4 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ 4.1 Η ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΑΓΩΓΗ. Εισαγωγή

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "4 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ 4.1 Η ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΑΓΩΓΗ. Εισαγωγή"

Transcript

1 4 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ 41 Η ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΑΓΩΓΗ Εισαγωγή Η Θεωρία Αριθμών, δηλαδή η μελέτη των ιδιοτήτων των θετικών ακεραίων, έθεσε από πολύ νωρίς τους μαθηματικούς μπροστά στο εξής πρόβλημα: Κάποια πρόταση αληθεύει για ορισμένες περιπτώσεις ακεραίων Είναι όμως αδύνατο να εξεταστούν όλες οι ειδικές περιπτώσεις Πώς μπορούμε να αποδείξουμε ότι αληθεύει γενικά; Μια από τις πλέον ισχυρές μεθόδους για τη λύση αυτού του προβλήματος είναι η μέθοδος της μαθηματικής επαγωγής Ο (ελληνικής καταγωγής) Ιταλός μαθηματικός Francesco Mauroliko (Μαυρόλυκος) απέδειξε το 1557 ότι: Το άθροισμα ενός πλήθους περιττών σε διαδοχική σειρά, με αφετηρία τη μονάδα, δίνει το τετράγωνο του πλήθους των περιττών [δηλαδή, με σύγχρονο συμβολισμό, (ν 1) ν ] Για την απόδειξη ο Μαυρόλυκος χρησιμοποίησε την πρόταση Κάθε τετράγωνο, όταν αυξάνεται με τον επόμενό του στην τάξη περιττό, δίνει το επόμενο στην τάξη τετράγωνο [δηλαδή την ταυτότητα ν (ν 1) ( ν 1) ] Ουσιαστικά έδειξε λοιπόν ότι υπάρχει ένας γενικός τρόπος μετάβασης από μια περίπτωση στην αμέσως επόμενη Η μέθοδος αυτή διατυπώθηκε με σαφήνεια από τον Blaise Pascal, το 1654, στην πραγματεία του για το αριθμητικό τρίγωνο Διατυπώνοντας μια ιδιότητα που ισχύει σε όλες τις γραμμές του τριγώνου, ο Pascal έγραψε τα εξής: Αν η πρόταση αυτή έχει έναν άπειρο αριθμό περιπτώσεων, θα δώσω μια πολύ σύντομη απόδειξη υποθέτοντας δύο λήμματα Το πρώτο, που είναι προφανές, είναι ότι αυτή η ιδιότητα ισχύει στη η γραμμή Το δεύτερο είναι ότι αν αυτή η ιδιότητα ισχύει σε μια τυχαία γραμμή, τότε θα ισχύει απαραίτητα και στην επόμενη γραμμή Από αυτό γίνεται φανερό ότι η πρόταση αληθεύει σε κάθε περίπτωση, γιατί η ιδιότητα ισχύει στη η γραμμή, λόγω του πρώτου λήμματος Έτ-

2 136 σι λόγω του δευτέρου λήμματος θα ισχύει και στην 3η γραμμή, άρα και στην 4η κοκ, μέχρι το άπειρο Οι όροι μαθηματική επαγωγή ή τέλεια επαγωγή, καθιερώθηκαν στη διάρκεια του 19ου αιώνα με τις εργασίες των A de Morgan (1838) και R Dedekind (1887), για να γίνει διάκριση από την ατελή επαγωγή που χρησιμοποιείται στις Φυσικές Επιστήμες Αρχή Μαθηματικής Επαγωγής Ας υποθέσουμε ότι θέλουμε να βρούμε το άθροισμα 1357 (ν 1) για οποιοδήποτε θετικό ακέραιο ν Υπολογίζουμε το άθροισμα αυτό για μερικές τιμές του ν και έχουμε: Για ν 1, 1 1 ( 1 ) Για ν, ( ) Για ν 3, ( 3 ) Για ν 4, ( 4 ) Τα μέχρι τώρα αποτελέσματα μας οδηγούν στην εικασία ότι: (ν1) ν (1) Επειδή το πλήθος των θετικών ακεραίων είναι άπειρο, συνεχίζοντας με τον παραπάνω τρόπο, είναι αδύνατο να αποδείξουμε ότι η (1) ισχύει για όλους τους θετικούς ακεραίους Αν όμως μπορούσαμε να δείξουμε ότι όταν αληθεύει ο ισχυρισμός (1) για αυθαίρετο θετικό ακέραιο ν θα αληθεύει και για τον επόμενό του ν 1, τότε ο ισχυρισμός θα ίσχυε για όλους τους θετικούς ακεραίους Γιατί τότε, αφού ο ισχυρισμός είναι αληθής για ν 1, θα είναι αληθής και για ν 11, συνεπώς και για ν 1 3 και διαδοχικά για κάθε θετικό ακέραιο Αν, λοιπόν, υποθέσουμε ότι (ν 1) ν, τότε θα έχουμε: (ν 1) (ν 1) [ (ν 1)] (ν 1) ν ν 1 ( ν 1)

3 137 Αποδείξαμε δηλαδή ότι αν ο ισχυρισμός είναι αληθής για έναν αυθαίρετο θετικό ακέραιο ν, τότε είναι αληθής και για τον επόμενό του ακέραιο ν 1 Άρα, αληθεύει για κάθε θετικό ακέραιο ν Μια αναπαράσταση του γεγονότος αυτού είναι η εξής: Υποθέτουμε ότι έχουμε τοποθετήσει σε μια σειρά ένα πλήθος βιβλίων Αν ρίξουμε προς τα πίσω το πρώτο βιβλίο και αν τα βιβλία είναι έτσι τοποθετημένα ώστε κάθε φορά που πέφτει κάποιο βιβλίο να ρίχνει και το επόμενό του, τότε θα ανατραπούν όλα τα βιβλία Η αποδεικτική αυτή μέθοδος λέγεται μαθηματική ή τέλεια επαγωγή και στηρίζεται στη λεγόμενη αρχή της μαθηματικής επαγωγής, η οποία διατυπώνεται ως εξής: ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΕΠΑΓΩΓΗΣ Έστω P (ν) ένας ισχυρισμός που αναφέρεται στους θετικούς ακεραίους Αν (i) ο ισχυρισμός είναι αληθής για τον ακέραιο 1, δηλαδή ο P (1) είναι α- ληθής, και (ii) η αλήθεια του P (ν) συνεπάγεται την αλήθεια του P ( ν 1) για κάθε ν τότε ο ισχυρισμός P (ν) αληθεύει για όλους τους θετικούς ακεραίους ν Όπως φαίνεται από τα προηγούμενα, η μέθοδος της μαθηματικής επαγωγής α- ποτελείται από δύο βήματα Και τα δύο βήματα είναι απολύτως αναγκαία, για να εξασφαλίσουμε την αλήθεια ενός ισχυρισμού, διότι διαφορετικά μπορεί να οδηγηθούμε σε λάθος συμπεράσματα Υπάρχουν, δηλαδή, περιπτώσεις στις οποίες ικανοποιείται το 1ο βήμα χωρίς όμως να ικανοποιείται και το ο Για παράδειγμα, το πολυώνυμο ν ν 41 για ν έχει την τιμή 41, που είναι πρώτος αριθμός, (δηλαδή δεν έχει άλλο διαιρέτη εκτός της μονάδας και του εαυτού του) Αλλά και για ν, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 έχουμε τις τιμές 43, 47, 53, 61, 71, 83, 97, 113, 131 αντιστοίχως, που είναι όλοι επίσης πρώτοι αριθμοί Θα μπορούσε λοιπόν κάποιος να υποθέσει ότι για οποιοδήποτε φυσικό ν η τιμή του πολυώνυμου ν ν41 είναι πρώτος αριθμός Αυτό όμως, ενώ ισχύει μέχρι και ν 40, δεν ισχύει για ν 41, για το οποίο έχουμε , που δεν είναι πρώτος

4 138 Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις στις οποίες ικανοποιείται το ο βήμα της μαθηματικής επαγωγής χωρίς όμως να ικανοποιείται και το 1ο Ας θεωρήσουμε, για παράδειγμα, τον ισχυρισμό: Κάθε φυσικός της μορφής ν είναι περιττός Αν και ο ισχυρισμός είναι προφανώς ψευδής, ωστόσο ισχύει το ο βήμα της μαθηματικής επαγωγής Πράγματι, αν ο αριθμός ν με ν φυσικό είναι περιττός, τότε ( ν 1) ν είναι επίσης περιττός, ως άθροισμα του περιττού με τον άρτιο Πολλές φορές πρέπει να αποδείξουμε ότι ένας ισχυρισμός P (ν) αληθεύει όχι για κάθε θετικό ακέραιο ν αλλά για κάθε ν μεγαλύτερο ή ίσο από κάποιο ο- ρισμένο φυσικό αριθμό Για παράδειγμα, αν θέλουμε να δείξουμε ότι ν 1 για κάθε ν 3, τότε το πρώτο βήμα είναι να αποδείξουμε την αλήθεια της ανισότητας για ν 3, ν ενώ αν θέλουμε να αποδείξουμε ότι 3 ν1 για κάθε ν 0, τότε το πρώτο βήμα είναι να αποδείξουμε την αλήθεια της ανισότητας για ν 0 ν ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ν( ν 1) 1 Να αποδειχτεί ότι 1 3 ν για κάθε θετικό ακέραιο v ΑΠΟΔΕΙΞΗ Έστω P (ν) η ισότητα που θέλουμε να αποδείξουμε 1(1 1) Για ν 1 η ισότητα γίνεται 1 ή ισοδύναμα 11, δηλαδή η P (1) είναι αληθής Θα αποδείξουμε ότι αν P (ν) αληθής, τότε και P ( ν 1) αληθής, δηλαδή ότι: ν( ν 1) ( ν 1)( ν ) αν 1 3 ν, τότε 1 3 ν ( ν 1) Έχουμε: 1 3 ν ( ν 1) (1 3 ν) ( ν 1) ν( ν 1) ν ( ν 1) ( ν 1) 1 ( ν 1)( ν ) Άρα, η ισότητα αληθεύει για όλους τους θετικούς ακεραίους ν

5 139 Να αποδειχτεί ότι για όλους τους θετικούς ακεραίους ν με ν και για όλους τους πραγματικούς α με α 0 και α 1 ισχύει: ( 1 α) ν 1 να (Ανισότητα του Bernoulli) ΑΠΟΔΕΙΞΗ Έστω P (ν) η ανισότητα που θέλουμε να αποδείξουμε Για ν η ανισότητα γίνεται: (1 a) 1 a, δηλαδή 1 a a 1 a που είναι αληθής, αφού για a 0 ισχύει a 0 Ώστε P () αληθής Θα αποδείξουμε ότι αν P (ν) αληθής, τότε και P ( ν 1) αληθής, δηλαδή: αν Έχουμε διαδοχικά: 1 ( 1 a) ν 1 νa, τότε (1 a) ν 1 ( ν 1) a ( 1 a) ν 1 νa ( 1 ) (1 a) (1 νa)(1 a), αφού 1 a 0 a ν 1 a) ν ( 1 1 a νa νa 1 a) ν ( 1 1 ( ν 1) a νa 1 (1 a) ν 1 ( ν 1) a, αφού ν a 0 Επομένως, η ανισότητα του Bernoulli ισχύει για όλους τους θετικούς ακεραίους ν με ν ΑΣΚΗΣΕΙΣ Α ΟΜΑΔΑΣ 1 Να αποδείξετε ότι για κάθε θετικό ακέραιο ν ισχύει ν( ν 1)(ν 1) (i) 1 3 ν ν( ν 1) (ii) 1 3 ν ν( ν 1)( ν ) (iii) ν ( ν 1) ν (iv) ν( ν 1) ν 1

6 140 Να αποδείξετε ότι για κάθε θετικό ακέραιο ν ισχύει 1 x x x ν1 ν x 1 x 1 3 Να αποδείξετε ότι: (i) ν ν 1 για κάθε ακέραιο ν 3 (ii) ν 4 ν 3 για κάθε ακέραιο ν 7 ν (iii) 5 5ν 1 για κάθε θετικό ακέραιο ν, εφόσον x 1 Β ΟΜΑΔΑΣ 1 Να αποδείξετε ότι για κάθε θετικό ακέραιο ν 4 ισχύει ν ν!, όπου ν! 1 3 ν Να αποδείξετε ότι για κάθε θετικό ακέραιο ν ισχύει ν ν 3 Να αποδείξετε ότι για κάθε θετικό ακέραιο ν 3 ισχύει ν1 ν ( ν 1) ν 4 ΕΥΚΛΕΙΔΕΙΑ ΔΙΑΙΡΕΣΗ Ας υποθέσουμε ότι θέλουμε να βρούμε το πηλίκο και το υπόλοιπο της διαίρεσης του με τον 5 Σύμφωνα με το γνωστό αλγόριθμο της διαίρεσης, το πηλίκο θα είναι ένας ακέραιος κ, τέτοιος, ώστε: 0κ 55 Για να βρούμε, λοιπόν, το κ, σχηματίζουμε τις διαφορές: -5, - 5, - 3 5, - 4 5, - 5 5, κτλ

7 141 Παρατηρούμε ότι αφού οι αριθμοί αυτοί συνεχώς μειώνονται, από ένα σημείο και μετά θα είναι όλοι αρνητικοί Ο μικρότερος μη αρνητικός ακέραιος από τους παραπάνω αριθμούς, ο οποίος είναι μικρότερος του 5, είναι ο 4 5 Συμπεραίνουμε, λοιπόν, ότι το πηλίκο της διαίρεσης του με τον 5 είναι 4 και το υπόλοιπο και έχουμε: Γενικά, ισχύει: ΘΕΩΡΗΜΑ 1 4 5, 0 5 Αν α και β είναι φυσικοί αριθμοί με β 0, τότε υπάρχουν μοναδικοί φυσικοί κ και υ, τέτοιοι, ώστε a κβ υ, 0υ β ΑΠΟΔΕΙΞΗ Θεωρούμε τους ακέραιους α, α β, α β, α 3β, και από αυτούς παίρνουμε τους μη αρνητικούς Σχηματίζουμε δηλαδή το σύνολο S { αxβ xn, αxβ 0} Το σύνολο αυτό είναι υποσύνολο του N και επιπλέον είναι διάφορο του κενού, αφού περιέχει τον α 0 β α 0 Αν υ είναι το ελάχιστο στοιχείο 1 του S, τότε θα υπάρχει κ N, τέτοιος, ώστε υ α κβ, οπότε θα ισχύει α κβ υ και 0 υ Για τον υ πρέπει να δείξουμε ότι είναι και μικρότερος του β Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι υ β Τότε υ β 0 και υ β α κβ β α ( κ 1 ) β α xβ με x κ 1N Άρα, ο υ β είναι στοιχείο του συνόλου S, του οποίου ελάχιστο στοιχείο είναι το υ Έτσι θα ισχύει υ β υ, που είναι άτοπο Επομένως, α κβ υ, 0 υ β Μένει τώρα να αποδείξουμε ότι οι φυσικοί αριθμοί κ και υ είναι μοναδικοί Ας υποθέσουμε ότι και οι φυσικοί κ και υ έχουν την ιδιότητα α κβ υ, 0 υ β Επειδή α κβυ, 0 υ β, θα ισχύει κ βυ κβυ, οπότε υ υ β( κκ) 1 Αποδεικνύεται ότι κάθε μη κενό υποσύνολο των φυσικών αριθμών έχει ελάχιστο στοιχείο ("αρχή της καλής διάταξης")

8 14 Όμως, 0 υ β και 0 υ β, οπότε β υ 0 Επομένως, με πρόσθεση κατά μέλη έχουμε: β υ υ β β β( κ κ) β 1 κ κ 1 Αλλά ο μοναδικός ακέραιος μεταξύ 1 και 1 είναι το 0 Άρα κ κ 0, δηλαδή κ κ, οπότε και υ υ Αποδεικνύεται ότι το θεώρημα ισχύει γενικότερα για οποιουσδήποτε ακέραιους α και β, με β 0 και διατυπώνεται ως εξής: Αν α και β ακέραιοι με β 0, τότε υπάρχουν μοναδικοί ακέραιοι κ και υ, τέτοιοι, ώστε α κβ υ, 0υ β Η διαδικασία εύρεσης των κ, υ λέγεται ευκλείδεια ή αλγοριθμική διαίρεση του α με τον β Το λέγεται πηλίκο και το υ υπόλοιπο της διαίρεσης αυτής Όταν το υπόλοιπο μιας ευκλείδειας διαίρεσης είναι ίσο με το 0, η διαίρεση λέγεται τέλεια Ας δούμε με παραδείγματα πώς εργαζόμαστε στις διάφορες περιπτώσεις, για να βρούμε το πηλίκο και το υπόλοιπο μιας ευκλείδειας διαίρεσης Έστω λοιπόν α 9 και β 5 Από τη διαίρεση του 9 με τον 5 έχουμε και επομένως, ( 19) 3 Άρα, 95 ( 19) 3, με 0 35, που σημαίνει ότι το πηλίκο της διαίρεσης του 9 με τον 5 είναι 19 και το υπόλοιπο είναι 3 Έστω τώρα α 9 και β 5 Από την ισότητα έχουμε διαδοχικά ( 5) 19 3 Άρα, 9( 5) 193, με 0 3 5, που σημαίνει ότι το πηλίκο της διαίρεσης του 9 με τον 5 είναι 19 και το υπόλοιπο είναι 3

