O clítoris. e os seus segredos. María. María Victoria. Yolanda. M. Elísabeth. Lameiras Fernández. Carrera Fernández.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "O clítoris. e os seus segredos. María. María Victoria. Yolanda. M. Elísabeth. Lameiras Fernández. Carrera Fernández."

Transcript

1

2

3 ] O clítoris e os seus segredos María Lameiras Fernández María Victoria Carrera Fernández Yolanda Rodríguez Castro ILUSTRADO POR M. Elísabeth Rodríguez González

4 ] O clítoris e os seus segredos DIFUSORA DE LETRAS, ARTES E IDEAS SL, 2013 Rúa Bedoya 5, Ourense Tfno.: Dos textos María Lameiras Fernández María Victoria Carrera Fernández Yolanda Rodríguez Castro Das ilustracións Manuela Elísabeth Rodríguez González Revisión lingüística E tradución Área de Normalización Lingüística da Universidade de Vigo DEseño disigna edenia IMPRIME Rodi Artes Gráficas 1.ª edición, 500 exemplares OUTUBRO de 2013 ISBN: Dep. Legal: OU

5 A guía didáctica que aquí se presenta, O clíotoris e os seus segredos, foi a gañadora do I Premio de creación de materiais e recursos docentes con perspectiva de xénero da Universidade de Vigo «Antonia Ferrín Moreiras». A Unidadade de Igualdade desta universidade creou este premio co obxectivo de incentivar a elaboración deste tipo de ferramentas para a impartición da docencia e contribuír así á excelencia universitaria. A introdución da perspectiva de xénero é un indicador de calidade da docencia universitaria e a excelencia só se pode acadar cunha ensinanza onde a transmisión de valores igualitarios para a formación do alumnado e a súa capacitación profesional se aplique transversalmente. Esta convocatoria responde á acción «Apoiar a elaboración de guías docentes e de material que permita a inclusión da perspectiva de xénero nos obxectivos, contidos, estratexias, linguaxe etc» que se recolle no obxectivo operativo 2 do eixe 3 do I Plan de igualdade entre mulleres e homes da Universidade de Vigo ( ) aprobado en consello do goberno o 12 de novembro de Agradezo especialmente a Elena Vázquez Cendón, presidenta do xurado e a Encina Calvo Iglesias, Raquel Martínez Buján e Mercedes Oliveira Malvar, vogais, a súa participación como xurado deste Premio e a súa xenerosidade para compartir experiencias e coñecementos. Anabel González Penín Directora da Unidade de Igualdade Secretaria do xurado

6 ] Índice p. p. 9 5 p. 11 p.13 p. 21 p. 29 p. 35 p. 37 p. 39 p. 40 Prólogo Presentación Érase unha vez... Xuízo e tortura ao clítoris Descubrindo o clítoris e os seus segredos Onde estou e que órganos me rodean? As miñas partes. Así son eu Os praceres do clítoris O que máis me gusta O clítoris na consulta Cóidame moito O clítoris despídese O clítoris noutras linguas Para saber máis

7 A sexualidade é un campo epistemolóxico que a ciencia non tratou suficientemente e con recursos abondos. Semella que malia estar no campo da racionalidade persisten tabús culturais. A estes prexuízos engádese que o paradigma dominante no estudo da sexualidade sempre foi androcéntrico; é dicir, que o foco de atención recae na reprodución e nas necesidades e problemas masculinos. Todo isto ten como consecuencia a invisibilidade e a ausencia do que é especificamente feminino. Un exemplo significativo son as teorías freudianas sobre a envexa do pene, o orgasmo vaxinal como orgasmo adulto e o clitorídeo como orgasmo infantil. Houbo que esperar ata os anos setenta do pasado século para que Masters e Johnson defenderan a idea do clítoris como o órgano responsable do pracer feminino. O paradigma dominante levou a que o clítoris, o único órgano do corpo dos seres humanos destinado exclusivamente a proporcionar pracer, fora case invisible para a ciencia ata hai ben poucos anos. Pola contra, o pene, que cumpre tamén outras funcións, é obxecto de moitos máis estudos. Prólogo «O clítoris non é un botón, é un iceberg» Sophia Wallace, artista visual, proxecto Cliteracy Para superar esta situación, o primeiro que debemos asumir é que o clítoris é maior que a pequena glande externa que coñecemos. Hai estudos que din que un clítoris non erecto pode chegar a medir nove centímetros. Logo de ser considerado popularmente

8 O c l í t o r i s e o s s e u s s e g r e d o s como un simple botón agochado entre as pernas das mulleres, hoxe sabemos que é a clave do seu pracer. É unha mágoa pensar que, como consecuencia da carencia de estudos científicos e da súa divulgación, non lle chega información rigorosa á sociedade. Aparece por primeira vez na literatura científica a mediados do século xvi, pero os detalles da súa anatomía e funcións non se estudaron en profundidade ata hai ben poucos anos. En coherencia coa mirada androcéntrica preséntase o paradoxo de que, mentres o corpo feminino é a imaxe máis evocada como símbolo e metáfora da sexualidade na nosa cultura a través da publicidade, da arte e no imaxinario erótico, o clítoris permanece case oculto aos ollos do mundo e incluso aos das propias mulleres. A linguaxe é outra testemuña desta invisibilidade, pois nin sequera na vida cotiá topamos expresións que o mencionen. Deste modo foi sometido ao ostracismo durante séculos e aínda segue a ser ignorado, menosprezado e mesmo extirpado. Cóntanse por millóns as mulleres que nalgunhas culturas son sometidas á ablación do clítoris e semella que na nosa este se amputa no pensamento. Estamos ante un traballo valente porque se enfronta aos persistentes tabús e prexuízos culturais. A pesar de vivir no século xxi, na miña longa experiencia docente en educación sexual confirmo, ano tras ano, que o clítoris segue a ser invisible. As mozas non falan del e nin elas nin eles saben situalo correctamente cando lles propoño que o localicen nunha representación simple entre outros nomes, como labios maiores, labios menores, uretra, entrada da vaxina e ano. Tanta pornografía xenital para non saberen onde vai o 6

9 Prólogo clítoris! Este é un indicador da situación en que se encontra o papel sexual feminino como resultado de que o seu órgano do pracer siga permanecendo invisible. É moi difícil que un home acade o orgasmo sen a participación do seu pene. Custa imaxinalo. Mais tamén se supón que as mulleres poderían acadalo sen a estimulación do clítoris, reducindo o acto sexual ao coito. Hai unha expresión inglesa moi acaída que xoga coas palabras: «The hole is not the whole» (o burato non é o todo). O pracer é aínda unha materia pendente para moitas mulleres que non gozan do sexo, pero disto tampouco se fala. Coñecemos algunha escena no cine en que unha muller finxe un orgasmo. Tamén sabemos que na vida real hai auténticas «actrices» que o simulan. Todo 7 por asumir un papel subordinado na sexualidade hexemónica onde o importante son o pracer e as necesidades masculinas. Cómpre así visibilizar o clítoris, ese gran descoñecido; achegar información precisa e explícita sobre el e convertelo en obxecto de estudo: falar do clítoris, pensar no clítoris ou considerar o clítoris en termos equivalentes aos do pene. Trátase de coñecer os seus segredos e as súas posibilidades como fonte de gozo erótico. Porque falarmos do clítoris amosa unha preocupación que todo o mundo debería ter en consideración: que as mulleres sintan pracer. A vivencia da sexualidade, algo tan básico, marca unha clara diferenza entre mulleres e homes. As mulleres nunca acadarán a igualdade mentres o seu pracer non conte. Tendo en conta iso, facer un achegamento ao clítoris dende unha perspectiva lúdica para estudantes é unha aposta comprometida e necesaria. Tamén é fundamental amosar

10 a cara agradable da sexualidade e escapar do reiterado tratamento fóbico que adoita aparecer nas intervencións educativas cando se asocia sexualidade a perigo ou risco. Nestes casos céntrase a mensaxe educativa na anticoncepción e nas infeccións de transmisión sexual, ao mesmo tempo que convida o medo e a inseguridade e esquece falar do pracer, do enriquecemento persoal, do coñecemento e o gozo do corpo. Este cambio de perspectiva posibilitará incluso que a sexualidade como ámbito de estudo ocupe o lugar que lle corresponde, pois se non sementamos no alumnado a curiosidade sobre certos temas, estes quedan definidos como marxinais e faltos de interese para a ciencia. Por todas estas razóns, celebro a publicación deste material que estou segura de que vai axudar a vivir a sexualidade feminina dunha forma máis consciente e pracenteira. Mercedes Oliveira Malvar Doutora en Filosofía e catedrática no IES Alexandre Bóveda de Vigo

11 Presentación O obxectivo da presente guía didáctica, O clítoris e os seus segredos, é aproximar a mocidade, especialmente o alumnado da materia de Sexualidade e Saúde impartida no 4.º curso do Grao de Educación Social da Universidade de Vigo, e en xeral a todas aquelas persoas interesadas, ao coñecemento da sexualidade das mulleres, no marco dun modelo de educación sexual integrador que, ademais de superar as limitacións dun modelo de riscos, se orienta á promoción da sexualidade nas súas dimensións de identidade e pracer (Lameiras, Carrera e Rodríguez, 2013; Lameiras e Carrera, 2009). Deste modo, afondar no coñecemento da sexualidade das mulleres outórganos xa un espazo de visibilización que lexitima o dereito ao gozo da nosa dimensión sexual nunha sociedade patriarcal que tradicionalmente relegou as mulleres a «obxectos» da sexualidade masculina, ao equiparar a sexualidade da muller co coito falocéntrico orientado á reprodución e á satisfacción masculina. Así, neste espazo de reivindicación da sexualidade feminina, faise imprescindible visibilizar o único órgano que posúen as mulleres dedicado por enteiro ao seu pracer sexual: o clítoris. Nesta liña, esta guía presenta a historia deste órgano dende o século xvi, cando foi nomeado por primeira vez nun tratado médico, ata a actualidade; historia en que se pon

12 O c l í t o r i s e o s s e u s s e g r e d o s de manifesto o «xuízo» e a «tortura» a este órgano ao longo dos séculos ata o momento actual. Así mesmo, explícase a función do clítoris no corpo das mulleres, e exponse a súa estrutura e as partes que o compoñen, así como as prácticas sexuais para estimulalo. Tal e como se sinalou, o material que presentamos pode ser utilizado como recurso complementario na aula, do mesmo xeito que as autoras facemos na materia de Sexualidade e Saúde, así como guía formativa orientada a persoas de todas as idades, dende a adolescencia ata a vellez. Entre os obxectivos específicos deste material podemos destacar a necesidade de promover o coñecemento da sexualidade das mulleres e fomentar actitudes positivas cara a esta, visibilizar o clítoris como principal órgano de pracer, así como dar a coñecer e lexitimar o dereito das mulleres ao seu propio gozo e satisfacción sexual; e en definitiva, contribuír á construción da igualdade, ao tempo que se fomenta unha actitude reflexiva e crítica cara ao modelo de sexualidade patriarcal, coital e falocéntrico. Para conseguir estes obxectivos utilizamos unha metodoloxía construtivista e innovadora: é o clítoris, como protagonista desta guía, quen relata de viva voz a súa historia e experiencias, o que fai deste recurso unha guía especialmente atractiva e novidosa para facilitar unha aprendizaxe significativa. 10 klitoris (als) (bs) (cs) (sh)

