Περιεχόμενα. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι: ΣΥΝΟΛΑ - ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ Εισαγωγή Σύνολα Συναρτήσεις Σχέσεις ισοδυναμίας...48

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Περιεχόμενα. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι: ΣΥΝΟΛΑ - ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ Εισαγωγή Σύνολα Συναρτήσεις Σχέσεις ισοδυναμίας...48"

Transcript

1

2 Πρόλογος v ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η αριθμητική είναι το βασικό αντικείμενο της διδασκαλίας των μαθηματικών στο Δημοτικό Σχολείο. Κι αυτό είναι αυτονόητο, γιατί η αρχή των μαθηματικών είναι η αριθμητική. Έτσι, η φοιτήτρια ή ο φοιτητής του Παιδαγωγικού Τμήματος, η αυριανή δασκάλα ή ο δάσκαλος, θα διδάξουν και αριθμητική. Είναι γνωστό ότι στην πλειονότητά τους οι φοιτητές και οι φοιτήτριες των Παιδαγωγικών Τμημάτων ως μαθητές είχαν περιορισμένη επαφή με τα μαθηματικά. Κι ακόμα, η εκτίμηση που τρέφουν για τα μαθηματικά ή η γνώμη που έχουν για τον εαυτό τους ως προς τη δυνατότητά τους να ασχοληθούν μ αυτά πολύ απέχει από το χαρακτηριστεί θετική. Όλη αυτή η κατάσταση ίσως είναι πιο πολύ μια προκατάληψη παρά κάτι το εντελώς αντικειμενικό. Ωστόσο, δεν παύει να είναι κάτι το αρνητικό. Από τα παραπάνω δεδομένα καταλήγω στην άποψη πως οι φοιτήτριες και οι φοιτητές των Παιδαγωγικών Τμημάτων πρέπει να διδαχθούν ένα μάθημα αριθμητικής. Και μέσα απ' αυτή τη διδασκαλία να μυηθούν κατά το δυνατό σε πρότυπα μαθηματικής σκέψης. Φιλοδοξώ το παρόν βιβλίο να παίξει σωστά το ρόλο ενός βοηθήματος για τον παραπάνω σκοπό. Είναι γενικά αποδεκτό ότι αυτός που θα διδάξει μαθηματικά, τα οποιαδήποτε μαθηματικά, πρέπει πρωτύτερα να έχει εμπλακεί ο ίδιος σ ένα είδος μαθηματικής περιπέτειας. Ο αυριανός δάσκαλος πρέπει κατά κάποιο τρόπο να έχει παίξει με τα μαθηματικά, κι όχι απλώς να έχει μάθει κάποια μαθηματικά.

3 vi Αριθμητική Αυτό, όμως, είναι κυρίως ένα καθήκον της διδασκαλίας των μαθηματικών. Ένα βιβλίο, δηλαδή, ένα βοήθημα αυτής της διδασκαλίας, είναι απλά και μόνο ένα βοήθημα για να επιτευχθεί ένας τέτοιος φιλόδοξος στόχος. Έτσι, δεν πιστεύω πως αυτό το μικρό βιβλίο από μόνο του μπορεί να κάνει κάποιο θαύμα. Το κύριο μέρος του περιεχομένου του βιβλίου είναι το δεύτερο κεφάλαιο, το οποίο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως μια εισαγωγή στη Στοιχειώδη Θεωρία Αριθμών. Μελετάται η πολλαπλασιαστική δομή των φυσικών αριθμών, τονίζεται η σημασία και η ιδιαιτερότητα των πρώτων αριθμών και αποδεικνύεται το Θεμελιώδες Θεώρημα της Αριθμητικής. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην περιγραφή του συστήματος αρίθμησης που χρησιμοποιούμε σήμερα. Ακολουθεί μελέτη α- πλών διοφαντικών εξισώσεων, κι επίσης μία αναφορά στους δεκαδικούς αριθμούς. Το πρώτο κεφάλαιο περιλαμβάνει λίγα στοιχεία από τη θεωρία συνόλων. Μετά την αποτυχία της μεταρρύθμισης των μοντέρνων μαθηματικών, στη διάρκεια της οποίας (δεκαετία του 60 και αργότερα) έγιναν υπερβολές στη διδασκαλία των συνόλων στα σχολεία, φτάσαμε σήμερα στο σημείο να μην αναφέρεται στα σχολικά εγχειρίδια ούτε μία φορά η λέξη σύνολο. Θεωρώντας πως αυτό είναι μία υπερβολή από την άλλη πλευρά, περιέλαβα στο βιβλίο κάποια στοιχεία σχετικά με τα σύνολα, τονίζοντας ιδιαίτερα την έννοια της "1-1" συνάρτησης. Οι αποδείξεις των προτάσεων έχουν κατά το δυνατό περισσότερο διαισθητική παρά φορμαλιστική μορφή. Την κάθε παράγραφο ακολουθούν ασκήσεις και προβλήματα. Η άσκηση και το πρόβλημα διαφέρουν κατά το ότι η πρώτη είναι σχεδόν φανερό από τη προηγηθείσα θεωρία πώς θα λυθεί, ενώ για το πρόβλημα δε φαίνεται εξ αρχής μία πορεία λύσης κάποια επινόηση είναι πάντοτε απαραίτητη. Τέλος, θέτω ως προϋπόθεση ότι ο αναγνώστης έχει μια στοιχειώδη εξοικείωση με τα μαθηματικά που διδάσκονται ως και την πρώτη τάξη του Λυκείου.

4 Περιεχόμενα vii Περιεχόμενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι: ΣΥΝΟΛΑ - ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ Εισαγωγή Σύνολα Συναρτήσεις Σχέσεις ισοδυναμίας...48 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ. ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ 1. Διαιρετότητα Πρώτοι αριθμοί Μονοσήμαντη ανάλυση Συστήματα αρίθμησης Γραμμικές διοφαντικές εξισώσεις Οι δεκαδικοί αριθμοί Πίνακας πρώτων αριθμών Βιβλιογραφία Κατάλογος συμβόλων...232

5 Εισαγωγή 1 KΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΣΥΝΟΛΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ Εισαγωγή Η θεωρία συνόλων είναι απλά ένα κομμάτι των μαθηματικών, αλλά η χρήση της ορολογίας της είναι γενική σ' όλη την έκτασή τους. Όμως, το να εκφράζεσαι στα μαθηματικά με τη γλώσσα των συνόλων είναι ένας τρόπος του λέγειν είναι βολικό και χρήσιμο, αλλά όχι και απόλυτα απαραίτητο. Μπορούμε να πούμε ότι "το σύνολο των κύκνων είναι υποσύνολο του συνόλου των πουλιών", αλλά κάλλιστα μπορούμε επίσης να πούμε ότι "οι κύκνοι είναι πουλιά". Και μάλιστα, στο παράδειγμα αυτό φαίνεται λίγο αστεία η χρήση της ορολογίας των συνόλων. Θα μπορούσε να αναρωτηθεί κανείς αν στα σχολικά μαθηματικά θα ήταν χρήσιμο να κάνουμε χρήση της ορολογίας των συνόλων. Η απάντηση είναι "και γιατί όχι;". Ίσως ορθότερο θα ήταν να πούμε "ναι στη χρήση" αλλά "όχι στην κατάχρηση". Ομιλώ για "χρήση" και "κατάχρηση" της ορολογίας των συνόλων, γιατί υπάρχει ιστορία στο θέμα, στην οποία θα αναφερθώ αμέσως με λίγα λόγια.

6 2 Αριθμητική Στις αρχές της δεκαετίας του 60, έλαβε χώρα μια παγκόσμιας έ- κτασης μεταρρύθμιση στα σχολικά μαθηματικά, η αναφερόμενη ως μεταρρύθμιση των "μοντέρνων μαθηματικών". Ένα από τα κυρίαρχα στοιχεία σ' αυτή τη μεταρρύθμιση ήταν και η εισαγωγή της γλώσσας των συνόλων στα σχολικά εγχειρίδια. Κατά γενική ομολογία, η μεταρρύθμιση εκείνη ήταν μια μεγάλη αποτυχία. Μια από τις αιτίες της αποτυχίας της ήταν και το γεγονός ότι η ορολογία της θεωρίας συνόλων από εργαλείο για τη διδασκαλία των μαθηματικών μετατράπηκε σε αντικείμενο διδασκαλίας, πολλές φορές μάλιστα με παραμορφωτικές συνέπειες. Ο Morris Kline, εξέχων μαθηματικός κι ένας από τους πολέμιους αυτής της μεταρρύθμισης, αρχίζει το περίφημο βιβλίο του "Γιατί δεν μπορεί να κάνει πρόσθεση ο Γιάννης" με την εξής περιγραφή: Ας ρίξουμε μια ματιά σε μια τάξη, όπου διδάσκονται μοντέρνα μαθηματικά. Η δασκάλα ρωτάει: "Γιατί 2+3=3+2;" Χωρίς να διστάσουν, οι μαθητές απαντούν: "Διότι και τα δύο είναι ίσα με το 5". "Όχι", τους απαντά επιτιμητικά η δασκάλα, "η σωστή απάντηση είναι: διότι ισχύει η αντιμεταθετική ιδιότητα της πρόσθεσης". Η επόμενη ερώτηση είναι: "Γιατί 9+2=11;" Και πάλι οι μαθητές αποκρίνονται αμέσως: "9 και 1 κάνουν 10, και 1 ακόμη κάνουν 11". "Λάθος", αναφωνεί η δασκάλα, "η σωστή απάντηση είναι ότι, από τον ορισμό του 2, 9+2=9+(1+1). Αλλά επειδή ισχύει η προσεταιριστική ιδιότητα της πρόσθεσης, 9+(1+1)=(9+1)+1. Έτσι, λοιπόν, 9+1=10 και 10+1=11, από τον ορισμό του 11." Προφανώς η τάξη δεν τα πηγαίνει καλά, και γι αυτό η δασκάλα δοκιμάζει μια απλούστερη ερώτηση: "Είναι ο 7 αριθμός;"

7 Εισαγωγή 3 Οι μαθητές, σαστισμένοι από την απλότητα της ερώτησης, ούτε που κρίνουν σκόπιμο να δώσουν απάντηση. Μα η απλή συνήθεια της υ- πακοής τους σπρώχνει να δώσουν καταφατική απάντηση. Η δασκάλα τα χάνει, και αναφωνεί: "Αν σας ρωτούσα ποιοι είστε, τι θα μου λέγατε;" Οι μαθητές είναι τώρα επιφυλακτικοί και δεν απαντούν. Αλλά ένας, πιο θαρραλέος, δίνει την απάντηση: "Είμαι ο Σπύρος Παπαγιάννης". Η δασκάλα φαίνεται να μη πιστεύει στα' αυτιά της και λεει επιτιμητικά: "Θέλεις να πεις ότι είσαι το όνομα "Σπύρος Παπαγιάννης"; Και βέβαια όχι. Είσαι ένας άνθρωπος και το όνομά σου είναι Σπύρος Παπαγιάννης. Ας ξαναγυρίσουμε τώρα στην αρχική ερώτηση. Είναι το 7 αριθμός; Όχι, βέβαια. Είναι το όνομα ενός αριθμού. Τα 5+2, 6+1 ή και 8 1 είναι ονόματα του ίδιου αριθμού.. Έτσι διδάσκονται οι μαθητές τη χρήση των συνόλων και, υποτίθεται, την ακριβολογία. Αυτό το σκηνικό, αν και ακραίο, αντιπροσωπεύει το πνεύμα ε- κείνης της μεταρρύθμισης, κι έτσι δείχνει ανάγλυφα γιατί δεν πήγαν καλά τα πράγματα. Όταν, όμως, μετά από χρόνια έγινε καθολικά παραδεκτό ότι η μεταρρύθμιση των μοντέρνων μαθηματικών ήταν μια αποτυχία, τότε φτάσαμε στο άλλο άκρο. Στα σχολικά εγχειρίδια δεν αναφέρονταν ούτε μια φορά ο όρος σύνολο. Η γλώσσα της θεωρίας συνόλων, όπως αναφέραμε, είναι βολική και χρήσιμη, χωρίς όμως να μπορεί να χαρακτηριστεί ως απαραίτητη για τα σχολικά μαθηματικά, και ιδίως για την αριθμητική και τη γεωμετρία του δημοτικού σχολείου. Έτσι, ίσως πάντα θα μπαίνει το ερώτημα αν θα ήταν σκόπιμο οι μαθητές να γνωρίζουν λίγα στοιχεία για τα σύνολα. Αυτό, όμως, είναι ένα ερώτημα που αφορά τους μαθητές. Για το δάσκαλο δεν υπάρχει αμφιβολία επιλέγουμε τη γνώση. Αρχίζω, λοιπόν, το βιβλίο αυτό, το οποίο τιτλοφορείται ως "Αριθμητική", με πολύ λίγα στοιχεία από τη θεωρία συνόλων, θέλοντας

8 4 Αριθμητική κυρίως να παρουσιάσω την έννοια της "1-1" συνάρτησης, μιαν έννοια άμεσα συνδεδεμένη με την έννοια του αριθμού. Κατά τα άλλα, λίγα και απλά στοιχεία περί συνόλων είναι για ό- λους ένα διαισθητικά εύληπτο υλικό, και συνεπώς ένα ευχάριστο α- ντικείμενο πνευματικής απασχόλησης.