9 143 Έστω, τέλος, α 9 και β 5 Πάλι από την ισότητα έχουμε: 9 ( 5) ( 18), με 0 5 που σημαίνει ότι το πηλίκο της διαίρεσης του 9 με τον 5 είναι 18 και το υπόλοιπο είναι ΣΧΟΛΙΟ Όταν ο διαιρέτης της ευκλείδειας διαίρεσης είναι ο β, τότε τα δυνατά υπόλοιπα είναι υ 0 ή υ 1 Αν υ 0, ο ακέραιος α έχει τη μορφή α κ, κ Z και λέγεται άρτιος, ενώ Αν υ 1, ο ακέραιος έχει τη μορφή α κ 1, κ Z και λέγεται περιττός Γενικά, τα δυνατά υπόλοιπα του α με τον β 0 είναι οι αριθμοί 0, 1,,, β 1 ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ 1 Αν ο α είναι ακέραιος, τότε και ο α( α ) 3 είναι ακέραιος ΑΠΟΔΕΙΞΗ Επειδή τα δυνατά υπόλοιπα του α με τον 3 είναι 0, 1,, ο ακέραιος έχει μία από τις μορφές α 3κ ή α 3κ 1 ή α 3κ, κ Z Αν α 3κ, κ Z α α ) 3κ 3, τότε (3κ ) κ(9κ ) Z ( Αν α 3κ 1, κ Z, τότε 3 (3 κ 1) (3 κ 1)(3κ κ 1) Z α( α ) (3κ 1) 3 3 Αν α 3κ, κ Z, τότε (3κ ) (3 κ )(3κ 4κ ) Z α( α ) (3κ ) 3 3 Να αποδειχτεί ότι: (i) Το γινόμενο δύο διαδοχικών ακεραίων είναι άρτιος αριθμός (ii) Το τετράγωνο κάθε περιττού ακεραίου είναι της μορφής 8λ 1, λ Ζ ΑΠΟΔΕΙΞΗ (i) Έστω δύο διαδοχικοί ακέραιοι α, α 1 Αν ο είναι άρτιος, δηλαδή α κ, κ Z, τότε

10 144 α( α 1) κ(κ 1) λ, άρτιος Αν ο είναι περιττός, δηλαδή α κ 1, κ Z, τότε (ii) Έστω ο περιττός α κ 1, κ Z Τότε έχουμε α (κ 1) 4κ λ α( α 1) (κ 1)(κ ) (κ 1)( κ 1) λ, άρτιος 4κ 1 4κ( κ 1) 1 4 λ 1 8λ 1 λ λ, λ Z ΑΣΚΗΣΕΙΣ Α Ομάδας 1 Να βρείτε το πηλίκο και το υπόλοιπο της ευκλείδειας διαίρεσης του α με τον β σε καθεμιά από τις παρακάτω περιπτώσεις: (i) α 83 και β 11 (ii) α 83 και β 11 (iii) α 83 και β 11 (iv) α 83 και β 11 Να αποδείξετε ότι: (i) Το τετράγωνο ενός ακεραίου α παίρνει τη μορφή: α 3κ, κ Z ή α 3κ 1, κ Z (ii) Κάθε ακέραιος α της μορφής α 6κ 5, κ Z μπορεί να πάρει τη μορφή α 3λ, λ Z Ισχύει το αντίστροφο; 3 Αν α είναι ένας περιττός ακέραιος, να αποδείξετε ότι α ( α ) ( α 4) 1 1 Z 4 Μπορεί ο αριθμός 5 να γραφεί ως άθροισμα 10 προσθετέων, καθένας από τους οποίους να είναι ίσος με 1 ή 3 ή 5; Β ΟΜΑΔΑΣ 1 Για ποιες τιμές του θετικού ακεραίου β το πηλίκο της διαίρεσης του 660 με τον β είναι ίσο με 17; Ποιο είναι το υπόλοιπο της διαίρεσης αυτής σε καθεμιά περίπτωση;

11 145 Αν α, β, γ είναι περιττοί ακέραιοι, να αποδείξετε ότι η εξίσωση α x βx γ 0 δεν έχει ακέραιες λύσεις Έχει ακέραιες λύσεις η εξίσωση x x ; 3 Αν α, β είναι δύο περιττοί ακέραιοι, να αποδείξετε ότι (i) α 8 β Z 4 α β και (ii) Z Για ποιες τιμές του ακεραίου κ ο αριθμός 3κ 4 5 είναι ακέραιος; 5 Να αποδείξετε ότι: (i) Το τετράγωνο ενός άρτιου είναι της μορφής α 4λ, λ Z, ενώ το τετράγωνο ενός περιττού είναι της μορφής α 4λ 1, λ Z (ii) Αν α, β είναι περιττοί ακέραιοι, τότε η εξίσωση x α β δεν έχει ακέραιες ρίζες (iii) Κανένας από τους όρους της αριθμητικής προόδου: 6,10,14,18,, δεν είναι τετράγωνο φυσικού αριθμού 43 ΔΙΑΙΡΕΤΟΤΗΤΑ Εισαγωγή Στα Στοιχεία του Ευκλείδη, βιβλία VII, VIII και IX (περίπου 300 πχ), οι θετικοί ακέραιοι παριστάνονται ως ευθύγραμμα τμήματα και η έννοια της διαιρετότητας συνδέεται άμεσα με τη μέτρηση των ευθύγραμμων τμημάτων Ο Ε- υκλείδης στην αρχή του βιβλίου VII δίνει ορισμούς, μεταξύ των οποίων και οι εξής: Διαιρέτης: Μέρος εστίν αριθμός αριθμού ο ελάσσων του μείζονος, ό- ταν καταμετρή τον μείζονα Πολλαπλάσιο: Πολλαπλάσιος δε ο μείζων του ελάσσονος, όταν καταμετρήται υπό του ελάσσονος Άρτιος αριθμός: Άρτιος αριθμός έστιν ο δίχα διαιρούμενος Περιττός αριθμός: Περισσός δε ο μη διαιρούμενος δίχα ή ο μονάδι διαφέρων αρτίου αριθμού Πρώτος αριθμός: Πρώτος αριθμός έστιν ο μονάδι μόνη μετρούμενος

12 146 ν ν Πρώτοι μεταξύ τους: Πρώτοι προς αλλήλους αριθμοί εισίν οι μονάδι μετρούμενοι κοινώ μέτρω Τελευταίος δίνεται ο ορισμός του τέλειου αριθμού, δηλαδή αυτού που είναι ίσος με το άθροισμα των γνήσιων διαιρετών του, για παράδειγμα, : Τέλειος αριθμός έστιν ο τοις εαυτού μέρεσιν ίσος ών Το ενδιαφέρον των αρχαίων μαθηματικών για τους τέλειους αριθμούς φαίνεται ότι προκλήθηκε από την εξαιρετική σπανιότητά τους Είναι χαρακτηριστική η παρατήρηση του M Mersenne ( ) ότι οι τέλειοι αριθμοί είναι τόσο σπάνιοι όσο και οι τέλειοι άνθρώποι Η Θεωρία Αριθμών αρχίζει στο βιβλίο VII με δύο προτάσεις για την εύρεση του μέγιστου κοινού διαιρέτη δύο αριθμών (Ευκλείδειος αλγόριθμος) και ολοκληρώνεται στην τελευταία πρόταση του βιβλίου IX με μια μέθοδο προσδιορισμού τέλειων αριθμών Με σύγχρονο συμβολισμό, στην πρόταση αυτή ο Ευκλείδης αποδεικνύει ότι: ν1 ν Αν ο αριθμός 1 1 είναι πρώτος, τότε ο αριθμός 1 ( 1) είναι τέλειος Έτσι, η γνώση ενός πρώτου αριθμού της μορφής 1 οδηγεί αμέσως στην ανακάλυψη ενός τέλειου αριθμού Οι πρώτοι 5 αριθμοί αυτού του είδους είναι οι 1 3, 3 1 7, , , και μας δίνουν τους πρώτους 5 τέλειους αριθμούς 6, 8, 496, 818 και Μέχρι σήμερα έχουν βρεθεί 36 τέλειοι αριθμοί ν Έννοια Διαιρετότητας Στην ευκλείδεια διαίρεση ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση κατά την οποία το υπόλοιπο είναι ίσο με μηδέν, δηλαδή η περίπτωση της τέλειας διαίρεσης Την περίπτωση αυτή θα εξετάσουμε στη συνέχεια ΟΡΙΣΜΟΣ Έστω α, β δύο ακέραιοι με β 0 Θα λέμε ότι ο β διαιρεί τον α και θα γράφουμε β α, όταν η διαίρεση του α με τον β είναι τέλεια, δηλαδή όταν υπάρχει ακέραιος κ, τέτοιος, ώστε α κβ Στην περίπτωση αυτή λέμε επίσης ότι ο β είναι διαιρέτης ή παράγοντας του α ή ότι ο α διαιρείται με τον β ή ακόμα ότι ο α είναι πολλαπλάσιο του, και γράφουμε α πολβ Για να δηλώσουμε ότι ο ακέραιος β δε διαιρεί τον ακέραιο, γράφουμε β a ή ισοδύναμα α πολβ Για παράδειγμα, 5 0, αφού 0 4 5, ενώ 5 18, αφού η διαίρεση του 18 με τον 5 δεν είναι τέλεια

13 147 Αν β α, τότε α κβ ή ισοδύναμα α ( κ)(, που σημαίνει ότι αν ο β είναι διαιρέτης του α, τότε και ο β είναι διαιρέτης του α Επομένως, οι διαιρέτες ενός ακέραιου εμφανίζονται κατά ζεύγη αντίθετων ακέραιων Ως άμεσες συνέπειες του παραπάνω ορισμού έχουμε τις εξής: 1 α και α α για κάθε α Z β 0, για κάθε β Z Αν β α, τότε κβ κα, για κάθε κ Z Τονίζουμε ότι στο συμβολισμό β α, οι αριθμοί και είναι πάντα ακέραιοι και β 0 Θα γνωρίσουμε τώρα μερικές χρήσιμες ιδιότητες της διαιρετότητας ΘΕΩΡΗΜΑ Έστω α, β, γ ακέραιοι Ισχύουν οι ακόλουθες ιδιότητες (i) Αν α β και β α, τότε α β ή α β (ii) Αν α β και β γ, τότε α γ (iii) Αν α β, τότε α λβ για κάθε ακέραιο λ (iv) Αν α β και α γ, τότε α ( β γ) (v) Αν α β και β 0, τότε α β ΑΠΟΔΕΙΞΗ (i) Επειδή α β και β α, υπάρχουν ακέραιοι κ, λ, τέτοιοι, ώστε β κα και α λβ, οπότε α κλα και επομένως, κλ 1, που σημαίνει ότι κ λ1 ή κ λ 1, δηλαδή ότι α β ή α β (ii) Επειδή α β και β γ, υπάρχουν ακέραιοι κ, λ, τέτοιοι, ώστε β κα και γ λβ, οπότε γ λκα και άρα α γ (iii) Επειδή α β υπάρχει ακέραιος κ, τέτοιος, ώστε β κα, οπότε λβ λκα και άρα α λβ (iv) Επειδή α β και α γ, υπάρχουν ακέραιοι κ, λ, τέτοιοι, ώστε β κα και γ λα, οπότε β γ ( κ λ) α και άρα α ( β γ) (v) Επειδή α β και β 0, υπάρχει ακέραιος κ 0 με β κα Επομένως, β κ α α, αφού κ 1 Από τις ιδιότητες (iii) και (iv) του παραπάνω θεωρήματος προκύπτει ότι: Αν α β και α γ, τότε α ( κβ λγ) για όλους τους ακεραίους κ και λ Ο ακέραιος κβ λγ, όπου κ, λz λέγεται γραμμικός συνδυασμός των β και γ

14 148 ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ 1 Αν δ α, ακέραιοι με δ (α1) και δ (3α1), να βρεθούν οι πιθανές θετικές τιμές του δ ΛΥΣΗ Επειδή δ (α1) και δ (3α 1), ο δ διαιρεί και τον 3(α 1) (3α 1) 5 Αφού λοιπόν δ 0 και δ 5, θα είναι δ 1 ή δ 5 ν Να αποδειχτεί ότι 9 1 8ν9 πολ64 ΑΠΟΔΕΙΞΗ, για κάθε ν N Θα αποδείξουμε την πρόταση με τη μέθοδο της μαθηματικής επαγωγής Η ισότητα ισχύει για ν 1, αφού πολ8 Θα αποδείξουμε ότι αν ν 9 1 8ν9 πολ6464λ, Z ν λ, τότε 9 8( ν1) 9 πολ64 ν ν1 Έχουμε: 9 8( ν1) 999 8ν17 9(64λ 8ν9) 8ν17 9λ 647ν818ν17 64(9λ ν1) πολ64 Άρα η ισότητα αληθεύει για όλους τους θετικούς ακεραίους 3 Να αποδειχτεί ότι ο 3 διαιρεί τους ακεραίους α και β, αν και μόνο αν ο 3 διαιρεί το άθροισμα α β ΑΠΟΔΕΙΞΗ Αν 3 α και 3 β, τότε 3 ( α α β, δηλαδή 3 ( ) Έστω 3 ( ) Αν α 3κ1 υ1, 0υ 1 3 και β 3κ υ, 0υ 3 είναι οι ισότητες των αλγοριθμικών διαιρέσεων των και με τον 3, τότε 1 α 9κ β 9κ κ υ υ 6κ υ 1 υ κ1 κ1υ 1) λ1 3(3 1 κ κ υ ) λ 3(3 1 1 υ 3λ υ υ οπότε 3 ( ), όπου λ λ 1 λ Z 3λ υ

15 149 1 υ Επειδή 3 ( α β ) και 33, πρέπει 3 ( υ ) Όμως υ υ {0,1, } οπότε, για τις 1 υ 1, τιμές της παράστασης ( υ ), έχουμε τον παρακάτω πίνακα: Από τον πίνακα αυτόν προκύπτει ότι 3 ( υ1 υ ), μόνο όταν υ 1 0 και υ 0, δηλαδή μόνο όταν α 3κ1 και β 3κ, που σημαίνει ότι 3 α και 3 β ΑΣΚΗΣΕΙΣ Α ΟΜΑΔΑΣ 1 Να βρείτε το πλήθος των θετικών ακεραίων που δεν υπερβαίνουν τον 1000 και διαιρούνται με: (i) τον 5, (ii) τον 5, (iii) τον 15, (iv) τον 65 Αν α β και γ δ, να αποδείξετε ότι αγ βδ 3 Αν 11 ( α ) και 11 (35, να αποδείξετε ότι 11 ( a 4 Αν η διαφορά δύο ακεραίων είναι άρτιος αριθμός, να αποδείξετε ότι η διαφορά των τετραγώνων τους είναι πολλαπλάσιο του 4 5 Αν m α και m 1, να αποδείξετε ότι m α1

16 150 6 Να αποδείξετε ότι ( α ( β γ)( γα) για όλους τους ακέραιους α, β, γ B ΟΜΑΔΑΣ 1 Έστω α ένας περιττός ακέραιος Να αποδείξετε ότι (i) Το τετράγωνο του α είναι της μορφής α 4λ1, λ Z (ii) 3 ( α 3)( α 7) Να αποδείξετε ότι 4 ( α ), για κάθε a Z 3 Να αποδείξετε ότι δεν υπάρχουν διαδοχικοί θετικοί ακέραιοι που να είναι και οι δύο τετράγωνα ακεραίων 4 Αν β a να αποδείξετε ότι ( 1) ( 1) β 5 Να αποδείξετε ότι (i) Το γινόμενο τριών διαδοχικών ακεραίων διαιρείται με το 6 (ii) 6 α ( α1)(α1) για κάθε a Z 3 (iii) 6 ( α 3α 4α) για κάθε a Z 6 Να αποδείξετε ότι 3 (i) 3 ( ν ν) για κάθε ν N ν1 (ii) 64 (9 8ν9) ν ν για κάθε α ν N (iii) 5 (3 7 ) για κάθε ν N 4 ν (iv) 14 (3 ν 1 5 ) για κάθε ν N 7 Έστω α, β, κ, λz με κ λ Αν ( κ λ) ( κα λ, να αποδείξετε ότι ( κ λ) ( λακ 44 ΜΕΓΙΣΤΟΣ ΚΟΙΝΟΣ ΔΙΑΙΡΕΤΗΣ - ΕΛΑΧΙΣΤΟ ΚΟΙΝΟ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΟ Μέγιστος Κοινός Διαιρέτης Έστω, δύο ακέραιοι Ένας ακέραιος λέγεται κοινός διαιρέτης των και, όταν είναι διαιρέτης και του και του Το σύνολο των θετικών κοινών διαιρετών δύο ακεραίων έχει ένα τουλάχιστον στοιχείο, αφού ο 1 είναι πάντα ένας θετικός κοινός διαιρέτης τους Αν ένας τουλάχιστον από τους δύο ακεραίους είναι διαφορετικός από το 0, τότε το σύνολο των θετικών κοινών

