότε και το εξωτερικό τετράγωνο είναι εφέλκυση. (ii) Αν το εξωτερικό τετράγωνο και το δεξί τετράγωνο είναι εφελκύσεις τότε και το αριστερό τετράγωνο είναι εφέλκυση. Απόδειξη: Άσκηση. Πρόταση. Έστω: g P f B g A f C εφέλκυση και g μονομορφισμός. Τότε g μονομορφισμός. Παράδειγμα. Επαλήθευση προγραμμάτων (Floyd Hoave λογική). 1. {x < 3} προσυνθήκη 2. x : = x {x < 24} μετασυνθήκη, ασθενέστερη προσυνθήκη: {x < 23}. 23

23 Για κάθε μετασυνθήκη υπάρχει ασθενέστερη προσυνθήκη. ασθενεστ. προσυνθήκη f 1 [s] (εφέλκυση) D inputs f τμήμα προγράμματος S μετασυνθήκη Ε outputs 6. ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ Μια καθολική κατασκευή περιλαμβάνει μια κλάση αντικειμένων και μορφισμών που τα συνοδεύουν, τα οποία χαρακτηρίζονται από μια κοινή ιδιότητα και επιλέγει τα αντικείμενα τα οποία είναι «τελικά» όταν αυτή η κλάση θεωρηθεί σαν κατηγορία. Πιο συγκεκριμένα, ο ορισμός των γινομένων των Α και Β (X, x 1, x 2 ) στη C X x 1 x 2 A B x 1 : X A, x 2 : X B. Τα αντικείμενα είναι οι τριάδες (X, x 1, x 2 ) και οι μορφισμοί m : (W, w 1, w 2 ) (X, x 1, x 2 ) είναι C μορφισμοί m : W X έτσι ώστε w 1 = x 1 m και w 2 = x 2 m: 24

24 W m w 1 w 2 X A x 1 x 2 B Οι μορφισμοί που ορίζονται με μια καθολική κατασκευή ονομάζονται καθολικοί ή ότι ικανοποιούν την καθολική ιδιότητα. Μία συν καθολική κατασκευή είναι μια δυϊκή της παραπάνω αντί να έχουμε αρχικά αντικείμενα αντί για τελικά. Ένα τελικό αντικείμενο σ αυτή την κατηγορία είναι η τριάδα (P, p 1, p 2 ): W w 1! w 2 P A p 1 p 2 B π 1 π 2 Το αντικείμενο Ρ = Α Β. Ο μοναδικός μορφισμός από το (W, w 1, w 2 ) στο (A B, π 1, π 2 ) ονομάζεται τελικός και γράφεται <w 1, w 2 >. 7. ΟΡΙΑ Οι μέχρι τώρα έννοιες που εξετάσαμε (αρχικά και τελικά αντικείμενα, εξισωτές, συν εξισωτές, εφελκύσεις και εξωθήσεις) αποτελούν παραδείγματα καθολικών κατασκευών. Αποτελούν δε ειδικές περιπτώσεις των πιο γενικών εννοιών του ορίου και του συν ορίου ενός διαγράμματος. 25

25 Ορισμός. Έστω C μια κατηγορία και D ένα διάγραμμα στη C. Ένας κώνος του D είναι ένα C αντικείμενο Χ και μορφισμοί f i : X D i (ένα για κάθε αντικείμενο D ι στο D) έτσι ώστε για κάθε μορφισμό g στο D, το διάγραμμα X f i f j να είναι μεταθετικό. D i g D j Χρησιμοποιούμε το συμβολισμό { f i : X D i } για τους κώνους. Ορισμός. Ένα όριο για το διάγραμμα D είναι ένας κώνος {f i : X D i } με την ιδιότητα ότι εάν {f i : X D i } είναι ένας άλλος κώνος για το D τότε υπάρχει ένας μοναδικός μορφισμός k : Χ X έτσι ώστε το διάγραμμα Χ k X f i f i D i να είναι μεταθετικό για κάθε D i στο D. «Οι κώνοι για ένα διάγραμμα D αποτελούν μια κατηγορία». Ένα όριο είναι ένα τελικό αντικείμενο σ αυτή την κατηγορία. Παραδείγματα ορίων 1) Έστω δύο C αντικείμενα Α και Β, και έστω D το διάγραμμα Α με δύο κορυφές (Α, Β) και καθόλου ακμές. Β Ένας κώνος γι αυτό το διάγραμμα είναι ένα αντικείμενο Χ με δύο μορφισμούς f και g της μορφής: 26

26 Α f Χ g Β Ένας κώνος όριο των παραπάνω είναι ένα γινόμενο των Α και Β. 2) Έστω D το παραπάνω διάγραμμα: B A με τρεις άκρες και δύο ακμές. Ένας κώνος για το D είναι ένα αντικείμενο Ρ και τρεις μορφισμοί f, g και h έτσι ώστε το ακόλουθο διάγραμμα να είναι μεταθετικό: f C g P f Β g h g A f C Επειδή f g = h = g f το παραπάνω διάγραμμα είναι ισοδύναμο με το D f Β g g A f C Δυϊκά: Ορισμός. Ένας (συν) κώνος για ένα διάγραμμα D σε μια κατηγορία C είναι ένα C αντικείμενο Χ και μια συλλογή από μορφισμούς f i : D i X έτσι ώστε f i g = f i για κά- 27

27 θε g στο D. Ένα (συν) όριο ή αντίστροφο όριο για το D είναι τότε ένας συν κώνος {f i : D i X} με την συν καθολική ιδιότητα ότι για κάθε άλλο συν κώνο {f i : D i X X } υπάρχει ένας μοναδικός μορφισμός έτσι ώστε το διάγραμμα k : X X Χ k X f i f i D i να είναι μεταθετικό για κάθε αντικείμενο D i στο D. Διακριτές κατηγορίες είναι αυτές οι κατηγορίες που οι μόνοι μορφισμοί είναι οι ταυτοτικοί. Θεώρημα (Θεώρημα Ορίων). Έστω D ένα διάγραμμα σε μια κατηγορία C, με V το σύνολο των ακμών και Ε το σύνολο των κορυφών. Εάν κάθε Ε οικογένεια από αντικείμενα στη C έχει ένα γινόμενο και κάθε ζεύγος μορφισμών στη C έχει ένα εξισωτή, τότε το D έχει ένα όριο. 8. ΕΚΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ Δίνει τη θεωρητική ερμηνεία του currying (μια συνάρτηση με πεδίο ορισμού ένα καρτεσιανό γινόμενο Α Β ανάγεται σε μια συνάρτηση που έχει πεδίο ορισμού το Α ή το Β). Εάν τα Α και Β είναι σύνολα, η συλλογή Β Α = {f : A B} όλων των συναρτήσεων από το Α στο Β είναι ένα σύνολο. Εάν θέλουμε να χαρακτηρίσουμε το Β Α με τη βοήθεια μορφισμών τότε έχουμε ότι σε κάθε Β Α αντιστοιχεί ένας μορφισμός eval : (B A A) B eval(f,a) = f(a). 28