9 Κεφ. Ι, 1. Σύνολα 5 1. Σύνολα 1α. Η έννοια του συνόλου. i) Σύνολο είναι μια συλλογή από αντικείμενα, θεωρούμενη ως κάτι το ενιαίο θεωρούμενη, δηλαδή, η ίδια ως ένα νέο αντικείμενο. Οι φυσικοί αριθμοί, τα φωνήεντα της αλφαβήτου, τα κράτη της Ευρώπης, τα χρώματα της ίριδας, τα βιβλία σε μια βιβλιοθήκη, κλπ, είναι παραδείγματα συνόλων. Αναφερόμαστε σ' αυτά με τις φράσεις: "το σύνολο των φυσικών αριθμών", "το σύνολο των φωνηέντων της αλφαβήτου" "το σύνολο των κρατών της Ευρώπης", κλπ ii) Τα αντικείμενα από τα οποία αποτελείται ένα σύνολο τα ονομάζουμε στοιχεία του συνόλου. Τα γράμματα α, ε, η, ι, ο, υ και ω είναι τα στοιχεία του συνόλου "των φωνηέντων της αλφαβήτου". Το κόκκινο, το πράσινο και το κίτρινο είναι μερικά από τα στοιχεία του συνόλου "των χρωμάτων της ίριδας". Όταν το πλήθος των στοιχείων από τα οποία αποτελείται ένα σύνολο είναι μικρό, τότε συνηθίζουμε να το παριστάνουμε αναγράφοντας τα σύμβολα των στοιχείων του ανάμεσα σε άγκιστρα, και χωρίζοντάς τα με κόμματα. Για το συμβολισμό των συνόλων χρησιμοποιούμε συνήθως κεφαλαία γράμματα, ενώ για το συμβολισμό των στοιχείων μικρά. Αν συμβολίσουμε με Φ το σύνολο των φωνηέντων και με Μ το σύνολο των μονοψήφιων αριθμών, τότε αυτά παριστάνονται ως εξής: και Φ = {α, ε, η, ι, ο, υ, ω} Μ = {0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9}.

10 6 Αριθμητική Φυσικά, η σειρά με την οποία αναγράφονται τα στοιχεία δεν έχει σημασία. Έτσι, θα μπορούσαμε να γράψουμε λ.χ. και Φ = {α, ω, η, ο, υ, ε, ι } Μ = {5, 0, 6, 2, 3, 4, 9, 7, 8, 1}. Η παράσταση των συνόλων με την αναγραφή των στοιχείων τους είναι δυνατό να χρησιμοποιηθεί και σε περιπτώσεις που το πλήθος των στοιχείων του συνόλου είναι μεγάλο ή ακόμα και άπειρο. Αν δε δημιουργείται ασάφεια, αναγράφουμε μερικά από τα στοιχεία του συνόλου και χρησιμοποιούμε τρεις τελείες, (...), για να υπονοήσουμε τα υπόλοιπα. Παραδείγματος χάριν, το σύνολο των γραμμάτων της αλφαβήτου μπορεί να παρασταθεί ως εξής: Α = {α, β, γ,..., ω} Τα σύνολα των φυσικών και των ακέραιων αριθμών, τα οποία συμβολίζονται αντίστοιχα με τα γράμματα Ν και Ζ, παριστάνονται ως εξής: Ν = {0, 1, 2,... } και Ζ = {..., 2, 1, 0, 1, 2,... }. Κατά κανόνα, τα στοιχεία ενός συνόλου έχουν μια διακριτή κοινή ιδιότητα. Φυσικά, αυτό δεν είναι απαραίτητο. Όμως, σύνολα των ο- ποίων τα στοιχεία δεν έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό, δεν παρουσιάζουν ενδιαφέρον. Τα σύνολα που ήδη αναφέραμε, αλλά και άλλα που θα φέρναμε εύκολα στο νου μας, διατυπώνονται με την κοινή ιδιότητα των στοιχείων τους. Η τυπική παράσταση ενός συνόλου Α με αναφορά στη χαρακτηριστική ιδιότητα των στοιχείων του είναι η εξής: Α = { x : x έχει την ιδιότητα Ρ } Τα σύνολα Φ, Μ, Ν και Ζ, που αναφέραμε στα προηγούμενα, παριστάνονται:

11 Κεφ. Ι, 1. Σύνολα 7 Φ = { x: x είναι φωνήεν της αλφάβητου }, Μ = { x: x είναι μονοψήφιος φυσικός αριθμός }, Ν = { x: x είναι φυσικός αριθμός }, Ζ = { x: x είναι ακέραιος αριθμός }. Το γράμμα x παριστάνει το τυχαίο στοιχείο του συνόλου. Διαβάζουμε: "Φ ίσον το σύνολο όλων των x, όπου x είναι φωνήεν της αλφάβητου". Αν Α είναι ένα σύνολο και x ένα στοιχείο του, τότε λέμε ότι "το x ανήκει στο Α" ή ότι " το Α περιέχει το x" και σημειώνουμε "x Α". Αν το y δεν είναι στοιχείο του Α, τότε λέμε ότι "το y δεν ανήκει στο Α" ή ότι "το Α δεν περιέχει το y" και σημειώνουμε "y Α". Αν θέλουμε να σημειώσουμε ότι τα δύο στοιχεία x και y ανήκουν στο σύνολο Α, τότε γράφουμε "x, y Α". Είδαμε πως ένα σύνολο χαρακτηρίζεται από την κοινή ιδιότητα που έχουν τα στοιχεία του. Είναι, βέβαια, αυτονόητο ότι αυτή η ιδιότητα πρέπει να είναι τέτοια, ώστε αν δοθεί ένα αντικείμενο, τότε να είναι απόλυτα σαφές αν αυτό ανήκει ή όχι στο σύνολο. Ειδάλλως, το σύνολο δε μπορεί να θεωρηθεί σωστά ορισμένο.

12 8 Αριθμητική Θα μπορούσαμε λ.χ. να θεωρήσουμε το σύνολο των βιβλίων μιας συγκεκριμένης βιβλιοθήκης σε μια ορισμένη στιγμή. Το σύνολο αυτό είναι σαφώς ορισμένο. Ένα βιβλίο, σε μια ορισμένη στιγμή, είτε βρίσκεται σ' αυτή τη βιβλιοθήκη είτε όχι. Αν όμως αναφερθούμε στα βιβλία της ίδιας βιβλιοθήκης τα οποία θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως ενδιαφέροντα, τότε τα πράγματα διαφέρουν. Προφανώς θα υπάρξουν βιβλία για το οποία δεν θα ή- ταν δυνατό να αποφασίσουμε αναντίρρητα για το αν ανήκουν ή όχι στο θεωρούμενο σύνολο. Τα ίδια θα λέγαμε, κι αν θεωρούσαμε το σύνολο όλων των μικρών φυσικών αριθμών. Ο αριθμός 12, π.χ., είναι μικρός ή όχι; Κι αν αυτός είναι, τότε τι θα λέγαμε για τον 93; Είναι φανερό πως δεν μπορεί να καθοριστεί ο μεγαλύτερος από τους μικρούς αριθμούς, δηλαδή, κάποιος αριθμός, λ.χ. ο α, που να είναι μικρός, ενώ ο επόμενός του, ο (α+1), να μην είναι μικρός. Φυσικά, μπορούμε να κάνουμε τη σύμβαση να ονομάσουμε μικρούς, λ.χ., μόνο τους μονοψήφιους αριθμούς. Τότε, όμως, η ιδιότητα μικρός αριθμός ταυτίζεται με τη σαφή ιδιότητα μονοψήφιος αριθμός, κι επομένως αίρεται η ασάφεια. Κάθε σύνολο, λοιπόν, με τη μαθηματική έννοια του όρου πρέπει να έχει την ακόλουθη ιδιότητα: iii) "Αν Α είναι ένα σύνολο, τότε για κάθε ένα αντικείμενο α είναι δυνατό ν' αποφασίσουμε εάν α Α ή α Α". Ένα σύνολο, λοιπόν, στα μαθηματικά είναι, όπως συνήθως λέμε, "καλά ορισμένο", δεν είναι δυνατόν, δηλαδή, να υπάρχει ασάφεια για το αν κάποιο στοιχείο ανήκει ή όχι σ' αυτό. Ένα κλασσικό στη βιβλιογραφία παράδειγμα όχι καλά ορισμένου συνόλου είναι το εξής: "Ας υποθέσουμε ότι σ' ένα χωριό ο κουρέας ξυρίζει όλους τους κατοίκους που δεν ξυρίζονται μοναχοί τους. Έστω το σύνολο Α = {y: y είναι κάτοικος του χωριού που τον ξυρίζει ο κουρέας}" Ο ίδιος ο κουρέας ανήκει ή όχι στο σύνολο αυτό; Εξετάστε το.

13 Κεφ. Ι, 1. Σύνολα 9 Κάθε σύνολο προσδιορίζεται από τα στοιχεία του, κι επομένως δύο σύνολα με τα ίδια στοιχεία θεωρούνται ίσα. Τα σύνολα λ.χ. Χ = {0,1, 2, 3, 4, 5} και Υ = {y: y Ν και y 5} είναι ίσα, Χ=Υ. Πρόκειται, δηλαδή, για δύο διαφορετικούς συμβολισμούς, και φυσικά για δύο διαφορετικές περιγραφές, ενός και του ίδιου συνόλου. 1.1 Ορισμός: Δύο σύνολα Α και Β θα λέμε ότι είναι ίσα, Α=Β, αν έχουν τα ίδια ακριβώς στοιχεία. Αν δύο σύνολα Α και Β δεν είναι ίσα, σημειώνουμε Α Β. Αν και με τον όρο σύνολο στην καθημερινή γλώσσα εννοούμε μια συλλογή από δύο ή περισσότερα αντικείμενα, στα μαθηματικά είναι επιτρεπτό να θεωρούμε και σύνολα με ένα μόνο στοιχείο. Βεβαίως, δεν πρέπει να συγχέεται το σύνολο που περιέχει ένα μόνο στοιχείο, ένα μονοσύνολο, μ' αυτό το ίδιο το στοιχείο. Το σύνολο, λ.χ., {3} και ο αριθμός 3 είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Είναι χρήσιμο, και δε δημιουργεί αντιφάσεις, να θεωρήσουμε κι ένα σύνολο που δεν έχει στοιχεία. Το σύνολο αυτό θα το ονομάζουμε κενό και θα το σημειώνουμε με το σύμβολο ή με το σύμβολο { }. Κάθε αντιφατική ιδιότητα μπορεί να περιγράψει το κενό σύνολο. Π.χ., ή = { x: x x } = { x: x ακέραιος αριθμός και x 2 <0 }.