17 151 διαιρετών τους είναι πεπερασμένο, και επομένως ανάμεσά τους υπάρχει μέγιστο στοιχείο Αν όμως και οι δύο ακέραιοι είναι μηδέν, τότε κάθε θετικός ακέραιος είναι κοινός διαιρέτης τους και επομένως το σύνολο των θετικών κοινών διαιρετών τους δεν έχει μέγιστο στοιχείο ΟΡΙΣΜΟΣ Έστω και δύο ακέραιοι, από τους οποίους ένας τουλάχιστον είναι διάφορος του μηδενός Ορίζουμε ως μέγιστο κοινό διαιρέτη (ΜΚΔ) των και, και τον συμβολίζουμε με ( α,, το μεγαλύτερο 1 από τους θετικούς κοινούς διαιρέτες τους Δηλαδή, ο ΜΚΔ δύο ακεραίων και είναι ο μοναδικός θετικός ακέραιος που έχει τις επόμενες δύο ιδιότητες: (1) και Από τον παραπάνω ορισμό προκύπτει ότι () Αν x και x, τότε x ( α, ( α, β ) Έτσι,για παράδειγμα, αν 1 και 30, τότε ( 1, 30) ( 1, 30) 6, αφού οι θετικοί διαιρέτες του 1 είναι οι 13461,,,,,, του 30 οι ,,,,,,, και ο μεγαλύτερος κοινός διαιρέτης τους είναι ο 6 Παρατηρούμε επίσης ότι: Για κάθε θ ε τ ι κ ό ακέραιο ισχύει (, ), (, 0) και (, 1) 1 Αν, είναι δύο θ ε τ ι κ ο ί ακέραιοι με, τότε (, ) Δύο ακέραιοι και, που έχουν μέγιστο κοινό διαιρέτη τη μονάδα, για τους οποίους δηλαδή ισχύει (, ) 1, λέγονται πρώτοι μεταξύ τους Για παράδειγμα, οι 8 και 15 είναι πρώτοι μεταξύ τους, αφού ( 8, 15) 1 Αν για τον υπολογισμό του ΜΚΔ δύο ακεραίων προσδιορίζουμε προηγουμένως τους διαιρέτες τους, τότε, ιδιαίτερα για μεγάλους αριθμούς, απαιτείται πολύς χρόνος Μια σύντομη και αποτελεσματική μέθοδος προσδιορισμού του ΜΚΔ οφείλεται στον Ευκλείδη και λέγεται ευκλείδειος αλγόριθμος Ο αλγόριθμος αυτός στηρίζεται στο επόμενο θεώρημα ΘΕΩΡΗΜΑ 3 Αν, είναι δύο φυσικοί αριθμοί και είναι το υπόλοιπο της ευκλείδειας διαίρεσης του με τον, τότε 1 Αποδεικνύεται ότι: Κάθε πεπερασμένο υποσύνολο του R έχει μέγιστο στοιχείο

18 15 ΑΠΟΔΕΙΞΗ (, ) (, ) Έστω, 0 η ισότητα της ευκλείδειας διαίρεσης του με τον Αν (, ) και (, ), τότε: Επειδή και, προκύπτει ότι ( ), δηλαδή Έτσι και, άρα Επειδή και, προκύπτει ότι ( ), δηλαδή Έτσι και, άρα Επομένως, Ας χρησιμοποιήσουμε το παραπάνω θεώρημα στον υπολογισμό του ΜΚΔ των 111 και 78 Εφαρμόζοντας διαδοχικά την ευκλείδεια διαίρεση έχουμε: Επομένως, ( 111, 78) ( 78, 33) ( 33, 1) ( 1, 9) ( 9, 3) ( 3, 0) 3, δηλαδή ( 111, 78) 3, που είναι και το τελευταίο μη μηδενικό υπόλοιπο των διαδοχικών διαιρέσεων Γενικά, για δύο θετικούς ακεραίους, με, η διαδικασία μπορεί να περιγραφεί ως εξής: Εφαρμόζουμε επανειλημμένα και διαδοχικά την ευκλείδεια διαίρεση και γράφουμε 1 1, , 0 3 Από τον έλεγχο των ανισοτήτων στη δεξιά στήλη βλέπουμε ότι για την ακολουθία των διαδοχικών υπολοίπων ισχύει Επομένως, ύστερα από το πολύ βήματα θα εμφανιστεί το υπόλοιπο 0 Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι, 1 0

19 153 Τότε ισχύει (, ) Αυτό προκύπτει από τη διαδοχική εφαρμογή του προηγούμενου θεωρήματος, σύμφωνα με το οποίο α ( β, υ ) ( υ, υ ) ( υ,0), 1 1 ν υ ν Επομένως, ο ΜΚΔ των και είναι το τελευταίο θετικό υπόλοιπο των παραπάνω αλγοριθμικών διαίρεσεων Η διαδικασία αυτή αποτελεί τον ευκλείδειο αλγόριθμο και χρησιμοποιείται γενικότερα για τον προσδιορισμό του ΜΚΔ δύο οποιωνδήποτε ακεραίων Από τον παραπάνω αλγόριθμο μπορεί να προκύψει η πολύ σημαντική ιδιότητα του ΜΚΔ δύο αριθμών,, ότι δηλαδή αυτός μπορεί να εκφραστεί ως γραμμικός συνδυασμός των και Για παράδειγμα, από τη διαδικασία προσδιορισμού του ΜΚΔ των 111 και 78 έχουμε: Επομένως, ( 331 ) ( 7833 ) (111178) ( 7) Ώστε Γενικά, ισχύει: ( 111, 78) 3( 7) ΘΕΩΡΗΜΑ 4 Αν είναι ο ΜΚΔ των και, τότε υπάρχουν ακέραιοι και, τέτοιοι, ώστε Δηλαδή, ο ΜΚΔ δύο ακέραιων μπορεί να γραφεί ως γραμμικός συνδυασμός των ακεραίων αυτών

20 154 Οι ακέραιοι και δεν είναι μοναδικοί Για παράδειγμα για το ΜΚΔ των 111 και 78 είναι 3 ( 7) αλλά και ( 101) 78 ΠΟΡΙΣΜΑ 1 Δύο ακέραιοι, είναι πρώτοι μεταξύ τους, αν και μόνο αν υπάρχουν ακέραιοι,, τέτοιοι, ώστε 1 ΑΠΟΔΕΙΞΗ Αν, είναι πρώτοι μεταξύ τους, τότε (, ) 1 και επομένως υπάρχουν ακέραιοι, με 1 Αν υπάρχουν ακέραιοι, με 1 και αν (, ), τότε και και επομένως, ( ), δηλαδή 1, οπότε 1 Αν είναι η γραμμική έκφραση του μέγιστου κοινού διαιρέτη των ακεραίων και, τότε 1, που σημαίνει ότι Δηλαδή:, 1 Αν διαιρέσουμε δύο ακέραιους με το ΜΚΔ τους, προκύπτουν αριθμοί πρώτοι μεταξύ τους ΠΟΡΙΣΜΑ Οι κοινοί διαιρέτες δύο ακεραίων και είναι οι διαιρέτες του μέγιστου κοινού διαιρέτη τους ΑΠΟΔΕΙΞΗ Έστω (, ) Προφανώς κάθε διαιρέτης του είναι και κοινός διαιρέτης των και Αλλά και αντιστρόφως, κάθε κοινός διαιρέτης των και είναι και διαιρέτης του ΜΚΔ των, Πράγματι, αν είναι η γραμμική έκφραση του, τότε ( ), δηλαδή Για παράδειγμα, επειδή ( 150, 10) 30, οι θετικοί κοινοί διαιρέτες των 150 και 10 είναι οι διαιρέτες του 30, δηλαδή οι ακέραιοι 1,,3,5,6,10,15 και 30 ΠΟΡΙΣΜΑ 3 Αν για τους ακεραίους,, ισχύει και (, ) 1, τότε

21 155 Δηλαδή, αν ένας ακέραιος διαιρεί το γινόμενο δύο ακεραίων και είναι πρώτος προς τον έναν, τότε διαιρεί τον άλλο ΑΠΟΔΕΙΞΗ Επειδή (, ) 1, υπάρχουν ακέραιοι,, τέτοιοι, ώστε 1 και επομένως Αφού και, θα ισχύει ( ), δηλαδή Η συνθήκη (, ) 1 είναι αναγκαία, για να ισχύει το θεώρημα Για παράδειγμα, ενώ 46, 4 και 46 Η έννοια του μέγιστου κοινού διαιρέτη γενικεύεται και για περισσότερους από δύο ακεραίους Συγκεκριμένα, αν 1,, 3,, ακέραιοι με έναν τουλάχιστον διάφορο του μηδενός, τότε ορίζουμε ως μέγιστο κοινό διαιρέτη αυτών, και τον συμβολίζουμε με ( 1,, 3,, ), τον μεγαλύτερο από τους θετικούς κοινούς διαιρέτες τους Αποδεικνύεται ότι: Ο ΜΚΔ τριών ή περισσότερων ακεραίων δε μεταβάλλεται αν αντικαταστήσουμε δύο από αυτούς με το μέγιστο κοινό διαιρέτη τους Για παράδειγμα ( 4, 1, 16) (( 4, 16), 1) ( 8, 1) 4 Για το ΜΚΔ περισσότερων από δύο ακεραίους ισχύουν ανάλογες ιδιότητες με τις ιδιότητες του ΜΚΔ δύο ακεραίων Έτσι,για παράδειγμα, για τρεις ακέραιους,, αποδεικνύεται ότι: Αν δ ( α, β, γ), τότε υπάρχουν ακέραιοι κ, λ, μ, τέτοιοι, ώστε δ κα λβ μγ α β γ Αν δ ( α, β, γ), τότε,, 1 δ δ δ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ 1 Να αποδειχτεί ότι για τους ακεραίους α β, κ (i) ( α, ( ακβ, (ii) ( α, ( α β, (iii) ( α, α 1) 1, ισχύουν

22 156 ΑΠΟΔΕΙΞΗ (i) Έστω δ ( α, και δ ( ακβ,, τότε δ α δ ( ακ, οπότε Άρα δ ( α κβ,, δηλαδή δ δ (1) δ β δ β δ ( ακ δ [( ακ κβ] δ α, οπότε Άρα, οπότε δ ( α,, δηλαδή δ δ δ β δ β δ β () Από (1) και () έπεται ότι δ δ (ii) Λόγω της (i), για κ 1, ισχύει ( α, ( α β, (iii) Είναι: ( α, α1) ( α, α1α) ( α,1) 1 Αν για τους ακεραίους α β, γ, ισχύει α γ, β γ και ( α, 1, τότε αβ γ ΑΠΟΔΕΙΞΗ Επειδή ( α, 1, υπάρχουν ακέραιοι κ, λ με κα λβ 1 Επομένως, καγ λβγ γ (1) Όμως, α γ και β γ, επομένως, κν( α λμ( α γ Άρα αβ γ γ μα και γ νβ Έτσι, η (1) γίνεται 3 (i) Αν 0 κ, να αποδειχτεί ότι ( κα, κ κ( α, (ii) Να βρεθεί ο ΜΚΔ των 63 και 84 ΛΥΣΗ (i) Έστω ( α, δ και ( κα, κδ Αρκεί να δείξουμε ότι και Επειδή δ α και δ β, έχουμε και κδ κβ Άρα Αφού δ ( α,, υπάρχουν ακέραιοι μ και με μα νβ δ και επομένως, κμα κνβ κδ Όμως και δ κβ Άρα (ii) Έχουμε ( 6384, ) ( 3138, ) 3( 18, ) 3( 7374, ) 37(,) Ελάχιστο Κοινό Πολλαπλάσιο Ακεραίων

23 157 Ας θεωρήσουμε δύο ακεραίους και διαφορετικούς από το μηδέν Ένας ακέραιος θα λέγεται κοινό πολλαπλάσιο των και, όταν είναι πολλαπλάσιο και του και του Επειδή ο θετικός ακέραιος είναι κοινό πολλαπλάσιο των και, το σύνολο των θετικών πολλαπλάσιων των και είναι διάφορο του κενού συνόλου Το ελάχιστο στοιχείο του συνόλου αυτού λέγεται ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο των και ΟΡΙΣΜΟΣ Έστω δύο ακέραιοι και, διαφορετικοί από το μηδέν Ορίζουμε ως ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο (ΕΚΠ) των και, και το συμβολίζουμε με [, ], το μικρότερο από τα θετικά κοινά πολλαπλάσια των και Επομένως, το ΕΚΠ δύο μη μηδενικών ακεραίων και είναι ο μοναδικός θετικός ακέραιος που έχει τις επόμενες δύο ιδιότητες: (1) πολ και πολ () x για κάθε κοινό πολλαπλάσιο x των και Από τον ορισμό προκύπτει ότι [ α, β] [ α, β ] Έτσι, για παράδειγμα, για τους ακεραίους 4 και 6 έχουμε [ 46, ] [ 46, ] 1, αφού τα θετικά πολλαπλάσια του 4 είναι 4, 8, 1, 16, 0, 4, 8,, του 6 είναι τα ,,,,,,, τα θετικά κοινά τους πολλαπλάσια είναι 1, 4, 36, και το μικρότερο θετικό κοινό πολλαπλάσιο είναι το 1 Παρατηρούμε επίσης ότι για θ ε τ ι κ ο ύ ς ακεραίους, ισχύει: Αν, τότε [, ] [, 1] ΘΕΩΡΗΜΑ 5 Αν, είναι δύο θ ε τ ι κ ο ί ακέραιοι, τότε (, )[, ] ΑΠΟΔΕΙΞΗ Αν (, ), αρκεί να δείξουμε ότι [, ], αρκεί δηλαδή να δείξουμε ότι

24 158 (i) (ii) πολ και πολ και x για κάθε θετικό κοινό πολλαπλάσιο x των και

25 158 Επειδή (, ), υπάρχουν θετικοί ακέραιοι και με και Επομένως, πολ και πολ Αν x είναι ένα θετικό κοινό πολλαπλάσιο των και, τότε x και x, όπου και θετικοί ακέραιοι Ξέρουμε επίσης ότι υπάρχουν ακέραιοι, με Έτσι, αν θέσουμε, τότε θα έχουμε x xδ x( κα λ xκα τ αβ αβ αβ xλβ αβ Επομένως x, οπότε x xκ xλ σβκ ραλ σκ ρλz β α β α Αν α, βz, τότε από τις ισότητες (, ) (, ) και [, ] [, ], έχουμε ( α, [ α, β] α β Από το παραπάνω θεώρημα προκύπτουν δύο σημαντικά πορίσματα: Αν οι ακέραιοι και είναι πρώτοι μεταξύ τους, τότε [, ] Δηλαδή: Το ΕΚΠ δύο πρώτων μεταξύ τους ακεραίων είναι το γινόμενο των απόλυτων τιμών τους Για παράδειγμα, [ 8, 15] , αφού ( 815, ) 1 Το ΕΚΠ δύο ακέραιων, διαιρεί κάθε άλλο κοινό πολλαπλάσιο x των και, δηλαδή είναι x πολ[, ] Άρα: Τα κοινά πολλαπλάσια δύο ακεραίων είναι τα πολλαπλάσια του ΕΚΠ Για παράδειγμα, τα κοινά πολλαπλάσια των 4 και 6 είναι πολλαπλάσια του [,] 46 1, δηλαδή οι ακέραιοι 1, 4, 36, 48, Η έννοια του ελάχιστου κοινού πολλαπλάσιου γενικεύεται και για περισσότερους από δύο ακεραίους Συγκεκριμένα, αν α 1, α, α3,, α ν Z, τότε ορίζουμε ως ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο (ΕΚΠ) των 1,, 3,,, και το συμβολίζουμε με [ 1,, 3,, ], το μικρότερο από τα θετικά κοινά τους πολλαπλάσια Αποδεικνύεται ότι:

26 159 Το ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο τριών ή περισσότερων ακεραίων δε μεταβάλλεται, αν αντικαταστήσουμε δύο από αυτούς με το ελάχιστο κοινό τους πολλαπλάσιο Για παράδειγμα, [,, ] [,], [ 1, 16] 48 ΕΦΑΡΜΟΓΗ i) Να αποδειχτεί ότι [ κα, κβ] κ[ α, β] για κάθε θετικό ακέραιο κ ii) Να βρεθεί το ΕΚΠ των 10 και 150 ΑΠΟΔΕΙΞΗ ( κα) ( κ κ αβ αβ (i) Έχουμε [ κα, κβ] κ κ[ α, β] ( κα, κ κ ( α, ( α, (ii) Έχουμε [ 10, 150] [ 101, 1015 ] 10[ 1, 15] 10[ 34, 35 ] 103[4, 5] ΑΣΚΗΣΕΙΣ Α ΟΜΑΔΑΣ 1 Να βρείτε το ΜΚΔ των ακεραίων, και να τον εκφράσετε ως γραμμικό συνδυασμό των α και β σε καθεμιά από τις παρακάτω περιπτώσεις (i) 135 και 56, (ii) 180 και 84 (iii) 180 και 84, (iv) 180 και 84 Να αποδείξετε ότι (i) ( κ, κ), κ Ζ (ii) ( ν 1, ν1) 1, (iii) [ ν 1, ν1] (ν1)(ν1), ν Ν (iv) ( ν, ) ν, (v) [ ν, ν1] ν( ν1), 3 Να αποδείξετε ότι (, ) (, ) ν Ν ν Ν ν Ν

27 160 4 Έστω α, β, x, yζ, με α x βy1 Να αποδείξετε ότι ( α β, x y) 1 5 Να αποδείξετε ότι (i) ( 3, 4 5) (ii) ( 3, 4 5) 1 (iii) ( 5, 7 3) 1 6 Να αποδείξετε ότι για κάθε κ Ζ ισχύει: ( 1) (i) 1, 1, (ii) ( 4 3 5, ) 1 7 Να αποδείξετε ότι (,, ) (, ) 8 Να βρείτε το θετικό ακέραιο για τον οποίο ισχύει (i) (, ) 1, για κάθε ν Ν (ii) (, ) 1, για κάθε ν Ν 9 Αν (, ) 1 και ( ), να αποδείξετε ότι (, ) (, ) 1 B ΟΜΑΔΑΣ 1 Αν (, ) 1, να αποδείξετε ότι: (i) (, ) 1 ή (ii) (, ) 1 ή 3 Αν (, 4) και (, 4), να αποδείξετε ότι (, 4) 4 3 Να εξετάσετε αν υπάρχουν θετικοί ακέραιοι, για τους οποίους το κλάσμα απλοποιείται 4 Έστω α, βν Να αποδείξετε ότι: (, ) [, ] 5 Ένας μαθητής στην προσπάθειά του να βρει το ΜΚΔ τριών ακεραίων,, βρήκε: (, ) 9, (, ) 30 και (, ) 1 Μπορείτε να απαντήσετε αν έκανε ή όχι λάθος; 6 Έστω α, βz με (, ) Να αποδείξετε ότι οι αριθμοί κ, λζ για τους οποίους ισχύει είναι πρώτοι μεταξύ τους 7 Έστω α, β, κν με (, ) 1 Να αποδείξετε ότι (i) (, ) (, ) (ii) [, ] [, ] 8 Έστω α, β, γ, δν Να αποδείξετε ότι [ αγ, βγ, αδ, βδ] [ α, β] [ γ, δ]

28 ΠΡΩΤΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ Εισαγωγή Δύο από τα σημαντικότερα αποτελέσματα σχετικά με τους πρώτους αριθμούς ήταν γνωστά ήδη από την αρχαιότητα Το γεγονός ότι κάθε ακέραιος αναλύεται με μοναδικό τρόπο ως γινόμενο πρώτων εμφανίζεται στα Στοιχεία του Ευκλείδη στην εξής μορφή (βιβλίο IX, πρόταση 14): Εάν ελάχιστος αριθμός υπό πρώτων αριθμών μετρήται, υπ ουδενός άλλου πρώτου αριθμού μετρηθήσεται παρέξ των εξ αρχής μετρούντων Στα Στοιχεία επίσης, το γεγονός ότι υπάρχουν άπειροι πρώτοι αριθμοί εμφανίζεται ως εξής (βιβλίο IX, πρόταση 0): Οι πρώτοι αριθμοί πλείους εισί παντός του προτεθέντος πλήθους πρώτων αριθμών Το αποτέλεσμα αυτό και η απόδειξή του από τον Ευκλείδη θεωρούνται ένα από τα αριστουργήματα της θεωρητικής μαθηματικής σκέψης Ο G Hardy ( ) έγραψε ότι είναι τόσο σύγχρονο και σημαντικό όπως και όταν ανεκαλύφθη-εδώ και 000 χρόνια παρέμεινε ανέπαφο Ο μεγαλύτερος πρώτος αριθμός που έχει εντοπιστεί μέχρι σήμερα είναι ο , ένας γίγαντας με ψηφία Πρόκειται για τον 36ο από τους πρώτους αριθμούς της μορφής 1 που γνωρίζουμε και ο οποίος οδήγησε στην ανακάλυψη του 36ου τέλειου αριθμού (βλπ προηγούμενο ιστορικό σημείωμα) Οι τεράστιοι αυτοί αριθμοί εντοπίστηκαν με τη βοήθεια κριτηρίων αναγνώρισης πρώτων, που απαιτούν πολύωρη χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών Άλλοι πρώτοι αριθμοί με ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι αυτοί της μορφής p 1, όπου, από τους οποίους όμως γνωρίζουμε μόνο 5, αυτούς που προκύπτουν για 0134,,,, και είναι αντίστοιχα οι 3,, 5 17, 57, (όσοι από τους υπόλοιπους έχουν ελεγχθεί αποδείχτηκαν σύνθετοι) Ο CF Gauss σε πολύ νεαρή ηλικία έδειξε ότι ένα κανονικό πολύγωνο κατασκευάζεται με κανόνα και διαβήτη, μόνο αν το πλήθος των πλευρών του είναι πρώτος αριθμός αυτής της μορφής ή γινόμενο πρώτων αυτής της μορφής πολλαπλασιασμένο επί μια δύναμη του ή απλώς μια δύναμη του Το σημαντικότερο όμως ζήτημα σχετικά με τους πρώτους αριθμούς αφορά την κατανομή τους μέσα στην ακολουθία των φυσικών Η κατανομή αυτή είναι πολύ ακανόνιστη, γιατί από τη μια μεριά υπάρχουν εκατομμύρια ζεύγη των λεγόμενων δίδυμων πρώτων, όπως,για παράδειγμα, οι ( 9, 31 ), ( 1451, 1453 ), ( 99477, ), ενώ από την άλλη υπάρχουν τεράστια κενά χωρίς κανέναν πρώτο Μια σχετική τάξη στο χάος βάζει το Θεώρημα των πρώτων αριθμών, σύμφωνα με το οποίο το πλήθος των πρώτων αριθμών που είναι μικρότεροι ή

29 16 ίσοι από τον φυσικό ν δίνεται κατά προσέγγιση (καθώς το ν γίνεται πολύ μεγάλο) από τον τύπο /ln Αυτό το διαπίστωσαν εμπειρικά, μελετώντας πίνακες πρώτων αριθμών, οι AM Legendre και CF Gauss στα τέλη του 18ου αιώνα, ενώ η πρώτη αυστηρή απόδειξη δόθηκε 100 χρόνια αργότερα Έννοια Πρώτου Αριθμού Παρατηρήσαμε προηγουμένως ότι κάθε ακέραιος 0, 1 διαιρείται με τους ακέραιους 1 και Αν αυτοί είναι και οι μόνοι διαιρέτες του, τότε αυτός λέγεται πρώτος αριθμός Δηλαδή: ΟΡΙΣΜΟΣ Κάθε ακέραιος p 0, 1 λέγεται πρώτος αριθμός ή απλώς πρώτος, αν οι μόνοι θετικοί διαιρέτες του είναι οι 1 και p Για παράδειγμα, οι ακέραιοι και 7 είναι πρώτοι, ενώ ο 84 και ο 393( 13) δεν είναι πρώτοι Ένας ακέραιος 1 που δεν είναι πρώτος λέγεται σύνθετος Ένας σύνθετος αριθμός μπορεί να γραφεί ως γινόμενο με 1 και 1 Οι αριθμοί 1 και -1 δε χαρακτηρίζονται ούτε ως πρώτοι ούτε ως σύνθετοι Κάθε πρώτος που διαιρεί ένα δοθέντα ακέραιο λέγεται πρώτος διαιρέτης του ακεραίου αυτού Είναι φανερό ότι ο είναι πρώτος, αν και μόνο αν ο είναι πρώτος Γι' αυτό στη συνέχεια θα περιοριστούμε μόνο σε θετικούς πρώτους Ανάμεσα στους δέκα αριθμούς 13,,,, 10 οι 35,, και 7 είναι πρώτοι, ενώ οι 468,,, και 10 είναι σύνθετοι Ο αριθμός είναι ο μοναδικός άρτιος που είναι πρώτος, όλοι οι άλλοι πρώτοι είναι περιττοί Ένα εύλογο ερώτημα είναι το εξής: Αν δοθεί ένας θετικός ακέραιος, πώς μπορούμε να αποφανθούμε αν είναι πρώτος ή σύνθετος και, στην περίπτωση που είναι σύνθετος, πώς μπορούμε πρακτικά να βρούμε ένα διαιρέτη διαφορετικό από τους 1 και ; Η προφανής απάντηση είναι να κάνουμε διαδοχικές διαιρέσεις με τους ακεραίους που είναι μικρότεροι του Αν κανένας από αυτούς δε διαιρεί τον, τότε ο είναι πρώτος Αν και η μέθοδος αυτή είναι πολύ απλή στην περιγραφή της, δεν μπορεί να θεωρηθεί πρακτική, γιατί έχει απαγορευτικό κόστος σε χρόνο και εργασία, ιδιαίτερα για μεγάλους αριθμούς Υπάρχουν ιδιότητες των σύνθετων ακεραίων που αναφέρονται στα επόμενα θεωρήματα και μας επιτρέπουν να περιορίσουμε σημαντικά τους αναγκαίους υπολογισμούς

30 163 ΘΕΩΡΗΜΑ 6 Κάθε θετικός ακέραιος μεγαλύτερος του 1 έχει έναν τουλάχιστον πρώτο διαιρέτη ΑΠΟΔΕΙΞΗ Έστω ο θετικός ακέραιος 1 και p ο μικρότερος από τους θετικούς διαιρέτες του με p 1 Θα αποδείξουμε ότι ο p είναι πρώτος αριθμός Αν ο p ήταν σύνθετος, θα είχε ένα θετικό διαιρέτη, έστω με 1 p Αφού όμως p και p, τότε θα ισχύει (θεώρημα ) Βρήκαμε έτσι ένα θετικό διαιρέτη του που είναι μικρότερος του p Αυτό όμως είναι άτοπο, αφού ο p θεωρήθηκε ως ο ελάχιστος διαιρέτης του Έτσι ο μικρότερος από τους θετικούς διαιρέτες ενός ακεραίου είναι πρώτος αριθμός ΠΟΡΙΣΜΑ 4 Αν είναι ένας σύνθετος ακέραιος με 1, τότε υπάρχει ένας τουλάχιστον πρώτος αριθμός p, τέτοιος, ώστε p και p ΑΠΟΔΕΙΞΗ Επειδή ο είναι σύνθετος, γράφεται στη μορφή, με 1 και 1 Υποθέτουμε ότι, οπότε και επομένως Αφού 1, ο έχει έναν τουλάχιστον πρώτο διαιρέτη p και επομένως p Επειδή p και, θα ισχύει p Επομένως, ο πρώτος p διαιρεί τον και είναι p Το παραπάνω συμπέρασμα έχει μεγάλη πρακτική σημασία όταν εξετάζουμε αν ένας ακέραιος 1 είναι πρώτος ή όχι, αφού περιορίζει τις δοκιμές στους πρώτους αριθμούς που είναι μικρότεροι ή ίσοι της Έστω, για παράδειγμα, ο ακέραιος 71 Επειδή , χρειάζεται μόνο να εξετάσουμε αν οι πρώτοι που δεν υπερβαίνουν τον 16 είναι διαιρέτες του 71 Οι πρώτοι αυτοί είναι οι 35711,,,, και 13 και κανένας τους δε διαιρεί τον 71 Άρα, ο 71 είναι πρώτος Το Κόσκινο του Ερατοσθένη

31 164 Μια έξυπνη τεχνική για τον προσδιορισμό των πρώτων που δεν υπερβαίνουν ένα θετικό ακέραιο 1 στηρίζεται στο προηγούμενο θεώρημα και την οφείλουμε στον Αρχαίο Έλληνα μαθηματικό Ερατοσθένη (περίπου 50 πχ) Η τεχνική λέγεται κόσκινο του Ερατοσθένη και είναι η εξής: Γράφουμε σε έναν πίνακα με αύξουσα σειρά τους ακεραίους από μέχρι Αφήνουμε τον πρώτο και διαγράφουμε όλα τα πολλαπλάσιά του Ο επόμενος πρώτος στον πίνακα μετά τον είναι ο 3 Αφήνουμε τον 3 και διαγράφουμε όλα τα πολλαπλάσιά του κτλ Συνεχίζουμε την ίδια διαδικασία μέχρι τον πρώτο p με p Οι ακέραιοι που απομένουν, δηλαδή όσοι δεν "έπεσαν" από το "κόσκινο", είναι οι πρώτοι μεταξύ και Όλοι οι άλλοι "έπεσαν", διότι, ως σύνθετοι, είχαν διαιρέτη κάποιον πρώτο μικρότερο ή ίσο της πολλαπλάσια του διαγράφηκαν και ως Στον παρακάτω πίνακα έχουν προσδιοριστεί οι πρώτοι μεταξύ 1 και 100 Έχουν διαγραφεί τα πολλαπλάσια των πρώτων 35,, και 7, αφού ο επόμενος πρώτος είναι ο αριθμός 11 και ισχύει Στο σημείο αυτό πιθανόν να αναρωτηθεί κάποιος: Τελειώνουν κάπου οι πρώτοι; Υπάρχει δηλαδή μέγιστος πρώτος ή οι πρώτοι συνεχίζονται επ άπειρον ; ΘΕΩΡΗΜΑ 7 (του Ευκλείδη) Υπάρχουν ά π ε ι ρ ο ι θετικοί πρώτοι αριθμοί

32 165 ΑΠΟΔΕΙΞΗ Έστω ότι υπάρχει πεπερασμένο πλήθος πρώτων αριθμών p1, p,, p Θα αποδείξουμε ότι αυτό οδηγεί σε άτοπο Σχηματίζουμε τον αριθμό A p p p Ο αριθμός όμως αυτός, επειδή είναι μεγαλύτερος του 1, θα 1 1 έχει έναν τουλάχιστον πρώτο διαιρέτη, έστω τον p i με 1 i Αλλά αν ο p i διαιρεί τον A, επειδή διαιρεί και τον pp 1 p, θα πρέπει να διαιρεί και τον 1 Αυτό όμως είναι άτοπο, γιατί p i 1 Θεμελιώδες Θεώρημα Αριθμητικής Οι πρώτοι αριθμοί έχουν μεγάλη σπουδαιότητα για τη Θεωρία των Αριθμών, αφού, όπως θα αποδείξουμε στο Θεμελιώδες Θεώρημα της Αριθμητικής, κάθε φυσικός αναλύεται με μοναδικό τρόπο σε γινόμενο πρώτων παραγόντων Με άλλα λόγια οι πρώτοι αριθμοί αποτελούν τα δομικά υλικά με τα οποία, μέσω του πολλαπλασιασμού κατασκευάζουμε τους άλλους φυσικούς αριθμούς, όπως για παράδειγμα στη Χημεία με κατάλληλα άτομα σχηματίζουμε τα μόρια των διάφορων ουσιών Η απόδειξη του σημαντικού αυτού θεωρήματος στηρίζεται στον ακόλουθο αληθή ισχυρισμό ΘΕΩΡΗΜΑ 8 Αν ένας πρώτος p διαιρεί το γινόμενο δύο ακέραιων, τότε διαιρεί έναν, τουλάχιστον, από τους ακεραίους αυτούς ΑΠΟΔΕΙΞΗ Έστω ότι p Επειδή ο αριθμός p είναι πρώτος, οι μοναδικοί διαιρέτες του είναι οι 1 και p Επομένως, ο ΜΚΔ των και p είναι ( p, ) 1, δηλαδή ο p είναι πρώτος προς τον a Αφού λοιπόν p και ( p, ) 1, σύμφωνα με το Πόρισμα 3, p Το θεώρημα ισχύει και για γινόμενο περισσότερων ακεραίων Δηλαδή: Αν p πρώτος και p α1 αα3 αν, τότε ο p διαιρεί έναν, τουλάχιστον, από τους παράγοντες του γινομένου ΘΕΩΡΗΜΑ 9 Κάθε θετικός ακέραιος 1 αναλύεται κατά μοναδικό τρόπο ως γινόμενο πρώτων παραγόντων (αν παραβλέψουμε τη σειρά των παραγόντων)