28 Δηλαδή, για f : A B και α Α συνεπάγεται ότι f(a) B. Η eval έχει καθολική ιδιότητα μεταξύ όλων των συναρτήσεων g : (C A) B. Για κάθε g, υπάρχει ακριβώς μια συνάρτηση curry(g) : C B A έτσι ώστε το ακόλουθο διάγραμμα να είναι μεταθετικό: B A A eval B curry(g) id A g C A Δηλαδή για κάθε (c,a) C A ισχύει: Έτσι το διάγραμμα είναι μεταθετικό. g c(a) = g(c,a) curry(g)(c) = g c. (eval (curry(g) id A ))(c,a) = eval(curry(g)(c),a) = eval(g c,a) = g c (a) = g(c,a). Ορισμός. Έστω C μια κατηγορία με γινόμενα Α και Β αντικείμενα στη C. Ένα αντικείμενο Β Α είναι ένα εκθετικό αντικείμενο εάν υπάρχει ένας μορφισμός eval- AB : (B A A) B έτσι ώστε για κάθε αντικείμενο C και μορφισμό g : (C A) B υπάρχει ένας μοναδικός μορφισμός curry(g) : C B A που κάνει το εξής διάγραμμα μεταθετικό: B A A eval ΑΒ B curry(g) id A g C A έτσι ώστε υπάρχει μοναδικό curry(g) : 29

29 eval AB (curry(g) id A ) = g. Ορισμός. Μια καρτεσιανή κλειστή κατηγορία είναι μια κατηγορία με: Τελικό αντικείμενο (δυαδικό) γινόμενο εκθετικότητα. Παραδείγματα 1) Η κατηγορία Set είναι καρτεσιανά κλειστή, με Β Α = Set(A,B). 2) Η κατηγορία CPO διατάξεων και συνεχών συναρτήσεων είναι καρτεσιανά κλειστή με Β Α το μερικά διατεταγμένο σύνολο των συνεχών συναρτήσεων από το Α στο Β. ΣΥΝΑΡΤΗΤΕΣ Ορισμός. Έστω Β 1 και Β 2 δύο κατηγορίες. Τότε, ένας συναρτητής F : B 1 B 2 αποτελείται από: μια απεικόνιση F O : O 1 O 2, που στέλνει κάθε ο 1 από το Β 1 στο F O (o 1 ) του Β 2, και μια απεικόνιση F Α : Ι 1 Ι 2, που στέλνει κάθε μορφισμό f : o 1 o 2 του Β 1 σε ένα μορφισμό F A (f) : F A (o 1 ) F A (o 2 ) του Β 2, έτσι ώστε: F A (1 o ) = 1 F(o), o και F A (F ; g) = F A (f) ; F A (g), όταν ορίζεται η σύνδεση μορφισμών f ; g. Παράδειγμα: Δοθέντος ενός συνόλου S, μπορούμε να σχηματίσουμε το σύνολο List(S) από πεπερασμένες λίστες με στοιχεία από το S. Η απεικόνιση List μπορεί να θεωρηθεί σαν τη συνάρτηση που στέλνει αντικείμενα από το Set στο Set (στέλνει σύνολα σε σύνολα από πεπερασμένες λίστες συμβόλων). Επίσης, κάθε συνάρτηση f : S S αντιστοιχεί σε μια συνάρτηση List(f) : List(S) List(S ) η οποία δοθείσεις μιας λίστας L = [s 1,s 2,,s n ], την απεικονίζει στην List(f)(L) = [f(s 1 ), f(s 2 ),, f(s n )]. 30

30 ΑΠΌ ΤΙΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Η θεωρία των κατηγοριών προτείνει μια ιδιαίτερη οπτική αναφορικά με την περιγραφή των μαθηματικών αντικειμένων. Σύμφωνα μ αυτή οι ιδιότητες των μαθηματικών δομών προκύπτουν μέσα από τη μελέτη των μορφισμών που τις διατηρούν. Η προαναφερθείσα μέθοδος επεκτείνεται και στη συμβολική λογική εξαιτίας της μαθηματικής φύσεως της τελευταίας. Έτσι, η θεωρία των κατηγοριών έχει εφαρμοστεί σε περιοχές της λογικής όπως η θεωρία αλγορίθμων, η θεωρία τύπων, η θεωρία αποδείξεων, η αφηρημένη θεωρία μοντέλων και η εξισωτική λογική. Οι εφαρμογές αυτές τοποθετούνται σε μια ολόκληρη σχολή έρευνας που σκοπό της έχει την αλγεβροποίηση της συμβολικής λογικής. Τα τελευταία χρόνια η κατηγοριακή προσέγγιση της συμβολικής λογικής έχει γνωρίσει ιδιαίτερη άνθιση κυρίως λόγω των ευρύτατων εφαρμογών της στη θεωρητική πληροφορική. Η θεωρία κατηγοριών μπορεί να μας βοηθήσει να απαντήσουμε το ερώτημα: σε τι συνίσταται ένα λογικό σύστημα; Πιο συγκεκριμένα παρουσιάζουμε, συνοπτικά βέβαια, τις δύο πιο σημαντικές σχετικές θεωρίες; την κατηγοριακή λογική κατά J. Lambek, την αφηρημένη θεωρία μοντέλων κατά J. Goguen και R. Burstall ή θεωρία θεσμών (theory of institutions). Οι έννοιες από τη θεωρία κατηγοριών που χρησιμοποιούμε αποκτούν περιεχόμενο συμβατό με τη συβμολική λογική μόνο όταν ερμηνευτούν και ονομαδοτηθούν κατάλληλα. Έτσι, για παράδειγμα, μια κατηγορία μπορεί άλλοτε να ερμηνευτεί ως κατηγορία προτάσεων και άλλοτε ως κατηγορία μοντέλων ενός λογικού συστήματος, ανάλογα με το πώς θα ονομαστούν τα αντικείμενα και οι μορφισμοί της. Η ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑ J. LAMBEK Η κατηγοριακή λογική κατά J. Lambek αποτελεί μια από τις πιο γενικές θεωρίες απόδείξεων. Ασχολείται με λογικές παραγωγές (deductions) της μορφής : Α 1 Α 2 Α n A n+1, όπου οι τύποι (formulas) A 1 A n (οι υποθέσεις) παράγουν λογικά το Α n+1. Στα παρακάτω θα παρουσιάσουμε ένα σύστημα κανόνων λογικής παραγωγής τύπου Gentzen με τη βοήθεια της κατηγοριακής λογικής του J. Lambek. Ορισμός 1. Ένα πολυγράφημα (multigraph) αποτελείται από: 1. μια κλίση Α από βέλη (arrows), που θα τα καλούμε επίσης λογικές παραγωγές, 31

31 2. μια κλάση Ο από αντικείμενα (objects), που θα τα καλούμε επίσης τύπους και δύο απεικονίσεις: θ 0 : Α Ο* θ 1 : Α Ο. Η θ 0 ονομάζεται αρχή (domain) και η θ 1 τέλος (codomain). Το Ο* αποτελείται από λίστες της μορφής AA...A i, όπου AA...A 1 i2 i k i 1 i 2 i k Ο. Έτσι, για κάθε βέλος του πολυγραφήματος έχουμε ότι f : Α 1 Α 2 Α n A n+1 θ 0 (f) = Α 1 Α 2 Α n και θ 1 (f) = A n+1 Ορισμός 2. Ένα σύστημα λογικής παραγωγής (deductive system) κατά J. Lambek είναι ένα πολυγράφημα, που για κάθε αντικείμενο Α υπάρχει ένας ταυτοτικός μορφισμός f: ΓΑΑ Β 1 Α :Α Α και για κάθε δύο μορφισμούς f : Θ Α και g : ΓΑΔ Β, υ- i f : ΓΑ Β πάρχει ένας μορφισμός g(f) : ΓΘΔ Β έτσι ώστε να ισχύει: f: Θ Αg: ΓΑΔ Β g(f): ΓΘΔ Β Η παραπάνω ιδιότητα καλείται τομή κατά Gentzen. Εάν ένα λογικό σύστημα κατά Lambek εμπλουτιστεί και με τους εξής τρεις κανόνες: f: ΓΑΒΔ C ΓΒΑΔ C i f : (εναλλαγή interchange) f: ΓΑΑ Β i f : ΓΑ Β (συστολή contraction) f: Γ Β ΓΑ Β i f : (εκπλεπτινση thinning) 32