13 Érase unha vez...]1

14 O c l í t o r i s e o s s e u s s e g r e d o s Ola! O meu nome é Clítoris. Hoxe por fin me decidín a contar a miña verdadeira historia, para aclarar, dunha vez por todas, algunhas cuestións descoñecidas sobre a miña existencia. A verdade é que non sei moi ben por onde empezar. Comezarei dicindo que a miña vida estivo sempre marcada polo silencio, a ocultación e a violencia. Xa dende a antigüidade foron moitas as persoas que intentaron ocultarme e acalar a miña voz, e sobre todo quixeron «agochar» a importante función que desempeño no corpo das mulleres e da que despois vos falarei. O meu nome provén da palabra grega «kleitoris», que significa «pequeno monte». Son o único órgano que posúen as mulleres dedicado por enteiro ao seu pracer sexual. Estou formado por miles de terminacións nerviosas e vasos sanguíneos, e desempeño a mesma función que o pene nos homes, aínda que, a diferenza deste, eu non participo no mecanismo reprodutivo nin urinario, é dicir, estou única e exclusivamente dedicado ao pracer sexual da muller. Ao longo desta guía revelarei os meus segredos máis íntimos para que poidas coñecer mellor as miñas experiencias de xuízo, tortura e mesmo morte; a miña función no corpo feminino e as partes de que estou formado; as prácticas que me excitan, que che producen un pracer sen límites; e as miñas visitas ao especialista. Todo iso axudarache a que descubras quen son, a que me valores, mimes e explores. 12 (ar) رظب

15 Xuízo e tortura ao clítoris ]2

16 O c l í t o r i s e o s s e u s s e g r e d o s Son moitas as persoas que se interesaron no meu estudo. Segundo estas investigacións parece que a primeira vez que fun nomeado nun tratado de medicina foi no século xvi, aínda que ninguén o sabe con total certeza. O profesor de cirurxía Mateo Relando Colombo, que traballou na Universidade de Padua (Italia), falou de min no seu libro De Re Anatomica que publicou no ano Mais foi o seu mentor, Andreas Besalius, estudoso dos órganos reprodutores femininos, quen alcanzou maior fama, de maneira que caeu no esquecemento o descubrimento de Colombo e, con este, eu tamén. Non obstante, dise sen moita precisión que a medicina coñecía a miña existencia dende o século ii d. C, ao ser nomeado e identificado polo médico Rufo de Éfeso. Será finalmente en 1844 cando o anatomista alemán George Covel non só me redescobre, senón que publica excelentes debuxos sobre min, que a principios do século xx serán incluídos nos máis representativos libros de anatomía, concretamente no destacado manual Gray s Anatomy. Non obstante, en 1865, nun momento en que o clítoris representaba a esencia de todo mal, mesmo a «marca do demo», 14 клитор (bg) (sr) (ru)

17 Xuízo e tortura ao clítoris Baker Brown, presidente da British Medical Society, destacou que a masturbación feminina era a orixe de enfermidades e desviacións, e que podía provocar cegueira, desequilibrio mental, histeria, epilepsia, demencia e incluso morte prematura, polo que se recomendaba extirpar o clítoris como principal método de prevención. Esta práctica, aínda que foi cuestionada por moitos dos seus colegas, derivou na mutilación de moitas mulleres ata a segunda década do pasado século xx. Misteriosamente, en 1948 desaparecen do Gray s Anatomy os datos e debuxos que foran incluídos sobre min un século antes. Anos máis tarde, na década dos anos sesenta, fun estudado polo famoso xinecólogo William Howell Masters e pola psicóloga Virxinia Eshelman Johnson, coñecidos como ভগ ঙ ক র (bn) 15 Masters e Johnson, que destacaron de novo a miña importante función dedicada por enteiro ao pracer sexual da muller. Non obstante, e a pesar dos grandes esforzos e redescubrimentos de coñecidos e reputados especialistas da época, hai tan só catro décadas, nos anos setenta, o meu nome non só era considerado ofensivo nos medios de comunicación, senón que se converteu nunha palabra tabú, especialmente nalgúns países. Actualmente, sigo estando invisibilizado: fálase pouco ou nada de min. Cando se imparte educación sexual na escola óbviase en boa medida a miña existencia, e exclúenme dos libros de texto, por non formar parte do sistema «reprodutor», o que é considerado como un acto de «ablación» ou «extirpación cognitiva» do clítoris. En definitiva, a historia da miña vida está marcada pola ocultación e o maltrato. Sempre relegado pola vaxina, órgano involucrado na reprodución, que tradicionalmente se equiparou ao pene no seu papel na sexualidade feminina, o que impediu deste

18 O c l í t o r i s e o s s e u s s e g r e d o s modo, que as mulleres puidesen gozar dunha parte do seu corpo tan importante para o seu pracer. Especial atención merecen certos costumes que exerceron sobre min e, en consecuencia, sobre a sexualidade feminina, que tiveron e seguen a ter un impacto moi negativo. Así, en determinadas culturas africanas, asiáticas e suramericanas realízanse unha serie de prácticas que se coñecen co nome de ablación (mutilación total ou parcial do clítoris e dos órganos sexuais externos femininos); prácticas ás que son sometidas as nenas a unha idade moi precoz, que se consideran parte dun ritual de iniciación á puberdade e se realizan co obxectivo de evitar que as adolescentes e mozas descubran o pracer sexual e o orgasmo. Garántese así a súa «virxindade» e «castidade» ata o matrimonio, e asegúrase a súa fidelidade durante este. A ablación do clítoris practícase actualmente en máis da metade do continente africano, en certos países asiáticos e puntualmente nalgúns países suramericanos, tales como Colombia e Perú. A Organización Mundial da Saúde estima que a mutilación feminina afecta a 140 millóns de nenas e mulleres no mundo, e considera que anualmente un total de 3 millóns de nenas 16 ellig (br)

19 Xuízo e tortura ao clítoris clitoris (fr) 17 corren o risco de sufrila. Recentemente, co obxectivo de sensibilizar sobre esta práctica que constitúe unha brutal violación dos dereitos humanos de nenas e mulleres, a OMS propuxo o día 6 de febreiro como o Día Internacional da Tolerancia Cero coa Mutilación Xenital Feminina. Así mesmo, estas prácticas teñen tamén lugar de forma illada en comunidades de emigrantes establecidas en países industrializados. En España, a realización destas prácticas foi constatada polo colectivo docente, alarmado polas queixas das nenas inmigrantes nas escolas, que eran ameazadas ou sometidas polas súas familias a este tipo de intervencións. Ademais, tamén o Defensor do Pobo foi alertado polos centros sanitarios. Co obxectivo de erradicar esta situación, o Goberno de España aprobou en xullo de 2005 unha lei orgánica que permite perseguir extraterritorialmente a ablación feminina e lles outorga aos xuíces e ás xuízas a capacidade de emprender accións legais contra esta agresión, aínda cando teña lugar fóra das fronteiras españolas. Neste sentido, recentemente en outubro de 2012, pronunciouse o Tribunal Supremo, que confirmou na

20 O c l í t o r i s e o s s e u s s e g r e d o s súa sentenza a condena por delitos de lesións e de mutilación xenital a un pai e unha nai subsaharianos residentes en España que lle practicaron a ablación do clítoris á súa filla cando a nena contaba con menos dun ano de idade. As dúas formas de mutilación xenital feminina que persisten aínda na actualidade son a ablación ou sunna e a infibulación ou circuncisión faraónica. Ambas as dúas realízanse habitualmente sen Ablación ou «sunna» anestesia e por medios caseiros e tradicionais. A primeira delas consiste na mutilación parcial ou total do clítoris. A segunda é aínda máis agresiva: prodúcelle unha forte dor á vítima e provoca situacións de extrema gravidade en que a vida da nena corre perigo, con resultado de morte en non poucas ocasións. Nesta segunda práctica elimínase totalmente o clítoris, xunto cos labios menores e maiores que, posteriormente, son cosidos e selados con arame, fibras vexetais ou sedela de pescar, de forma que se pecha totalmente a vaxina e se deixa un pequeno oco para mexar. Isto impide que a nena poida andar de forma normal e carréxalle na súa xuventude terribles dores cando mantén relacións sexuais. Non obstante, non debemos quedar coa idea de que nos países occidentais, supostamente desenvolvidos, esta práctica tan violenta, despreciable e aberrante só se produce de forma puntual e marxinal nas comunidades emigrantes. Esta idea estaría a ocultar unha realidade non menos intolerable: que a ablación do clítoris é a práctica médica máis esten- 18 κλειτορίς (el)

21 Xuízo e tortura ao clítoris Infibulación ou circuncisión faraónica clitoris (en) 19 dida cando unha nena nace cunha hipertrofia de clítoris, é dicir, cun clítoris «demasiado grande» segundo o criterio médico. Isto sucede nalgunhas persoas intersexuadas (as que nacen con características sexuais femininas e masculinas que non permiten encadralas inmediatamente como nenos ou nenas). Esta intervención, consistente en «recortar o clítoris» da menor co obxectivo de que non pareza un pene, denomínase en occidente clitoridectomía, termo máis politicamente correcto e socialmente máis aceptable que o de ablación. Isto permítelle á comunidade médica, a través das modernas técnicas cirúrxicas, desligarse das aberrantes prácticas das culturas non occidentais subdesenvolvidas. Non obstante, tales prácticas médicas non fan máis que avalar e reproducir as normas sociais sobre o sexo e o xénero, pois oriéntanse fundamentalmente a «forzar» os corpos «ambiguos» ás dúas caixas excluíntes lexitimadas pola sociedade occidental (home/muller). Por este motivo, Anne Fausto Sterling referiuse a estas inter-

22 O c l í t o r i s e o s s e u s s e g r e d o s vencións médicas como «calzador cirúrxico». Con todo, os resultados para as mulleres poden ser os mesmos que os producidos pola ablación: fortes dores e incapacidade de gozar do pracer sexual, feito que as converte en persoas ás que se lles mutilaron partes do corpo, de xeito que se compromete a súa capacidade de gozar do pracer sexual. E aínda máis importante, convérteas en persoas ás que se trata de impoñer unha identidade de xénero concreta, negando a súa liberdade e subxectividade individual para ser e posicionarse como suxeitos sexuados de dereitos. 20 snípur (is)

23 Descubrindo o clítoris e os seus segredos]

24 O c l í t o r i s e o s s e u s s e g r e d o s Onde estou e que órganos me rodean? Glande Corpo Meato uretral Labios Maiores Labios Menores Entrada vaxinal Antes de falar de min gustaríame presentarvos algúns dos diferentes órganos xenitais femininos que me rodean. Como sabedes, os xenitais da muller están localizados na parte baixa do ventre, formados por órganos externos e internos constituídos por unha gran cantidade de terminacións nerviosas e vasos capilares que se dilatan coa maior achega de circulación sanguínea, producida durante a excitación. Non obstante, xa dende a antigüidade, estes órganos femininos con elevado potencial erótico foron grandes descoñecidos, pois a vaxina acaparaba todas as atencións e asumía un papel preferente por ser o órgano sexual da muller estreitamente vinculado á maternidade e á reprodución. Deste modo, ao mesmo tempo que se ocultaron os principais órganos implicados no pracer feminino, negouse tamén a sexualidade feminina e converteuse a muller nun ser orientado á reprodución, non lexitimado para gozar do seu corpo. 22 clitoride (it)