14 10 Αριθμητική 1β. Υποσύνολα. Ας θεωρήσουμε τα δύο σύνολα Μ = { 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 } και Π = { 1, 3, 5, 7, 9 }. Παρατηρούμε ότι όλα τα στοιχεία του συνόλου Π είναι και στοιχεία του συνόλου Μ. Κατά κάποιο τρόπο το σύνολο Π είναι ένα τμήμα του συνόλου Μ. Το γεγονός αυτό το εκφράζουμε, λέγοντας ότι το Π είναι υποσύνολο του Μ. 1.2 Ορισμός: Ένα σύνολο Α θα λέμε ότι είναι υποσύνολο ενός συνόλου Β, και θα σημειώνουμε Α Β, αν κάθε στοιχείο του Α είναι επίσης στοιχείο και του Β. Α Β 1 ( x: αν x Α, τότε x Β ) 2. Είναι φανερό πως ένα σύνολο Α δεν θα είναι υποσύνολο ενός συνόλου Β, όταν υπάρχει τουλάχιστο ένα στοιχείο του συνόλου Α το ο- ποίο δεν είναι στοιχείο του συνόλου Β. Στην περίπτωση αυτή σημειώνουμε Α Β. Θα έχουμε, λοιπόν, Α Β ( x: x Α και x Β ) 3 Παραδείγματα: Μ = {0, 1, 2,, 9 } {0, 1, 2,... } = Ν {α, ε, η, ι, ο, υ, ω} { α, β, γ,..., ψ, ω } {0, 1, 3, 5 } {1, 3, 5, 7, 9 }, {1} {2, 3, 4, 5}, {1} 1 Το σύμβολο αντικαθιστά τη φράση "τότε και μόνον τότε" 2 Το σύμβολο αντικαθιστά τη φράση "για κάθε" ή "για όλα". 3 Το σύμβολο αντικαθιστά τη φράση "υπάρχει τουλάχιστο ένα"

15 Κεφ. Ι, 1. Σύνολα 11 Από τους ορισμούς 1.1 και 1.2 γίνεται αμέσως φανερό ότι α. Δύο σύνολα είναι ίσα, αν και μόνον αν το καθένα τους είναι υποσύνολο του άλλου. Α=Β ( Α Β και Β Α ) Ακόμη, από τον ορισμό 1.2 προκύπτουν και τα ακόλουθα: β. Κάθε σύνολο είναι υποσύνολο του εαυτού του. Κι επίσης, το κενό σύνολο είναι υποσύνολο κάθε (άλλου) συνόλου. Α: Α Α και Α Παρατηρούμε, λοιπόν, πως "Κάθε σύνολο διάφορο του κενού έχει τουλάχιστο δύο υποσύνολα, το κενό και τον εαυτό του. Το κενό σύνολο έχει μόνον ένα υποσύνολο, τον εαυτό του". γ. Αν Α, Β και Γ είναι σύνολα, ώστε Α Β και Β Γ, τότε θα είναι και Α Γ: Α Β και Β Γ Α Γ Αν το σύνολο Α είναι υποσύνολο του συνόλου Β και Α Β, τότε λέμε ότι το Α είναι ένα γνήσιο υποσύνολο του Β. Αυτό συμβαίνει, όταν όλα τα στοιχεία του Α είναι επίσης και στοιχεία του Β αλλά υπάρχει τουλάχιστο ένα στοιχείο του Β που δεν είναι στοιχείο του Α. Στην περίπτωση αυτή σημειώνουμε Α Β. Θα έχουμε, δηλαδή, ή αναλυτικότερα, Α Β ( Α Β και Α Β ) Α Β ( x: αν x Α, τότε x Β ) και ( y Β, αλλά y Α ) Με άλλα λόγια, ισχύει Α Β ( Α Β ή Α=Β ).

16 12 Αριθμητική Παραδείγματα: {1, 2, 3 } {1, 2, 3, 4} και Ν Ζ. {α, ε, η, ι, ο, υ, ω} {α, β, γ,..., ψ, ω}. Είναι, ακόμα, φανερό πως δ. "Το κενό σύνολο είναι γνήσιο υποσύνολο κάθε άλλου συνόλου" Α, Α. Μια αρκετά έξυπνη ιδέα είναι να παριστάνουμε τα σύνολα ως κλειστές περιοχές σ' ένα επίπεδο. Στην περίπτωση που είναι γνωστά τα στοιχεία ενός συνόλου και, επιπλέον, είναι σχετικώς λίγα, τότε τα σημειώνουμε με τελείες μέσα στην περιοχή που παριστάνει το σύνολο. Δύο σύνολα Α και Β, για τα οποία το μόνο που γνωρίζουμε είναι ότι Α Β, είναι πολύ βολικό να τα σημειώσουμε ως εξής: Η σχέση {1, 2, 3 } {1, 2, 3, 4} θα μπορούσε να παρασταθεί ως εξής:

17 Κεφ. Ι, 1. Σύνολα 13 Σε κάθε μια από τις ακόλουθες παραστάσεις μπορούμε αμέσως να συμπεράνουμε ότι Α Β: Οι παραστάσεις συνόλων με την παραπάνω μορφή ονομάζονται διαγράμματα του Venn. Το κενό σύνολο, όπως είπαμε, έχει ως μόνο υποσύνολό του τον εαυτό του. Ένα σύνολο με ένα μόνο στοιχείο, λ.χ. το {α}, έχει δύο υποσύνολα: το και τον εαυτό του. Το σύνολο {α,β} έχει τέσσερα υποσύνολα: το, το {α}, το {β} και φυσικά το ίδιο το {α,β}. Τα στοιχεία ενός συνόλου μπορεί να είναι οποιαδήποτε αντικείμενα, κι επομένως να είναι και σύνολα. Έτσι, θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε το σύνολο {, {α}, {β}, {α,β} }, δηλαδή, το σύνολο όλων των υποσυνόλων του συνόλου {α,β}. Αυτή η σκέψη μπορεί φυσικά να γίνει για κάθε σύνολο, δηλαδή, για κάθε σύνολο μπορούμε να θεωρούμε το σύνολο των υποσυνόλων του. Αν Α είναι ένα σύνολο, τότε το σύνολο των υποσυνόλων του το παριστάνουμε με Ρ(Α) και το ονομάζουμε δυναμοσύνολο του Α. Έτσι, Ρ( ) = { } Ρ({α}) = {, {α}} Ρ({α,β}) = {, {α}, {β}, {α,β} } Ρ({α,β,γ}) = {, {α}, {β}, {γ}, {α,β}, {α,γ}, {β,γ}, {α,β,γ} }.

18 14 Αριθμητική Στα παραδείγματα αυτά παρατηρούμε την εξής αντιστοιχία ανάμεσα στο πλήθος των στοιχείων ενός συνόλου και στο πλήθος των υποσυνόλων του: πλήθος στοιχείων πλήθος υποσυνόλων 0 1 = = = = 2 3 Η παρατήρηση αυτή εισηγείται την εικασία πως ένα σύνολο με ν στοιχεία θα έχει 2 ν υποσύνολα. Κι αυτό θα είναι όντως αληθινό, αν κάθε φορά που αυξάνουμε κατά ένα το πλήθος των στοιχείων, διπλασιάζεται το πλήθος των υποσυνόλων. Έτσι, ένα σύνολο με τέσσερα στοιχεία θα πρέπει να έχει =2 4 υποσύνολα, ένα με 5 στοιχεία θα πρέπει να έχει =2 5 στοιχεία κ.ο.κ. Πράγματι έτσι συμβαίνει, και για να το δούμε ας θεωρήσουμε τα σύνολα Α κ = {α 1, α 2,..., α κ } και Β = { α 1, α 2,..., α κ, x }. Κατ' αρχήν τα υποσύνολα του Β μπορούν να χωριστούν σε δύο ανεξάρτητες ομάδες: σ' εκείνα που περιέχουν το στοιχείο x, και σ' ε- κείνα που δεν το περιέχουν. Είναι φανερό πως εκείνα τα υποσύνολα του Β που δεν περιέχουν το x είναι ακριβώς τα υποσύνολα του Α. Ε- πιπλέον, αν σ' όλα αυτά τα υποσύνολα προσθέσω και το στοιχείο x, τότε θα πάρω άλλα τόσα υποσύνολα του Β, που είναι ακριβώς τα υποσύνολα της δεύτερης ομάδας. Έτσι, τα υποσύνολα του Β είναι ακριβώς διπλάσια των υποσυνόλων του Α.

19 Κεφ. Ι, 1. Σύνολα 15 1γ. Τομή συνόλων. Έστω Α = { 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 } και Β = {1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19 }. Παρατηρούμε ότι τα δύο σύνολα Α και Β έχουν κάποια κοινά στοιχεία, τα 1, 3, 5, 7 και 9. Το σύνολο όλων αυτών των στοιχείων αποτελεί ένα νέο σύνολο, το οποίο καθορίζεται από τα σύνολα Α και Β. Το σύνολο αυτό ονομάζεται τομή των Α και Β και σημειώνεται με το σύμβολο Α Β. 1.3 Ορισμός: Η τομή δύο συνόλων Α και Β σημειώνεται με το σύμβολο Α Β, και είναι το σύνολο των στοιχείων που ανήκουν και στο Α και στο Β. ή αλλιώς Α Β = { x: x Α και x Β } x Α Β x Α και x Β. Η λέξη κλειδί στον ορισμό της τομής δύο συνόλων είναι ο σύνδεσμος "και". Η τομή τριών ή περισσοτέρων συνόλων ορίζεται ανάλογα. Π.χ. Α Β Γ = { x: x Α και x Β και x Γ } Ενδέχεται δύο σύνολα να μην έχουν κανένα κοινό στοιχείο, όπως λ.χ. τα Χ = {1, 2, 3, 4, 5 } και Υ = { α, β, γ, δ}. Τότε, φυσικά, η τομή τους δεν θα έχει στοιχεία, κι επομένως θα είναι το κενό σύνολο. Σ' αυτή την περίπτωση λέμε ότι τα σύνολα είναι ξένα μεταξύ τους. Α και Β ξένα μεταξύ τους Α Β =

20 16 Αριθμητική Παρακάτω δίνεται η τομή δύο συνόλων Α Β με διαγράμματα του Venn. Είναι εύκολο να διαπιστωθεί ότι για δύο δοθέντα σύνολα Α και Β ισχύουν οι ακόλουθες σχέσεις: i. Α Β = Β Α ii. Α = iii. Α Β Α και Α Β Β iv. Α Β Α Β = Α Οι τρεις πρώτες σχέσεις προκύπτουν αμέσως από τον ορισμό της τομής δύο συνόλων και τον ορισμό του υποσυνόλου. Ας αποδείξουμε την τέταρτη σχέση. Πρέπει, όμως, πρώτα να κάνουμε μια εισαγωγή στον τρόπο με τον οποίο αποδεικνύουμε την ισχύ κάποιων σχέσεων μεταξύ συνόλων.

21 Κεφ. Ι, 1. Σύνολα 17 Κάθε τέτοια σχέση ανάγεται είτε σε ισότητα δύο συνόλων, Α=Β, είτε σε σχέση υποσυνόλου, Α Β. Αλλά και η σχέση της ισότητας ανάγεται σε δύο σχέσεις υποσυνόλου Α = Β Α Β και Β Α. Έτσι, η όλη αποδεικτική διαδικασία θα είναι να βεβαιώνουμε σχέσεις υποσυνόλου, ν' αποδεικνύουμε, δηλαδή, ότι κάποιο σύνολο είναι υποσύνολο ενός άλλου συνόλου. Εξ ορισμού, όμως, Α Β x: αν x Α, τότε x Β. Έτσι, για ν' αποδείξουμε ότι Α Β, αρκεί να υποθέσουμε ότι κάποιο στοιχείο x ανήκει στο Α, και στη συνέχεια ν' αποδείξουμε ότι αυτό ανήκει και στο Β. Ας αποδείξουμε τώρα τη σχέση iv: Α Β Α Β = Α. Κατ' αρχήν αυτή αποτελείται από δύο σκέλη: και iv α : Α Β 4 Α Β = Α iv β : Α Β = Α Α Β. Απόδειξη της iv α : Υποθέτουμε ότι Α Β. Προκειμένου να δείξουμε ότι Α Β=Α, αρκεί να δείξουμε ότι Α Β Α και Α Α Β. Η πρώτη σχέση είναι προφανής, αφού εξ ορισμού κάθε στοιχείο της τομής Α Β είναι και στοιχείο του Α (και συγχρόνως του Β). Για να δείξουμε τη δεύτερη σχέση, ας υποθέσουμε ότι το στοιχείο x ανήκει στο σύνολο Α. Από την υπόθεση ότι Α Β συμπεραίνουμε ότι το x ανήκει και στο Β, κι επομένως ανήκει στην τομή τους Α Β. 4 Το σύμβολο αντικαθιστά τη φράση "συνεπάγεται".