33 166 ΑΠΟΔΕΙΞΗ Αν ο είναι πρώτος, τότε προφανώς το θεώρημα ισχύει Αν ο είναι σύνθετος, τότε, σύμφωνα με το θεώρημα 6, θα ισχύει p 1 1, όπου p 1 πρώτος και 1 ακέραιος με 1 1 Αν ο 1 είναι πρώτος, τότε ο είναι γινόμενο πρώτων παραγόντων και το θεώρημα αληθεύει Αν ο 1 είναι σύνθετος, τότε θα έχουμε p, με p πρώτο και 1 1 Αν ο είναι πρώτος, τότε p1 p και ο είναι γινόμενο πρώτων παραγόντων Αν ο είναι σύνθετος, τότε η παραπάνω διαδικασία μπορεί να συνεχιστεί και οδηγεί σε μια σχέση p1p p3 3, με p 3 πρώτο και Αποδεικνύεται ότι αν συνεχίσουμε τη διαδικασία αυτή, ύστερα από ένα πεπερασμένο πλήθος βημάτων θα βρούμε τελικά έναν πρώτο p, τέτοιο, ώστε p1 p p3 p Ας υποθέσουμε ότι ο αναλύεται και με άλλο τρόπο σε γινόμενο πρώτων παραγόντων, ότι δηλαδή υπάρχουν και οι πρώτοι q, q, q,, q, τέτοιοι, ώστε 1 3 p1p p3 p q1 qq3 q (1) και έστω ότι Ο πρώτος p 1 είναι διαιρέτης του άρα και του γινομένου q1qq3 q Επομένως, σύμφωνα με το θεώρημα 8, ο p 1 θα είναι διαιρέτης ενός τουλάχιστον από τους παράγοντες q1, q, q3,, q, έστω pq 1, όπου 1 Ο q όμως είναι πρώτος και έχει ως διαιρέτες μόνο το 1 και τον εαυτό του Άρα, επειδή p 1 1, θα είναι p q 1 Ύστερα από τη διαγραφή των δυο αυτών ίσων παραγόντων, με ανάλογο συλλογισμό συμπεραίνουμε ότι ο p πρέπει να είναι ίσος με έναν, τουλάχιστον από τους υπόλοιπους παράγοντες του δεύτερου μέλους της (1) πχ τον q Αφού διαγράψουμε τους p και q, συνεχίζουμε ομοίως με τους p3,, p Στο τέλος της διαδικασίας όλοι οι παράγοντες p1, p, p3,, p θα έχουν διαγραφεί, αφήνοντας μόνο τον αριθμό 1 στο πρώτο μέλος της ισότητας (1) Κανένας όμως και από τους παράγοντες q1, q, q3,, q δε θα έχει απομείνει και στο δεύτερο μέλος της (1), αφού όλοι αυτοί οι παράγοντες είναι μεγαλύτεροι από το 1 Έτσι, οι παράγοντες p1, p, p3,, p του πρώτου μέλους σχηματίζουν ζεύγη ίσων αριθμών με τους παράγοντες του δεύτερου μέλους Αυτό αποδεικνύει ότι, με εξαίρεση ίσως τη σειρά των παραγόντων, οι δύο αναλύσεις του αριθμού είναι ταυτόσημες

34 167 Βέβαια, μερικοί από τους πρώτους παράγοντες που εμφανίζονται στην ανάλυση ενός θετικού ακεραίου μπορεί να επαναλαμβάνονται όπως στην περίπτωση του 360 για τον οποίο έχουμε Γράφοντας τα γινόμενα των ίδιων παραγόντων με μορφή δυνάμεων, μπορούμε να επαναδιατυπώσουμε το θεώρημα ως εξής: Κάθε θετικός ακέραιος 1 μπορεί να γραφεί κατά μοναδικό τρόπο στη 1 μορφή: p p 1 p, όπου οι p1, p,, p είναι θετικοί πρώτοι με p1 p p και,,, θετικοί ακέραιοι 1 Η μορφή 1 1 p p p λέγεται και κανονική μορφή του ΜΚΔ και ΕΚΠ Αριθμών σε Κανονική Μορφή Όταν είναι γνωστή η ανάλυση ενός φυσικού αριθμού σε πρώτους παράγοντες, εύκολα μπορούμε να επισημάνουμε τους διαιρέτες του 1 a Έστω p p p 1 η κανονική μορφή του και d ένας θετικός διαιρέτης του Αν p είναι ένας πρώτος που εμφανίζεται στην κανονική μορφή του d, τότε p και επομένως, πρέπει p p i με 1 i Επίσης ο p i δεν μπορεί να εμφανίζεται στον αριθμό d περισσότερο από i φορές Παρατηρούμε δηλαδή ότι ένας διαιρέτης d του έχει στην κανονική του μορφή παράγοντες μόνο από τους p1, p,, p και με εκθέτες ίσους ή 3 1 μικρότερους των 1,,, αντιστοίχως Για παράδειγμα, επειδή 1 3, οι διαιρέτες του 1 είναι οι 3 1, 3, 3 4, 3 3, 3 6 και Με βάση την παρατήρηση αυτή μπορούμε εύκολα να βρούμε ΜΚΔ και το ΕΚΠ αριθμών που έχουν αναλυθεί σε πρώτους παράγοντες Συγκεκριμένα: Ο ΜΚΔ θετικών ακεραίων που είναι γραμμένοι σε κανονική μορφή είναι ίσος με το γινόμενο των κοινών τους παραγόντων και με τον κάθε παράγοντα υψωμένο στο μικρότερο εμφανιζόμενο εκθέτη Το ΕΚΠ θετικών ακεραίων που είναι γραμμένοι σε κανονική μορφή είναι ίσο με το γινόμενο των κοινών και μη κοινών τους παραγόντων και με τον κάθε παράγοντα υψωμένο στο μεγαλύτερο εμφανιζόμενο εκθέτη

35 Για παράδειγμα, επειδή και , έχουμε 3 3 ( 50,756) 3 75 και [ 50,756] ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ 1 Να αποδειχτεί ότι αν ο αριθμός 1, Ν είναι πρώτος, τότε και ο είναι πρώτος ΑΠΟΔΕΙΞΗ Αν ο δεν είναι πρώτος, τότε με, θετικούς ακέραιους και, 1, οπότε έχουμε 1 1 ( ) 1 Ο αριθμός αυτός, όμως, έχει ως παράγοντα τον 1, α ν για τον οποίο ισχύει Επομένως, ο 1 είναι σύνθετος που είναι άτοπο Αν ο φυσικός αριθμός δεν είναι τετράγωνο φυσικού, να αποδειχτεί ότι ο αριθμός είναι άρρητος ΑΠΟΔΕΙΞΗ Έστω ότι ο αριθμός ν είναι ρητός Τότε α ν, όπου και θετικοί ακέραιοι β Οι ακέραιοι α και β μπορούν να θεωρηθούν πρώτοι μεταξύ τους, γιατί αν δε συμβαίνει αυτό, τους διαιρούμε με το ΜΚΔ τους, οπότε μετατρέπονται σε πρώτους μεταξύ τους Από την ισότητα α ν έχουμε α νβ Επειδή ο δεν είναι β τετράγωνο φυσικού θα είναι β 1 Επομένως, ο ακέραιος θα έχει έναν πρώτο διαιρέτη p, οπότε θα ισχύει p α, δηλαδή p αα και άρα p (Θεώρημα 10) Επομένως, p α και p β, που είναι άτοπο, αφού οι α και β είναι πρώτοι μεταξύ τους ΑΣΚΗΣΕΙΣ Α Ομάδας 1 Ποιοι από τους παρακάτω αριθμούς είναι πρώτοι; 101, 103, 107, 111, 113, 11

36 169 Να βρείτε το μικρότερο φυσικό αριθμό α για τον οποίο οι αριθμοί: (i) α, α1, α είναι όλοι σύνθετοι (ii) α, α1, α, α3 είναι όλοι σύνθετοι 3 Να βρείτε τους α, βν και τον πρώτο p 3 σε καθεμιά από τις παρακάτω περιπτώσεις: (i) ( α ( α 3 (ii) α 4 p (iii) ( α 1) p15 4 Να αποδείξετε ότι ο μοναδικός θετικός πρώτος p για τον οποίο ισχύει όπου ν Ν, είναι ο p 5 3p 1ν, 5 Να αποδείξετε ότι ο μοναδικός θετικός πρώτος p που μπορεί να πάρει τη μορφή p ν 3 1, ν Ν είναι ο 7 p, ενώ τη μορφή ν 3 p 1, ν Ν, είναι ο p 6 Αν α, β είναι δύο περιττοί θετικοί ακέραιοι μεγαλύτεροι του 1, να αποδείξετε ότι ο ακέραιος α β είναι σύνθετος 7 Έστω α, ν θετικοί ακέραιοι και p θετικός πρώτος Αν ν α ν p ν p α, να αποδείξετε ότι 8 Έστω μ β ν α, β, μ, νν με ( α, 1 Να αποδείξετε ότι ( α, ) 1 9 Να γράψετε στην κανονική τους μορφή τους φυσικούς αριθμούς 490, 115, 78 και να βρείτε το ΜΚΔ και το ΕΚΠ αυτών α α α 1 κ 10 Έστω α p1 p pκ η κανονική μορφή ενός θετικού ακεραίου Να αποδείξετε ότι ο είναι τετράγωνο ενός θετικού ακεραίου, αν και μόνο αν οι εκθέτες α 1, α,, ακ είναι όλοι άρτιοι B ΟΜΑΔΑΣ 1 Αν ( α, 1, να αποδείξετε ότι (i) ( α β, α 1, (ii) ( α β, α 1 Να αποδείξετε την ισοδυναμία: ( α, βγ) 1 ( α, ( α, γ) 1 3 Έστω α, βν και p θετικός πρώτος Αν ( α, p ) p 4 τον ( αβ, p ) και τον ( α β, p ) 4 και 3 ) ( β, p p, να βρείτε

37 170 4 Να αποδείξετε ότι οι ακέραιοι της μορφής ν 4 4, όπου θετικός ακέραιος μεγαλύτερος του 1, και οι ακέραιοι της μορφής 8 1, όπου θετικός ακέραιος, είναι σύνθετοι αριθμοί ν 5 Αν α, βν με α β 43 34, να αποδείξετε ότι ο αριθμός α β είναι σύνθετος 6 Να αποδείξετε ότι ο μοναδικός θετικός πρώτος p για τον οποίον οι αριθμοί p, p και p 4 είναι και οι τρεις πρώτοι είναι ο p 3 7 Να λύσετε στο Ν τις εξισώσεις 3 (i) x x x3 0 (ii) x x p11, όπου p θετικός πρώτος 8 Έστω α, βν Αν β α, να αποδείξετε ότι β α 46 Η ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΔΙΟΦΑΝΤΙΚΗ ΕΞΙΣΩΣΗ Εισαγωγή Ένα από τα αρχαιότερα προβλήματα της Θεωρίας Αριθμών είναι η αναζήτηση των ακέραιων αριθμών που ικανοποιούν κάποιες δεδομένες σχέσεις Με σύγχρονη ορολογία θα διατυπώσουμε το ίδιο πρόβλημα ως επίλυση, στο Ζ, πολυωνυμικών εξισώσεων με έναν ή περισσότερους αγνώστους και με ακέραιους συντελεστές Ο κλάδος που ασχολείται με αυτό το ζήτημα ονομάζεται Διοφαντική Ανάλυση προς τιμήν του Διόφαντου (50 περίπου μχ), που ασχολήθηκε συστηματικά με τέτοιου είδους προβλήματα στο έργο του Αριθμητικά Η αναζήτηση Πυθαγόρειων τριάδων (δηλαδή ακέραιων λύσεων της εξίσωσης x y z ) συγκαταλέγεται ανάμεσα στα κλασικά προβλήματα της Διοφαντικής Ανάλυσης Υπάρχουν ενδείξεις ότι η λύση αυτού του προβλήματος (που δίνεται σήμερα από τους τύπους x, y z ) ήταν γνωστή στους Βαβυλώνιους, αλλά η πλήρης θεωρητική διαπραγμάτευση του ζητήματος έγινε από τους Αρχαίους Έλληνες μαθηματικούς Ο Ευκλείδης διατυπώνει το πρόβλημα στη μορφή Ευρείν δύο τετραγώνους αριθμούς, ώστε και το συγκείμενον εξ αυτών είναι τετράγωνον

38 171 και δίνει τη γενική λύση στη γεωμετρική γλώσσα των Στοιχείων (Βιβλίο Χ, Λήμμα 1, Πρότ 8) Ο Διόφαντος διαπραγματεύεται το ίδιο πρόβλημα στα Αριθμητικά Τον επιταχθέντα τετράγωνον διελείν εις δύο τετραγώνους, αλλά η λύση που δίνει βρίσκεται πιο κοντά στο σύγχρονο αλγεβρικό τρόπο σκέψης Αυτό ακριβώς το πρόβλημα ήταν η αφορμή να ισχυριστεί ο P Fermat ( ) ότι η διοφαντική εξίσωση x y z είναι αδύνατη, όταν ο ν είναι φυσικός μεγαλύτερος του, σημειώνοντας μάλιστα πάνω στο βιβλίο του Διόφαντου που μελετούσε: έχω μια αληθινά θαυμάσια απόδειξη αυτής της πρότασης, αλλά το περιθώριο είναι πολύ στενό για να τη χωρέσει Ο ισχυρισμός αυτός του Fermat αποδείχτηκε αληθής το 1994 από τον A Wiles, αφού υπήρξε για 350 χρόνια ένα από τα διασημότερα άλυτα προβλήματα της Θεωρίας Αριθμών Η επίλυση διοφαντικών εξισώσεων βαθμού μεγαλύτερου του ου αποτελεί ένα ανοικτό μαθηματικό πρόβλημα, καθώς δεν έχουν βρεθεί γενικοί τύποι επίλυσης Ο D Hilbert διατύπωσε το 1900, ως ένα ζήτημα βασικής μαθηματικής έρευνας στη διάρκεια του 0ού αιώνα, την αναζήτηση ενός αλγόριθμου επίλυσης μιας διοφαντικής εξίσωσης με οποιοδήποτε αριθμό αγνώστων Το 1970, ο Y Matyasevich, σε ηλικία χρόνων, απέδειξε ότι ένας τέτοιος αλγόριθμος δεν υπάρχει Επίλυση Γραμμικής Διοφαντικής Εξίσωσης Έστω η εξίσωση xy, όπου,, ακέραιοι με 0 και 0 Αν αναζητούμε ακέραιες λύσεις της εξίσωσης αυτής, δηλαδή ζεύγη ακεραίων ( xy, ) που την επαληθεύουν, τότε λέμε ότι έχουμε να λύσουμε μια γραμμική διοφαντική εξίσωση Μερικές διοφαντικές εξισώσεις μπορεί να έχουν πολλές λύσεις, όπως, για παράδειγμα, η 3x6y 18, για την οποία μπορούμε να διαπιστώσουμε με αντικατάσταση ότι τα ζεύγη ( 41, ), ( 66, ), ( 10, ) είναι ακέραιες λύσεις τηςυπάρχουν όμως διοφαντικές εξισώσεις που δεν έχουν καμιά λύση Για παράδειγμα, η διοφαντική εξίσωση x6y 13 δεν έχει καμιά λύση, αφού για όλες τις ακέραιες τιμές των x, y το πρώτο μέλος της είναι άρτιος αριθμός, ενώ το δεύτερο μέλος της είναι περιττός αριθμός Το θεώρημα που ακολουθεί δίνει απάντηση στο ερώτημα πότε μια διοφαντική εξίσωση έχει λύση, και αν έχει, πόσες είναι αυτές οι λύσεις ΘΕΩΡΗΜΑ 10

39 17 Η γραμμική διοφαντική εξίσωση x y έχει λύση, αν και μόνο αν ο μέγιστος κοινός διαιρέτης των, διαιρεί το Αν η εξίσωση αυτή έχει μια λύση ( x0, y0 ), τότε έχει άπειρες λύσεις ( xy, ), που δίνονται από τους τύπους x x0 t, y y0 t, όπου t Ζ ΑΠΟΔΕΙΞΗ Έστω ότι,δηλαδή ότι, Ζ Γνωρίζουμε ότι για τον (, ) υπάρχουν ακέραιοι,, τέτοιοι, ώστε (1) Πολλαπλασιάζοντας τα μέλη της (1) με βρίσκουμε, δηλαδή ( ) ( ) Άρα, το ζεύγος (, ) είναι μια λύση της εξίσωσης Αντιστρόφως, αν ( x0, y0 ) είναι μια λύση της διοφαντικής εξίσωσης, τότε θα ισχύει x y Επειδή και, συμπεραίνουμε ότι ( x y ), δηλαδή Έστω ( x0, y0 ) μια λύση της διοφαντικής εξίσωσης x y Τότε θα ισχύει x y 0 0 Αν ( x, y ) είναι μια άλλη λύση της διοφαντικής εξίσωσης x y, τότε θα ισχύει x y, οπότε με αφαίρεση των δυο ισοτήτων κατά μέλη παίρνουμε ( x x) ( y y) ή ισοδύναμα α x) β( y ) () ( x0 0 y α β Επειδή (, ), οι αριθμοί ρ και σ είναι πρώτοι μεταξύ τους Από δ δ την (), με διαίρεση και των δύο μελών της με, έχουμε ρ x x) σ( y ), ( 0 0 y