25 Descubrindo o clítoris e os seus segredos Algunhas das zonas e órganos que me rodean son o monte de Venus, o meato uretral, o orificio vaxinal e os labios menores e maiores, que xunto comigo constitúen a vulva. A continuación falareivos brevemente deles. O monte de Venus, que pode considerarse como o acceso á zona xenital, constitúe o límite superior da área xenital feminina. Nel encóntranse numerosas terminacións nerviosas e vasos capilares que regan os xenitais. Está xeralmente cuberto dunha peluxe rizada e suave que vai dende o baixo ventre ata a comisura dos labios maiores, onde comeza a vulva. A vulva é o conxunto do que eu formo parte, xunto cos labios maiores, os labios menores, o orificio vaxinal e a fenda vulvar. Ao igual que o monte de Venus, a vulva encóntrase tamén 陰核 (ja) 23 cuberta de peluxe e ofrece un aspecto delicado e reservado pola súa aparencia e tonalidade, e por estar semioculta entre as coxas. O aspecto exterior da vulva é diferente segundo as distintas etapas de desenvolvemento da muller e é durante a adolescencia, o embarazo e o parto cando se producen os cambios máis destacados. Outra estrutura, dun centímetro aproximadamente e polo que se accede á uretra, é o meato urinario. Este órgano está composto tamén de nu-

26 O c l í t o r i s e o s s e u s s e g r e d o s merosas terminacións nerviosas e posúe unha gran sensibilidade á estimulación. De feito, moitas mulleres experimentan un gran pracer ao estimulalo. Internamente, a ambos os dous lados do orificio vaxinal, sitúanse as glándulas de Bartholin, que teñen forma de faba e miden un centímetro de diámetro. Cando a muller está excitada segregan un líquido claro e mucoso que serve como lubricante da vulva. Xunto a estas glándulas, destacan as glándulas de Skene e as glándulas uretrais e parauretrais, que son menos coñecidas e que algúns especialistas denominaron «próstata funcional das mulleres», xa que as identifican como responsables da controvertida exaculación feminina. Eu estou situado na zona superior da vulva, na parte anterior do orificio vaxinal, unido aos labios menores e recuberto parcialmente por estes, de forma que só é visible a miña glande. Teño entre 6000 e 8000 terminacións nerviosas que ante un lixeiro estímulo responden cunha erección e vehiculizan así o pracer sexual da muller. 24 As miñas partes. Así son eu Tradicionalmente diferéncianse en min dúas grandes partes: glande e corpo ou tronco. A glande constitúe un pequeno botón en que se acumulan, como acabo de sinalar, miles de terminacións nerviosas que vehiculizan o pracer sexual. Así, aínda que pareza imposible, teño case máis do dobre de terminacións nerviosas que o pene, o que me dota dunha gran capacidade para proporcionar pracer á muller, e son sen dúbida a parte máis sensible do corpo humano, que só as mulleres posúen. [1] landica (la)

27 Descubrindo o clítoris e os seus segredos Capuchón Talo Glande Meato uretral Corpo cavernoso Bulbos vestibulares Entrada vaxinal Raíces Poderiamos dicir que son un potente, prezado e insubstituíble «botón» dedicado por enteiro ao pracer feminino. Esta parte de min, que é a única visible do meu corpo, é unha zona moi sensible que adoita estar cuberta parcialmente polo capuchón ou prepucio, formado pola conxunción dos labios maiores e menores. Aínda

28 O c l í t o r i s e o s s e u s s e g r e d o s que é posible que cando a muller está excitada o tamaño da miña glande aumente tanto que asome entre as dobras dos labios menores. Por outra parte, o meu tronco, tamén coñecido como talo ou corpo, ten forma de cilindro e está formado por dúas estruturas ou corpos cavernosos que están unidos e que se prolongan ata o óso púbico. Esta parte pódese percibir se colocades os dedos por debaixo da glande e os movedes de dereita a esquerda; deste modo, a través do voso tacto sentiredes unha especie de cordón redondo e non moi recto que se move ao premelo, de maneira que a estimulación nesta zona resulta moi pracenteira. Cara ao remate, o meu corpo divídese en dous tramos, que se corresponden coas dúas estruturas que o conforman, coñecidas co nome de raíces. As miñas raíces son unhas longas e delgadas bandas de tecido eréctil que se estenden dende o talo ao longo dos dous ósos que forman a pube e que envolven a uretra e a vaxina, e se prolongan ata a zona situada entre o inicio da vaxina e o recto. Por outra parte, ao lado de cada unha das raíces áchase unha zona bulbosa de tecido eréctil, coñecida como bulbos do clítoris. Helen O Connell, xefa do departamento de uroloxía do Royal Melbourne Hospital (Australia), é a única persoa que estudou a miña anatomía grazas á medicina moderna, concretamente á resonancia magnética e á disección da vulva de mulleres falecidas, e comprobou que a anatomía dos meus bulbos foi presentada erroneamente nos diferentes manuais de anatomía existentes. Destacou que os meus bulbos son bastante máis grandes do que se pensaba e están altamente vascularizados, rodeando por ambos os dous lados a uretra e as paredes vaxinais, e sitúanse directamente baixo a súa mucosa, de modo que no seu interior son como unha esponxa que se enche de 26 kewü kutri (arn)

29 Descubrindo o clítoris e os seus segredos sangue durante a excitación, que pode chegar mesmo a triplicar o seu tamaño, ao igual que o fan os corpos cavernosos do pene. Desta forma, contrariamente ao que podería pensarse, o terzo máis externo da vaxina está constituído, en parte, polo tecido esponxoso dos meus bulbos, o que explica que esta sexa a súa parte máis sensible. Así, o que a maioría das persoas chaman clítoris non é máis que unha pequena parte de min: o glande. Non obstante, como acabades de descubrir, eu constitúo un órgano complexo, intricado de nervios e vasos sanguíneos, con grandes partes invisibles que se prolongan no interior do corpo feminino. Así, fórmase unha pirámide de tecido eréctil dedicado por enteiro ao pracer que alcanza unha lonxitude total de nove a dez centímetros e unha anchura clitoris (nl) 27 de seis, variable en función da muller e dos seus niveis hormonais. Con todo, hai que matizar que o meu tamaño non exerce nin condiciona en ningunha medida a sensibilidade ou a capacidade para obter pracer. Ademais, a diferenza do que moitos pensan, son eu, como acabo de demostrarvos, e non a vaxina, o homólogo do pene. De feito, ambos

30 O c l í t o r i s e o s s e u s s e g r e d o s os dous procedemos da mesma estrutura embrionaria e diferenciámonos unicamente en dous aspectos: a) a diferenza do pene, a uretra non pasa a través de min; e b) mentres que o pene está implicado no mecanismo reprodutivo eu «traballo» exclusivamente a favor do pracer feminino. Ademais, outra importante cuestión que se desprende destes datos sobre a miña anatomía é que non existen dous tipos de orgasmo, vaxinal e clitorídeo (maduro e infantil, como respectivamente lles chamou Freud, o pai da psicanálise). En cambio, só existe un único tipo de orgasmo, derivado da miña estimulación directa ou indirecta, ao estenderse as miñas terminacións nerviosas ata o interior da vaxina. Carla Lonzi, unha feminista italiana especialmente crítica co modelo proposto por Freud de orgasmo vaxinal maduro versus orgasmo clitoriano infantil, alzou a voz para defenderme e manifestar o seu rexeitamento máis feroz ao orgasmo vaxinal normalizado e imposto dende unha sociedade patriarcal que, nun acto de violencia cultural, extrapola o mecanismo do pracer masculino ao pracer feminino. Así, mentres nos homes o mecanismo do pracer se atopa estreitamente ligado ao mecanismo reprodutor, nas mulleres os mecanismos de pracer e de reprodución están comunicados, pero non son coincidentes. Desta forma, a imposición á muller dunha coincidencia que non pertence á súa fisioloxía constitúe un acto atroz de violencia cultural. Así, é a muller clitórica, seguindo a Carla Lonzi, aquela que verdadeiramente adquire unha autoconcienciación de si mesma e da súa feminidade, e demanda un tipo de sexualidade autónoma e non reprodutora, de xeito que me outorga o protagonismo que me corresponde. 28 clitòris (ca)

31 Os praceres do clítoris ]4

32 O c l í t o r i s e o s s e u s s e g r e d o s O que máis me gusta Aínda que todo o voso corpo ten capacidade eróxena, estimularme é o modo máis habitual que teñen as mulleres de obter pracer. Ademais, como acabo de comentar, a miña estimulación, individualmente ou en parella, ben sexa directa (a través de caricias ou masaxes) ou indirectamente (a través da penetración vaxinal ou outras prácticas), é sempre a responsable do pracer sexual e do orgasmo das mulleres. Cando unha muller se encontra excitada sexualmente, o sangue propágase polo meu tecido eréctil. O meu corpo ponse en erección e a miña glande e os bulbos aumentan moi considerablemente de tamaño. Prodúcese unha reacción en cadea, de modo que o tecido eréctil do interior dos labios menores e maiores tamén se dilata e endurece (ata poder triplicar o seu tamaño orixinal) e a vaxina ensánchase e dilátase. Os xenitais externos e a vaxina humedécense, grazas á acción das glándulas de Bartholin e das glándulas uretrais e parauretrais. Como consecuencia desta excitación, o sangue achégase ao cerebro substancias químicas que fan que aumente a sensación de benestar e o corazón latexa máis rápido. Cando a estimulación sexual é continua, os músculos do chan pélvico contráense rematando en contraccións involuntarias doutros grupos musculares e prodúcese un maior aumento do ritmo respiratorio, cardíaco e da presión sanguínea. Isto é o que se coñece como orgasmo, durante o cal miles de hormonas e substancias químicas do «pracer» son liberadas no torrente sanguíneo. Inmediatamente despois desta irresistible e efémera sensación, as mulleres, a diferenza dos homes, que teñen período refractario, poden continuar estimulándose e son capaces 30 łechtaczka (pl)

33 Os praceres do clítoris 31 clítoris (pt) de obter orgasmos múltiples. En calquera caso, as sensacións subxectivas que se experimentan poden variar moito en función das persoas, as experiencias ou os momentos vitais que atravesan, polo que non hai unha, senón infinitas formas de experimentar o orgasmo. E se hai múltiples e infinitas formas de experimentar o orgasmo, tamén hai moitas e moi diversas formas de estimulación para obter pracer. Así, para estimularme, ben indivi-