32 τότε καλείται λογικό σύστημα κατά Gentzen. Ο ΑΛΓΕΒΡΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Είναι ιδιαίτερα επιθυμητό, δεδομένης και της πληθώρας των λογικών συστημάτων που εμφανίζονται στην πληροφορική, να υπάρξει μια κοινή μεθοδολογία που να αντιμετωπίζει πολλές από τις σημαντικές εφαρμογές με τρόπο ανεξάρτητο από ένα συγκεκριμένο λογικό σύστημα. Η παραπάνω ιδέα οδήγησε τους J. Goguen και R. Burstall να εισάγουν την αφηρημένη θεωρία μοντέλων στην πληροφορική, υπό τη μορφή της θεωρίας θεσμών (theory of institutions). Η θεωρία θεσμών προτείνει μια γενική έννοια λογικού συστήματος η οποία μας επιτρέπει την ανάπτυξη μιας σειράς εφαρμογών της πληροφορικής ανεξάρτητα από ένα συγκεκριμένο λογικό σύστημα. Η θεωρία θεσμών προτείνει καταρχήν ένα αλγεβρικό ορισμό της αφηρημένης έννοιας του λογικού συστήματος. Οι θεσμοί είναι δηλαδή μια αλγεβρική συνεισφορά στο ανοικτό φιλοσοφικό ζήτημα του ορισμού μιας έννοιας αφηρημένου λογικού συστήματος. Στη φιλοσοφία βέβαια, η πιο διαδεδομένη απάντηση στο παραπλήσιο ερώτημα τι είναι η λογική; είναι εκείνη που υποστηρίζει πως λογική είναι η επιστήμη που έχει ως αντικείμενο μελέτης το συλλογισμό και τους νόμους της λογικής απαγωγής (deduction). Άλλες απαντήσεις είναι πιο ειδικές δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση σε συγκεκριμένες συλλογιστικές πρακτικές ή ορισμούς λογικών συστημάτων, ή υποστηρίζουν πως η λογική συνδέεται με πτυχές του φαινομένου της αντίληψης και της συνείδησης (ψυχολογισμός). Πολλές φορές στην πληροφορική υπάρχει η ανάγκη χρησιμοποίησης περισσότερων από ένα λογικών συστημάτων, ταυτόχρονα, κατά τρόπο παράλληλο και οργανωμένο σ αυτό που διαισθητικά αντιλαμβανόμαστε σαν δομή ή σύστημα. Ειδικά στην περίπτωση των προδιαγραφών είναι επιθυμητή η χρησιμοποίηση περισσότερων από ένα λογικών συστημάτων μια και έτσι μπορούν να αξιοποιηθούν τα ξεχωριστά πλεονεκτήματα του κάθε ενός από τα λογικά συστήματα με σκοπό τη βελτιστοποίηση της προδιαγραφής του συστήματος που μας ενδιαφέρει. Ακόμα, τα οργανωμένα με αυτό τον τρόπο λογικά συστήματα μας επιτρέπουν ανάμεσα σε άλλα και τη δυνατότητα ορθής μετάφρασης προδιαγραφών από το ένα λογικό σύστημα σε ένα άλλο. Η θεωρία θεσμών προσφέρει κατάλληλο μαθηματικό πλαίσιο για την αξιοποίηση από την τεχνολογία λογισμικού περισσοτέρων του ενός λογικών συστημάτων. Συνοψίζοντας, μπορεί να διακρίνει κανείς τρεις τουλάχιστον φάσεις στη σχέση λογικής και πληροφορικής. 33

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικές έννοιες Στο κεφάλαιο αυτό θα αναφερθούμε σε ορισμένες έννοιες, οι οποίες ίσως δεν έχουν άμεση σχέση με τους διανυσματικούς χώρους, όμως θα χρησιμοποιηθούν αρκετά κατά τη μελέτη τόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Μαθηµατική Γλωσσολογία: από τη Θεωρία Κατηγοριών στις Κατηγοριακές Γραµµατικές Διπλωµατική Εργασία του Νικόλα Νησίδη Επιβλέπων:

Διαβάστε περισσότερα

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Παράρτημα Α Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Το παρόν παράρτημα βασίζεται στις σελίδες 671 8 του βιβλίου: Γ. Χ. Ψαλτάκης, Κβαντικά Συστήματα Πολλών Σωματιδίων (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο,

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Μαθηματικό Υπόβαθρο

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Μαθηματικό Υπόβαθρο Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Μαθηματικό Υπόβαθρο Στην ενότητα αυτή θα μελετηθούν τα εξής επιμέρους θέματα: Σύνολα Συναρτήσεις και Σχέσεις Γραφήματα Λέξεις και Γλώσσες Αποδείξεις ΕΠΛ 211 Θεωρία

Διαβάστε περισσότερα

p p 0 1 1 0 p q p q p q 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 1 1 p q

p p 0 1 1 0 p q p q p q 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 1 1 p q Σημειώσεις του Μαθήματος Μ2422 Λογική Κώστας Σκανδάλης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2010 Εισαγωγή Η Λογική ασχολείται με τους νόμους ορθού συλλογισμού και μελετά τους κανόνες βάσει των οποίων

Διαβάστε περισσότερα

Ι. ΠΡΑΞΕΙΣ. Ορισµός 2 A. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Έστω E ένα µη κενό σύνολο. Κάθε απεικόνιση f: E x E E λέγεται εσωτερική πράξη επί του E.

Ι. ΠΡΑΞΕΙΣ. Ορισµός 2 A. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Έστω E ένα µη κενό σύνολο. Κάθε απεικόνιση f: E x E E λέγεται εσωτερική πράξη επί του E. Ι. ΠΡΑΞΕΙΣ A. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Ορισµός Έστω E ένα µη κενό σύνολο. Κάθε απεικόνιση f: E x E E λέγεται εσωτερική πράξη επί του E. Παραδείγµατα:. Η ισότητα x y = x y είναι µια πράξη επί του *. 2. Η ισότητα

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι βαθμωτό μέγεθος? Ένα μέγεθος που περιγράφεται μόνο με έναν αριθμό (π.χ. πίεση)

Τι είναι βαθμωτό μέγεθος? Ένα μέγεθος που περιγράφεται μόνο με έναν αριθμό (π.χ. πίεση) TETY Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Ενότητα ΙΙ: Γραμμική Άλγεβρα Ύλη: Διανυσματικοί χώροι και διανύσματα, μετασχηματισμοί διανυσμάτων, τελεστές και πίνακες, ιδιοδιανύσματα και ιδιοτιμές πινάκων, επίλυση γραμμικών

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι σύνολο; Ο ορισμός αυτός είναι σύμφωνος με τη διαισθητική μας κατανόηση για το τι είναι σύνολο

Τι είναι σύνολο; Ο ορισμός αυτός είναι σύμφωνος με τη διαισθητική μας κατανόηση για το τι είναι σύνολο ΣΥΝΟΛΑ Τι είναι σύνολο; Ένας ορισμός «Μια συλλογή αντικειμένων διακεκριμένων και πλήρως καθορισμένων που λαμβάνονται από τον κόσμο είτε της εμπειρίας μας είτε της σκέψης μας» (Cantor, 19 ος αιώνας) Ο ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ; Η επιστήμη των αριθμών Βασανιστήριο για τους μαθητές και φοιτητές Τέχνη για τους μαθηματικούς ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α Εξάμηνο ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ 1 ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ 1 ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης Φυλλάδιο Φυλλάδι555 4 ο ο.α) ΕΝΝΟΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ.α) ΕΝΝΟΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac Σημειώσεις μαθήματος Μ1212 Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Χρήστος Κουρουνιώτης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2014 Κεφάλαιο 1 Διανυσματικοί Χώροι Στο εισαγωγικό μάθημα Γραμμικής Άλγεβρας ξεκινήσαμε μελετώντας