22 18 Αριθμητική Κάθε στοιχείο, λοιπόν, του Α ανήκει και στη τομή Α Β, συνεπώς Α Α Β. Κι επειδή ισχύει και Α Β Α, θα είναι Α Β=Α. Απόδειξη της iv β : Υποθέτουμε ότι Α Β=Α. Θα δείξουμε ότι Α Β. Πράγματι, αν x είναι ένα στοιχείο του Α, τότε από την ισότητα Α Β=Α συμπεραίνουμε ότι το x ανήκει στην τομή Α Β, συνεπώς ανήκει και στο Β. Άρα, κάθε στοιχείο του Α είναι και στοιχείο του Β, δηλαδή, Α Β. Η ισχύς των προτάσεων i., iii. και iv. γίνεται αμέσως φανερή από τα αντίστοιχα διαγράμματα του Venn, ενώ η ii είναι άμεσα φανερή:

23 Κεφ. Ι, 1. Σύνολα 19 1δ. Ένωση συνόλων. Είδαμε ότι αν δοθούν δύο σύνολα Α και Β, τότε σχηματίζουμε ένα τρίτο, την τομή τους Α Β. Όπως ακριβώς αν δοθούν δύο αριθμοί α και β, τότε σχηματίζουμε έναν τρίτο, λ.χ., το γινόμενό τους αβ. Η τομή συνόλων είναι μια πράξη μεταξύ συνόλων, όπως ο πολλαπλασιασμός ή η πρόσθεση είναι πράξεις μεταξύ αριθμών. Μια άλλη πράξη μεταξύ συνόλων είναι η ένωση συνόλων. Ας θεωρήσουμε τα σύνολα Α ={ 1, 2, 4, 6, 8, 10, 12 } και Β = { 1, 3, 6, 9, 12, 15, 18 }. Το σύνολο Α Β = { 1, 2, 3, 4, 6, 8, 9, 10, 12, 15, 18 }, το οποίο περιέχει όλα τα στοιχεία που ανήκουν στο Α και όλα τα στοιχεία που ανήκουν στο Β και κανένα παραπάνω, ονομάζεται ένωση των συνόλων Α και Β. Τα κοινά στοιχεία των δύο συνόλων Α και Β μέσα στην ένωση Α Β σημειώθηκαν μία φορά και όχι δύο, διότι δεν έχει νόημα να γράφουμε δύο φορές το ίδιο στοιχείο. Κι αν ακόμα γραφεί ένα στοιχείο δύο φορές, δεν αλλάζει τίποτε, π.χ., {1, 2, 2 } = {1, 2 }. 1.4 Ορισμός: Η ένωση δύο συνόλων Α και Β σημειώνεται με το σύμβολο Α Β, και περιέχει ακριβώς όλα τα στοιχεία που ανήκουν είτε στο Α είτε στο Β, χωρίς να αποκλείεται να ανήκουν και στο Α και στο Β. Α Β = { x: x Α ή x Β } ή αλλιώς x Α Β x Α ή x Β.

24 20 Αριθμητική Η λέξη κλειδί στον ορισμό της ένωσης δύο συνόλων είναι το διαζευκτικό "ή". Η ένωση τριών ή και περισσότερων συνόλων ορίζεται ανάλογα. Η ένωση, λ.χ., Α Β Γ = { x: x Α ή x Β ή x Γ } Το διάγραμμα Venn για την ένωση των δύο συνόλων και είναι το εξής Α = {1, 2, 4,,6, 8, 10, 12 } Β = {1, 3, 6, 12, 15, 18 } Είναι εύκολο να διαπιστωθεί ότι για δύο δοθέντα σύνολα Α και Β ισχύουν οι ακόλουθες σχέσεις: i. Α Β = Β Α ii. Α = Α iii. Α Α Β και Β Α Β iv. Α Β Α Β = Β

25 Κεφ. Ι, 1. Σύνολα 21 Η ισχύς των σχέσεων i. iii. και iv. γίνεται φανερή από τα αντίστοιχα διαγράμματα του Venn, ενώ η ii. είναι άμεσα φανερή.

26 22 Αριθμητική 1ε. Διαφορά συνόλων. Μια τρίτη πράξη μεταξύ συνόλων είναι η διαφορά συνόλων, η οποία ορίζεται ως εξής: 1.5 Ορισμός: Η διαφορά δύο συνόλων Α και Β σημειώνεται με το σύμβολο Α Β και είναι το σύνολο των στοιχείων του Α που δεν ανήκουν στο Β. Α Β = { x: x Α και x Β } Αν τότε Α = { 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 } και Β = {0, 4, 8, 12, 16 }, Α Β = { 1, 2, 3, 5, 6, 7 } και Β Α = { 0, 12, 16 } Αν, ακόμα, τότε Γ = { 10, 20, 30, 40 }, Α Γ = { 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 } = Α. Στο ακόλουθο διάγραμμα του Venn σημειώνονται οι διαφορές συνόλων Α Β και Β Α, καθώς και η τομή Α Β.

27 Κεφ. Ι, 1. Σύνολα 23 Παρατηρούμε πως η ένωση Α Β χωρίζεται σε τρία σύνολα, τα οποία ανά δύο είναι ξένα μεταξύ τους. Ισχύουν, δηλαδή, οι ακόλουθες σχέσεις: 1 α. (Α Β) (Β Α) = 1 β. (Α Β) (Α Β) = 1 γ. (Β Α) (Α Β) = 2. (Α Β) (Α Β) (Β Α) = Α Β Από τα αντίστοιχα διαγράμματα του Venn, που ακολουθούν, γίνεται φανερό ότι ισχύουν οι σχέσεις: α. Χ Υ = ( Χ Υ = Χ και Υ Χ = Υ ) β. Χ Υ Χ Υ =

28 24 Αριθμητική Ας θεωρήσουμε τώρα τρία σύνολα Α, Β και Γ τα οποία ανά δύο δεν είναι ξένα μεταξύ τους. Τότε το διάγραμμα του Venn γι αυτά θα έχει τη μορφή Βλέπουμε ότι σχηματίζονται επτά διαφορετικές περιοχές, οι ο- ποίες περιγράφονται ως εξής: I Α Β Γ II III IV V VI VII Α Β Γ Β Γ Α Α Γ Β Α (Β Γ) Β (Α Γ) Γ (Α Β)

29 Κεφ. Ι, 1. Σύνολα 25 1ς. Καρτεσιανό γινόμενο. Ένα ζευγάρι παπούτσια αποτελείται από δύο χωριστά μεταξύ τους αντικείμενα. Θεωρούνται όμως και τα δύο μαζί ως κάτι το ενιαίο. Ακόμη, καθένα από τα δύο αυτά αντικείμενα έχει το δικό του ρόλο, αριστερό και δεξί δεν είναι άνευ σημασίας αυτή η διάκριση. Ένα ζευγάρι παπούτσια στη γλώσσα της θεωρίας συνόλων είναι ένα διατεταγμένο ζεύγος. Αν συμβολίζαμε με α το αριστερό και με δ το δεξί, τότε το ζευγάρι θα το συμβολίζαμε με (α,δ). 1.6 Ορισμός: Έστω x και y δύο οποιαδήποτε αντικείμενα, όχι κατ' ανάγκη διάφορα μεταξύ τους. Το νέο αντικείμενο που προκύπτει, όταν θεωρούμε τα x και y ως κάτι το ενιαίο, και με τη συνθήκη το x να είναι πρώτο και το y δεύτερο, το ονομάζουμε διατεταγμένο ζεύγος και το συμβολίζουμε με (x,y). Τα x και y ονομάζονται στοιχεία του ζεύγους (x,y). Το διατεταγμένο ζεύγος (α,β) είναι κάτι διαφορετικό από το σύνολο {α,β}, διότι ενώ {α,β} = {β,α}, α,β (α,β) (β,α), όταν α β. Η ισότητα για τα διατεταγμένα ζεύγη δίνεται από τη σχέση Έτσι, (x,y) = (α,β) x=α και y=β. (x,y) = (y,x) x=y.

30 26 Αριθμητική Στην έννοια του διατεταγμένου ζεύγους το ουσιαστικό είναι το ότι αποτελείται από δύο στοιχεία, και το ότι είναι καθορισμένο ποιο απ' αυτά είναι πρώτο και ποιο είναι δεύτερο. Ο τρόπος με τον οποίο συμβολίζουμε ένα διατεταγμένο ζεύγος είναι άνευ σημασίας. Έτσι, αντί να το σημειώνουμε με (α,β) θα μπορούσαμε να το γράφουμε με α<β ή με αβ, ή όπως αλλιώς η εικόνα θα αντανακλούσε τη σημασία του. Οι ακέραιοι αριθμοί, λ.χ., μπορούν να θεωρηθούν ως διατεταγμένα ζεύγη με πρώτο στοιχείο το πρόσημο και δεύτερο την απόλυτη τιμή: +5, 3, +11 κλπ.. Στο συνήθη συμβολισμό των διατεταγμένων ζευγών θα γράφαμε (+,5), (,3) κλπ. Θα μπορούσαμε να σχηματίζουμε διατεταγμένα ζεύγη, παίρνοντας το πρώτο στοιχείο από ένα σύνολο Α και το δεύτερο από ένα σύνολο Β. Π.χ. Αν Α = { α, β} και Β = { 1, 2, 3 }, τότε μπορούμε να σχηματίσουμε τα ζεύγη (α,1), (α,2), (α,3), (β,1), (β,2) και (β,3), κι αυτά είναι όλα τα δυνατά διατεταγμένα ζεύγη που μπορούμε να σχηματίσουμε μ' αυτή τη μέθοδο. Δηλαδή, πρόκειται για όλα τα διατεταγμένα ζεύγη με πρώτο στοιχείο παρμένο από το σύνολο Α και δεύτερο από το σύνολο Β. Το σύνολο όλων αυτών των ζευγών ονομάζεται καρτεσιανό 5 γινόμενο των συνόλων Α και Β, και σημειώνεται με το σύμβολο ΑxΒ. 1.7 Ορισμός: Δοθέντων δύο συνόλων Α και Β, το σύνολο των διατεταγμένων ζευγών (α,β), με α Α και β Β, ονομάζεται καρτεσιανό γινόμενο του Α επί το Β, και σημειώνεται με το σύμβολο ΑxΒ. ΑxΒ = { (α,β): α Α και β Β }. 5 Από το όνομα του μεγάλου Γάλλου μαθηματικού και φιλόσοφου Καρτέσιου (Descartes, ), στον οποίο οφείλεται η αντίστοιχη ιδέα.