4.4 ΜΕΓΙΣΤΟΣ ΚΟΙΝΟΣ ΔΙΑΙΡΕΤΗΣ - ΕΛΑΧΙΣΤΟ ΚΟΙΝΟ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΟ

4.4 ΜΕΓΙΣΤΟΣ ΚΟΙΝΟΣ ΔΙΑΙΡΕΤΗΣ - ΕΛΑΧΙΣΤΟ ΚΟΙΝΟ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΟ 158 44 ΜΕΓΙΣΤΟΣ ΚΟΙΝΟΣ ΔΙΑΙΡΕΤΗΣ - ΕΛΑΧΙΣΤΟ ΚΟΙΝΟ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΟ Μέγιστος Κοινός Διαιρέτης Έστω α, β δύο ακέραιοι Ένας ακέραιος δ λέγεται κοινός διαιρέτης των α και β, όταν είναι διαιρέτης και του α και του

Διαβάστε περισσότερα

4.6 Η ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΔΙΟΦΑΝΤΙΚΗ ΕΞΙΣΩΣΗ

4.6 Η ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΔΙΟΦΑΝΤΙΚΗ ΕΞΙΣΩΣΗ 174 46 Η ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΔΙΟΦΑΝΤΙΚΗ ΕΞΙΣΩΣΗ Εισαγωγή Ένα από τα αρχαιότερα προβλήματα της Θεωρίας Αριθμών είναι η αναζήτηση των ακέραιων αριθμών που ικανοποιούν κάποιες δεδομένες σχέσεις Με σύγχρονη ορολογία

Διαβάστε περισσότερα

4.2 ΕΥΚΛΕΙΔΕΙΑ ΔΙΑΙΡΕΣΗ

4.2 ΕΥΚΛΕΙΔΕΙΑ ΔΙΑΙΡΕΣΗ 14 4 ΕΥΚΛΕΙΔΕΙΑ ΔΙΑΙΡΕΣΗ Ας υποθέσουμε ότι θέλουμε να βρούμε το πηλίκο και το υπόλοιπο της διαίρεσης του με τον Σύμφωνα με το γνωστό αλγόριθμο της διαίρεσης, το πηλίκο θα είναι ένας ακέραιος κ, τέτοιος,

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαθητής που έχει μελετήσει το κεφάλαιο της θεωρίας αριθμών θα πρέπει να είναι σε θέση:

Ο μαθητής που έχει μελετήσει το κεφάλαιο της θεωρίας αριθμών θα πρέπει να είναι σε θέση: Ο μαθητής που έχει μελετήσει το κεφάλαιο της θεωρίας αριθμών θα πρέπει να είναι σε θέση: Να γνωρίζει: την αποδεικτική μέθοδο της μαθηματικής επαγωγής για την οποία πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η αλήθεια

Διαβάστε περισσότερα

4.3 ΔΙΑΙΡΕΤΟΤΗΤΑ. Εισαγωγή

4.3 ΔΙΑΙΡΕΤΟΤΗΤΑ. Εισαγωγή 49 43 ΔΙΑΙΡΕΤΟΤΗΤΑ Εισαγωγή Στα Στοιχεία του Ευκλείδη, βιβλία VII, VIII και IX (περίπου 300 πχ), οι θετικοί ακέραιοι παριστάοται ως ευθύγραμμα τμήματα και η έοια της διαιρετότητας συδέεται άμεσα με τη

Διαβάστε περισσότερα

1. * Ο αριθμός, ν Ν, είναι ανάγωγο κλάσμα για κάθε ν Ν. Σ Λ 2. * Οι αριθμοί 2ν και 2ν + 2 είναι διαδοχικοί άρτιοι για κάθε ν Ν.

1. * Ο αριθμός, ν Ν, είναι ανάγωγο κλάσμα για κάθε ν Ν. Σ Λ 2. * Οι αριθμοί 2ν και 2ν + 2 είναι διαδοχικοί άρτιοι για κάθε ν Ν. Κεφάλαιο 4ο: ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ερωτήσεις του τύπου «Σωστό-Λάθος» ν 1. * Ο αριθμός, ν Ν, είναι ανάγωγο κλάσμα για κάθε ν Ν. 3 Σ Λ. * Οι αριθμοί ν και ν + είναι διαδοχικοί άρτιοι για κάθε ν Ν. 3. * Αν ένας

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτήρες διαιρετότητας ΜΚΔ ΕΚΠ Ανάλυση αριθμού σε γινόμενο πρώτων παραγόντων

Χαρακτήρες διαιρετότητας ΜΚΔ ΕΚΠ Ανάλυση αριθμού σε γινόμενο πρώτων παραγόντων Χαρακτήρες διαιρετότητας ΜΚΔ ΕΚΠ Ανάλυση αριθμού σε γινόμενο πρώτων παραγόντων TINΑ ΒΡΕΝΤΖΟΥ www.ma8eno.gr www.ma8eno.gr Σελίδα 1 Ορισμός Ευκλείδεια διαίρεση ονομάζεται η πράξη κατά την οποία ένας αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Διαιρετότητα Μαθαίνω Πολλαπλάσια ενός φυσικού αριθμού α είναι όλοι οι αριθμοί που προκύπτουν από τον πολλαπλασιασμό του με όλους τους φυσικούς αριθμούς, δηλαδή οι αριθμοί: 0, α, 2 α, 3 α, 4 α,... Το μηδέν

Διαβάστε περισσότερα

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΖΕΡΒΟΣ ΜΑΝΟΛΗΣ

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΖΕΡΒΟΣ ΜΑΝΟΛΗΣ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΖΕΡΒΟΣ ΜΑΝΟΛΗΣ 1 ΜΕΡΟΣ Α ΚEΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ 1.1 ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΕ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ Α. Οι πραγματικοί αριθμοί και οι πράξεις τους 1. ΕΡΩΤΗΣΗ Τι ονομάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ 80 ΝΙΚΑΙΑ ΝΕΑΠΟΛΗ ΤΗΛΕΦΩΝΟ 0965897 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΡΟΥΤΣΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΜΠΟΥΡΝΟΥΤΣΟΥ ΚΩΝ/ΝΑ ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ Η έννοια του μιγαδικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥΣΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ. Άρτιοι αριθμοί ονομάζονται οι αριθμοί που διαιρούνται με το 2 και περιττοί εκείνοι

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥΣΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ. Άρτιοι αριθμοί ονομάζονται οι αριθμοί που διαιρούνται με το 2 και περιττοί εκείνοι ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥΣΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ 1)Ποιοι αριθμοί ονομάζονται άρτιοι και ποιοι περιττοί ; Άρτιοι αριθμοί ονομάζονται οι αριθμοί που διαιρούνται με το 2 και περιττοί εκείνοι που δεν διαιρούνται

Διαβάστε περισσότερα

2. Να γράψετε έναν αριθμό που είναι μεγαλύτερος από το 3,456 και μικρότερος από το 3,457.

2. Να γράψετε έναν αριθμό που είναι μεγαλύτερος από το 3,456 και μικρότερος από το 3,457. 1. Ένα κεφάλαιο ενός βιβλίου ξεκινάει από τη σελίδα 32 και τελειώνει στη σελίδα 75. Από πόσες σελίδες αποτελείται το κεφάλαιο; Αν το κεφάλαιο ξεκινάει από τη σελίδα κ και τελειώνει στη σελίδα λ, από πόσες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ. 1. Η μέθοδος της μαθηματικής επαγωγής αποτελείται από δυο βήματα :

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ. 1. Η μέθοδος της μαθηματικής επαγωγής αποτελείται από δυο βήματα : ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΑΓΩΓΗ 1. Η μέθοδος της μαθηματικής επαγωγής αποτελείται από δυο βήματα : Βήμα 1 ο : Δείχνουμε ότι η πρόταση Ρ( ν ) είναι αληθής για το μικρότερο φυσικό για τον οποίο ζητείται

Διαβάστε περισσότερα

( ) Άρα το 1 είναι ρίζα του P, οπότε το x 1 είναι παράγοντάς του. Το πηλίκο της διαίρεσης ( x 3x + 5x 3) : ( x 1) είναι:

( ) Άρα το 1 είναι ρίζα του P, οπότε το x 1 είναι παράγοντάς του. Το πηλίκο της διαίρεσης ( x 3x + 5x 3) : ( x 1) είναι: ( x) Άρα το είναι ρίζα του P, οπότε το x είναι παράγοντάς του 4 Το πηλίκο της διαίρεσης ( x 3x + 5x 3) : ( x ) είναι: 3 π ( x) = x + x x + 3 Η ταυτότητα της προηγούμενης διαίρεσης είναι: 4 3 x 3x + 5x

Διαβάστε περισσότερα

7.Αριθμητική παράσταση καλείται σειρά αριθμών που συνδέονται με πράξεις μεταξύ τους. Το αποτέλεσμα της αριθμητικής παράστασης ονομάζεται τιμή της.

7.Αριθμητική παράσταση καλείται σειρά αριθμών που συνδέονται με πράξεις μεταξύ τους. Το αποτέλεσμα της αριθμητικής παράστασης ονομάζεται τιμή της. ΟΙ ΦΥΣΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ Α.1.2 1. Οι ιδιότητες της πρόσθεσης των φυσικών αριθμών είναι οι εξής : Αντιμεταθετική ιδιότητα π.χ. α+β=β+α Προσετεριστική ιδιότητα π.χ. α+β+γ=(α+β)+γ=α+(β+γ) 2.Η πραξη της αφαίρεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΕΠΑΓΩΓΗΣ

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΕΠΑΓΩΓΗΣ ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ - 11 - ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΕΠΑΓΩΓΗΣ Έστω Ρ(ν) ένας ισχυρισµός, ο οποίος αναφέρεται στους θετικούς ακέραιους Αν: i) o ισχυρισµός είναι αληθής για τον ακέραιο 1,

Διαβάστε περισσότερα

* * * ( ) mod p = (a p 1. 2 ) mod p.

* * * ( ) mod p = (a p 1. 2 ) mod p. Θεωρια Αριθμων Εαρινο Εξαμηνο 2016 17 Μέρος Α: Πρώτοι Αριθμοί Διάλεξη 1 Ενότητα 1. Διαιρετότητα: Διαιρετότητα, διαιρέτες, πολλαπλάσια, στοιχειώδεις ιδιότητες. Γραμμικοί Συνδυασμοί (ΓΣ). Ενότητα 2. Πρώτοι

Διαβάστε περισσότερα

Άλγεβρα 1 ο Κεφάλαιο ... ν παράγοντες

Άλγεβρα 1 ο Κεφάλαιο ... ν παράγοντες 1 Άλγεβρα 1 ο Κεφάλαιο Ερώτηση 1 : Τι ονομάζεται δύναμη α ν με βάση τον πραγματικό αριθμό α και εκθέτη το φυσικό αριθμό >1; H δύναμη με βάση έναν πραγματικό αριθμό α και εκθέτη ένα φυσικό αριθμό ν, συμβολίζεται

Διαβάστε περισσότερα

4.2 4.3 ΕΥΚΛΕΙ ΕΙΑ ΙΑΙΡΕΣΗ ΙΑΙΡΕΤΟΤΗΤΑ

4.2 4.3 ΕΥΚΛΕΙ ΕΙΑ ΙΑΙΡΕΣΗ ΙΑΙΡΕΤΟΤΗΤΑ 1 4.2 4.3 ΕΥΚΛΕΙ ΕΙΑ ΙΑΙΡΕΣΗ ΙΑΙΡΕΤΟΤΗΤΑ ΘΕΩΡΙΑ 1. Θεώρηµα Αν α, β ακέραιοι µε β 0, τότε υπάρχουν µοναδικοί ακέραιοι κ και υ, έτσι ώστε α = κβ + υ µε 0 υ < β. 2. Τέλεια διαίρεση Αν το υπόλοιπο υ της Ευκλείδειας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ - ΥΠΟ ΕΙΞΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ - ΥΠΟ ΕΙΞΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ - ΥΠΟ ΕΙΞΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 234 Κεφάλαιο 4ο: ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Απαντήσεις στις ερωτήσεις «Σωστό - Λάθος» 1. Λ 17. Σ 32. Σ 47. Σ 62. Σ 2. Σ 18. Σ 33. Λ 48. Λ 63. Σ 3. Λ 19. Λ 34. Σ 49. Σ 64. Λ 4.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟΣ. Σύμφωνα με τα παραπάνω, για μια αριθμητική πρόοδο που έχει πρώτο όρο τον ...

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟΣ. Σύμφωνα με τα παραπάνω, για μια αριθμητική πρόοδο που έχει πρώτο όρο τον ... ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟΣ Ορισμός : Μία ακολουθία ονομάζεται αριθμητική πρόοδος, όταν ο κάθε όρος της, δημιουργείται από τον προηγούμενο με πρόσθεση του ίδιου πάντοτε αριθμού. Ο σταθερός αριθμός που προστίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Οι φυσικοί αριθμοί. Παράδειγμα

Οι φυσικοί αριθμοί. Παράδειγμα Οι φυσικοί αριθμοί Φυσικοί Αριθμοί Είναι οι αριθμοί με τους οποίους δηλώνουμε πλήθος ή σειρά. Για παράδειγμα, φυσικοί αριθμοί είναι οι: 0, 1,, 3,..., 99, 100,...,999, 1000, 0... Χωρίζουμε τους Φυσικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Οι πραγματικοί αριθμοί αποτελούνται από τους ρητούς και τους άρρητους αριθμούς, τους φυσικούς και τους ακέραιους αριθμούς. Δηλαδή είναι το μεγαλύτερο σύνολο αριθμών που μπορούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΝΔΡΕΣΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤΑ Α.1.2. ΠΡΑΞΕΙΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΝΔΡΕΣΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤΑ Α.1.2. ΠΡΑΞΕΙΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤΑ Α.1.2. ΠΡΑΞΕΙΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ / / ΠΡΟΣΘΕΣΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ 12+ 7 = 19 Οι αριθμοί 12 και 7 ονομάζονται ενώ το 19 ονομάζεται.. 3+5 =, 5+3 =...

Διαβάστε περισσότερα

Ιγνάτιος Ιωαννίδης Χρήσιμες Γνώσεις 5

Ιγνάτιος Ιωαννίδης Χρήσιμες Γνώσεις 5 Ιγνάτιος Ιωαννίδης Χρήσιμες Γνώσεις 5 Α Σύνολα αριθμών Για τα σύνολα των αριθμών γνωρίζουμε ότι N Z Q R. ) Το N= { 0,,,,... } είναι το σύνολο των φυσικών αριθμών. ) Το Z = { 0, ±, ±, ±,... } είναι το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΔΙΑΤΑΞΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

Α. ΔΙΑΤΑΞΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΜΕΡΟΣ Α.5 ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ-ΑΝΙΣΩΣΕΙΣ ΜΕ ΕΝΑΝ ΑΓΝΩΣΤΟ 9. 5 ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ- ΑΝΙΣΩΣΕΙΣ ΜΕ ΕΝΑΝ ΑΓΝΩΣΤΟ Α. ΔΙΑΤΑΞΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ Εάν έχουμε δύο πραγματικούς αριθμούς α και β τότε λέμε ότι ο α είναι μεγαλύτερος

Διαβάστε περισσότερα

2.1 ΠΡΑΞΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ

2.1 ΠΡΑΞΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΟΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. ΠΡΑΞΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ Ρητός ονομάζεται κάθε αριθμός που έχει ή μπορεί να πάρει τη μορφή κλάσματος, όπου, είναι ακέραιοι με 0. Ρητοί αριθμοί : Q /, 0. Έτσι π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

1. Να σημειώσετε το σωστό (Σ) ή το λάθος (Λ) στους παρακάτω ισχυρισμούς :

1. Να σημειώσετε το σωστό (Σ) ή το λάθος (Λ) στους παρακάτω ισχυρισμούς : ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 1. Να σημειώσετε το σωστό (Σ) ή το λάθος (Λ) στους παρακάτω ισχυρισμούς : 1. Αν μια πρόταση Ρ(ν) αληθής για ν = 3 και με την υπόθεση ότι Ρ(ν) είναι αληθής αποδείξουμε ότι και η Ρ(ν+1)

Διαβάστε περισσότερα

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος ΜEd: «Σπουδές στην εκπαίδευση»

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος ΜEd: «Σπουδές στην εκπαίδευση» 1 2.1 ΟΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ Ιδιότητες των πράξεων Στους πραγματικούς αριθμούς ορίστηκαν οι πράξεις της πρόσθεσης και του πολλαπλασιασμού και με την οήθειά τους η αφαίρεση και η διαίρεση. Για

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Γ Γυμνασίου

Μαθηματικά Γ Γυμνασίου Α λ γ ε β ρ ι κ έ ς π α ρ α σ τ ά σ ε ι ς 1.1 Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς (επαναλήψεις συμπληρώσεις) A. Οι πραγματικοί αριθμοί και οι πράξεις τους Διδακτικοί στόχοι Θυμάμαι ποιοι αριθμοί λέγονται

Διαβάστε περισσότερα

2.3 Πολυωνυμικές Εξισώσεις

2.3 Πολυωνυμικές Εξισώσεις . Πολυωνυμικές Εξισώσεις η Μορφή Ασκήσεων: Ασκήσεις που μας ζητούν να λύσουμε μια πολυωνυμική εξίσωση.. Να λυθούν οι εξισώσεις: i. + + + 6 = 0 ii. 7 = iii. ( + ) + 7 = 0 iv. 8 + 56 = 0 i. + + + 6 = 0 (

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. 8. Πότε το γινόμενο δύο ή περισσοτέρων αριθμών παραγόντων είναι ίσο με το μηδέν ;

ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. 8. Πότε το γινόμενο δύο ή περισσοτέρων αριθμών παραγόντων είναι ίσο με το μηδέν ; ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο : ( ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ) ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ : Το κεφάλαιο αυτό περιέχει πολλά θέματα που είναι επανάληψη εννοιών που διδάχθηκαν στο Γυμνάσιο γι αυτό σ αυτές δεν θα επεκταθώ αναλυτικά

Διαβάστε περισσότερα

Aπάντηση Απόλυτη τιμή αριθμού είναι η απόσταση του αριθμού από το 0. Συμβολίζεται με 3 = 3-3 = 3 + και και είναι πάντα θετικός αριθμός. Π.