Διαβάστε περισσότερα

Δύο λόγια από τη συγγραφέα

Δύο λόγια από τη συγγραφέα Δύο λόγια από τη συγγραφέα Τα μαθηματικά ή τα λατρεύεις ή τα μισείς! Για να λατρέψεις κάτι πρέπει να το κατανοήσεις, για τη δεύτερη περίπτωση τα πράγματα μάλλον είναι λίγο πιο απλά. Στόχος αυτού του βιβλίου

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Κεφάλαιο 1. Μαθηματικό Υπόβαθρο 23, 26 Ιανουαρίου 2007 Δρ. Παπαδοπούλου Βίκη 1 1.1. Σύνολα Ορισμός : Σύνολο μια συλλογή από αντικείμενα Στοιχεία: Μέλη συνόλου Τα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΑΚΡΙΤΩΝ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΑΚΡΙΤΩΝ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΜΕΡΟΣ ΙΙ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΑΚΡΙΤΩΝ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ 36 ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΑΚΡΙΤΩΝ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ Πολλές από τις αποφάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΟΣ Α : Συμβολικός Προγραμματισμός

ΤΟΜΟΣ Α : Συμβολικός Προγραμματισμός 2 ΤΟΜΟΣ Α : Συμβολικός Προγραμματισμός 3 ΟΔΗΓΟΣ στη ΧΡΗΣΗ του ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ 4 ΤΟΜΟΣ Α : Συμβολικός Προγραμματισμός 5 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ Καθηγητής Α.Π.Θ. ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΘΕΟΔΩΡΟΥ Μαθηματικός ΟΔΗΓΟΣ στη ΧΡΗΣΗ του ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. 118 ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 324 416 ασκήσεις για λύση. 20 συνδυαστικά θέματα εξετάσεων

ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. 118 ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 324 416 ασκήσεις για λύση. 20 συνδυαστικά θέματα εξετάσεων ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 118 ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 34 416 ασκήσεις για λύση ερωτήσεις κατανόησης λυμένα παραδείγματα 0 συνδυαστικά θέματα εξετάσεων Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Εισαγωγική ενότητα Το λεξιλόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( ))

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( )) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΘΕΩΡΗΜΑ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ (Θ.Μ.Τ.) [Θεώρημα Μέσης Τιμής Διαφορικού Λογισμού του κεφ..5 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Παράδειγμα. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματική Λογική και Λογικός Προγραμματισμός

Μαθηματική Λογική και Λογικός Προγραμματισμός Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών Συστημάτων- Σημειώσεις έτους 2007-2008 Καθηγητής Γεώργιος Βούρος Μαθηματική Λογική και Λογικός Προγραμματισμός Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ 1 ΜΑΘΗΜΑ 1 ο +2 ο ΕΝΝΟΙΑ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ Διάνυσμα ορίζεται ένα προσανατολισμένο ευθύγραμμο τμήμα, δηλαδή ένα ευθύγραμμο τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Συνέχεια συνάρτησης σε κλειστό διάστημα

Συνέχεια συνάρτησης σε κλειστό διάστημα 8 Συνέχεια συνάρτησης σε κλειστό διάστημα Α ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1 Μια συνάρτηση f θα λέμε ότι είναι: i Συνεχής σε ένα ανοιχτό διάστημα (α,β) όταν είναι συνεχής σε κάθε σημείο του διαστήματος (α,β)

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Στοιχεία Ηλεκτρονικού Υπολογιστή

Γενικά Στοιχεία Ηλεκτρονικού Υπολογιστή Γενικά Στοιχεία Ηλεκτρονικού Υπολογιστή 1. Ηλεκτρονικός Υπολογιστής Ο Ηλεκτρονικός Υπολογιστής είναι μια συσκευή, μεγάλη ή μικρή, που επεξεργάζεται δεδομένα και εκτελεί την εργασία του σύμφωνα με τα παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46 ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο................................................ 7 1. Το Λεξιλόγιο της Λογικής.............................................. 11. Σύνολα..............................................................

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορηματικός Λογισμός (ΗR Κεφάλαιο 2.1-2.5)

Κατηγορηματικός Λογισμός (ΗR Κεφάλαιο 2.1-2.5) Κατηγορηματικός Λογισμός (ΗR Κεφάλαιο 2.1-2.5) Στην ενότητα αυτή θα μελετηθούν τα εξής επιμέρους θέματα: Εισαγωγή στον Κατηγορηματικό Λογισμό Σύνταξη Κανόνες Συμπερασμού Σημασιολογία ΕΠΛ 412 Λογική στην

Διαβάστε περισσότερα

Πιο συγκεκριμένα, η χρήση του MATLAB προσφέρει τα ακόλουθα πλεονεκτήματα.

Πιο συγκεκριμένα, η χρήση του MATLAB προσφέρει τα ακόλουθα πλεονεκτήματα. i Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Το βιβλίο αυτό αποτελεί μια εισαγωγή στα βασικά προβλήματα των αριθμητικών μεθόδων της υπολογιστικής γραμμικής άλγεβρας (computational linear algebra) και της αριθμητικής ανάλυσης (numerical

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικά θέματα στα Μαθηματικά προσανατολισμού-ψηφιακό σχολείο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

Επαναληπτικά θέματα στα Μαθηματικά προσανατολισμού-ψηφιακό σχολείο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο -ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Απο το Ψηφιακό Σχολείο του ΥΠΠΕΘ Επιμέλεια: Συντακτική Ομάδα mathpgr Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

Μονοτονία - Ακρότατα - 1 1 Αντίστροφη Συνάρτηση

Μονοτονία - Ακρότατα - 1 1 Αντίστροφη Συνάρτηση 4 Μονοτονία - Ακρότατα - Αντίστροφη Συνάρτηση Α. ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Μονοτονία συνάρτησης Μια συνάρτηση f λέγεται: Γνησίως αύξουσα σ' ένα διάστημα Δ του πεδίου ορισμού της, όταν για οποιαδήποτε,

Διαβάστε περισσότερα

I. ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. math-gr

I. ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. math-gr I ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ i e ΜΕΡΟΣ Ι ΟΡΙΣΜΟΣ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ Α Ορισμός Ο ορισμός του συνόλου των Μιγαδικών αριθμών (C) βασίζεται στις εξής παραδοχές: Υπάρχει ένας αριθμός i για τον οποίο ισχύει i Το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Σχέσεις. Διμελής Σχέση. ΣτοΊδιοΣύνολο. Αναπαράσταση

Σχέσεις. Διμελής Σχέση. ΣτοΊδιοΣύνολο. Αναπαράσταση Διμελής Σχέση Σχέσεις Διδάσκοντες: Φ. Αφράτη, Δ. Επιμέλεια διαφανειών: Δ. Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Διατεταγμένο ζεύγος (α, β): Δύο αντικείμενα

Διαβάστε περισσότερα

1 Η εναλλάσσουσα ομάδα

1 Η εναλλάσσουσα ομάδα Η εναλλάσσουσα ομάδα Η εναλλάσσουσα ομάδα Όπως είδαμε η συνάρτηση g : S { } είναι ένας επιμορφισμός ομάδων. Ο πυρήνας Ke g {σ S / g σ } του επιμορφισμού συμβολίζεται με A περιέχει όλες τις άρτιες μεταθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ

Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Γενικευμένη Γεωμετρία, που θα αναπτύξουμε στα παρακάτω κεφάλαια, είναι μία «Νέα Γεωμετρία», η οποία προέκυψε από την ανάγκη να γενικεύσει ορισμένα σημεία της Ευκλείδειας

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς; Δικαιολογήστε την απάντησή σας.

Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. 1. Κάθε πολυώνυμο ανάγωγο επί του Z είναι ανάγωγο επί του Q. Σωστό. 2. Κάθε πολυώνυμο ανάγωγο επί του Q είναι ανάγωγο επί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΕΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ

ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΕΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΕΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ.Καρτάλη 8 Βόλος Τηλ. 43598 ΠΊΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΈΝΩΝ 3. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΟΥ... 5 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ...

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΘΕΙΑ... 13 1.1 Οι συντεταγμένες ενός σημείου...13 1.2 Απόλυτη τιμή...14

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΘΕΙΑ... 13 1.1 Οι συντεταγμένες ενός σημείου...13 1.2 Απόλυτη τιμή...14 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΘΕΙΑ... 13 1.1 Οι συντεταγμένες ενός σημείου...13 1.2 Απόλυτη τιμή...14 Κεφάλαιο 2 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΕΝΑ ΕΠΙΠΕΔΟ 20 2.1 Οι συντεταγμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ. ρ Χρήστου Νικολαϊδη

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ. ρ Χρήστου Νικολαϊδη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ ρ Χρήστου Νικολαϊδη Δεκέμβριος Περιεχόμενα Κεφάλαιο : σελ. Τι είναι ένας πίνακας. Απλές πράξεις πινάκων. Πολλαπλασιασμός πινάκων.

Διαβάστε περισσότερα

Παντελής Μπουμπούλης, M.Sc., Ph.D. σελ. 2 math-gr.blogspot.com, bouboulis.mysch.gr

Παντελής Μπουμπούλης, M.Sc., Ph.D. σελ. 2 math-gr.blogspot.com, bouboulis.mysch.gr VI Ολοκληρώματα Παντελής Μπουμπούλης, MSc, PhD σελ mth-grlogspotcom, ououlismyschgr ΜΕΡΟΣ Αρχική Συνάρτηση Ορισμός Έστω f μια συνάρτηση ορισμένη σε ένα διάστημα Δ Αρχική συνάρτηση ή παράγουσα της στο Δ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. ΜΕΡΟΣ 1ο ΑΛΓΕΒΡΑ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. ΜΕΡΟΣ 1ο ΑΛΓΕΒΡΑ 1. Τι καλείται μεταβλητή; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΕΡΟΣ 1ο ΑΛΓΕΒΡΑ Μεταβλητή είναι ένα γράμμα (π.χ., y, t, ) που το χρησιμοποιούμε για να παραστήσουμε ένα οποιοδήποτε στοιχείο ενός συνόλου..

Διαβάστε περισσότερα

10. Με πόσους και ποιους τρόπους μπορεί να αναπαρασταθεί ένα πρόβλημα; 11. Περιγράψτε τα τρία στάδια αντιμετώπισης ενός προβλήματος.

10. Με πόσους και ποιους τρόπους μπορεί να αναπαρασταθεί ένα πρόβλημα; 11. Περιγράψτε τα τρία στάδια αντιμετώπισης ενός προβλήματος. 1. Δώστε τον ορισμό του προβλήματος. 2. Σι εννοούμε με τον όρο επίλυση ενός προβλήματος; 3. Σο πρόβλημα του 2000. 4. Σι εννοούμε με τον όρο κατανόηση προβλήματος; 5. Σι ονομάζουμε χώρο προβλήματος; 6.

Διαβάστε περισσότερα

Ε π ι μ έ λ ε ι α Κ Ο Λ Λ Α Σ Α Ν Τ Ω Ν Η Σ

Ε π ι μ έ λ ε ι α Κ Ο Λ Λ Α Σ Α Ν Τ Ω Ν Η Σ Ε π ι μ έ λ ε ι α Κ Ο Λ Λ Α Σ Α Ν Τ Ω Ν Η Σ 1 Συναρτήσεις Όταν αναφερόμαστε σε μια συνάρτηση, ουσιαστικά αναφερόμαστε σε μια σχέση ή εξάρτηση. Στα μαθηματικά που θα μας απασχολήσουν, με απλά λόγια, η σχέση

Διαβάστε περισσότερα

4.3. Γραµµικοί ταξινοµητές

4.3. Γραµµικοί ταξινοµητές Γραµµικοί ταξινοµητές Γραµµικός ταξινοµητής είναι ένα σύστηµα ταξινόµησης που χρησιµοποιεί γραµµικές διακριτικές συναρτήσεις Οι ταξινοµητές αυτοί αναπαρίστανται συχνά µε οµάδες κόµβων εντός των οποίων

Διαβάστε περισσότερα

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 6: Λογικές πύλες και λογικά κυκλώματα

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 6: Λογικές πύλες και λογικά κυκλώματα K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 6: Λογικές πύλες και λογικά κυκλώματα Γιάννης Λιαπέρδος TEI Πελοποννήσου Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής ΤΕ Λογικές πύλες Περιεχόμενα 1 Λογικές πύλες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ Περιεχόμενα : Α) Προτάσεις-Σύνθεση προτάσεων Β)Απόδειξη μιας πρότασης Α 1 ) Τι είναι πρόταση Β 1 ) Βασικές έννοιες Α ) Συνεπαγωγή Β ) Βασικές μέθοδοι απόδειξης Α 3 ) Ισοδυναμία

Διαβάστε περισσότερα

Ευχαριστίες... 16 Δύο λόγια από την συγγραφέα... 17

Ευχαριστίες... 16 Δύο λόγια από την συγγραφέα... 17 Περιεχόμενα Ευχαριστίες... 16 Δύο λόγια από την συγγραφέα... 17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Το σύνολο των πραγματικών αριθμών... 19 1.1 Σύνολα αριθμών... 19 1.2 Αλγεβρική δομή του R... 20 1.2.1 Ιδιότητες πρόσθεσης...

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ τάξης Ημερήσιου και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013 2014

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ τάξης Ημερήσιου και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013 2014 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ τάξης Ημερήσιου και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 3 4 ΜΕΡΟΣ Α : Άλγεβρα Κεφάλαιο ο (Προτείνεται να διατεθούν διδακτικές ώρες) Ειδικότερα:.

Διαβάστε περισσότερα

Παράσταση αριθμών «κινητής υποδιαστολής» floating point

Παράσταση αριθμών «κινητής υποδιαστολής» floating point Παράσταση αριθμών «κινητής υποδιαστολής» floating point Με n bits μπορούμε να παραστήσουμε 2 n διαφορετικούς αριθμούς π.χ. με n=32 μπορούμε να παραστήσουμε τους αριθμούς από έως 2 32 -= 4,294,967,295 4

Διαβάστε περισσότερα

Γλώσσες Προγραμματισμού Μεταγλωττιστές

Γλώσσες Προγραμματισμού Μεταγλωττιστές Γλώσσες Προγραμματισμού Μεταγλωττιστές Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής Ηλίας Σακελλαρίου Δομή Γλώσσες Προγραμματισμού Εισαγωγικά Γλώσσα Μηχανής Γλώσσες υψηλού επιπέδου Μεταγλωττιστές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΒΑΣΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Η ΓΛΩΣΣΑ PASCAL ΒΑΣΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Απλοί ή στοιχειώδης Τ.Δ. Ακέραιος τύπος Πραγματικός τύπος Λογικός τύπος Χαρακτήρας Σύνθετοι Τ.Δ. Αλφαριθμητικός 1. Ακέραιος (integer) Εύρος: -32768 έως 32767 Δήλωση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο.