31 Κεφ. Ι, 1. Σύνολα 27 Ας θεωρήσουμε τους ακέραιους αριθμούς ως διατεταγμένα ζεύγη, κατά τον τρόπο που περιγράψαμε προηγουμένως. Κι ας συμβολίσουμε με Ε το σύνολο {+, }. Τότε είναι προφανές ότι το σύνολο Ζ των ακέραιων αριθμών είναι το καρτεσιανό γινόμενο του Ε επί το σύνολο Ν των φυσικών αριθμών: Ζ = ΕxΝ. Είναι φανερό ότι Επειδή δε θα είναι και Α x = x Α =. (α,β) (β,α), εκτός εάν α=β, ΑxΒ ΒxΑ, όταν Α Β και Α, Β. Ανάλογα προς το διατεταγμένο ζεύγος μπορούμε να θεωρήσουμε και διατεταγμένες τριάδες, τετράδες κ.ο.κ. Αν α, β και γ είναι τρία α- ντικείμενα (όχι κατ' ανάγκη διάφορα μεταξύ τους), τότε με (α,β,γ) συμβολίζουμε τη διατεταγμένη τριάδα, η οποία αποτελείται από τα στοιχεία α, β και γ με τη σειρά που αναφέρονται. Αν τώρα Α, Β και Γ είναι τρία σύνολα, τότε το σύνολο των διατεταγμένων τριάδων (α,β,γ) με α Α, β Β και γ Γ είναι το καρτεσιανό γινόμενο των Α, Β και Γ με τη σειρά που αναφέρονται, και συμβολίζεται με ΑxΒxΓ. Με ανάλογο τρόπο ορίζονται διατεταγμένες τετράδες, πεντάδες κλπ. Αν Α = {1,2} και Β = {α,β} ΑxΑ = {(1,1), (1,2), (2,1), (2,2) }, ΑxΑxΑ = { (1,1,1), (1,1,2), (1,2,1), (1,2,2), (2,1,1), (2,1,2), (2,2,1), (2,2,2) }, ΑxΒ = {(1,α), (1,β), (2,α), (2,β)},

32 28 Αριθμητική ΑxΒxΒ = {(1,α,α), (1,α,β), (1,β,α), (1,β,β), (2,α,α), (2,α,β), (2,β,α), (2,β,β)}. Συνήθως γράφουμε Α 2 αντί για ΑxΑ, Α 3 αντί για ΑxΑxΑ, κλπ. Ασκήσεις και Προβλήματα Ι.1.1 Ποιες από τις ακόλουθες σχέσεις είναι αληθείς και ποιες όχι; α) β) γ) = { } δ) = {0} ε) = 0 ζ) {0} η) { } θ) {0} Ι.1.2 Αν Α = { 2, 7, 8, {2,3}, {5,7,8} } ποιες από τις ακόλουθες σχέσεις είναι αληθείς και ποιες όχι; α) {5,7,8} Α β) 5 Α γ) {5,7} Α δ) {5,7} Α ε) {2,8} Α ζ) {2,3} Α η) {8, {2,3}} Α θ) {2,3} Α Ι.1.3 Αντικαταστήστε τα κενά μ' ένα από τα σύμβολα,, ή, έτσι ώστε οι σχέσεις που θα προκύψουν να είναι αληθείς: α) 3 {1, 2, 3} β) 0 { 2 } γ) { 2 } δ) { 1 } {0, {1}} Ι.1.4 Ποια σχέση συνδέει τα σύνολα Α και Γ σε κάθε μια από τις ακόλουθες περιπτώσεις; α) Α Β και Β Γ β) Α Β και Β Γ γ) Α Β και Β Γ δ) Α Β και Β Γ

33 Κεφ. Ι, 1. Σύνολα 29 Ι.1.5 Σις ακόλουθες περιπτώσεις, ποια σχέση πρέπει να συνδέει τα σύνολα Α και Β, ώστε να ισχύει η αντίστοιχη ισότητα; i. Α Β = Α Β ii. Α (Α Β) = Β iii. Α Β =Α iv. Α (Α Β) = Α Ι.1.6 Αποδείξτε με τη βοήθεια διαγραμμάτων του Venn ότι Α (Β Γ) = (Α Β) (Α Γ) Α (Β Γ) = (Α Β) (Α Γ) Α Β και Β Γ Α Γ Α (Β Γ) = (Α Β) (Α Γ) Α (Β Γ) = (Α Β) (Α Γ) Ι.1.7 Παραστήστε με σκιασμένες περιοχές σε διαγράμματα του Venn τα ακόλουθα σύνολα: Α (Β Γ), Β Γ Α, Α (Β Γ) και Α (Β Γ). Ι.1.8 Από τους 70 φοιτητές ενός τμήματος 29 επέλεξαν να παρακολουθήσουν Μαθηματικά, 30 Βιολογία και 25 Ψυχολογία. Απ' αυτούς οι 9 επέλεξαν και Μαθηματικά και Βιολογία, 7 και Μαθηματικά και Ψυχολογία, 11 και Βιολογία και Ψυχολογία, ενώ 4 επέλεξαν και τα τρία μαθήματα. Πόσοι φοιτητές δεν ε- πέλεξαν κανένα μάθημα; Πόσοι επέλεξαν μόνο μαθηματικά; Και πόσοι Βιολογία και Ψυχολογία αλλά όχι Μαθηματικά;

Η έννοια του συνόλου. Εισαγωγικό κεφάλαιο 27

Η έννοια του συνόλου. Εισαγωγικό κεφάλαιο 27 Εισαγωγικό κεφάλαιο 27 Η έννοια του συνόλου Σύνολο είναι κάθε συλλογή αντικειμένων, που προέρχονται από την εμπειρία μας ή τη διανόησή μας, είναι καλά ορισμένα και διακρίνονται το ένα από το άλλο. Αυτός

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι σύνολο; Ο ορισμός αυτός είναι σύμφωνος με τη διαισθητική μας κατανόηση για το τι είναι σύνολο

Τι είναι σύνολο; Ο ορισμός αυτός είναι σύμφωνος με τη διαισθητική μας κατανόηση για το τι είναι σύνολο ΣΥΝΟΛΑ Τι είναι σύνολο; Ένας ορισμός «Μια συλλογή αντικειμένων διακεκριμένων και πλήρως καθορισμένων που λαμβάνονται από τον κόσμο είτε της εμπειρίας μας είτε της σκέψης μας» (Cantor, 19 ος αιώνας) Ο ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Σ αυτή την παράγραφο θα γνωρίσουμε τέσσερις βασικές έννοιες της λογικής, οι οποίες θα μας φανούν χρήσιμες στα επόμενα κεφάλαια του βιβλίου.

Σ αυτή την παράγραφο θα γνωρίσουμε τέσσερις βασικές έννοιες της λογικής, οι οποίες θα μας φανούν χρήσιμες στα επόμενα κεφάλαια του βιβλίου. Σ αυτή την παράγραφο θα γνωρίσουμε τέσσερις βασικές έννοιες της λογικής, οι οποίες θα μας φανούν χρήσιμες στα επόμενα κεφάλαια του βιβλίου. Η προσέγγιση των εννοιών αυτών θα γίνει με τη βοήθεια απλών παραδειγμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. 118 ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 324 416 ασκήσεις για λύση. 20 συνδυαστικά θέματα εξετάσεων

ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. 118 ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 324 416 ασκήσεις για λύση. 20 συνδυαστικά θέματα εξετάσεων ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 118 ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 34 416 ασκήσεις για λύση ερωτήσεις κατανόησης λυμένα παραδείγματα 0 συνδυαστικά θέματα εξετάσεων Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Εισαγωγική ενότητα Το λεξιλόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. Η συνεπαγωγή. Η Ισοδυναμία ή διπλή συνεπαγωγή. Ο σύνδεσμος «ή» Ο σύνδεσμος «και»

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. Η συνεπαγωγή. Η Ισοδυναμία ή διπλή συνεπαγωγή. Ο σύνδεσμος «ή» Ο σύνδεσμος «και» Η συνεπαγωγή ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Αν P και Q είναι δύο ισχυρισμοί, τέτοιοι ώστε, όταν αληθεύει ο P να αληθεύει και ο Q, τότε λέμε ότι: «ο P συνεπάγεται τον Q» και γράφουμε P Q. Παράδειγμα: x=3 x 2 =9. Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. a β a β.

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. a β a β. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε.1 ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ Στη παράγραφο αυτή θα γνωρίσουμε μερικές βασικές έννοιες της Λογικής, τις οποίες θα χρησιμοποιήσουμε στη συνέχεια, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο, για τη σαφέστερη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικά Παραδείγματα: Παρατηρήσεις:

Εισαγωγικά Παραδείγματα: Παρατηρήσεις: 1 Εισαγωγικά Η έννοια του συνόλου είναι πρωταρχική στα Μαθηματικά, δεν μπορεί δηλ. να οριστεί από άλλες έννοιες. Γενικά, μπορούμε να πούμε ότι σύνολο είναι μια συλλογή αντικειμένων. υτά λέμε ότι περιέχονται

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος 3

Περιεχόμενα. Πρόλογος 3 Πρόλογος Τα πρώτα μαθήματα, σχεδόν σε όλους τους κλάδους των μαθηματικών, περιέχουν, ή θεωρούν γνωστές, εισαγωγικές έννοιες που αφορούν σύνολα, συναρτήσεις, σχέσεις ισοδυναμίας, αλγεβρικές δομές, κλπ.

Διαβάστε περισσότερα

Άλγεβρα 1 ο Κεφάλαιο ... ν παράγοντες

Άλγεβρα 1 ο Κεφάλαιο ... ν παράγοντες 1 Άλγεβρα 1 ο Κεφάλαιο Ερώτηση 1 : Τι ονομάζεται δύναμη α ν με βάση τον πραγματικό αριθμό α και εκθέτη το φυσικό αριθμό >1; H δύναμη με βάση έναν πραγματικό αριθμό α και εκθέτη ένα φυσικό αριθμό ν, συμβολίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 1 1.Σύνολα Σύνολο είναι μια ολότητα από σαφώς καθορισμένα και διακεκριμένα αντικείμενα. Τα φωνήεντα

Διαβάστε περισσότερα

1.Σύνολα. 2. Υποσύνολα

1.Σύνολα. 2. Υποσύνολα 1.Σύνολα Σύνολο είναι μια ολότητα από σαφώς καθορισμένα και διακεκριμένα αντικείμενα. Τα φωνήεντα του ελληνικού αλφαβήτου θεωρούμενα ως μια ολότητα αποτελούν ένα σύνολο, το σύνολο των φωνηέντων του ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος 3

Περιεχόμενα. Πρόλογος 3 Πρόλογος Η Γραμμική Άλγεβρα είναι ένα σημαντικό συστατικό στο πρόγραμμα σπουδών, όχι μόνο των Μαθηματικών, αλλά και άλλων τμημάτων, όπως είναι το τμήμα Φυσικής, Χημείας, των τμημάτων του Πολυτεχνείου,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΥΝΟΛΑ. 6ο ΓΕΛ ΛΑΜΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ

ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΥΝΟΛΑ. 6ο ΓΕΛ ΛΑΜΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΥΝΟΛ 6ο ΓΕΛ ΛΜΙΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΡΙΝΤΦΥΛΛΟΥ ΜΘΗΜΤΙΚΟΣ ΣΥΝΟΛ Στοιχεία θεωρίας Σύνολο είναι μια συλλογή από αντικείμενα. Το σύνολο όλων των ελληνικών ποδοσφαιρικών ομάδων. Το σύνολο όλων των χωρών της Ευρώπης.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου Ενότητα 1: Σύνολα ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου Ενότητα 1: Σύνολα Συγγραφή: Ομάδα Υποστήριξης Μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

5. 1 ΣΥΝΟΛΑ. Η έννοια του συνόλου

5. 1 ΣΥΝΟΛΑ. Η έννοια του συνόλου ΜΕΡΟΣ Α 5.1 ΣΥΝΟΛΑ 359 5. 1 ΣΥΝΟΛΑ Η έννοια του συνόλου Ονομάζουμε σύνολο στα Μαθηματικά κάθε ομάδα αντικειμένων τα οποία διακρίνονται μεταξύ τους με απόλυτη σαφήνεια Κάθε αντικείμενο που περιέχεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Ας θεωρήσουμε δύο πραγματικούς αριθμούς. Είναι γνωστό ότι:,. Αυτό σημαίνει ότι: «=», «

Ας θεωρήσουμε δύο πραγματικούς αριθμούς. Είναι γνωστό ότι:,. Αυτό σημαίνει ότι: «=», « .1 Στη παράγραφο αυτή θα γνωρίσουμε μερικές βασικές έννοιες της Λογικής, τις οποίες θα χρησιμοποιήσουμε στη συνέχεια, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο, για τη σαφέστερη διατύπωση μαθηματικών εννοιών, προτάσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ 1 ΜΑΘΗΜΑ 1 ο +2 ο ΕΝΝΟΙΑ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ Διάνυσμα ορίζεται ένα προσανατολισμένο ευθύγραμμο τμήμα, δηλαδή ένα ευθύγραμμο τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 3: Προτασιακή Λογική / Θεωρία Συνόλων