Aπάντηση Απόλυτη τιμή αριθμού είναι η απόσταση του αριθμού από το 0. Συμβολίζεται με 3 = 3-3 = 3 + και και είναι πάντα θετικός αριθμός. Π. ΜΕΡΟΣ Α : Α Λ Γ Ε Β ΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο ΟΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ 1.1 Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς Α. Οι πραγματικοί αριθμοί και πράξεις τους 1. Γράψε τα βασικότερα σύνολα τιμών: Aπάντηση Ν{0,1,,,4,5,6,..+

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ 10 ΕΠΑΝΑΛΗΨΕΙΣ ΑΠΟ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΕΣ ΤΑΞΕΙΣ α ) Ταυτότητες 1. (a-β)(a+β)=a - b. (a ± b ) = a ± ab + b 3 3 3 3. (a ± b ) = a ± 3a b + 3ab

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις θεωρίας για τα Μαθηματικά Γ γυμνασίου. Άλγεβρα...

Ερωτήσεις θεωρίας για τα Μαθηματικά Γ γυμνασίου. Άλγεβρα... Ερωτήσεις θεωρίας για τα Μαθηματικά Γ γυμνασίου Άλγεβρα 1.1 Β: Δυνάμεις πραγματικών αριθμών. 1. Πως ορίζεται η δύναμη ενός πραγματικού αριθμού ; Η δύναμη με βάση έναν πραγματικό αριθμό α και εκθέτη ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΕΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΑΡΝΗΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΧΑΛΑΤΖΙΑΝ ΠΑΥΛΟΣ

ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΕΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΑΡΝΗΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΧΑΛΑΤΖΙΑΝ ΠΑΥΛΟΣ ΘΕΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΑΡΝΗΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΧΑΛΑΤΖΙΑΝ ΠΑΥΛΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 Ο ΘΕΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΑΡΝΗΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. Όταν μπροστα" (αριστερα") απο" ε"ναν αριθμο" γραφει" το συ"μβολο + το"τε ο αριθμο"ς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΑΡΙΘΜΩΝ EΞΙΣΩΣΕΙΣ...47 ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΑΡΙΘΜΩΝ EΞΙΣΩΣΕΙΣ...47 ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 1 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ...11 1.1 Βασικές θεωρητικές γνώσεις... 11 1.. Λυμένα προβλήματα... 19 1. Προβλήματα προς λύση... 4 1.4 Απαντήσεις προβλημάτων Πραγματικοί αριθμοί... 0 ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φ(s(n)) = s (Φ(n)). (i) Φ(1) = a.

Φ(s(n)) = s (Φ(n)). (i) Φ(1) = a. 1. Τα θεμελιώδη αριθμητικά συστήματα Με τον όρο θεμελιώδη αριθμητικά συστήματα εννοούμε τα σύνολα N των φυσικών αριθμών, Z των ακεραίων, Q των ρητών και R των πραγματικών. Από αυτά, το σύνολο N είναι πρωτογενές

Διαβάστε περισσότερα

7. Αν υψώσουμε και τα δύο μέλη μιας εξίσωσης στον κύβο (και γενικά σε οποιαδήποτε περιττή δύναμη), τότε προκύπτει

7. Αν υψώσουμε και τα δύο μέλη μιας εξίσωσης στον κύβο (και γενικά σε οποιαδήποτε περιττή δύναμη), τότε προκύπτει 8 7y = 4 y + y ( 8 7y) = ( 4 y + y) ( y) + 4 y y 4 y = 4 y y 8 7y = 4 y + ( 4 y) = ( 4 y y) ( 4 y) = 4( 4 y)( y) ( 4 y) 4( 4 y)( y) = 0 ( 4 y) [ 4 y 4( y) ] = 4 ( 4 y)( y + 4) = 0 y = ή y = 4) 0 4 H y

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Τι είναι η Ευκλείδια διαίρεση; Είναι η διαδικασία κατά την οποία όταν δοθούν δύο φυσικοί αριθμοί Δ και δ, τότε βρίσκουμε άλλους δύο φυσικούς αριθμούς π και υ,

Διαβάστε περισσότερα

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Παράρτημα Α Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Το παρόν παράρτημα βασίζεται στις σελίδες 671 8 του βιβλίου: Γ. Χ. Ψαλτάκης, Κβαντικά Συστήματα Πολλών Σωματιδίων (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με μεταβλητές (γράμματα) και αριθμούς καλείται αλγεβρική, όπως για παράδειγμα η : 2x+3y-8

ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με μεταβλητές (γράμματα) και αριθμούς καλείται αλγεβρική, όπως για παράδειγμα η : 2x+3y-8 ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Άλγεβρα 1 ο Κεφάλαιο 1. Τι ονομάζουμε αριθμητική και τι αλγεβρική παράσταση; Να δώσετε από ένα παράδειγμα. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με αριθμούς, καλείται αριθμητική παράσταση,

Διαβάστε περισσότερα

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Α Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Α Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Α Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ (Α ΜΕΡΟΣ: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ) Επιμέλεια: Καραγιάννης Ιωάννης, Σχολικός Σύμβουλος Μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΒΑΣΙΛΗΣ ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΒΑΣΙΛΗΣ ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΕΡΟΣ 1ο ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΒΑΣΙΛΗΣ ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ Οι Πραγματικοί αριθμοί και οι πράξεις τους 1. Ποιοι είναι οι πραγματικοί αριθμοί ; Ποιοι είναι οι

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΕΡΟΣ - ΑΛΓΕΒΡΑ. Α. Οι πραγματικοί αριθμοί και οι πράξεις τους

Α ΜΕΡΟΣ - ΑΛΓΕΒΡΑ. Α. Οι πραγματικοί αριθμοί και οι πράξεις τους Α ΜΕΡΟΣ - ΑΛΓΕΒΡΑ Κεφάλαιο 1 ο ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ 1.1 Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς Α. Οι πραγματικοί αριθμοί και οι πράξεις τους 1. Ποιοι αριθμοί ονομάζονται: α) ρητοί β) άρρητοι γ) πραγματικοί;

Διαβάστε περισσότερα

Πολυώνυµα - Πολυωνυµικές εξισώσεις

Πολυώνυµα - Πολυωνυµικές εξισώσεις 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Πολυώνυµα - Πολυωνυµικές εξισώσεις Ορισµός πολυωνύµου Ονοµάζoυµε ΠΟΛΥΩΝΥΜΟ του κάθε παράσταση της µορφής α ν ν +α ν- ν- + +α +α 0, ν ΙΝ και α 0, α,, α ν-, α ν ΙR. Παρατηρήσεις α. Τα α ν ν, α

Διαβάστε περισσότερα

Πολυωνυμικές εξισώσεις και ανισώσεις Εξισώσεις και ανισώσεις που ανάγονται σε πολυωνυμικές

Πολυωνυμικές εξισώσεις και ανισώσεις Εξισώσεις και ανισώσεις που ανάγονται σε πολυωνυμικές 0 Πολυωνυμικές εξισώσεις και ανισώσεις Εξισώσεις και ανισώσεις που ανάγονται σε πολυωνυμικές Α. ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Για να λύσουμε μια πολυωνυμική εξίσωση P(x) 0 (ή μια πολυωνυμική ανίσωση P(x)

Διαβάστε περισσότερα

με Τέλος πάντων, έστω ότι ξεκινάει ένα άλλο υποθετικό σενάριο που απλά δεν διευκρινίζεται. Για το i) θα έχουμε , 2

με Τέλος πάντων, έστω ότι ξεκινάει ένα άλλο υποθετικό σενάριο που απλά δεν διευκρινίζεται. Για το i) θα έχουμε , 2 Άσκηση 75 Σε έναν οργανισμό, αρχικά υπάρχουν 04800 βακτήρια. Μετά από 1 ώρα υπάρχουν 10400 βακτήρια, μετά από ώρες 5100 βακτήρια, και γενικά ο αριθμός των βακτηρίων υποδιπλασιάζεται κάθε μια ώρα. α) Πόσα

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις Ανάλυσης Ι. Θεωρούμε γνωστούς τους φυσικούς αριθμούς

Σημειώσεις Ανάλυσης Ι. Θεωρούμε γνωστούς τους φυσικούς αριθμούς Σημειώσεις Ανάλυσης Ι 1. Οι ρητοί αριθμοί Θεωρούμε γνωστούς τους φυσικούς αριθμούς 1, 2, 3, και τις πράξεις (πρόσθεση - πολλαπλασιασμό)μεταξύ αυτών. Οι φυσικοί αριθμοί είναι επίσης διατεταγμένοι με κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. a β a β.

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. a β a β. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε.1 ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ Στη παράγραφο αυτή θα γνωρίσουμε μερικές βασικές έννοιες της Λογικής, τις οποίες θα χρησιμοποιήσουμε στη συνέχεια, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο, για τη σαφέστερη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. Από προηγούμενες τάξεις γνωρίζουμε ότι το τετράγωνο οποιουδήποτε πραγματικού αριθμού

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. Από προηγούμενες τάξεις γνωρίζουμε ότι το τετράγωνο οποιουδήποτε πραγματικού αριθμού ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΝΟΤΗΤΑ : ΈΝΝΟΙΑ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥ ΠΡΑΞΕΙΣ ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΩΝ ΜΙΓΑΔΙΚΩΝ ΣΥΖΥΓΕΙΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ i ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Kάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα. Copyright: Ξένος Θ., Eκδόσεις Zήτη, Απρίλιος 2010, Θεσσαλονίκη

Kάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα. Copyright: Ξένος Θ., Eκδόσεις Zήτη, Απρίλιος 2010, Θεσσαλονίκη Kάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Με το συγγραφέα επικοινωνείτε: Tηλ. 310.348.086, e-mail: thaasisxeos@yahoo.gr ISBN 978-960-456-08-4 Copyright: Ξένος Θ., Eκδόσεις Zήτη, Απρίλιος 010,

Διαβάστε περισσότερα

Πολυωνυμική εξίσωση βαθμού ν ονομάζεται κάθε εξίσωση της μορφής α ν x ν +α ν-1 x ν α 1 x+α 0 =0,με α 0,α 1,...

Πολυωνυμική εξίσωση βαθμού ν ονομάζεται κάθε εξίσωση της μορφής α ν x ν +α ν-1 x ν α 1 x+α 0 =0,με α 0,α 1,... 3 0 ΛΥΚΕΙΟ ΚΕΡΑΤΣΙΝΙΟΥ Λ. ΒΟΥΛΓΑΡΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΠΟΛΥΩΝΥΜΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΝΑΓΟΝΤΑΙ ΣΕ ΠΟΛΥΩΝΥΜΙΚΕΣ Πολυωνυμική εξίσωση βαθμού ν ονομάζεται κάθε εξίσωση της μορφής α ν x ν +α ν-1 x ν-1 +...+α

Διαβάστε περισσότερα

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 3: Προτασιακή Λογική / Θεωρία Συνόλων

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 3: Προτασιακή Λογική / Θεωρία Συνόλων K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 3: Προτασιακή Λογική / Θεωρία Συνόλων Γιάννης Λιαπέρδος TEI Πελοποννήσου Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής ΤΕ Στοιχεία προτασιακής λογικής Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΘΕΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΘΕΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΟΡΕΣΤΙΑΔΑΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΘΕΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Διάνυσμα ορίζεται ένα ευθύγραμμο τμήμα στο οποίο έχει ορισθεί ποια είναι η αρχή, ή σημείο εφαρμογής του

Διαβάστε περισσότερα

Φ1: ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ

Φ1: ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ Φ: ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΡΑΣ 0-0 ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α - ΘΕΩΡΙΑ - ΣΩΣΤΟ-ΛΑΘΟΣ - ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ - ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΗΣΗΣ - ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ-ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ Β - ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών

Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών TINΑ ΒΡΕΝΤΖΟΥ www.ma8eno.gr www.ma8eno.gr Σελίδα 1 Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών Στους πραγματικούς αριθμούς ορίστηκαν οι

Διαβάστε περισσότερα

4.2 ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΠΟΛΥΩΝΥΜΩΝ

4.2 ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΠΟΛΥΩΝΥΜΩΝ 4 ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΠΟΛΥΩΝΥΜΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΜΑ (ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΔΙΑΙΡΕΣΗΣ) Για κάθε ζεύγος πολυωνύμων ( και ( με ( 0 υπάρχουν δυο μοναδικά πολυώνυμα ( και (, τέτοια ώστε : ( ( όπου το ( ή είναι το μηδενικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαθητής που έχει μελετήσει το κεφάλαιο αυτό θα πρέπει:

Ο μαθητής που έχει μελετήσει το κεφάλαιο αυτό θα πρέπει: Ο μαθητής που έχει μελετήσει το κεφάλαιο αυτό θα πρέπει: Να αναγνωρίζει πότε μια αλγεβρική παράσταση της πραγματικής μεταβλητής x, είναι πολυώνυμο και να διακρίνει τα στοιχεία του: όροι, συντελεστές, σταθερός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1. 2 ΠΡΟΣΘΕΣΗ ΑΦΑΙΡΕΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1. 2 ΠΡΟΣΘΕΣΗ ΑΦΑΙΡΕΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1. 2 ΠΡΟΣΘΕΣΗ ΑΦΑΙΡΕΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕ ΑΘΡΟΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΦΑΙΡΕΣΕΙΣ ( 1 ) Να υπολογίσετε τις παραστάσεις Α = 3 + 23 + 19 Β = 8 +13 +45-7 Γ = 3 + 0 Α = 3+23 +19 =

Διαβάστε περισσότερα

1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας την ένδειξη Σωστό ή Λάθος και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας την ένδειξη Σωστό ή Λάθος και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας. Κεφάλαιο Πραγματικοί αριθμοί. Οι πράξεις και οι ιδιότητές τους Κατανόηση εννοιών - Θεωρία. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας την ένδειξη Σωστό ή Λάθος και να δικαιολογήσετε την απάντησή

Διαβάστε περισσότερα

Δ/νση Β /θµιας Εκπ/σης Φλώρινας Κέντρο ΠΛΗ.ΝΕ.Τ. Πολυώνυµα ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ ΑΚΕΡΑΙΑ ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ

Δ/νση Β /θµιας Εκπ/σης Φλώρινας Κέντρο ΠΛΗ.ΝΕ.Τ. Πολυώνυµα ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ ΑΚΕΡΑΙΑ ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ ΑΚΕΡΑΙΑ ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ Ορισµός Ονοµάζουµε ακέραιο πολυώνυµο του x κάθε έκφραση της µορφής : α ν x ν + α ν-1 x ν-1 + α ν-2 x ν-2 + +α 1 x + α 0 όπου α ν, α ν-1, α ν-2,, α 1, α 0 C και

Διαβάστε περισσότερα

( ) ( ) Τοα R σημαίνει ότι οι συντελεστές δεν περιέχουν την μεταβλητή x. αντικ σταση στο που = α. [ ο αριθµ ός πουτο µηδεν ίζει

( ) ( ) Τοα R σημαίνει ότι οι συντελεστές δεν περιέχουν την μεταβλητή x. αντικ σταση στο που = α. [ ο αριθµ ός πουτο µηδεν ίζει μέρος πρώτο v v 1 v 1 Γενική μορφή πολυωνύμου: ( ) 1 1 Όροι του ( ) v v v P = a v + av 1 + av +... + a + a 1 + a, ν Ν, α ν R Τοα R σημαίνει ότι οι συντελεστές δεν περιέχουν την μεταβλητή. P : a, a, a,...,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο ιδασκοντες: Α. Μπεληγιάννης - Σ. Παπαδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt.html Τετάρτη 7 Φεβρουαρίου 03 Ασκηση. είξτε ότι

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις θεωρίας για τα Μαθηματικά Γ γυμνασίου

Ερωτήσεις θεωρίας για τα Μαθηματικά Γ γυμνασίου Ερωτήσεις θεωρίας για τα Μαθηματικά Γ γυμνασίου Άλγεβρα 1.1 Β : Δυνάμεις πραγματικών αριθμών. 1. Πως ορίζεται η δύναμη ενός πραγματικού αριθμού ; Η δύναμη με βάση έναν πραγματικό αριθμό α και εκθέτη ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 0 ΘΕΩΡΙΑ ΜΕΘΟΔΟΙ ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Βαγγέλης Α Νικολακάκης Μαθηματικός . ΠΡΑΞΕΙΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΒΑΣΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. ΠΡΟΣΘΕΣΗ ΟΜΟΣΗΜΩΝ- ΕΤΕΡΟΣΗΜΩΝ Σε ομόσημους κάνω πρόσθεση και βάζω το κοινό

Διαβάστε περισσότερα

2.1 Διαιρετότητα, ισοϋπόλοιποι αριθμοί. q Z, a = b q + r.