34 O c l í t o r i s e o s s e u s s e g r e d o s dualmente ben en parella, algunhas mulleres adoitan usar habitualmente a mesma técnica, mentres que a outras lles gusta variar e probar novos métodos. Algunhas prefiren facelo de forma suave e delicada, mentres que outras gozan estimulándome de forma máis intensa, aumentando gradualmente a intensidade a medida que se achega o orgasmo. De forma xeral, poden diferenciarse dúas formas de estimularme: directamente ou indirectamente. En relación á estimulación directa, exercer directamente presión sobre a miña glande pode resultar molesto, especialmente se non hai unha lubricación axeitada. No caso de que non haxa suficiente lubricación na zona pódese utilizar saliva, aceite ou lubricantes especiais. Neste sentido, é importante saber que se se utiliza un preservativo de látex non se poden empregar lubricantes a base de aceite, xa que o danarían, polo que é aconsellable o uso de lubricantes de base acuosa. Por outra parte, ademais da estimulación directa, tamén podo ser estimulado máis indirectamente. Algunhas formas de facelo son a través de fantasías, masaxes en diferentes partes do corpo con gran capacidade eróxena, masaxes en órganos próximos, apertando fortemente as coxas e os músculos do chan pélvico, ou durante o coito vaxinal. O cerebro é o grande órgano sexual por excelencia; fantasiar con situacións de contido erótico pode provocar unha grande excitación sexual na muller, incluso maior que calquera masaxe, fricción ou estimulación directa. Así mesmo, o corpo humano ten numerosas zonas eróxenas, especialmente os peitos, as nádegas, a caluga ou a cara interna das coxas; zonas que cando son estimuladas producen un gran pracer. Cada persoa ten as súas propias zonas 32 rakha k akara (qu)

35 Os praceres do clítoris 33 util (su)

36 O c l í t o r i s e o s s e u s s e g r e d o s eróxenas, posto que todo o corpo é susceptible de eroxenización: a pel é o maior órgano sexual do que dispoñedes. En calquera caso, a estimulación directa e indirecta non son excluíntes, senón que poden e deben combinarse. Ademais, cada muller debe coñecer e explorar o seu corpo, pois só así saberá que técnicas, intensidades ou posturas son as máis adecuadas para experimentar e gozar do seu pracer. 34 klitoris (tr)

37 O clítoris na consulta ]5 XINECOLOXÍA

38 O c l í t o r i s e o s s e u s s e g r e d o s Cóidame moito Como calquera outra parte do corpo os órganos sexuais, eu incluído, necesitamos ser coidados, consentidos e revisados. Así, aínda en ausencia de molestias ou síntomas evidentes de que algo marcha mal, as mulleres deberían revisarse aproximadamente cada ano. Ás veces, as mulleres poden sentir pequenas molestias que son normais e que non presentan maior importancia. Por exemplo, é frecuente a sequidade e irritación tanto na vulva coma dentro da vaxina. A sequidade é causada a miúdo por un exceso de lavados e de uso de xabón. Desta maneira, evitar o uso de xabóns, que poden danar o ph da zona, ou humedecer estas zonas con aceites apropiados, poderían restablecer o equilibrio rapidamente e aliviar estas molestias. Se isto non axuda, o máis recomendable é acudir ao teu centro de xinecoloxía habitual, xa que outras posibles causas poderían ser infeccións vaxinais, fungos ou infeccións de transmisión sexual que necesitan un diagnóstico e tratamento específico. Outras molestias comúns son as que se producen durante o coito vaxinal, cando a muller non está suficientemente excitada e lubricada. Para evitar estas molestias é necesaria unha estimulación óptima e ter en conta que os produtos lubricantes tamén poden axudarte. Se xorden outros problemas, non dubides en acudir ao teu xinecólogo/a ou sexólogo/a. 36 clítoris (ga) (es) (ca)

39 O clítoris despídese ]6

40 O c l í t o r i s e o s s e u s s e g r e d o s Chegou o momento da miña despedida. Pero non quero irme sen dicir que relatarvos a miña historia, aínda que sexa brevemente, constitúe xa unha práctica subversiva que espero que contribúa á miña dignificación e visibilización; visibilización que supón tamén, como non podería ser doutro xeito, dignificar e lexitimar a sexualidade das mulleres e, en definitiva, dar un paso máis cara á igualdade de xénero. Gustaríame tamén destacar, antes de marchar, a necesidade de levar a cabo unha educación sexual integradora para todas as persoas en que se me dea o protagonismo que merezo e, máis aló dos riscos derivados da práctica sexual, se traballe a dimensión identitaria e relacional da sexualidade, para que se converta, necesariamente, nunha ferramenta de loita pola igualdade e pola promoción da diversidade sexual. Unha educación sexual que permita non só denunciar o abuso que tradicionalmente sufriron as mulleres e as minorías sexuais, e visibilizar as súas realidades, senón que nun acto de «empoderamento» destes colectivos e da sociedade en xeral, lles permita transgredir o status quo construído sobre as ríxidas normas de xénero. Ata aquí chegou o meu relato. Espero que aprenderas moito sobre min e que as miñas palabras te conmovesen. Conto coa túa axuda para defenderme de todas as agresións das que aínda son obxecto e para axudarme a ocupar o lugar estelar que me corresponde na vida sexual de todas as mulleres. Non me esquezas 38 [kli.to.ris]

41 O clítoris noutras linguas]7 Ao longo desta publicación o concepto clítoris encóntrase presente en cada páxina resaltado en cor rosado nalgunas das linguas universais. Alemán: klitoris (als) Árabe: رظب (ar) Búlgaro: клитор (bg) Bengalí: ভগ ঙ ক র (bn) Bretón: ellig (br) Bosnio: klitoris (bs) Catalán: clítoris (ca) Checo: klitoris (cs) Francés: clitoris (fr) Grego: κλειτορίς (el) Inglés: clitoris (en) Islandés: snípur (is) Italiano: clitoride (it) Xaponés: 陰核 (ja) Latín: [1] landica (la) Mapuche: kewü kutri (arn) Neerlandés: clitoris (nl) Occitano: clitòris (ca) Serbio: клиторис (sr) Polaco: łechtaczka (pl) Portugués: clítoris (pt) Quechua: rakha k akara (qu) Ruso: клитор (ru) Serbocroata: klitoris (sh) Sudanés: util (su) Turco: klitoris (tr) Galego: clítoris (ga) Español: clítoris (es) Pronunciación: [kli.to.ris] Etimoloxía: κλειτορίς

42 Para saber máis]8 Libros Barragán, F. (1991). Educación sexual imposible: Aprender a ser felices? Investigación en la Escuela, 14, Carrera, M.V., Lameiras, M. e Rodríguez, Y (2012). Hacia una Educación Sexual que todavía es posible. Revista d Informació PsicolóGica, 103, 4-14 Fausto-Sterling, A. (2006). Cuerpos Sexuados. La política de género y la construcción de la sexualidad. Barcelona: Melusina (Versión orixinal, 2000). Hite, S. (1977). Informe Hite sobre la sexualidad femenina. New York: Dell Publishing. Hite, S. (2002). El Orgasmo Femenino. Barcelona: Ediciones B. Lameiras, M. e Carrera, M. V. (2009). Educación sexual: de la teoría a la práctica. Madrid: Pirámide. Lameiras, M., Carrera, M.V. e Rodríguez, Y. (2013). Sexualidad y salud: el estudio de la sexualidad humana desde una perspectiva de género. Vigo: Servicio Publicaciones de la Universidad de Vigo. Lonzi, C. (1981). Escupamos sobre Hegel: La mujer clitórica y la mujer vaginal. Barcelona: Anagrama (Versión orixinal, 1975). Masters, W. H. e Johnson, V. E. (1981). Respuesta sexual humana. Buenos Aires: Editorial Interamericana (Versión orixinal, 1966). O Connell, E., Sanjeevan, K. e Hutson, J. S. (2005). Anatomy of the Clítoris. The Journal of Urology, 174, Organización Mundial da Saúde (2012). Nota de prensa nº 241: Mutilación genital femenina. Recuperado de: who.int/mediacentre/factsheets/fs241/es/index.html. Wimpissinger, F., Stifler, K., Grin, W. e Stackl, W. (2007). The female prostate revisited: perineal ultrasound and biochemical studies of female ejaculate. Journal of Sexual Medicine, 4 (5), Documentais El clítoris: ese gran desconocido (Dominici, M., Francia/Gran Bretaña, 2003). Recuperado de: 20ese%20gran%20desconocido El orgasmo de ella (Favrou, S., Francia, 2006). Recuperado de: label/el%20orgasmo%20de%20ella Masturbación femenina (Golderg, N., Reino Unido, 2006). Recuperado de: com.es/search/label/masturbaci%c3%b3n%20femenina

Física P.A.U. VIBRACIÓNS E ONDAS 1 VIBRACIÓNS E ONDAS

Física P.A.U. VIBRACIÓNS E ONDAS 1 VIBRACIÓNS E ONDAS Física P.A.U. VIBRACIÓNS E ONDAS 1 VIBRACIÓNS E ONDAS PROBLEMAS M.H.S.. 1. Dun resorte elástico de constante k = 500 N m -1 colga unha masa puntual de 5 kg. Estando o conxunto en equilibrio, desprázase

Διαβάστε περισσότερα

preguntas arredor do ALZHEIMER

preguntas arredor do ALZHEIMER preguntas arredor do ALZHEIMER PRESENTACIÓN A enfermidade de Alzheimer produce unha grave deterioración na vida do individuo que leva con frecuencia a unha dependencia total e absoluta do enfermo coas

Διαβάστε περισσότερα

TRIGONOMETRIA. hipotenusa L 2. hipotenusa

TRIGONOMETRIA. hipotenusa L 2. hipotenusa TRIGONOMETRIA. Calcular las razones trigonométricas de 0º, º y 60º. Para calcular las razones trigonométricas de º, nos ayudamos de un triángulo rectángulo isósceles como el de la figura. cateto opuesto

Διαβάστε περισσότερα

Física e química 4º ESO. As forzas 01/12/09 Nome:

Física e química 4º ESO. As forzas 01/12/09 Nome: DEPARTAMENTO DE FÍSICA E QUÍMICA Problemas Física e química 4º ESO As forzas 01/12/09 Nome: [6 Ptos.] 1. Sobre un corpo actúan tres forzas: unha de intensidade 20 N cara o norte, outra de 40 N cara o nordeste

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1 ης ΣΕΛΙΔΑΣ KΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 24 ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΑ ΙΣΠΑΝΙΚΑ

ΑΡΧΗ 1 ης ΣΕΛΙΔΑΣ KΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 24 ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΑ ΙΣΠΑΝΙΚΑ ΑΡΧΗ 1 ης ΣΕΛΙΔΑΣ KΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 24 ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΑ ΙΣΠΑΝΙΚΑ Α. Να αποδώσετε στο τετράδιό σας στην ελληνική γλώσσα το παρακάτω κείμενο,

Διαβάστε περισσότερα

TEORÍA DE XEOMETRÍA. 1º ESO

TEORÍA DE XEOMETRÍA. 1º ESO TEORÍA DE XEOMETRÍA. 1º ESO 1. CORPOS XEOMÉTRICOS No noso entorno observamos continuamente obxectos de diversas formas: pelotas, botes, caixas, pirámides, etc. Todos estes obxectos son corpos xeométricos.