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1 Τελεστές και πίνακες 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. Ανάλογα, τελεστής είναι η απεικόνιση ενός διανύσματος σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ. 3.1 Η έννοια της παραγώγου. y = f(x) f(x 0 ), = f(x 0 + x) f(x 0 )

Κεφάλαιο 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ. 3.1 Η έννοια της παραγώγου. y = f(x) f(x 0 ), = f(x 0 + x) f(x 0 ) Κεφάλαιο 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ 3.1 Η έννοια της παραγώγου Εστω y = f(x) µία συνάρτηση, που συνδέει τις µεταβλητές ποσότητες x και y. Ενα ερώτηµα που µπορεί να προκύψει καθώς µελετούµε τις δύο αυτές ποσοτήτες είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Δ Ακρίβης Τμήμα Πληροφορικής Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (πανεπιστημιακές παραδόσεις) ΙΩΑΝΝΙΝΑ, 2003 i Πρόλογος Η Γραμμική Άλγεβρα αποτελεί, μαζί με την Ανάλυση, το θεμέλιο των μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 7

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 7 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 7 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ. Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://www.math.uoi.gr/ abeligia/linearalgebrai/lai.html

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119)

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΙΩΑΝΝΗΣ Α ΤΣΑΓΡΑΚΗΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119) ΜΕΡΟΣ 6: ΓΡΑΜΜΙΚΕΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Γλώσσες Προγραμματισμού Μεταγλωττιστές. Σημασιολογική Ανάλυση

Γλώσσες Προγραμματισμού Μεταγλωττιστές. Σημασιολογική Ανάλυση Γλώσσες Προγραμματισμού Μεταγλωττιστές Σημασιολογική Ανάλυση Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής Ηλίας Σακελλαρίου Δομή Σημασιολογικής Ανάλυσης Στατική και Δυναμική Σημασιολογία Σημασιολογικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΒΟΛΙΜΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ. Μερικές βασικές έννοιες διανυσματικού λογισμού

ΕΜΒΟΛΙΜΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ. Μερικές βασικές έννοιες διανυσματικού λογισμού ΕΜΒΟΛΙΜΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Μερικές βασικές έννοιες διανυσματικού λογισμού ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ 1. Oρισμοί Διάνυσμα ονομάζεται η μαθηματική οντότητα που έχει διεύθυνση φορά και μέτρο.

Διαβάστε περισσότερα

Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1. Μιγαδικοί αριθμοί. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1

Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1. Μιγαδικοί αριθμοί. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1 ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1 Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1 Μιγαδικοί αριθμοί Τι είναι και πώς τους αναπαριστούμε Οι μιγαδικοί αριθμοί είναι μια επέκταση του συνόλου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ. Ερώτηση 1. Αν το x o δεν ανήκει στο πεδίο ορισμού μιας συνάρτησης f, έχει νόημα να μιλάμε για παράγωγο της f. στο x = x o?

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ. Ερώτηση 1. Αν το x o δεν ανήκει στο πεδίο ορισμού μιας συνάρτησης f, έχει νόημα να μιλάμε για παράγωγο της f. στο x = x o? ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Ερώτηση 1 Αν το x o δεν ανήκει στο πεδίο ορισμού μιας συνάρτησης f, έχει νόημα να μιλάμε για παράγωγο της f στο x = x o? Δεν έχει νόημα Ερώτηση 2 Αν μία συνάρτηση f είναι συνεχής στο

Διαβάστε περισσότερα

Η Γεωμετρία της Αντιστροφής Η βασική θεωρία. Αντιστροφή

Η Γεωμετρία της Αντιστροφής Η βασική θεωρία. Αντιστροφή Αντιστροφή Υποθέτουμε ότι υπάρχει ένας κανόνας ο οποίος επιτρέπει την μετάβαση από ένα σχήμα σε ένα άλλο, με τέτοιο τρόπο ώστε το δεύτερο σχήμα να είναι τελείως ορισμένο όταν το πρώτο είναι δοσμένο και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ

ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ 1. ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ Στόχος Να γνωρίζουν οι μαθητές: να αξιοποιούν το σύμβολο της συνεπαγωγής και της ισοδυναμίας να αξιοποιούν τους συνδέσμους «ή», «και» ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συννενόηση μεταξύ των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Κωνσταντίνος Παπασταματίου Μαθηματικά Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Συνοπτική Θεωρία Μεθοδολογίες Λυμένα Παραδείγματα Επιμέλεια: Μαθηματικός Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ. Καρτάλη 8 (με

Διαβάστε περισσότερα

Κρυπτογραφία. Κεφάλαιο 4 Αλγόριθμοι Δημοσίου Κλειδιού (ή ασύμμετροι αλγόριθμοι)

Κρυπτογραφία. Κεφάλαιο 4 Αλγόριθμοι Δημοσίου Κλειδιού (ή ασύμμετροι αλγόριθμοι) Κρυπτογραφία Κεφάλαιο 4 Αλγόριθμοι Δημοσίου Κλειδιού (ή ασύμμετροι αλγόριθμοι) Κρυπτοσυστήματα Δημοσίου κλειδιού Αποστολέας P Encryption C Decryption P Παραλήπτης Προτάθηκαν το 1976 Κάθε συμμετέχων στο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Χαλκίδας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων

ΤΕΙ Χαλκίδας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ Χαλκίδας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Επιχειρησιακή Έρευνα Τυπικό Εξάμηνο: Δ Αλέξιος Πρελορέντζος Εισαγωγή Ορισμός 1 Η συστηματική εφαρμογή ποσοτικών μεθόδων, τεχνικών

Διαβάστε περισσότερα

1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας την ένδειξη Σωστό ή Λάθος και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας την ένδειξη Σωστό ή Λάθος και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας. Κεφάλαιο Πραγματικοί αριθμοί. Οι πράξεις και οι ιδιότητές τους Κατανόηση εννοιών - Θεωρία. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας την ένδειξη Σωστό ή Λάθος και να δικαιολογήσετε την απάντησή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ, ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΑ( FUNCTIONS,TRIGONOMETRY)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ, ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΑ( FUNCTIONS,TRIGONOMETRY) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ, ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΑ( FUNCTIONS,TRIGONOMETRY) 3.1 ΘΕΩΡΙΑ-ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ-ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ Συνάρτηση, ή απεικόνιση όπως ονομάζεται διαφορετικά, είναι μια αντιστοίχιση μεταξύ δύο συνόλων,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στον Προγραμματισμό

Εισαγωγή στον Προγραμματισμό Εισαγωγή στον Προγραμματισμό Αριθμητική Δημήτρης Μιχαήλ Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεματικής Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Ακ. Έτος 2012-2013 Δεύτερο Πρόγραμμα 1 / * Second Simple Program : add 2 numbers * / 2

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών

Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών TINΑ ΒΡΕΝΤΖΟΥ www.ma8eno.gr www.ma8eno.gr Σελίδα 1 Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών Στους πραγματικούς αριθμούς ορίστηκαν οι

Διαβάστε περισσότερα

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 7-8: Ανάλυση και σύνθεση συνδυαστικών λογικών κυκλωμάτων