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 3: Προτασιακή Λογική / Θεωρία Συνόλων K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 3: Προτασιακή Λογική / Θεωρία Συνόλων Γιάννης Λιαπέρδος TEI Πελοποννήσου Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής ΤΕ Στοιχεία προτασιακής λογικής Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμητική Ανάλυση & Εφαρμογές

Αριθμητική Ανάλυση & Εφαρμογές Αριθμητική Ανάλυση & Εφαρμογές Διδάσκων: Δημήτριος Ι. Φωτιάδης Τμήμα Μηχανικών Επιστήμης Υλικών Ιωάννινα 2017-2018 Υπολογισμοί και Σφάλματα Παράσταση Πραγματικών Αριθμών Συστήματα Αριθμών Παράσταση Ακέραιου

Διαβάστε περισσότερα

5.1 ΣΥΝΟΛΑ. 2. Παράσταση συνόλου. 3. Εποπτική παράσταση συνόλου : Γίνεται µε το διάγραµµα Venn, δηλαδή µε

5.1 ΣΥΝΟΛΑ. 2. Παράσταση συνόλου. 3. Εποπτική παράσταση συνόλου : Γίνεται µε το διάγραµµα Venn, δηλαδή µε 1 5.1 ΣΥΝΟΛΑ ΘΕΩΡΙΑ 1. Ορισµός του συνόλου Σύνολο λέγεται κάθε συλλογή πραγµατικών ή φανταστικών αντικειµένων, που είναι καλά ορισµένα και διακρίνονται το ένα από το άλλο. Τα παραπάνω αντικείµενα λέγονται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΟΛΩΝ. x Σ και. x Σ και διαβάζουµε «το x δεν ανήκει στο Σ». ΕΙΣΑΓΩΓΗ :

ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΟΛΩΝ. x Σ και. x Σ και διαβάζουµε «το x δεν ανήκει στο Σ». ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΟΛΩΝ Η έννοια του συνόλου στα µαθηµατικά είναι έννοια πρωταρχική και έτσι δεν ορίζεται αυστηρά µαθηµατικά. Μπορούµε όµως επεξηγηµατικά αντί ορισµού να πούµε: Σύνολο, είναι µια συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

Δύο λόγια από τη συγγραφέα

Δύο λόγια από τη συγγραφέα Δύο λόγια από τη συγγραφέα Τα μαθηματικά ή τα λατρεύεις ή τα μισείς! Για να λατρέψεις κάτι πρέπει να το κατανοήσεις, για τη δεύτερη περίπτωση τα πράγματα μάλλον είναι λίγο πιο απλά. Στόχος αυτού του βιβλίου

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμική Άλγεβρα Ενότητα 2: Εισαγωγικές έννοιες

Γραμμική Άλγεβρα Ενότητα 2: Εισαγωγικές έννοιες Γραμμική Άλγεβρα Ενότητα 2: Εισαγωγικές έννοιες Ευάγγελος Ράπτης Τμήμα Πληροφορικής Μέρος I Εναρξη μαθήματος Γραμμική άλγεβρα Ι Ευάγγελος Ράπτης 1 Τα παρακάτω κείμενα, γράφονται και ενημερώνονται καθημερινά

Διαβάστε περισσότερα

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικές έννοιες Στο κεφάλαιο αυτό θα αναφερθούμε σε ορισμένες έννοιες, οι οποίες ίσως δεν έχουν άμεση σχέση με τους διανυσματικούς χώρους, όμως θα χρησιμοποιηθούν αρκετά κατά τη μελέτη τόσο

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαθητής που έχει μελετήσει το κεφάλαιο της θεωρίας αριθμών θα πρέπει να είναι σε θέση:

Ο μαθητής που έχει μελετήσει το κεφάλαιο της θεωρίας αριθμών θα πρέπει να είναι σε θέση: Ο μαθητής που έχει μελετήσει το κεφάλαιο της θεωρίας αριθμών θα πρέπει να είναι σε θέση: Να γνωρίζει: την αποδεικτική μέθοδο της μαθηματικής επαγωγής για την οποία πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η αλήθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. x A αντιστοιχίζεται (συσχετίζεται) με ένα μόνο. = ονομάζεται εξίσωση της

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. x A αντιστοιχίζεται (συσχετίζεται) με ένα μόνο. = ονομάζεται εξίσωση της ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ - ΟΡΙΟ - ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 1: ΕΝΝΟΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ. IΣΟΤΗΤΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ - ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΕ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ - ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ [Ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με μεταβλητές (γράμματα) και αριθμούς καλείται αλγεβρική, όπως για παράδειγμα η : 2x+3y-8

ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με μεταβλητές (γράμματα) και αριθμούς καλείται αλγεβρική, όπως για παράδειγμα η : 2x+3y-8 ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Άλγεβρα 1 ο Κεφάλαιο 1. Τι ονομάζουμε αριθμητική και τι αλγεβρική παράσταση; Να δώσετε από ένα παράδειγμα. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με αριθμούς, καλείται αριθμητική παράσταση,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. 8. Πότε το γινόμενο δύο ή περισσοτέρων αριθμών παραγόντων είναι ίσο με το μηδέν ;

ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. 8. Πότε το γινόμενο δύο ή περισσοτέρων αριθμών παραγόντων είναι ίσο με το μηδέν ; ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο : ( ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ) ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ : Το κεφάλαιο αυτό περιέχει πολλά θέματα που είναι επανάληψη εννοιών που διδάχθηκαν στο Γυμνάσιο γι αυτό σ αυτές δεν θα επεκταθώ αναλυτικά

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2: Διανυσματικός λογισμός συστήματα αναφοράς

Κεφάλαιο 2: Διανυσματικός λογισμός συστήματα αναφοράς Κεφάλαιο 2: Διανυσματικός λογισμός συστήματα αναφοράς 2.1 Η έννοια του διανύσματος Ο τρόπος που παριστάνομε τα διανυσματικά μεγέθη είναι με τη μαθηματική έννοια του διανύσματος. Διάνυσμα δεν είναι τίποτε

Διαβάστε περισσότερα

R={α/ αρητός ή άρρητος αριθμός }

R={α/ αρητός ή άρρητος αριθμός } o ΛΥΚΕΙΟ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗΣ Οι ρητοί και οι άρρητοι αριθμοί λέγονται πραγματικοί αριθμοί. Το σύνολο που περιέχει όλους τους πραγματικούς αριθμούς λέγεται σύνολο των πραγματικών αριθμών και συμβολίζεται με R.

Διαβάστε περισσότερα

7 Μάθημα Πορεία μελέτης Ακόμη μία Άσκηση

7 Μάθημα Πορεία μελέτης Ακόμη μία Άσκηση Περιεχόμενα I Εναρξη μαθήματος 3 II Αρχικά μαθήματα 5 1 Μάθημα 1 5 1.1 Εισαγωγή............................... 5 1.2 Πορεία μελέτης............................ 5 1.3 Γραμμικά συστήματα.........................

Διαβάστε περισσότερα

of Mathematics των I.Stewart και D.Tall, Oxford University Press.

of Mathematics των I.Stewart και D.Tall, Oxford University Press. Σημειώσεις του Μαθήματος Μ1124 Θεμέλια των Μαθηματικών Βασισμένες στο βιβλίο των I.Stewart και D.Tall Χρήστος Κουρουνιώτης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2012 Εισαγωγή Αρχίζοντας τη μελέτη των μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών

Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών TINΑ ΒΡΕΝΤΖΟΥ www.ma8eno.gr www.ma8eno.gr Σελίδα 1 Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών Στους πραγματικούς αριθμούς ορίστηκαν οι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Το Συμπτωτικό Πολυώνυμο

Κεφάλαιο 5. Το Συμπτωτικό Πολυώνυμο Κεφάλαιο 5. Το Συμπτωτικό Πολυώνυμο Σύνοψη Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζεται η ιδέα του συμπτωτικού πολυωνύμου, του πολυωνύμου, δηλαδή, που είναι του μικρότερου δυνατού βαθμού και που, για συγκεκριμένες,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ 1 ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ 1 ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης Φυλλάδιο Φυλλάδι555 4 ο ο.α) ΕΝΝΟΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ.α) ΕΝΝΟΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 Η Θεωρία Πιθανοτήτων είναι ένας σχετικά νέος κλάδος των Μαθηματικών, ο οποίος παρουσιάζει πολλά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στοιχεία. Επειδή η ιδιαιτερότητα

Διαβάστε περισσότερα

9 Πολυώνυμα Διαίρεση πολυωνύμων

9 Πολυώνυμα Διαίρεση πολυωνύμων 4ο Κεφάλαιο 9 Πολυώνυμα Διαίρεση πολυωνύμων Α ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Ορισμοί Μονώνυμο του x ονομάζουμε κάθε παράσταση της μορφής ν αx όπου α R, * ν N και x μια μεταβλητή που μπορεί να πάρει οποιαδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ 1 ΤΕΤΑΡΤΟ ΜΑΘΗΜΑ, Μ. Παπαδημητράκης.

ΑΝΑΛΥΣΗ 1 ΤΕΤΑΡΤΟ ΜΑΘΗΜΑ, Μ. Παπαδημητράκης. ΑΝΑΛΥΣΗ 1 ΤΕΤΑΡΤΟ ΜΑΘΗΜΑ, 15-10-13 Μ. Παπαδημητράκης. 1 Παράδειγμα. Ως εφαρμογή της Αρχιμήδειας Ιδιότητας θα μελετήσουμε το σύνολο { 1 } A = n N = {1, 1 n 2, 1 } 3,.... Κατ αρχάς το σύνολο A έχει προφανώς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ, ΜΕΤΑΘΕΣΕΙΣ, ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ, ΜΕΤΑΘΕΣΕΙΣ, ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΜΕΤΑΘΕΣΕΙΣ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ Εισαγωγή. Οι σχηματισμοί που προκύπτουν με την επιλογή ενός συγκεκριμένου αριθμού στοιχείων από το ίδιο σύνολο καλούνται διατάξεις αν μας ενδιαφέρει η σειρά καταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Α Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Α Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Α Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ (Α ΜΕΡΟΣ: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ) Επιμέλεια: Καραγιάννης Ιωάννης, Σχολικός Σύμβουλος Μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: Σπυρίδων Τζινιέρης-ΘΕΩΡΙΑ ΚΛΑΣΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΚΛΑΣΜΑΤΩΝ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Επιμέλεια: Σπυρίδων Τζινιέρης-ΘΕΩΡΙΑ ΚΛΑΣΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΚΛΑΣΜΑΤΩΝ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Τι είναι κλάσμα; Κλάσμα είναι ένα μέρος μιας ποσότητας. ΘΕΩΡΙΑ ΚΛΑΣΜΑΤΩΝ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κλάσμα είναι ένας λόγος δύο αριθμών(fraction is a ratio of two whole numbers) Πως εκφράζετε συμβολικά ένα κλάσμα; Εκφράζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΙΚΗ - ΣΥΝΟΛΑ ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ

ΛΟΓΙΚΗ - ΣΥΝΟΛΑ ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ ΛΟΓΙΚΗ - ΣΥΝΟΛ ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ Η συνεπαγωγή ν P και Q είναι δύο ισχυρισμοί τέτοιοι ώστε όταν αληθεύει ο P να αληθεύει και ο Q τότε λέμε ότι το P συνεπάγεται το Q και γράφουμε P Q Π.χ, όταν α=β

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κεφ. 1 - Συστήματα 1

ΑΛΓΕΒΡΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κεφ. 1 - Συστήματα 1 ΑΛΓΕΒΡΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κεφ. 1 - Συστήματα 1 1.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η εξίσωση α + βy = γ 1. Υπάρχουν προβλήματα που η επίλυση τους οδηγεί σε μια γραμμική εξίσωση με δύο αγνώστους, y και η οποία είναι της μορφής

Διαβάστε περισσότερα

ΗΥ118: Διακριτά Μαθηματικά Εαρινό εξάμηνο 2016 Λύσεις ασκήσεων προόδου

ΗΥ118: Διακριτά Μαθηματικά Εαρινό εξάμηνο 2016 Λύσεις ασκήσεων προόδου ΗΥ118: Διακριτά Μαθηματικά Εαρινό εξάμηνο 016 Λύσεις ασκήσεων προόδου Θέμα 1: [16 μονάδες] [8] Έστω ότι μας δίνουν τα παρακάτω δεδομένα: Εάν αυτό το πρόγραμμα ΗΥ είναι αποδοτικό, τότε εκτελείται γρήγορα.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ 1 ΕΝΑΤΟ ΜΑΘΗΜΑ, Μ. Παπαδημητράκης.