Διαβάστε περισσότερα

LUGARES XEOMÉTRICOS. CÓNICAS

LUGARES XEOMÉTRICOS. CÓNICAS LUGARES XEOMÉTRICOS. CÓNICAS Páxina REFLEXIONA E RESOLVE Cónicas abertas: parábolas e hipérboles Completa a seguinte táboa, na que a é o ángulo que forman as xeratrices co eixe, e, da cónica e b o ángulo

Διαβάστε περισσότερα

La experiencia de la Mesa contra el Racismo

La experiencia de la Mesa contra el Racismo La experiencia de la Mesa contra el Racismo Informe Di icultad para identi icarse como discriminado Subsistencia de mecanismos individuales para enfrentar el racismo Las propuestas de las organizaciones

Διαβάστε περισσότερα

IV FESTIVAL LEA. Concurso entre escuelas de aprendizaje del español

IV FESTIVAL LEA. Concurso entre escuelas de aprendizaje del español IV FESTIVAL LEA El IV Festival Iberoamericano Literatura En Atenas, organizado por la revista Cultural Sol Latino, el Instituto Cervantes de Atenas y la Fundación María Tsakos, dura este año dos semanas:

Διαβάστε περισσότερα

As Mareas INDICE. 1. Introducción 2. Forza das mareas 3. Por que temos dúas mareas ó día? 4. Predición de marea 5. Aviso para a navegación

As Mareas INDICE. 1. Introducción 2. Forza das mareas 3. Por que temos dúas mareas ó día? 4. Predición de marea 5. Aviso para a navegación As Mareas INDICE 1. Introducción 2. Forza das mareas 3. Por que temos dúas mareas ó día? 4. Predición de marea 5. Aviso para a navegación Introducción A marea é a variación do nivel da superficie libre

Διαβάστε περισσότερα

Eletromagnetismo. Johny Carvalho Silva Universidade Federal do Rio Grande Instituto de Matemática, Física e Estatística. ...:: Solução ::...

Eletromagnetismo. Johny Carvalho Silva Universidade Federal do Rio Grande Instituto de Matemática, Física e Estatística. ...:: Solução ::... Eletromagnetismo Johny Carvalho Silva Universidade Federal do Rio Grande Instituto de Matemática, Física e Estatística Lista -.1 - Mostrar que a seguinte medida é invariante d 3 p p 0 onde: p 0 p + m (1)

Διαβάστε περισσότερα

OS PRONOMES RELATIVO INTERROGATIVOS E INDEFINIDOS SINTAXE DA ORACIÓN DE RELATIVO. O INFINITIVO E A SÚA SINTAXE.

OS PRONOMES RELATIVO INTERROGATIVOS E INDEFINIDOS SINTAXE DA ORACIÓN DE RELATIVO. O INFINITIVO E A SÚA SINTAXE. EPAPU OURENSE GREGO 1º BACHARELATO CURSO 2008-09 1 GREGO 1º BACHARELATO 11º QUINCENA OS PRONOMES RELATIVO INTERROGATIVOS E INDEFINIDOS SINTAXE DA ORACIÓN DE RELATIVO. O INFINITIVO E A SÚA SINTAXE. 1º.-

Διαβάστε περισσότερα

FÍSICA. = 4π 10-7 (S.I.)).

FÍSICA. = 4π 10-7 (S.I.)). 22 FÍSICA Elixir e desenvolver un problema e/ou cuestión de cada un dos bloques. O bloque de prácticas só ten unha opción. Puntuación máxima: Problemas, 6 puntos (1 cada apartado). Cuestións, 4 puntos

Διαβάστε περισσότερα

Exercicios de Física 03b. Ondas

Exercicios de Física 03b. Ondas Exercicios de Física 03b. Ondas Problemas 1. Unha onda unidimensional propágase segundo a ecuación: y = 2 cos 2π (t/4 x/1,6) onde as distancias se miden en metros e o tempo en segundos. Determina: a) A

Διαβάστε περισσότερα

Uso e transformación da enerxía

Uso e transformación da enerxía Educación secundaria para persoas adultas Ámbito científico tecnolóxico Educación a distancia semipresencial Módulo 4 Unidade didáctica 5 Uso e transformación da enerxía Páxina 1 de 50 Índice 1. Introdución...3

Διαβάστε περισσότερα

Problemas y cuestiones de electromagnetismo

Problemas y cuestiones de electromagnetismo Problemas y cuestiones de electromagnetismo 1.- Dúas cargas eléctricas puntuais de 2 e -2 µc cada unha están situadas respectivamente en (2,0) e en (-2,0) (en metros). Calcule: a) campo eléctrico en (0,0)

Διαβάστε περισσότερα

13 Estrutura interna e composición da Terra

13 Estrutura interna e composición da Terra 13 composición da Terra EN PORTADA: Un mensaxeiro con diamantes En Kimberley (África do Sur) atópase unha das minas de diamantes máis importantes do planeta. En honor a esa cidade, déuselle o nome de kimberlita

Διαβάστε περισσότερα

Συνέλευση Κανονικών Ορθοδόξων Επισκόπων Λατινικής Αμερικής. Γενική Γραμματεία ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Συνέλευση Κανονικών Ορθοδόξων Επισκόπων Λατινικής Αμερικής. Γενική Γραμματεία ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Συνέλευση Κανονικών Ορθοδόξων Επισκόπων Λατινικής Αμερικής Γενική Γραμματεία ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη» Μτ 28, 19 Συνήλθεν άπó τής 20ης έως 23ης Ιανουαρίου άρξαμένου έτους, είς

Διαβάστε περισσότερα

PAU XUÑO 2010 FÍSICA

PAU XUÑO 2010 FÍSICA PAU XUÑO 1 Cóigo: 5 FÍSICA Puntuación máxima: Cuestións 4 puntos (1 caa cuestión, teórica ou practica) Problemas 6 puntos (1 caa apartao) Non se valorará a simple anotación un ítem como solución ás cuestións;

Διαβάστε περισσότερα

PAU SETEMBRO 2013 FÍSICA

PAU SETEMBRO 2013 FÍSICA PAU SETEMBRO 013 Código: 5 FÍSICA Puntuación máxima: Cuestións 4 puntos (1 cada cuestión, teórica ou práctica). Problemas 6 puntos (1 cada apartado). Non se valorará a simple anotación dun ítem como solución

Διαβάστε περισσότερα

PAAU (LOXSE) Setembro 2009

PAAU (LOXSE) Setembro 2009 PAAU (LOXSE) Setembro 2009 Código: 22 FÍSICA Elixir e desenvolver un problema e/ou cuestión de cada un dos bloques. O bloque de prácticas só ten unha opción. Puntuación máxima: Problemas 6 puntos ( cada

Διαβάστε περισσότερα

Panel lateral/de esquina de la Synergy. Synergy πλαϊνή σταθερή πλευρά τετράγωνης καμπίνας. Rohová/boční zástěna Synergy

Panel lateral/de esquina de la Synergy. Synergy πλαϊνή σταθερή πλευρά τετράγωνης καμπίνας. Rohová/boční zástěna Synergy Instrucciones de instalación Suministrar al usuario ADVERTENCIA! Este producto pesa más de 19 kg, puede necesitarse ayuda para levantarlo Lea con atención las instrucciones antes de empezar la instalación.

Διαβάστε περισσότερα

Puerta corredera de la Synergy Synergy Συρόμενη πόρτα Posuvné dveře Synergy Porta de correr da Synergy

Puerta corredera de la Synergy Synergy Συρόμενη πόρτα Posuvné dveře Synergy Porta de correr da Synergy Instrucciones de instalación Suministrar al usuario ADVERTENCIA! Este producto pesa más de 19 kg, puede necesitarse ayuda para levantarlo Lea con atención las instrucciones antes de empezar la instalación.

Διαβάστε περισσότερα

Radiotelescopios. Resumo: Contidos: Nivel: Segundo ciclo de ESO e Bacharelato

Radiotelescopios. Resumo: Contidos: Nivel: Segundo ciclo de ESO e Bacharelato Radiotelescopios Resumo: Nesta unidade introdúcense os alumnos no estudo dos radiotelescopios mediante a comparación destes cos telescopios ópticos, a explicación do seu funcionamento e a descrición das

Διαβάστε περισσότερα

PROXECTO LECTOR DO CENTRO

PROXECTO LECTOR DO CENTRO PROXECTO LECTOR DO CENTRO Colexio Casa de la Virgen Rodeira nº 12 36940 Cangas do Morrazo PONTEVEDRA Telf.: 986 39 23 13 Fax: 986 39 23 12 INDICE DE CONTIDOS: I. INTRODUCIÓN 5 II. UBICACIÓN E BREVE HISTORIA

Διαβάστε περισσότερα

bab.la Φράσεις: Προσωπική Αλληλογραφία Ευχές ελληνικά-πορτογαλικά

bab.la Φράσεις: Προσωπική Αλληλογραφία Ευχές ελληνικά-πορτογαλικά Ευχές : Γάμος Συγχαρητήρια. Σας ευχόμαστε όλη την ευτυχία του κόσμου. Desejando a vocês toda felicidade do mundo. νιόπαντρο ζευγάρι Θερμά συγχαρητήρια για τους δυο σας αυτήν την ημέρα του σας. Parabéns

Διαβάστε περισσότερα

S1301005 A REACCIÓN EN CADEA DA POLIMERASA (PCR) NA INDUSTRIA ALIMENTARIA EXTRACCIÓN DO ADN EXTRACCIÓN DO ADN CUANTIFICACIÓN. 260 280 260/280 ng/µl

S1301005 A REACCIÓN EN CADEA DA POLIMERASA (PCR) NA INDUSTRIA ALIMENTARIA EXTRACCIÓN DO ADN EXTRACCIÓN DO ADN CUANTIFICACIÓN. 260 280 260/280 ng/µl CUANTIFICACIÖN 26/VI/2013 S1301005 A REACCIÓN EN CADEA DA POLIMERASA (PCR) NA INDUSTRIA ALIMENTARIA - ESPECTROFOTÓMETRO: Cuantificación da concentración do ADN extraido. Medimos a absorbancia a dúas lonxitudes

Διαβάστε περισσότερα

TRAZADOS XEOMÉTRICOS FUNDAMENTAIS NO PLANO A 1. PUNTO E RECTA

TRAZADOS XEOMÉTRICOS FUNDAMENTAIS NO PLANO A 1. PUNTO E RECTA TRAZADOS XEOMÉTRICOS FUNDAMENTAIS NO PLANO 1. Punto e recta 2. Lugares xeométricos 3. Ángulos 4. Trazado de paralelas e perpendiculares con escuadro e cartabón 5. Operacións elementais 6. Trazado de ángulos

Διαβάστε περισσότερα

Proyecto Mini-Robot con PICAXE-08 MINI-ROBOT CON PICAXE

Proyecto Mini-Robot con PICAXE-08 MINI-ROBOT CON PICAXE MINI-ROBOT CON PICAXE O constante avance dos microcontroladores, cada vez máis pequenos, mais poderosos e sobre todo baratos, fan posible a mini-robótica e imos construir un mini-robot cun destes "cerebros"

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ.: συγκρότηση Επιτροπής για την επιλογή ελευθέρων βοηθηµάτων Ισπανικής γλώσσας

ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ.: συγκρότηση Επιτροπής για την επιλογή ελευθέρων βοηθηµάτων Ισπανικής γλώσσας ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ /ΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α Βαθµός Ασφαλείας: Να διατηρηθεί

Διαβάστε περισσότερα

90 LIBERTAS SEGUNDA ÉPOCA. Introducción: La necesidad de una Reforma Institucional

90 LIBERTAS SEGUNDA ÉPOCA. Introducción: La necesidad de una Reforma Institucional 1 3 - - Abstract - - - 90 LIBERTAS SEGUNDA ÉPOCA Introducción: La necesidad de una Reforma Institucional - - - - - - - - - UNA PROPUESTA DE REFORMA MONETARIA PARA ARGENTINA 91 1 políticas establecidas

Διαβάστε περισσότερα

Análisis de las Enneadas de Plotino. Gonzalo Hernández Sanjorge A Parte Rei 20

Análisis de las Enneadas de Plotino. Gonzalo Hernández Sanjorge A Parte Rei 20 Análisis de las Enneadas de Plotino, Tratado Cuarto de la Enneada Primera Acerca de la felicidad1 Gonzalo Hernández Sanjorge La felicidad vinculada al vivir bien: la sensación y la razón. Identificar qué

Διαβάστε περισσότερα

Nro. 01 Septiembre de 2011

Nro. 01 Septiembre de 2011 SOL Cultura La Tolita, de 400 ac. a 600 dc. En su representación se sintetiza toda la mitología ancestral del Ecuador. Trabajado en oro laminado y repujado. Museo Nacional Banco Central del Ecuador Dirección

Διαβάστε περισσότερα

PLAN GALEGO DE FINANCIAMENTO UNIVERSITARIO

PLAN GALEGO DE FINANCIAMENTO UNIVERSITARIO PLAN GALEGO DE FINANCIAMENTO UNIVERSITARIO 2016-2020 1 ÍNDICE I Antecedentes II Diagnose do Sistema Universitario de Galicia III Balance do Plan de Financiamento do Sistema Universitario de Galicia 2011-2015

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΑ ΚΕΝΤΡΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΑ ΚΕΝΤΡΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΑ ΚΕΝΤΡΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΟΣ ΑΞΟΝΑΣ: ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Ισπανικά για τον τουρισμό(α1-α2) Συγγραφέας: Δημήτρης Ε. Φιλιππής

Διαβάστε περισσότερα

Tema de aoristo. Morfología y semántica

Tema de aoristo. Morfología y semántica Tema de aoristo Morfología y semántica El verbo politemático Cada verbo griego tiene 4 temas principales. La diferencia semántica entre ellos es el aspecto, no el tiempo. Semántica de los temas verbales

Διαβάστε περισσότερα

REPÚBLICA DE ANGOLA EMBAIXADA DA REPÚBLICA DE ANGOLA NA GRÉCIA DIPLOMÁTICO OFICIAL ORDINÁRIO ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΣΗΜΗ ΚΑΝΟΝΙΚΗ

REPÚBLICA DE ANGOLA EMBAIXADA DA REPÚBLICA DE ANGOLA NA GRÉCIA DIPLOMÁTICO OFICIAL ORDINÁRIO ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΣΗΜΗ ΚΑΝΟΝΙΚΗ REPÚBLICA DE ANGOLA EMBAIXADA DA REPÚBLICA DE ANGOLA NA GRÉCIA PEDIDO DE VISTO ΑΙΤΗΣΗ ΓΙΑ ΒΙΖΑ FOTO ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ DIPLOMÁTICO OFICIAL ORDINÁRIO ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΣΗΜΗ ΚΑΝΟΝΙΚΗ TRÂNSITO TRABALHO F. RESIDÊNCIA

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΡΧΗ ΣΕΛΙ ΑΣ 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Πέμπτη, 15 Σεπτεμβρίου 2011

Διαβάστε περισσότερα

OCIO E TEMPO LIBRE.12

OCIO E TEMPO LIBRE.12 ÍNDICE CICLOS DE FORMACIÓN PROFESIONAL.4 CERTIFICADOS DE PROFESIONALIDADE..8 OPOSICIÓNS.11 OCIO E TEMPO LIBRE.12 CURSOS POR ÁREAS 14 CENTROS DE TRABALLO 17 3 FORMACIÓN PROFESIONAL CICLOS DE FP FESAN SANTIAGO

Διαβάστε περισσότερα

ONDAS. segundo a dirección de vibración. lonxitudinais. transversais

ONDAS. segundo a dirección de vibración. lonxitudinais. transversais PROGRAMACIÓN DE AULA MAPA DE CONTIDOS propagan enerxía, pero non materia clasifícanse ONDAS exemplos PROGRAMACIÓN DE AULA E magnitudes características segundo o medio de propagación segundo a dirección

Διαβάστε περισσότερα

UNIDADE 2. ACTIVIDADES DE AUTOAVALIACIÓN.

UNIDADE 2. ACTIVIDADES DE AUTOAVALIACIÓN. j UNIDADE 2. ACTIVIDADES DE AUTOAVALIACIÓN. Pra'xi" 1: 1. Busca no dicionario os seguintes artigos e explica que queren dicir as abreviaturas e as formas de presentación: ἡµετέρος, α, ον ἀµπλακίσκω δύσφορος

Διαβάστε περισσότερα

MANUAL DE PROCEDIMENTO DA CONSELLERIA DE FACENDA PARA A REMISIÓN DA DOCUMENTACIÓN DE SINISTROS PÓLIZA DE RESPONSABILIDADE CIVIL/PATRIMONIAL SANITARIA

MANUAL DE PROCEDIMENTO DA CONSELLERIA DE FACENDA PARA A REMISIÓN DA DOCUMENTACIÓN DE SINISTROS PÓLIZA DE RESPONSABILIDADE CIVIL/PATRIMONIAL SANITARIA MANUAL DE PROCEDIMENTO DA CONSELLERIA DE FACENDA PARA A REMISIÓN DA DOCUMENTACIÓN DE SINISTROS PÓLIZA DE RESPONSABILIDADE CIVIL/PATRIMONIAL SANITARIA 1 O Decreto 307/2009, do 28 de maio, polo que se establece

Διαβάστε περισσότερα

ἈΝΑΓΙΓΝΩΣΚΕ! Tempos segundos

ἈΝΑΓΙΓΝΩΣΚΕ! Tempos segundos 1 Tempos segundos, verbos depoñentes e verbos en -μι. Subordinación (sustantivas, temporais e finais). Formas nominais do verbo (I): o infinitivo 2 A literatura grega (I): Épica e Lírica ἈΝΑΓΙΓΝΩΣΚΕ! Tempos

Διαβάστε περισσότερα

RADIACTIVIDADE. PROBLEMAS

RADIACTIVIDADE. PROBLEMAS RADIACTIVIDADE. PROBLEMAS 1. Un detector de radiactividade mide unha velocidade de desintegración de 15 núcleos/minuto. Sabemos que o tempo de semidesintegración é de 0 min. Calcula: a) A constante de

Διαβάστε περισσότερα

Dentes e moas na fraseoloxía galega

Dentes e moas na fraseoloxía galega Dentes e moas na fraseoloxía galega Xesús Ferro Ruibal Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades Análise do corpus de fraseoloxismos somáticos galegos referidos a dentes e moas. A dentamia

Διαβάστε περισσότερα

Ámbito científico tecnolóxico. Reprodución e relación

Ámbito científico tecnolóxico. Reprodución e relación Educación secundaria para persoas adultas Ámbito científico tecnolóxico Módulo 2 Unidade didáctica 7 Reprodución e relación Páxina 1 de 42 Índice 1. Programación da unidade...3 1.1 Encadramento da unidade

Διαβάστε περισσότερα

bab.la Φράσεις: Προσωπική Αλληλογραφία Ευχές ελληνικά-ισπανικά

bab.la Φράσεις: Προσωπική Αλληλογραφία Ευχές ελληνικά-ισπανικά Ευχές : Γάμος Συγχαρητήρια. Σας ευχόμαστε όλη την ευτυχία του κόσμου. Felicitaciones. Les deseamos a ambos toda la felicidad del mundo. νιόπαντρο ζευγάρι Θερμά συγχαρητήρια για τους δυο σας αυτήν την ημέρα

Διαβάστε περισσότερα

FÍSICA. = 9, kg) = -1, C; m e

FÍSICA. = 9, kg) = -1, C; m e 22 FÍSICA Elixir e desenvolver un problema e/ou cuestión de cada un dos bloques. O bloque de prácticas só ten unha opción. Puntuación máxima: Problemas 6 puntos (1 cada apartado). Cuestións 4 puntos (1

Διαβάστε περισσότερα

Ισπανικά Κίνητρα για φοιτητές Επιστημών.

Ισπανικά Κίνητρα για φοιτητές Επιστημών. Ισπανικά Κίνητρα για φοιτητές Επιστημών. Antonio Torres Jesús Gil. Colegio de Santo Tomás Villanueva, CECE. Γρανάδα ajtorresgil@agustinosgranada.es Αφηρημένο Σε αυτή την εργασία, πρόκειται να προβεί σε

Διαβάστε περισσότερα

Black and White, an innovation in wooden flooring.

Black and White, an innovation in wooden flooring. a m s t e r d a m v i e n n a l o n d o n p a r i s m o s c o w d u b l i n m i l a n c o p e n h a g e n g e n e v a a t h e n s b a r c e l o n a r e y k j a v i c k i e v GB PT ES IT GR Black and White,

Διαβάστε περισσότερα

EXERCICIOS DE SELECTIVIDADE DE FÍSICA CURSO

EXERCICIOS DE SELECTIVIDADE DE FÍSICA CURSO Física Exercicios de Selectividade Páxina 1 / 8 EXERCICIOS DE SELECTIVIDADE DE FÍSICA CURSO 15-16 http://ciug.cesga.es/exames.php TEMA 1. GRAVITACIÓN. 1) CUESTIÓN.- Un satélite artificial de masa m que

Διαβάστε περισσότερα

TEMA 6.- BIOMOLÉCULAS ORGÁNICAS IV: ÁCIDOS NUCLEICOS

TEMA 6.- BIOMOLÉCULAS ORGÁNICAS IV: ÁCIDOS NUCLEICOS TEMA 6.- BIMLÉCULAS RGÁNICAS IV: ÁCIDS NUCLEICS A.- Características generales de los Ácidos Nucleicos B.- Nucleótidos y derivados nucleotídicos El esqueleto covalente de los ácidos nucleicos: el enlace

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ REPÚBLICA HELÉNICA MINISTERIO DE FINANZAS

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ REPÚBLICA HELÉNICA MINISTERIO DE FINANZAS ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ HELLENIC REPUBLIC MINISTRY OF FINANCE REPÚBLICA HELÉNICA MINISTERIO DE FINANZAS 1ο αντίγραφο για την Ελληνική Φορολογική Αρχή 1 st copy for the Hellenic Tax Authority