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 7-8: Ανάλυση και σύνθεση συνδυαστικών λογικών κυκλωμάτων K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 7-8: Ανάλυση και σύνθεση συνδυαστικών λογικών κυκλωμάτων Γιάννης Λιαπέρδος TEI Πελοποννήσου Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής ΤΕ Η έννοια του συνδυαστικού

Διαβάστε περισσότερα

Ακρότατα πραγματικών συναρτήσεων

Ακρότατα πραγματικών συναρτήσεων Ακρότατα πραγματικών συναρτήσεων Ορισμός Έστω U R, U και f : U R R συνάρτηση τότε: )Το λέγεται τοπικό ελάχιστο της f αν υπάρχει περιοχή V του ώστε f f για κάθε V U Το λέγεται τοπικό μέγιστο της f αν υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ. ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. ΑΛΓΕΒΡΑ Boole ΛΟΓΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ. ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. ΑΛΓΕΒΡΑ Boole ΛΟΓΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 2 ο ΑΛΓΕΒΡΑ Boole ΛΟΓΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ 2009-10 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ 1 Άλγεβρα Βοοle η θεωρητική βάση των λογικών κυκλωμάτων Η άλγεβρα Βοοle ορίζεται επάνω στο σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσία µηδενιστών στη θεωρία τοπολογικών αλγεβρών

Παρουσία µηδενιστών στη θεωρία τοπολογικών αλγεβρών Παρουσία µηδενιστών στη θεωρία τοπολογικών αλγεβρών Μαρίνα Χαραλαµπίδου Τµήµα Μαθηµατικών Τοµέας Αλγεβρας και Γεωµετρίας Πανεπιστηµίο Αθηνών Σεµινάριο Τοµέα Αλγεβρας και Γεωµετρίας 11/12/2012 1 / 47 Περιεχόµενα

Διαβάστε περισσότερα

Πεπερασμένες Διαφορές.

Πεπερασμένες Διαφορές. Κεφάλαιο 1 Πεπερασμένες Διαφορές. 1.1 Προσέγγιση παραγώγων. 1.1.1 Πρώτη παράγωγος. Από τον ορισμό της παραγώγου για συναρτήσεις μιας μεταβλητής γνωρίζουμε ότι η παράγωγος μιας συνάρτησης f στο σημείο x

Διαβάστε περισσότερα

9.9 Ανεξαρτησία του επικαμπυλίου ολοκληρώματος από την καμπύλη ολοκληρώσεως. Συνάρτηση δυναμικού

9.9 Ανεξαρτησία του επικαμπυλίου ολοκληρώματος από την καμπύλη ολοκληρώσεως. Συνάρτηση δυναμικού 1 2 Τα θεωρήματα του Green, Stokes και Gauss 211 9.9 Ανεξαρτησία του επικαμπυλίου ολοκληρώματος από την καμπύλη ολοκληρώσεως. Συνάρτηση δυναμικού Ήδη στην παράγραφο 5.7 ασχοληθήκαμε με την ύπαρξη συνάρτησης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ΑΚΡΟΤΑΤΑ- ΣΥΝΟΛΟ ΤΙΜΩΝ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΚΑΜΠΗΣ. i) Για την εύρεση µονοτονίας µιας συνάρτησης υπολογίζω την f ( x )

ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ΑΚΡΟΤΑΤΑ- ΣΥΝΟΛΟ ΤΙΜΩΝ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΚΑΜΠΗΣ. i) Για την εύρεση µονοτονίας µιας συνάρτησης υπολογίζω την f ( x ) () Μονοτονία ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ΑΚΡΟΤΑΤΑ- ΣΥΝΟΛΟ ΤΙΜΩΝ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΚΑΜΠΗΣ i) Για την εύρεση µονοτονίας µιας συνάρτησης υπολογίζω την f ( ) και βρίσκω το πρόσηµό της ii) Αν προκύψει να είναι αύξουσα ή φθίνουσα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 Η Θεωρία Πιθανοτήτων είναι ένας σχετικά νέος κλάδος των Μαθηματικών, ο οποίος παρουσιάζει πολλά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στοιχεία. Επειδή η ιδιαιτερότητα

Διαβάστε περισσότερα

II. Συναρτήσεις. math-gr

II. Συναρτήσεις. math-gr II Συναρτήσεις Παντελής Μπουμπούλης, MSc, PhD σελ blogspotcom, bouboulismyschgr ΜΕΡΟΣ 1 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ Α Βασικές Έννοιες Ορισμός: Έστω Α ένα υποσύνολο του συνόλου των πραγματικών αριθμών R Ονομάζουμε πραγματική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. a β a β.

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. a β a β. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε.1 ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ Στη παράγραφο αυτή θα γνωρίσουμε μερικές βασικές έννοιες της Λογικής, τις οποίες θα χρησιμοποιήσουμε στη συνέχεια, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο, για τη σαφέστερη

Διαβάστε περισσότερα

4.6 Η ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΔΙΟΦΑΝΤΙΚΗ ΕΞΙΣΩΣΗ

4.6 Η ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΔΙΟΦΑΝΤΙΚΗ ΕΞΙΣΩΣΗ 174 46 Η ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΔΙΟΦΑΝΤΙΚΗ ΕΞΙΣΩΣΗ Εισαγωγή Ένα από τα αρχαιότερα προβλήματα της Θεωρίας Αριθμών είναι η αναζήτηση των ακέραιων αριθμών που ικανοποιούν κάποιες δεδομένες σχέσεις Με σύγχρονη ορολογία

Διαβάστε περισσότερα

ProapaitoÔmenec gn seic.

ProapaitoÔmenec gn seic. ProapaitoÔmeec g seic. Α. Το σύνολο των πραγματικών αριθμών R και οι αλγεβρικές ιδιότητες των τεσσάρων πράξεων στο R. Το σύνολο των φυσικών αριθμών N = {1,, 3,... }. Προσέξτε: μερικά βιβλία (τα βιβλία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Χ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΚΗΣ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Β ΤΟΜΟΣ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα και τη σφραγίδα του εκδότη ISBN SET: 960-56-026-9

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5ο: Ακέραιος προγραμματισμός

Κεφάλαιο 5ο: Ακέραιος προγραμματισμός Κεφάλαιο 5ο: Ακέραιος προγραμματισμός 5.1 Εισαγωγή Ο ακέραιος προγραμματισμός ασχολείται με προβλήματα γραμμικού προγραμματισμού στα οποία μερικές ή όλες οι μεταβλητές είναι ακέραιες. Ένα γενικό πρόβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ, ΜΕΤΑΘΕΣΕΙΣ, ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ, ΜΕΤΑΘΕΣΕΙΣ, ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΜΕΤΑΘΕΣΕΙΣ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ Εισαγωγή. Οι σχηματισμοί που προκύπτουν με την επιλογή ενός συγκεκριμένου αριθμού στοιχείων από το ίδιο σύνολο καλούνται διατάξεις αν μας ενδιαφέρει η σειρά καταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός

Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός Μονοτονία Συνάρτησης Tζουβάλης Αθανάσιος Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός Περιεχόμενα Μονοτονία συνάρτησης... Λυμένα παραδείγματα...