ΑΝΑΛΥΣΗ 1 ΕΝΑΤΟ ΜΑΘΗΜΑ, Μ. Παπαδημητράκης. ΑΝΑΛΥΣΗ 1 ΕΝΑΤΟ ΜΑΘΗΜΑ, 5-10-13 Μ. Παπαδημητράκης. 1 Τώρα θα μιλήσουμε για την έννοια της περιοχής, η οποία έχει κεντρικό ρόλο στη μελέτη της έννοιας του ορίου (ακολουθίας και συνάρτησης). Αν > 0, ονομάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

f(t) = (1 t)a + tb. f(n) =

f(t) = (1 t)a + tb. f(n) = Παράρτημα Αʹ Αριθμήσιμα και υπεραριθμήσιμα σύνολα Αʹ1 Ισοπληθικά σύνολα Ορισμός Αʹ11 (ισοπληθικότητα) Εστω A, B δύο μη κενά σύνολα Τα A, B λέγονται ισοπληθικά αν υπάρχει μια συνάρτηση f : A B, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών. Διακριτά Μαθηματικά. Ενότητα 4: Εισαγωγή / Σύνολα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών. Διακριτά Μαθηματικά. Ενότητα 4: Εισαγωγή / Σύνολα Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Διακριτά Μαθηματικά Ενότητα 4: Εισαγωγή / Σύνολα Αν. Καθηγητής Κ. Στεργίου e-mail: kstergiou@uowm.gr Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ 80 ΝΙΚΑΙΑ ΝΕΑΠΟΛΗ ΤΗΛΕΦΩΝΟ 0965897 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΡΟΥΤΣΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΜΠΟΥΡΝΟΥΤΣΟΥ ΚΩΝ/ΝΑ ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ Η έννοια του μιγαδικού

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ Περιεχόμενα : Α) Προτάσεις-Σύνθεση προτάσεων Β)Απόδειξη μιας πρότασης Α 1 ) Τι είναι πρόταση Β 1 ) Βασικές έννοιες Α ) Συνεπαγωγή Β ) Βασικές μέθοδοι απόδειξης Α 3 ) Ισοδυναμία

Διαβάστε περισσότερα

5. 3 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑΣ

5. 3 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑΣ ΜΕΡΟΣ Α. ΕΟΙΑ ΤΗΣ ΠΙΘΑΟΤΗΤΑΣ 77. ΕΟΙΑ ΤΗΣ ΠΙΘΑΟΤΗΤΑΣ Κλασικός ορισμός πιθανότητας Αν ένα στοιχείο του συνόλου του δειγματικού χώρου επιλέγεται στην τύχη και δεν έχει κανένα πλεονέκτημα έναντι των άλλων,

Διαβάστε περισσότερα

Σύνολα, Σχέσεις, Συναρτήσεις

Σύνολα, Σχέσεις, Συναρτήσεις Κεφάλαιο 2 Σύνολα, Σχέσεις, Συναρτήσεις Τα σύνολα, οι σχέσεις και οι συναρτήσεις χρησιμοποιούνται ευρύτατα σε κάθε είδους μαθηματικές αναπαραστάσεις και μοντελοποιήσεις. Στη θεωρία υπολογισμού χρησιμεύουν,

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Υπολογισμού Άρτιοι ΑΜ. Διδάσκων: Σταύρος Κολλιόπουλος. eclass.di.uoa.gr. Περιγραφή μαθήματος

Θεωρία Υπολογισμού Άρτιοι ΑΜ. Διδάσκων: Σταύρος Κολλιόπουλος. eclass.di.uoa.gr. Περιγραφή μαθήματος Περιγραφή μαθήματος Θεωρία Υπολογισμού Άρτιοι ΑΜ Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη Θεωρία Υπολογισμού και στη Θεωρία Υπολογιστικής Πολυπλοκότητας (Θεωρία Αλγορίθμων). Διδάσκων: Σταύρος Κολλιόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Υπολογισμού Αρτιοι ΑΜ Διδάσκων: Σταύρος Κολλιόπουλος eclass.di.uoa.gr

Θεωρία Υπολογισμού Αρτιοι ΑΜ Διδάσκων: Σταύρος Κολλιόπουλος eclass.di.uoa.gr Θεωρία Υπολογισμού Άρτιοι ΑΜ Διδάσκων: Σταύρος Κολλιόπουλος eclass.di.uoa.gr Περιγραφή μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη Θεωρία Υπολογισμού και στη Θεωρία Υπολογιστικής Πολυπλοκότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΊΑ ΠΡΟΌΔΟΥ #1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ. και ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ. "ΕΙΣΑΓΩΓΗ στις ΒΑΣΕΙΣ και στις ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ των ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Ι"

ΕΡΓΑΣΊΑ ΠΡΟΌΔΟΥ #1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ. και ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ στις ΒΑΣΕΙΣ και στις ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ των ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Ι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 Χειμερινό Εξάμηνο Ρόδος, Σεπτέμβριος 2014 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ και ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ Μάθημ α: ΥΓ0000 3 "ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. { 1,2,3,..., n,...

KΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. { 1,2,3,..., n,... KΕΦΑΛΑΙΟ ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Βασικές έννοιες διαιρετότητας Θα συµβολίζουµε µε, τα σύνολα των φυσικών αριθµών και των ακεραίων αντιστοίχως: {,,3,,, } { 0,,,,, } = = ± ± ± Ορισµός Ένας φυσικός αριθµός

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννης Σ. Μιχέλης Μαθηματικός

Ιωάννης Σ. Μιχέλης Μαθηματικός 1 Άλγεβρα 1 ο Κεφάλαιο Ερώτηση 1 : Ποιες είναι οι ιδιότητες της πρόσθεσης των φυσικών; Το άθροισμα ενός φυσικού αριθμού με το 0 ισούται με τον ίδιο αριθμό. α+0=α Αντιμεταθετική ιδιότητα. Με βάση την οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ, ΕΣΠΙ 1

ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ, ΕΣΠΙ 1 ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ, ΕΣΠΙ 1 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ Η έννοια της συνάρτησης είναι θεμελιώδης στο λογισμό και διαπερνά όλους τους μαθηματικούς κλάδους. Για το φοιτητή είναι σημαντικό να κατανοήσει πλήρως αυτή

Διαβάστε περισσότερα

8. Πολλαπλές μερικές παράγωγοι

8. Πολλαπλές μερικές παράγωγοι 94 8 Πολλαπλές μερικές παράγωγοι Οι μερικές παράγωγοι,,, αν υπάρχουν, μιας συνάρτησης : U R R ( U ανοικτό είναι αυτές συναρτήσεις από το U στο R, επομένως μπορεί να ορισθεί για αυτές η έννοια της μερικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ( α μέρος )

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ( α μέρος ) ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ( α μέρος ) Ερωτήσεις Θεωρίας Να βρείτε στην αντίστοιχη σελίδα του σχολικού σας βιβλίου το ζητούμενο της κάθε ερώτησης που δίνεται παρακάτω και να το γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Gutenberg

Gutenberg Διακριτά Μαθηματικά * Διδάσκων: Χ. Μπούρας (bouras@cti.gr) Φροντιστήριο: Α. Κόλλια (akollia@ceid.upatras.gr) * Οι διαφάνειες (πλην αυτών για τις σχέσεις αναδρομής) έχουν παραχθεί από τη Δρ. Ε. Παπαϊωάννου,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος ΜEd: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο : Εξισώσεις - Ανισώσεις 1 1.1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Μεταβλητή

Διαβάστε περισσότερα

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46 ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο................................................ 7 1. Το Λεξιλόγιο της Λογικής.............................................. 11. Σύνολα..............................................................

Διαβάστε περισσότερα

Abstract Algebra: The Basic Graduate Year: Robert B. Ash

Abstract Algebra: The Basic Graduate Year: Robert B. Ash Περιεχόμενα I Εναρξη μαθήματος 2 II Βασική άλγεβρα. Αρχικά μαθήματα 4 1 Μάθημα 1 4 1.1 Πορεία μελέτης............................ 4 1.2 Διάφορα σχόλια............................ 5 1.3 Πορεία μελέτης............................

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Προσανατολισμού Β Λυκείου Στάμου Γιάννης

Μαθηματικά Προσανατολισμού Β Λυκείου Στάμου Γιάννης Μαθηματικά Προσανατολισμού Β Λυκείου Στάμου Γιάννης Αναλυτική θεωρία Λυμένα παραδείγματα Ερωτήσεις κατανόησης Ασκήσεις Επαναληπτικά διαγωνίσματα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κεφάλαιο ο : Διανύσματα Ενότητα I: Η έννοια

Διαβάστε περισσότερα

* * * ( ) mod p = (a p 1. 2 ) mod p.

* * * ( ) mod p = (a p 1. 2 ) mod p. Θεωρια Αριθμων Εαρινο Εξαμηνο 2016 17 Μέρος Α: Πρώτοι Αριθμοί Διάλεξη 1 Ενότητα 1. Διαιρετότητα: Διαιρετότητα, διαιρέτες, πολλαπλάσια, στοιχειώδεις ιδιότητες. Γραμμικοί Συνδυασμοί (ΓΣ). Ενότητα 2. Πρώτοι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Πρότυπα. x y x z για κάθε x, y, R με την ιδιότητα 1R. x για κάθε x R, iii) υπάρχει στοιχείο 1 R. ii) ( x y) z x ( y z)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Πρότυπα. x y x z για κάθε x, y, R με την ιδιότητα 1R. x για κάθε x R, iii) υπάρχει στοιχείο 1 R. ii) ( x y) z x ( y z) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Πρότυπα Στο κεφάλαιο αυτό θα υπενθυμίσουμε τις βασικές έννοιες που αφορούν πρότυπα πάνω από ένα δακτύλιο Θα περιοριστούμε στα πλέον απαραίτητα για αυτά που ακολουθούν στα άλλα κεφάλαια Η κατευθυντήρια

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαθητής που έχει μελετήσει το κεφάλαιο αυτό θα πρέπει να είναι σε θέση:

Ο μαθητής που έχει μελετήσει το κεφάλαιο αυτό θα πρέπει να είναι σε θέση: Ο μαθητής που έχει μελετήσει το κεφάλαιο αυτό θα πρέπει να είναι σε θέση: Να γνωρίζει: α. την έννοια του μιγαδικού αριθμού και β. πότε δύο μιγαδικοί αριθμοί είναι ίσοι. Να μπορεί να βρίσκει: α. το άθροισμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΝΔΡΕΣΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤΑ Α.1.2. ΠΡΑΞΕΙΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΝΔΡΕΣΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤΑ Α.1.2. ΠΡΑΞΕΙΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤΑ Α.1.2. ΠΡΑΞΕΙΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ / / ΠΡΟΣΘΕΣΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ 12+ 7 = 19 Οι αριθμοί 12 και 7 ονομάζονται ενώ το 19 ονομάζεται.. 3+5 =, 5+3 =...