Διαβάστε περισσότερα

A LUZ. ÓPTICA XEOMÉTRICA

A LUZ. ÓPTICA XEOMÉTRICA A LUZ. ÓPTICA XEOMÉTRICA PROBLEMAS. Un espello esférico ten 0,80 m de radio. a) Se o espello é cóncavo, calcular a qué distancia hai que colocar un obxecto para obter unha imaxe real dúas veces maior que

Διαβάστε περισσότερα

Escenas de episodios anteriores

Escenas de episodios anteriores Clase 09/10/2013 Tomado y editado de los apuntes de Pedro Sánchez Terraf Escenas de episodios anteriores objetivo: estudiar formalmente el concepto de demostración matemática. caso de estudio: lenguaje

Διαβάστε περισσότερα

Ταξίδι Γενικά. Γενικά - Τα απαραίτητα. Γενικά - Συνομιλία. Παράκληση για βοήθεια. Ερώτηση σε πρόσωπο αν μιλά αγγλικά

Ταξίδι Γενικά. Γενικά - Τα απαραίτητα. Γενικά - Συνομιλία. Παράκληση για βοήθεια. Ερώτηση σε πρόσωπο αν μιλά αγγλικά - Τα απαραίτητα Você pode me ajudar, por favor? Παράκληση για βοήθεια Você fala inglês? Ερώτηση σε πρόσωπο αν μιλά αγγλικά Você fala _[idioma]_? Ερώτηση σε πρόσωπο αν μιλά ορισμένη γλώσσα Eu não falo_[idioma]_.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΣΗΦΙΝΑ ΜΑΥΡΟΥ. Ευριπίδου 6, Β. Πόλος Καϊμακλί, 1025 Λευκωσία E-mail: josefina.mavrou@gmail.com Τηλ.: 99309962

ΙΩΣΗΦΙΝΑ ΜΑΥΡΟΥ. Ευριπίδου 6, Β. Πόλος Καϊμακλί, 1025 Λευκωσία E-mail: josefina.mavrou@gmail.com Τηλ.: 99309962 ΙΩΣΗΦΙΝΑ ΜΑΥΡΟΥ Ευριπίδου 6, Β. Πόλος Καϊμακλί, 1025 Λευκωσία E-mail: josefina.mavrou@gmail.com Τηλ.: 99309962 ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Διδακτορικός Τίτλος (PhD). Παιδαγωγικό Τμήμα, Τομέας Κοινωνικής Εκπαίδευσης. Φεβρουάριος

Διαβάστε περισσότερα

La información local y comunitaria: Servicios, desarrollo y posibilidades de trabajo en red

La información local y comunitaria: Servicios, desarrollo y posibilidades de trabajo en red La información local y comunitaria: Servicios, desarrollo y posibilidades de trabajo en red ESPARTA 3 de Junio de 2005 María Ramona Domínguez Sanjurjo Biblioteca Pública del Estado Casa de las Conchas

Διαβάστε περισσότερα

VERBOS II: A idéia de tempo, em grego, refere-se à qualidade da ação e não propriamente ao tempo,

VERBOS II: A idéia de tempo, em grego, refere-se à qualidade da ação e não propriamente ao tempo, 43 VERBOS II: A idéia de tempo, em grego, refere-se à qualidade da ação e não propriamente ao tempo, como em português. No presente, por exemplo, temos uma ação durativa ou linear. É uma ação em progresso,

Διαβάστε περισσότερα

KΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΑ ΙΣΠΑΝΙΚΑ

KΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΑ ΙΣΠΑΝΙΚΑ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ KΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΑ ΙΣΠΑΝΙΚΑ Α. Να αποδώσετε στο τετράδιό σας στην ελληνική γλώσσα το παρακάτω κείμενο, προσδίδοντάς

Διαβάστε περισσότερα

1 3ª declinación: sustantivos e adxectivos 2 Historia de Grecia: Época Clásica

1 3ª declinación: sustantivos e adxectivos 2 Historia de Grecia: Época Clásica 1 3ª declinación: sustantivos e adxectivos 2 Historia de Grecia: Época Clásica ΒΛΕΠΕ! Entraremos na segunda parte da Historia de grecia (a Época Clásica) a través dunha nova presentación: 1. Ἱστορία τῆς

Διαβάστε περισσότερα

FORMULARIO DE ELASTICIDAD

FORMULARIO DE ELASTICIDAD U. D. Resistencia de Mateiales, Elasticidad Plasticidad Depatamento de Mecánica de Medios Continuos Teoía de Estuctuas E.T.S. Ingenieos de Caminos, Canales Puetos Univesidad Politécnica de Madid FORMULARIO

Διαβάστε περισσότερα

GB PT ES IT GR. La linea Lifestyle sono pavimenti in legno che presentano la giusta bilancia del pavimento e dell arredamento moderno.

GB PT ES IT GR. La linea Lifestyle sono pavimenti in legno che presentano la giusta bilancia del pavimento e dell arredamento moderno. a m s t e r d a m v i e n n a l o n d o n p a r i s m o s c o w d u b l i n m i l a n c o p e n h a g e n g e n e v a a t h e n s b a r c e l o n a r e y k j a v i c k i e v GB PT ES IT GR Lifestyle is

Διαβάστε περισσότερα

PAU Xuño 2015 MATEMÁTICAS APLICADAS ÁS CIENCIAS SOCIAIS II

PAU Xuño 2015 MATEMÁTICAS APLICADAS ÁS CIENCIAS SOCIAIS II PAU Xuño 015 Código: 36 MATEMÁTICAS APLICADAS ÁS CIENCIAS SOCIAIS II (O alumno/a debe responder só aos exercicios dunha das opcións. Puntuación máxima dos exercicios de cada opción: exercicio 1 = 3 puntos,

Διαβάστε περισσότερα

PAU XUÑO 2014 FÍSICA

PAU XUÑO 2014 FÍSICA PAU XUÑO 2014 Código: 25 FÍSICA Puntuación máxima: Cuestións 4 puntos (1 cada cuestión, teórica ou práctica), problemas 6 puntos (1 cada apartado) Non se valorará a simple anotación dun ítem como solución

Διαβάστε περισσότερα

Ονομαστική Γενική Αιτιατική Κλητική Αρσ. γλ υκοί γλ υκών γλ υκούς γλ υκοί Θηλ. γλ υκές γλ υκών γλ υκές γλ υκές Ουδ. γλ υκά γλ υκών γλ υκά γλ υκά

Ονομαστική Γενική Αιτιατική Κλητική Αρσ. γλ υκοί γλ υκών γλ υκούς γλ υκοί Θηλ. γλ υκές γλ υκών γλ υκές γλ υκές Ουδ. γλ υκά γλ υκών γλ υκά γλ υκά Επίθετα και Μετοχές Nic o las Pe lic ioni de OLI V EI RA 1 Apresentação Modelo de declinação de adjetivos e particípios (επίθετα και μετοχές, em grego) apresentado pela universidade Thessaloniki. Só é

Διαβάστε περισσότερα

PAU MATEMÁTICAS II APLICADAS ÁS CCSS

PAU MATEMÁTICAS II APLICADAS ÁS CCSS PAU 2011-2012 MATEMÁTICAS II APLICADAS ÁS CCSS Circular informativa curso 2011-2012 Como directora do Grupo de Traballo de Matemáticas Aplicadas ás Ciencias Sociais e no nome de todo o grupo, póñome en

Διαβάστε περισσότερα

PAU XUÑO 2015 FÍSICA

PAU XUÑO 2015 FÍSICA PAU XUÑO 2015 Código: 25 FÍSICA Puntuación máxima: Cuestións 4 puntos (1 cada cuestión, teórica ou práctica) Problemas 6 puntos (1 cada apartado) Non se valorará a simple anotación dun ítem como solución

Διαβάστε περισσότερα

Curso A MATERIA VIVA. Tema 1. Bioloxía 2º Bacharelato

Curso A MATERIA VIVA. Tema 1. Bioloxía 2º Bacharelato Curso 2014 2015 A MATERA VVA Bioloxía 2º Bacharelato Temario CUGA Clasificación dos compoñentes químicos. Tipos de enlaces químicos presentes na materia viva: covalente, iónico, pontes de hidróxeno, forzas

Διαβάστε περισσότερα

Introdución á linguaxe literaria

Introdución á linguaxe literaria Educación secundaria para persoas adultas Ámbito da comunicación Educación a distancia semipresencial Módulo 2 Unidade didáctica 7 Introdución á linguaxe literaria Páxina 1 de 53 Índice 1. Introdución...4

Διαβάστε περισσότερα

ENLACE QUÍMICO 1. CONCEPTO DE ENLACE EN RELACIÓN COA ESTABILIDADE ENERXÉTICA DOS ÁTOMOS ENLAZADOS.

ENLACE QUÍMICO 1. CONCEPTO DE ENLACE EN RELACIÓN COA ESTABILIDADE ENERXÉTICA DOS ÁTOMOS ENLAZADOS. ENLACE QUÍMICO 1. Concepto de enlace en relación coa estabilidade enerxética dos átomos enlazados. 2. Enlace iónico. Propiedades das substancias iónicas. Concepto de enerxía de rede. Ciclo de orn-haber.

Διαβάστε περισσότερα

KIT DE DRENAJE DE CONDENSADOS

KIT DE DRENAJE DE CONDENSADOS KIT DE DRENAJE DE CONDENSADOS Estas instrucciones forman parte integrante del manual que acompaña el aparato en el cual está instalado este Kit. Este manual se refiere a ADVERTENCIAS GENERALES y REGLAS

Διαβάστε περισσότερα

PALABRA SEMAS DIFERENZA DE SIGNIFICADO

PALABRA SEMAS DIFERENZA DE SIGNIFICADO UNIDADE 6: SEMÁNTICA A semántica é a disciplina lingüística que se ocupa do estudo do significado dos signos e das relacións que estes manteñen entre si a través do seu significado. O significado de cada

Διαβάστε περισσότερα

Γενικός ρυθμός μεταβολής οικονομικά ενεργού πληθυσμού χρονών - σύνολο

Γενικός ρυθμός μεταβολής οικονομικά ενεργού πληθυσμού χρονών - σύνολο 15-64 χρονών - σύνολο Περιγραφή δείκτη και πηγή πληροφοριών Ο γενικός ρυθμός μεταβολής οικονομικά ενεργού πληθυσμού 15-64 χρονών υπολογίζεται με τη διαίρεση της ετήσιας αύξησης του οικονομικά ενεργού πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΡΧΗ ΣΕΛΙ ΑΣ 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Πέμπτη, 16 Ιουνίου 2011 ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το άτομο του Υδρογόνου

Το άτομο του Υδρογόνου Το άτομο του Υδρογόνου Δυναμικό Coulomb Εξίσωση Schrödinger h e (, r, ) (, r, ) E (, r, ) m ψ θφ r ψ θφ = ψ θφ Συνθήκες ψ(, r θφ, ) = πεπερασμένη ψ( r ) = 0 ψ(, r θφ, ) =ψ(, r θφ+, ) π Επιτρεπτές ενέργειες

Διαβάστε περισσότερα

LESET Let ssaveenergytogether (Ας Εξοικονομήσουμε Μαζί Ενέργεια) (GR)