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ 80 ΝΙΚΑΙΑ ΝΕΑΠΟΛΗ ΤΗΛΕΦΩΝΟ 0965897 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΡΟΥΤΣΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΜΠΟΥΡΝΟΥΤΣΟΥ ΚΩΝ/ΝΑ ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ Η έννοια του μιγαδικού

Διαβάστε περισσότερα

Θεώρημα Βolzano. Κατηγορία 1 η. 11.1 Δίνεται η συνάρτηση:

Θεώρημα Βolzano. Κατηγορία 1 η. 11.1 Δίνεται η συνάρτηση: Κατηγορία η Θεώρημα Βolzano Τρόπος αντιμετώπισης:. Όταν μας ζητούν να εξετάσουμε αν ισχύει το θεώρημα Bolzano για μια συνάρτηση f σε ένα διάστημα [, ] τότε: Εξετάζουμε την συνέχεια της f στο [, ] (αν η

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ B ΤΑΞΗΣ. χρησιμοποιήσουμε καθημερινά φαινόμενα όπως το θερμόμετρο, Θετικοί-Αρνητικοί αριθμοί.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ B ΤΑΞΗΣ. χρησιμοποιήσουμε καθημερινά φαινόμενα όπως το θερμόμετρο, Θετικοί-Αρνητικοί αριθμοί. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ B ΤΑΞΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ (50 Δ. ώρες) Περιεχόμενα Στόχοι Οδηγίες - ενδεικτικές δραστηριότητες Οι μαθητές να είναι ικανοί: Μπορούμε να ΟΙ ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ χρησιμοποιήσουμε καθημερινά φαινόμενα

Διαβάστε περισσότερα

κεφάλαιο Βασικές Έννοιες Επιστήμη των Υπολογιστών

κεφάλαιο Βασικές Έννοιες Επιστήμη των Υπολογιστών κεφάλαιο 1 Βασικές Έννοιες Επιστήμη 9 1Εισαγωγή στις Αρχές της Επιστήμης των Η/Υ Στόχοι Στόχος του κεφαλαίου είναι οι μαθητές: να γνωρίσουν βασικές έννοιες και τομείς της Επιστήμης. Λέξεις κλειδιά Επιστήμη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΥΣ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Διδάσκουσα Δρ Β.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΥΣ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Διδάσκουσα Δρ Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΥΣ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Διδάσκουσα Δρ Β. Καβακλή Χειμερινό Εξάμηνο 2001 1 Σύνολο χαρακτήρων της Pascal Για

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΕΡΟΣ - ΑΛΓΕΒΡΑ. Α. Οι πραγματικοί αριθμοί και οι πράξεις τους

Α ΜΕΡΟΣ - ΑΛΓΕΒΡΑ. Α. Οι πραγματικοί αριθμοί και οι πράξεις τους Α ΜΕΡΟΣ - ΑΛΓΕΒΡΑ Κεφάλαιο 1 ο ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ 1.1 Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς Α. Οι πραγματικοί αριθμοί και οι πράξεις τους 1. Ποιοι αριθμοί ονομάζονται: α) ρητοί β) άρρητοι γ) πραγματικοί;

Διαβάστε περισσότερα

Για να εκφράσουμε τη διαδικασία αυτή, γράφουμε: :

Για να εκφράσουμε τη διαδικασία αυτή, γράφουμε: : Η θεωρία στα μαθηματικά προσανατολισμού Γ υκείου Τι λέμε συνάρτηση με πεδίο ορισμού το σύνολο ; Έστω ένα υποσύνολο του Ονομάζουμε πραγματική συνάρτηση με πεδίο ορισμού το μία διαδικασία (κανόνα), με την

Διαβάστε περισσότερα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Θεωρούμε την ακολουθία (α ν ) των θετικών περιττών αριθμών: 1, 3, 5, 7, α) Να αιτιολογήσετε γιατί η (α ν ) είναι αριθμητική πρόοδος και να βρείτε τον εκατοστό

Διαβάστε περισσότερα

Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά

Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά 1 Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ3 www.p-theodoropoulos.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην εργασία αυτή εξετάζεται εντός του πλαισίου της Διδακτικής των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η Ημερομηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 5 Φεβρουαρίου 008 Ημερομηνία παράδοσης της Εργασίας: 4 Μαρτίου 008

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Συναρτησιακό Προγραμματισμό

Εισαγωγή στο Συναρτησιακό Προγραμματισμό Εισαγωγή στο Συναρτησιακό Προγραμματισμό Γιάννης Κασσιός Σε αυτό το μάθημα θα εξερευνήσουμε ένα σπουδαίο μοντέλο προγραμματισμού, το συναρτησιακό προγραμματισμό. Θα δούμε το συναρτησιακό προγραμματισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου Ενότητα 1: Σύνολα ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου Ενότητα 1: Σύνολα Συγγραφή: Ομάδα Υποστήριξης Μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματική Λογική και Λογικός Προγραμματισμός

Μαθηματική Λογική και Λογικός Προγραμματισμός Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών Συστημάτων- Σημειώσεις έτους 2007-2008 Καθηγητής Γεώργιος Βούρος Μαθηματική Λογική και Λογικός Προγραμματισμός Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Σ.Α.Ε στο χώρο κατάστασης

Ανάλυση Σ.Α.Ε στο χώρο κατάστασης ΚΕΣ : Αυτόµατος Έλεγχος ΚΕΣ Αυτόµατος Έλεγχος Ανάλυση Σ.Α.Ε στο χώρο 6 Nicola Tapaouli Λύση εξισώσεων ΚΕΣ : Αυτόµατος Έλεγχος Βιβλιογραφία Ενότητας Παρασκευόπουλος [4]: Κεφάλαιο 5: Ενότητες 5.-5. Παρασκευόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος;

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος; ΙΝΥΣΜΤ ΘΕΩΡΙ ΘΕΜΤ ΘΕΩΡΙΣ Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; AB A (αρχή) B (πέρας) Στη Γεωµετρία το διάνυσµα ορίζεται ως ένα προσανατολισµένο ευθύγραµµο τµήµα, δηλαδή ως ένα ευθύγραµµο τµήµα του οποίου τα άκρα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Τομέας Επιστήμης Υπολογιστών και Αριθμητικής Ανάλυσης

Τομέας Επιστήμης Υπολογιστών και Αριθμητικής Ανάλυσης Τομέας Επιστήμης Υπολογιστών και Αριθμητικής Ανάλυσης Προσωπικό Καθ. Πουλάκης Δημήτριος (Δ/ντης Τομέα) Γνωστικό αντικείμενο : Θεωρία Αριθμών ή Αλγεβρική Γεωμετρία Αν. Καθ. Γουσίδου Κουτίτα Μαρία Γνωστικό

Διαβάστε περισσότερα

3. Μια πρώτη προσέγγιση στην επίλυση των κανονικών μορφών Δ. Ε.

3. Μια πρώτη προσέγγιση στην επίλυση των κανονικών μορφών Δ. Ε. 3. Μια πρώτη προσέγγιση στην επίλυση των κανονικών μορφών Δ. Ε. Στην εισαγωγή δείξαμε ότι η διαφορική εξίσωση του γραμμικού, χρονικά αναλλοίωτου συστήματος μιας εισόδου μιας εξόδου με διαφορική εξίσωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 3 Οι ιδιότητες των αριθμών... 37 3.1 Αριθμητικά σύνολα... 37 3.2 Ιδιότητες... 37 3.3 Περισσότερες ιδιότητες...

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 3 Οι ιδιότητες των αριθμών... 37 3.1 Αριθμητικά σύνολα... 37 3.2 Ιδιότητες... 37 3.3 Περισσότερες ιδιότητες... Περιεχόμενα Πρόλογος... 5 Κεφάλαιο Βασικές αριθμητικές πράξεις... 5. Τέσσερις πράξεις... 5. Σύστημα πραγματικών αριθμών... 5. Γραφική αναπαράσταση πραγματικών αριθμών... 6.4 Οι ιδιότητες της πρόσθεσης

Διαβάστε περισσότερα