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 2. Θεωρούμε την ακολουθία (α ν ) των θετικών περιττών αριθμών: 1, 3, 5, 7,

ΘΕΜΑ 2. Θεωρούμε την ακολουθία (α ν ) των θετικών περιττών αριθμών: 1, 3, 5, 7, Θεωρούμε την ακολουθία (α ν ) των θετικών περιττών αριθμών: 1, 3, 5, 7, α) Να αιτιολογήσετε γιατί η (α ν ) είναι αριθμητική πρόοδος και να βρείτε τον εκατοστό όρο της. (Μονάδες 15) β) Να αποδείξετε ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ

ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ υ ν δ υ α σ τ ι κ ή Πειραιάς 2007 1 Το κύριο αντικείμενο της Συνδυαστικής Οι τεχνικές υπολογισμού του πλήθους των στοιχείων πεπερασμένων συνόλων ή υποσυνό-

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις Λογικής I. Εαρινό Εξάμηνο Καθηγητής: Λ. Κυρούσης

Σημειώσεις Λογικής I. Εαρινό Εξάμηνο Καθηγητής: Λ. Κυρούσης Σημειώσεις Λογικής I Εαρινό Εξάμηνο 2011-2012 Καθηγητής: Λ. Κυρούσης 2 Τελευταία ενημέρωση 28/3/2012, στις 01:37. Περιεχόμενα 1 Εισαγωγή 5 2 Προτασιακή Λογική 7 2.1 Αναδρομικοί Ορισμοί - Επαγωγικές Αποδείξεις...................

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµική Αλγεβρα Ι. Ενότητα: Εισαγωγικές Εννοιες. Ευάγγελος Ράπτης. Τµήµα Μαθηµατικών

Γραµµική Αλγεβρα Ι. Ενότητα: Εισαγωγικές Εννοιες. Ευάγγελος Ράπτης. Τµήµα Μαθηµατικών Ενότητα: Εισαγωγικές Εννοιες Ευάγγελος Ράπτης Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1 - Σημειώσεις 1

Διάλεξη 1 - Σημειώσεις 1 Διάλεξη 1 - Σημειώσεις 1 Σύνολα Πως διαβάζουμε κάποιους συμβολισμούς: ανήκει και η άρνηση, δηλαδή δεν ανήκει υπάρχει για κάθε : τέτοιο ώστε. Επίσης το σύμβολο έχει την ερμηνεία «τέτοιο ώστε» και ή υπονοεί

Διαβάστε περισσότερα

OΡΙΟ - ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

OΡΙΟ - ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΟΡΙΟ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ OΡΙΟ - ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ Έστω Α ένα υποσύνολο του Τι ονομάζουμε πραγματική συνάρτηση με πεδίο ορισμού το Α ; Απάντηση : ΕΣΠ Β Έστω

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματική Λογική και Απόδειξη

Μαθηματική Λογική και Απόδειξη Μαθηματική Λογική και Απόδειξη Σύντομο ιστορικό σημείωμα: Η πρώτη απόδειξη στην ιστορία των μαθηματικών, αποδίδεται στο Θαλή το Μιλήσιο (~600 π.χ.). Ο Θαλής απέδειξε, ότι η διάμετρος διαιρεί τον κύκλο

Διαβάστε περισσότερα

2. Να γράψετε έναν αριθμό που είναι μεγαλύτερος από το 3,456 και μικρότερος από το 3,457.

2. Να γράψετε έναν αριθμό που είναι μεγαλύτερος από το 3,456 και μικρότερος από το 3,457. 1. Ένα κεφάλαιο ενός βιβλίου ξεκινάει από τη σελίδα 32 και τελειώνει στη σελίδα 75. Από πόσες σελίδες αποτελείται το κεφάλαιο; Αν το κεφάλαιο ξεκινάει από τη σελίδα κ και τελειώνει στη σελίδα λ, από πόσες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ 1 ΠΕΜΠΤΟ ΜΑΘΗΜΑ, Μ. Παπαδημητράκης.

ΑΝΑΛΥΣΗ 1 ΠΕΜΠΤΟ ΜΑΘΗΜΑ, Μ. Παπαδημητράκης. ΑΝΑΛΥΣΗ 1 ΠΕΜΠΤΟ ΜΑΘΗΜΑ, 17-10-13 Μ. Παπαδημητράκης. 1 Την προηγούμενη φορά αναφέραμε (και αποδείξαμε στην περίπτωση n = 2) το θεώρημα που λέει ότι, αν n N, n 2, τότε για κάθε y 0 υπάρχει μοναδική μηαρνητική

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα

Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα Ενότητα: Θεωρία Συνόλων, Συναρτήσεις Πραγματικής Μεταβλητής, Όριο και Συνέχεια Ανδριανός Ε Τσεκρέκος Τμήμα Λογιστικής

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά-Ορισμοί Ιδιότητες Ανισοταυτότητες Διαστήματα. Ανισότητες. Κώστας Κυρίτσης. 1ο ΓΕΛ Ν.Ηρακλείου. 17 Νοεμβρίου

Βασικά-Ορισμοί Ιδιότητες Ανισοταυτότητες Διαστήματα. Ανισότητες. Κώστας Κυρίτσης. 1ο ΓΕΛ Ν.Ηρακλείου. 17 Νοεμβρίου .. 1ο ΓΕΛ Ν.Ηρακλείου 17 Νοεμβρίου 2013 . Βασικές προτάσεις Αν α, β πραγματικοί αριθμοί τότε ισχύει πάντοτε αβ . Βασικές προτάσεις Αν α, β πραγματικοί αριθμοί τότε ισχύει πάντοτε α

Διαβάστε περισσότερα

ρ πε α εμ των α ματ ών 2014 Ο Η ΡΗ Ο Ο Γ Ρ Θ μα 2ο

ρ πε α εμ των α ματ ών 2014 Ο Η ΡΗ Ο Ο Γ Ρ Θ μα 2ο ρ πε α εμ των α ματ ών 2014 Γ Ο Η ΡΗ Ο Ο Γ Ρ Θ μα 2ο Θεωρούμε την ακολουθία (α ν ) των θετικών περιττών αριθμών: 1, 3, 5, 7, α) Να αιτιολογήσετε γιατί η (α ν ) είναι αριθμητική πρόοδος και να βρείτε τον

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Ενότητα 8: Σχέσεις - Πράξεις Δομές Στεφανίδης Γεώργιος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΤΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ. 2.1 Αριθμητικά συστήματα

2. ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΤΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ. 2.1 Αριθμητικά συστήματα 2. ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΤΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ 2.1 Αριθμητικά συστήματα Κάθε πραγματικός αριθμός χ μπορεί να παρασταθεί σε ένα αριθμητικό σύστημα με βάση β>1 με μια δυναμοσειρά της μορφής, -οο * = ± Σ ψ β " (2 1) η - ν

Διαβάστε περισσότερα

3.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ

3.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ Αιτιοκρατικό πείραμα ονομάζουμε κάθε πείραμα για το οποίο, όταν ξέρουμε τις συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιείται, μπορούμε να προβλέψουμε με

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης Α Γυμνασίου Ακέραιοι Αριθμοί -Η ευθεία των αριθμών

1 ο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης Α Γυμνασίου Ακέραιοι Αριθμοί -Η ευθεία των αριθμών κέραιοι ριθμοί -Η ευθεία των αριθμών κέραιοι αριθμοί είναι οι φυσικοί αριθμοί μαζί με τους αντίστοιχους αρνητικούς αριθμούς. Τα σύμβολα «+» και «-» που γράφονται μπροστά από τους αριθμούς λέγονται πρόσημα.

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Τεχνολόγων Γεωπόνων - Φλώρινα

Τμήμα Τεχνολόγων Γεωπόνων - Φλώρινα Τμήμα Τεχνολόγων Γεωπόνων - Φλώρινα Μάθημα: Μαθηματικά Διάλεξη 1 η : Εισαγωγή-Επανάληψη βασικών εννοιών (1 ο, 2 ο, 3 ο Κεφάλαιο) 11-10-2017, 18-10-2017 Διδάσκουσα: Αριστούλα Κοντογιάννη ΩΡΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Β. 0και 4 x 3 0.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Β. 0και 4 x 3 0. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ - ΟΡΙΟ - ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 1: ΕΝΝΟΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ. IΣΟΤΗΤΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ - ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΕ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ - ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ [Ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

6.1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

6.1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ 6. ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ 6.1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ Ονομάζουμε συνάρτηση από ένα σύνολο Α σε ένα σύνολο Β μια διαδικασία (κανόνα) f, με την οποία κάθε στοιχείο του συνόλου Α αντιστοιχίζεται σε ένα ακριβώς

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Μαθηματικό Υπόβαθρο

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Μαθηματικό Υπόβαθρο Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Μαθηματικό Υπόβαθρο Στην ενότητα αυτή θα μελετηθούν τα εξής επιμέρους θέματα: Σύνολα Συναρτήσεις και Σχέσεις Γραφήματα Λέξεις και Γλώσσες Αποδείξεις ΕΠΛ 211 Θεωρία

Διαβάστε περισσότερα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Θεωρούμε την ακολουθία (α ν ) των θετικών περιττών αριθμών: 1, 3, 5, 7, α) Να αιτιολογήσετε γιατί η (α ν ) είναι αριθμητική πρόοδος και να βρείτε τον εκατοστό

Διαβάστε περισσότερα

Φ(s(n)) = s (Φ(n)). (i) Φ(1) = a.

Φ(s(n)) = s (Φ(n)). (i) Φ(1) = a. 1. Τα θεμελιώδη αριθμητικά συστήματα Με τον όρο θεμελιώδη αριθμητικά συστήματα εννοούμε τα σύνολα N των φυσικών αριθμών, Z των ακεραίων, Q των ρητών και R των πραγματικών. Από αυτά, το σύνολο N είναι πρωτογενές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Επιμέλεια : Παλαιολόγου Παύλος Μαθηματικός Αγαπητοί μαθητές. αυτό το βιβλίο αποτελεί ένα βοήθημα στην ύλη της Άλγεβρας Α Λυκείου, που είναι ένα από

Διαβάστε περισσότερα

6 Συνεκτικοί τοπολογικοί χώροι

6 Συνεκτικοί τοπολογικοί χώροι 36 6 Συνεκτικοί τοπολογικοί χώροι Έστω R διάστημα και f : R συνεχής συνάρτηση τότε, όπως γνωρίζουμε από τον Απειροστικό Λογισμό, η f έχει την ιδιότητα της ενδιάμεσου τιμής. Η ιδιότητα αυτή δεν εξαρτάται

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Ενότητα 6: Πιθανότητες Στεφανίδης Γεώργιος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες,

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ

1.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ Αιτιοκρατικό πείραμα ονομάζουμε κάθε πείραμα για το οποίο, όταν ξέρουμε τις συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιείται, μπορούμε να προβλέψουμε με

Διαβάστε περισσότερα

Φίλη μαθήτρια, φίλε μαθητή,

Φίλη μαθήτρια, φίλε μαθητή, Φίλη μαθήτρια φίλε μαθητή Η εργασία αυτή έγινε με σκοπό να συμβάλει στην κατανόηση στην εμπέδωση και στην εμβάθυνση των μαθηματικών εννοιών που αναπτύσσονται στην Άλγεβρα της Β Λυκείου. Η ύλη είναι γραμμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ

ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ υ ν δ υ α σ τ ι κ ή Πειραιάς 2007 1 Μάθημα 3ο Διατάξεις και μεταθέσεις 2 ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ-ΜΕΤΑΘΕΣΕΙΣ- ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ 2.1 Διατάξεις και μεταθέσεις 2.2 Κυκλικές διατάξεις

Διαβάστε περισσότερα

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Φυσικής 541 24 Θεσσαλονίκη Καθηγητής Γεώργιος Θεοδώρου Tel.: +30 2310998051, Ιστοσελίδα: http://users.auth.gr/theodoru Περί της Ταξινόμησης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟ ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ Α - Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1. ΣΥΝΟΛΑ ΑΡΙΘΜΩΝ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟ ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ Α - Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1. ΣΥΝΟΛΑ ΑΡΙΘΜΩΝ 1. ΣΥΝΟΛΑ ΑΡΙΘΜΩΝ 1. Φυσικοί αριθμοί : Ν = {0,1,,3,4,...}. Ακέραιοι αριθμοί : Ζ = {...-4,-3,-,-1,0,1,,3,4,...} 3. Ρητοί αριθμοί : Q = { ì í, μ Ζ, ν Ζ* } Σημ. Το σύνολο Q των ρητών αριθμών ταυτίζεται με

Διαβάστε περισσότερα