LESET Let ssaveenergytogether (Ας Εξοικονομήσουμε Μαζί Ενέργεια) (GR) LESET Let ssaveenergytogether (Ας Εξοικονομήσουμε Μαζί Ενέργεια) (GR) Información general Resumen Το LESET έργο ήταν πολύ επιτυχημένο. Οι συμμετέχοντες, μαθητές μεταξύ 15 και 16 ετών, από 5 διαφορετικές

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα της Έκθεσης για την Ελλάδα

Συμπεράσματα της Έκθεσης για την Ελλάδα Συμπεράσματα της Έκθεσης για την Ελλάδα Conclusiones del Informe sobre Grecia Πρόγραμμα INVOLVE (DG EMPLOYMENT-VS/2015/0379). Το σχέδιο αυτό χρηματοδοτείται με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Διαβάστε περισσότερα

Sarò signor io sol. α α. œ œ. œ œ œ œ µ œ œ. > Bass 2. Domenico Micheli. Canzon, ottava stanza. Soprano 1. Soprano 2. Alto 1

Sarò signor io sol. α α. œ œ. œ œ œ œ µ œ œ. > Bass 2. Domenico Micheli. Canzon, ottava stanza. Soprano 1. Soprano 2. Alto 1 Sarò signor io sol Canzon, ottava stanza Domenico Micheli Soprano Soprano 2 Alto Alto 2 Α Α Sa rò si gnor io sol del mio pen sie io sol Sa rò si gnor io sol del mio pen sie io µ Tenor Α Tenor 2 Α Sa rò

Διαβάστε περισσότερα

MARKSCHEME BARÈME DE NOTATION ESQUEMA DE CALIFICACIÓN

MARKSCHEME BARÈME DE NOTATION ESQUEMA DE CALIFICACIÓN IB DIPLOMA PROGRAMME PROGRAMME DU DIPLÔME DU BI PROGRAMA DEL DIPLOMA DEL BI M06/2/ABMGR/SP1/GRE/TZ0/XX/M MARKSCHEME BARÈME DE NOTATION ESQUEMA DE CALIFICACIÓN May / mai / mayo 2006 MODERN GREEK / GREC

Διαβάστε περισσότερα

KΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΕΤΑΡΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2009 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΑ ΙΣΠΑΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ ΤΡΕΙΣ (3)

KΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΕΤΑΡΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2009 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΑ ΙΣΠΑΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ ΤΡΕΙΣ (3) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ KΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΕΤΑΡΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2009 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΑ ΙΣΠΑΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ ΤΡΕΙΣ (3) Α. Να αποδώσετε στο τετράδιό σας στην ελληνική γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

MANUFACTURA Y USO DE INSTRUMENTOS EN HUESO EN SITIOS PREHISTÓRICOS DEL ESTE DE URUGUAY

MANUFACTURA Y USO DE INSTRUMENTOS EN HUESO EN SITIOS PREHISTÓRICOS DEL ESTE DE URUGUAY MANUFACTURA Y USO DE INSTRUMENTOS EN HUESO EN SITIOS PREHISTÓRICOS DEL ESTE DE URUGUAY MANUFACTURE AND BONE TOOLS WEAR IN PREHISTORIC SITES OF EASTERN URUGUAY Ignacio CLEMENTE CONTE (*), Federica MORENO

Διαβάστε περισσότερα

A proba constará de 20 cuestións tipo test. As cuestións tipo test teñen tres posibles respostas, das que soamente unha é correcta.

A proba constará de 20 cuestións tipo test. As cuestións tipo test teñen tres posibles respostas, das que soamente unha é correcta. Páxina 1 de 9 1. Formato da proba Formato A proba constará de 20 cuestións tipo test. As cuestións tipo test teñen tres posibles respostas, das que soamente unha é correcta. Puntuación Puntuación: 0.50

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΣΟΠΟΝΙΑΣ. ασοπονία και αγορά προϊόντων ξύλου

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΣΟΠΟΝΙΑΣ. ασοπονία και αγορά προϊόντων ξύλου LOGO ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΣΟΠΟΝΙΑΣ ασοπονία και αγορά προϊόντων ξύλου ρ. ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Λάρισας E-mail: papad@teilar.gr

Διαβάστε περισσότερα

Μερίδιο εργοδοτουμένων με μερική ή / και προσωρινή απασχόληση στον εργοδοτούμενο πληθυσμό 15+ χρονών - σύνολο

Μερίδιο εργοδοτουμένων με μερική ή / και προσωρινή απασχόληση στον εργοδοτούμενο πληθυσμό 15+ χρονών - σύνολο Μερίδιο εργοδοτουμένων με μερική ή / και προσωρινή απασχόληση στον εργοδοτούμενο πληθυσμό 15+ χρονών - σύνολο Περιγραφή δείκτη και πηγή πληροφοριών Το μερίδιο εργοδοτουμένων με μερική ή/και προσωρινή απασχόληση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΝ. Εικόνα 1. Φωτογραφία του γαλαξία μας (από αρχείο της NASA)

ΓΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΝ. Εικόνα 1. Φωτογραφία του γαλαξία μας (από αρχείο της NASA) ΓΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΝ Φύση του σύμπαντος Η γη είναι μία μονάδα μέσα στο ηλιακό μας σύστημα, το οποίο αποτελείται από τον ήλιο, τους πλανήτες μαζί με τους δορυφόρους τους, τους κομήτες, τα αστεροειδή και τους μετεωρίτες.

Διαβάστε περισσότερα

PW 190 PW 200 PW 210C IP 1900 IP 2000 IP 2100S

PW 190 PW 200 PW 210C IP 1900 IP 2000 IP 2100S PW 190 PW 200 PW 210C IP 1900 IP 2000 IP 2100S IT GB FR DE ES NL PT EL CZ SK PL SL RU MANUALE DI USO E MANUTENZIONE OPERATOR'S INSTRUCTION BOOK MANUEL D'UTILISATION ET D'ENTRETIEN BEDIENUNGSANLEITUNG MANUAL

Διαβάστε περισσότερα

A 1ª DECLINACIÓN. ADXECTIVOS DA 1º CLASE.

A 1ª DECLINACIÓN. ADXECTIVOS DA 1º CLASE. EPAPU OURENSE GREGO 1º BACHARELATO CURSO 2008-09 1 GREGO 1º BACHARELATO 3ª QUINCENA A 1ª DECLINACIÓN. ADXECTIVOS DA 1º CLASE. VERBO εἰµί E A ORACIÓN COPULATIVA 1º.- A PRIMEIRA DECLINACIÓN. A 1º declinación

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΡΧΗ ΣΕΛΙΔΑΣ 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Σάββατο, 20 Ιουνίου 2015 ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

PRODUCIÓN DE LEITE NA UE

PRODUCIÓN DE LEITE NA UE COMPOSICIÓN DA DIETA E CALIDADE DO LEITE NAS EXPLOTACIÓNS DE VACÚN DE GALICIA Gonzalo Flores e Sonia Pereira CIAM, 25 de setembro de 2014 PRODUCIÓN DE LEITE NA UE Produción de leite en kg / ha (EU/27,

Διαβάστε περισσότερα

bab.la Frases: Personal Buenos deseos Español-Griego

bab.la Frases: Personal Buenos deseos Español-Griego Buenos deseos : Matrimonio Felicitaciones. Les deseamos a ambos toda la felicidad del mundo. Συγχαρητήρια. Σας ευχόμαστε όλη την ευτυχία του κόσμου. Se usa al felicitar a una pareja de recién casados Felicitaciones

Διαβάστε περισσότερα

INSTITUTO DE EDUCACIÓN SECUNDARIA E. BLANCO AMOR

INSTITUTO DE EDUCACIÓN SECUNDARIA E. BLANCO AMOR CONSELLERÍA DE EDUCACIÓN E ORDENACIÓN UNIVERSITARIA INSTITUTO DE EDUCACIÓN SECUNDARIA E. BLANCO AMOR Vicente Risco 13-32001- OURENSE Tfno.:988219843 FAX:988219845 http://centros.edu.xunta.es/ieseduardoblancoamor/

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΙΚH ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ἙΛΛΗΝΙΚHΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΒΑΣΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΙΚH ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ἙΛΛΗΝΙΚHΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΒΑΣΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΙΚH ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ἙΛΛΗΝΙΚHΣ ΓΛΩΣΣΑΣ - 9 - - 10 - 1. ALFABETO E NOCIÓNS FONÉTICAS 1.1. ALFABETO maiúsc. Α Β Γ Δ Ε Ζ Η Θ Ι Κ Λ Μ minúsc. α β γ δ ε ζ η θ ι κ λ μ nome alfa beta gamma delta épsilon

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΡΧΗ ΣΕΛΙ ΑΣ 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Πέμπτη, 16 Ιουνίου 2011 ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3)

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) Α. Να αποδώσετε στο τετράδιό σας στην ελληνική γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

FUNCIONES Y FÓRMULAS TRIGONOMÉTRICAS

FUNCIONES Y FÓRMULAS TRIGONOMÉTRICAS 5 FUNCIONES Y FÓRMULAS TRIGONOMÉTRICAS Página PARA EMPEZAR, REFLEXIONA Y RESUELVE. Aunque el método para resolver las siguientes preguntas se sistematiza en la página siguiente, puedes resolverlas ahora:

Διαβάστε περισσότερα

Tempos e modos verbais da conxugación temática 2 A xustiza e a guerra na Antiga Grecia

Tempos e modos verbais da conxugación temática 2 A xustiza e a guerra na Antiga Grecia 1 Tempos e modos verbais da conxugación temática 2 A xustiza e a guerra na Antiga Grecia ΒΛΕΠΕ! Na presentación que veremos neste Tema trataremos da administración da xustiza en Atenas, así como da forma

Διαβάστε περισσότερα

Plantronics Explorer 10. Εγχειρίδιο χρήσης

Plantronics Explorer 10. Εγχειρίδιο χρήσης Plantronics Explorer 10 Εγχειρίδιο χρήσης Περιεχόμενα Λίγα λόγια για τον αγοραστή 3 Περιεχόμενα συσκευασίας 4 Επισκόπηση ακουστικού 5 Η ασφάλεια προέχει 5 Σύζευξη και φόρτιση 6 Σύζευξη 6 Ενεργοποίηση της

Διαβάστε περισσότερα

Gonzalo Hernández Sanjorge

Gonzalo Hernández Sanjorge Análisis de las Enneadas de Plotino. Tratado Segundo de la Enneada Primera Acerca de las virtudes 1 Gonzalo Hernández Sanjorge La virtud como forma de semejanza con la divinidad. En este tratado Plotino

Διαβάστε περισσότερα

USO DO DICIONARIO. Busca o significado das abreviaturas que aparecen nas seguintes entradas: ἐκφύω ἵνα πολέμιος ἔνθα θεός ἵζω

USO DO DICIONARIO. Busca o significado das abreviaturas que aparecen nas seguintes entradas: ἐκφύω ἵνα πολέμιος ἔνθα θεός ἵζω USO DO DICIONARIO 1. A mellor forma de usar correctamente un dicionario é estar familiarizado con el. Le a introdución ao dicionario (Observaciones para el uso del diccionario) e familiarízate coas abreviaturas

Διαβάστε περισσότερα