2.1 Διαιρετότητα, ισοϋπόλοιποι αριθμοί. q Z, a = b q + r. Κεφάλαιο 2 Θεωρία Αριθμών Κύριες βιβλιογραφικές αναφορές για αυτό το Κεφάλαιο είναι οι Hardy and Wright 1979 και Graham, Knuth, and Patashnik 1994. 2.1 Διαιρετότητα, ισοϋπόλοιποι αριθμοί Θεώρημα 2.1 Αν

Διαβάστε περισσότερα

- ΟΡΙΟ - ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΜΗ ΠΕΠΕΡΑΣΜΕΝΟ ΟΡΙΟ ΣΤΟ

- ΟΡΙΟ - ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΜΗ ΠΕΠΕΡΑΣΜΕΝΟ ΟΡΙΟ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ - ΟΡΙΟ - ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΜΗ ΠΕΠΕΡΑΣΜΕΝΟ ΟΡΙΟ ΣΤΟ R - ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΣΤΟ ΑΠΕΙΡΟ - ΠΕΠΕΡΑΣΜΕΝΟ ΟΡΙΟ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ [Κεφ..6: Μη Πεπερασμένο Όριο στο R - Κεφ..7: Όρια Συνάρτησης

Διαβάστε περισσότερα

2 Ο ΓΕΛ ΣΤΑΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΧΑΛΑΤΖΙΑΝ ΠΑΥΛΟΣ

2 Ο ΓΕΛ ΣΤΑΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΧΑΛΑΤΖΙΑΝ ΠΑΥΛΟΣ Ο ΓΕΛ ΣΤΑΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 016-017 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΧΑΛΑΤΖΙΑΝ ΠΑΥΛΟΣ ΟΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ ΡΗΤΟΙ λέγονται οι αριθµοί : ΟΙ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΙ αριθµοί είναι :. ΑΡΡΗΤΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος ΜEd: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο : Εξισώσεις - Ανισώσεις 1 1.1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Μεταβλητή

Διαβάστε περισσότερα

b. Για κάθε θετικό ακέραιο m και για κάθε A. , υπάρχουν άπειρα το πλήθος πολυώνυμα ( x) [ x] m και ( A) 0.

b. Για κάθε θετικό ακέραιο m και για κάθε A. , υπάρχουν άπειρα το πλήθος πολυώνυμα ( x) [ x] m και ( A) 0. Ασκήσεις4 46 Ασκήσεις 4 Τριγωνίσιμες γραμμικές απεικονίσεις, Θεώρημα των Cayley-Hamilton Βασικά σημεία Ορισμός τριγωνίσιμου πίνακα, ορισμός τριγωνίσιμης γραμμικής απεικόνισης Κριτήριο τριγωνισιμότητας

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια του συνόλου. Εισαγωγικό κεφάλαιο 27

Η έννοια του συνόλου. Εισαγωγικό κεφάλαιο 27 Εισαγωγικό κεφάλαιο 27 Η έννοια του συνόλου Σύνολο είναι κάθε συλλογή αντικειμένων, που προέρχονται από την εμπειρία μας ή τη διανόησή μας, είναι καλά ορισμένα και διακρίνονται το ένα από το άλλο. Αυτός

Διαβάστε περισσότερα

1ο Κεφάλαιο: Συστήματα

1ο Κεφάλαιο: Συστήματα ο Κεφάλαιο: Συστήματα Γραμμικά συστήματα i. Ποια εξίσωση λέγεται γραμμική; ii. Πως μεταβάλλεται η ευθεία y, 0 ή 0 για τις διάφορες τιμές των α,β,γ; iii. Τι ονομάζεται λύση μιας γραμμικής εξίσωσης; iv.

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Galois. Πρόχειρες σημειώσεις (εκδοχή )

Θεωρία Galois. Πρόχειρες σημειώσεις (εκδοχή ) Θεωρία Galos Πρόχειρες σημειώσεις 0- (εκδοχή -7-0) Περιεχόμενα 0 Υπενθυμίσεις και συμπληρώματα Ανάγωγα πολυώνυμα Ανάγωγα πολυώνυμα και σώματα Χαρακτηριστική σώματος Απλές ρίζες πολυωνύμων Ασκήσεις 0 Επεκτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46 ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο................................................ 7 1. Το Λεξιλόγιο της Λογικής.............................................. 11. Σύνολα..............................................................

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: Σπυρίδων Τζινιέρης-ΘΕΩΡΙΑ ΚΛΑΣΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΚΛΑΣΜΑΤΩΝ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Επιμέλεια: Σπυρίδων Τζινιέρης-ΘΕΩΡΙΑ ΚΛΑΣΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΚΛΑΣΜΑΤΩΝ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Τι είναι κλάσμα; Κλάσμα είναι ένα μέρος μιας ποσότητας. ΘΕΩΡΙΑ ΚΛΑΣΜΑΤΩΝ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κλάσμα είναι ένας λόγος δύο αριθμών(fraction is a ratio of two whole numbers) Πως εκφράζετε συμβολικά ένα κλάσμα; Εκφράζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν.

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν. ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Τι είναι αριθμητική παράσταση; Με ποια σειρά εκτελούμε τις πράξεις σε μια αριθμητική παράσταση ώστε να βρούμε την τιμή της; Αριθμητική παράσταση λέγεται κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α Α Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο Υ

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α Α Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο Υ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α Α Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο Υ 1 Συνοπτική θεωρία Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου Ασκήσεις Διαγωνίσματα 2 ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1. Πότε ένας φυσικός αριθμός λέγεται άρτιος; Άρτιος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ :. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σε κάθε τετραγωνικό πίνακα ) τάξης n θα αντιστοιχίσουμε έναν πραγματικό ( ij αριθμό, τον οποίο θα ονομάσουμε ορίζουσα του πίνακα. Η ορίζουσα θα συμβολίζεται det ή Α ή n n

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ 1 ΜΑΘΗΜΑ 1 ο +2 ο ΕΝΝΟΙΑ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ Διάνυσμα ορίζεται ένα προσανατολισμένο ευθύγραμμο τμήμα, δηλαδή ένα ευθύγραμμο τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση εξισώσεων δευτέρου βαθμού με ανάλυση σε γινόμενο παραγόντων

Επίλυση εξισώσεων δευτέρου βαθμού με ανάλυση σε γινόμενο παραγόντων ΜΕΡΟΣ Α. ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΒΑΘΜΟΥ 69. ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΒΑΘΜΟΥ Ορισμός Ονομάζουμε εξίσωση ου βαθμού με έναν άγνωστο κάθε ισότητα που έχει την μορφή α +β+ γ = 0 με α 0 (ο είναι ο άγνωστος της εξίσωσης,

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Υπολογισμού Άρτιοι ΑΜ. Διδάσκων: Σταύρος Κολλιόπουλος. eclass.di.uoa.gr. Περιγραφή μαθήματος

Θεωρία Υπολογισμού Άρτιοι ΑΜ. Διδάσκων: Σταύρος Κολλιόπουλος. eclass.di.uoa.gr. Περιγραφή μαθήματος Περιγραφή μαθήματος Θεωρία Υπολογισμού Άρτιοι ΑΜ Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη Θεωρία Υπολογισμού και στη Θεωρία Υπολογιστικής Πολυπλοκότητας (Θεωρία Αλγορίθμων). Διδάσκων: Σταύρος Κολλιόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ-ΑΝΙΣΩΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ-ΑΝΙΣΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ-ΑΝΙΣΩΣΕΙΣ. ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΟΥ ΒΑΘΜΟΥ.3 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΟΥ ΒΑΘΜΟΥ Α. Επίλυση εξισώσεων δευτέρου βαθμού με ανάλυση σε γινόμενο παραγόντων 1. ΕΡΩΤΗΣΗ Ποια εξίσωση λέγεται εξίσωση ου βαθμού

Διαβάστε περισσότερα

f(t) = (1 t)a + tb. f(n) =

f(t) = (1 t)a + tb. f(n) = Παράρτημα Αʹ Αριθμήσιμα και υπεραριθμήσιμα σύνολα Αʹ1 Ισοπληθικά σύνολα Ορισμός Αʹ11 (ισοπληθικότητα) Εστω A, B δύο μη κενά σύνολα Τα A, B λέγονται ισοπληθικά αν υπάρχει μια συνάρτηση f : A B, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΥΠΕΝΘΥΜΙΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΙΘΜΩΝ. Διαιρετότητα. Πρώτοι αριθμοί

ΒΑΣΙΚΕΣ ΥΠΕΝΘΥΜΙΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΙΘΜΩΝ. Διαιρετότητα. Πρώτοι αριθμοί ΟΜΙΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2013-14 Mathematics knows no races or geographic boundaries; for mathematics, the cultural world is one country. David Hilbert ΒΑΣΙΚΕΣ ΥΠΕΝΘΥΜΙΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΙΘΜΩΝ Διαιρετότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Πίνακας περιεχομένων Κεφάλαιο 1 - ΟΙ ΦΥΣΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ... 2 Κεφάλαιο 2 ο - ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ... 6 Κεφάλαιο 3 ο - ΔΕΚΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ... 10 ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ ΝΙΚΟΣ 1 Κεφάλαιο 1 - ΟΙ ΦΥΣΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

Σ αυτή την παράγραφο θα γνωρίσουμε τέσσερις βασικές έννοιες της λογικής, οι οποίες θα μας φανούν χρήσιμες στα επόμενα κεφάλαια του βιβλίου.

Σ αυτή την παράγραφο θα γνωρίσουμε τέσσερις βασικές έννοιες της λογικής, οι οποίες θα μας φανούν χρήσιμες στα επόμενα κεφάλαια του βιβλίου. Σ αυτή την παράγραφο θα γνωρίσουμε τέσσερις βασικές έννοιες της λογικής, οι οποίες θα μας φανούν χρήσιμες στα επόμενα κεφάλαια του βιβλίου. Η προσέγγιση των εννοιών αυτών θα γίνει με τη βοήθεια απλών παραδειγμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων Μελετάμε εδώ τη συνθήκη της αύξουσας αλυσίδας υποπροτύπων και τη συνθήκη της φθίνουσας αλυσίδας υποπροτύπων Αυτές συνδέονται μεταξύ τους με την έννοια της συνθετικής σειράς

Διαβάστε περισσότερα

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα Εύρεση δειγματικού χώρου... 46

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα Εύρεση δειγματικού χώρου... 46 ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο................................................ 7 1. Το Λεξιλόγιο της Λογικής.............................................. 11 2. Σύνολα..............................................................

Διαβάστε περισσότερα

2.2 ιαίρεση Πολυωνύμων

2.2 ιαίρεση Πολυωνύμων ιαίρεση Πολυωνύμων Ταυτότητα διαίρεσης Όπως στους ακέραιους αριθμούς, έτσι και στα πολυώνυμα ισχύει η ταυτότητα της διαίρεσης Πιο συγκεκριμένα ισχύει ότι: Για κάθε ζεύγος πολυωνύμων Δ ( ) και δ ( ), με

Διαβάστε περισσότερα

I. ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. math-gr

I. ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. math-gr I ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ i e ΜΕΡΟΣ Ι ΟΡΙΣΜΟΣ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ Α Ορισμός Ο ορισμός του συνόλου των Μιγαδικών αριθμών (C) βασίζεται στις εξής παραδοχές: Υπάρχει ένας αριθμός i για τον οποίο ισχύει i Το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις)

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) 6 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) Η εξίσωση αx βy γ Στο Γυμνάσιο διαπιστώσαμε με την βοήθεια παραδειγμάτων ότι η εξίσωση αx βy γ, με α 0 ή β 0, που λέγεται γραμμική εξίσωση,

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Θεωρία Μαθηματικών Α Γυμνασίου

Συνοπτική Θεωρία Μαθηματικών Α Γυμνασίου Web page: www.ma8eno.gr e-mail: vrentzou@ma8eno.gr Η αποτελεσματική μάθηση δεν θέλει κόπο αλλά τρόπο, δηλαδή ma8eno.gr Συνοπτική Θεωρία Μαθηματικών Α Γυμνασίου Αριθμητική - Άλγεβρα Γεωμετρία Άρτιος λέγεται

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία στα Μαθηματικά κατεύθυνσης της Γ Λυκείου

Η Θεωρία στα Μαθηματικά κατεύθυνσης της Γ Λυκείου Η Θεωρία στα Μαθηματικά κατεύθυνσης της Γ Λυκείου wwwaskisopolisgr έκδοση 5-6 wwwaskisopolisgr ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ 5 Τι ονομάζουμε πραγματική συνάρτηση; Έστω Α ένα υποσύνολο του Ονομάζουμε πραγματική συνάρτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΘΕΜΑ Α Άσκηση, μιγαδικοί αριθμοί να αποδείξετε ότι: Αν = Έχουμε: = ( ) ( ) ( ) ( ) = = =. Το τελευταίο ισχύει, άρα ισχύει και η ισοδύναμη αρχική σχέση.

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Γ Γυμνασίου. Επαναληπτικές Ασκήσεις στο Κεφάλαιο 1: 1.2-1.5 Μονώνυμα - Πολυώνυμα - Ταυτότητες

Μαθηματικά Γ Γυμνασίου. Επαναληπτικές Ασκήσεις στο Κεφάλαιο 1: 1.2-1.5 Μονώνυμα - Πολυώνυμα - Ταυτότητες Μαθηματικά Γ Γυμνασίου Επαναληπτικές Ασκήσεις στο Κεφάλαιο 1: 1.2-1.5 Μονώνυμα - Πολυώνυμα - Ταυτότητες Αλγεβρικές παραστάσεις - Μονώνυμα Πράξεις με μονώνυμα Πολυώνυμα Πρόσθεση και Αφαίρεση πολυωνύμων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Τμήμα Φυσικής Σημειώσεις Ανάλυσης Ι (ανανεωμένο στις 5 Δεκεμβρίου 2012)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Τμήμα Φυσικής Σημειώσεις Ανάλυσης Ι (ανανεωμένο στις 5 Δεκεμβρίου 2012) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Τμήμα Φυσικής Σημειώσεις Ανάλυσης Ι (ανανεωμένο στις 5 Δεκεμβρίου 2012) Τμήμα Θ. Αποστολάτου & Π. Ιωάννου 1 Σειρές O Ζήνων ο Ελεάτης (490-430 π.χ.) στη προσπάθειά του να υποστηρίξει

Διαβάστε περισσότερα

1 Η εναλλάσσουσα ομάδα

1 Η εναλλάσσουσα ομάδα Η εναλλάσσουσα ομάδα Η εναλλάσσουσα ομάδα Όπως είδαμε η συνάρτηση g : S { } είναι ένας επιμορφισμός ομάδων. Ο πυρήνας Ke g {σ S / g σ } του επιμορφισμού συμβολίζεται με A περιέχει όλες τις άρτιες μεταθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου Κεφάλαιο ο Αλγεβρικές Παραστάσεις ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ Γυμνάσιο Αμυνταίου ΜΑΘΗΜΑ Α. Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς ΑΣΚΗΣΕΙΣ ) ) Να συμπληρώσετε τα κενά ώστε στην κατακόρυφη στήλη

Διαβάστε περισσότερα