II. ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΕΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "II. ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΕΙΑ"

Transcript

1 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ II. ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΕΙΑ Δημήτρης Μπουνάκης Σχ. Σύμβουλος Μαθηματικών Ηράκλειο, Οκτώβριος 010 ΘΕΜΑ: «ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Μ. Κ. : ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ - ΟΡΙΑ - ΣΥΝΕΧΕΙΑ» Συνάδελφοι, Το διδακτικό αυτό υλικό είναι συνέχεια του προηγουμένου-βελτιωμένου- των Μιγαδικών και αποτελεί συνένωση των παλαιών αρχείων «Συναρτήσεις» και «Όρια-Συνέχεια» του 007.Από την μακρόχρονη εμπειρία μου είχα διαπιστώσει ότι το σχολικό βιβλίο δεν επαρκεί για να βοηθήσει πραγματικά τον καθηγητή που διδάσκει στην Γ Λυκείου και απαιτείται ένα συμπλήρωμα. Αυτό ακριβώς το συμπλήρωμα προσπαθώ με τις σημειώσεις αυτές να υλοποιήσω, έχοντα κατά νου και την σύσταση του G. Polya, ο οποίος στο περίφημο βιβλίο του «Πώς να το λύσω» (1998, σελ.161) γράφει: «O πρώτος κανόνας διδασκαλίας είναι να γνωρίζετε αυτό που πρόκειται να διδάξετε. Ο δεύτερος κανόνας διδασκαλίας είναι να γνωρίζετε λίγο περισσότερα από αυτά που πρόκειται να διδάξετε» Οι αναγκαίες αυτές συνθήκες δεν είναι όμως και ικανές για ένα αποτελεσματικό Καθηγητή. Γι αυτό είναι ανάγκη να στρέφομε το ενδιαφέρον μας και προς την Διδακτική των Μαθηματικών (και όχι μόνο).. Στον τομέα αυτόν προσπαθώ να συμβάλλω με άλλα κείμενά μου, το περιεχόμενο των οποίων δεν πρέπει να αγνοείται, ακόμη και στην Γ Λυκείου, εν ονόματι μιας (κακώς ή καλώς εννοούμενης) «φροντιστηριακής προετοιμασίας» των μαθητών ή μιας «αυστηρής» Μαθηματικής εκπαίδευσης. Υπενθυμίζω ότι οι σημειώσεις αυτές απευθύνονται μόνο στους διδάσκοντες το μάθημα.

2 Δ. Ι. Μ. - Σ. Σ. Μ. - Γ Λυκείου : Συναρτήσεις - Όρια - Συνέχεια Παρατηρήσεις, Επισημάνσεις, Συμπληρώσεις και Ασκήσεις στο 1 ο κεφάλαιο της Ανάλυσης (ενότητες ) Α. ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ (ενότητες ) 1. Επανάληψη της Άλγεβρας της Α Λυκείου. Στην αρχή του κεφαλαίου, είναι απαραίτητη η γενική επανάληψη της κλασικής Άλγεβρας κυρίως της Α Λυκείου με έμφαση στις ταυτότητες, ανισoταυτότητες, απόλυτες τιμές, τριώνυμο και την βασική Μαθηματική λογική, περισσότερο αναλυτική από ότι την έχει το σχ. βιβλίο. Η επανάληψη αυτή μπορεί να συνδυαστεί και με την εύρεση του πεδίου ορισμού συναρτήσεων. Ας έχουμε υπόψη ότι η αλγεβρική υστέρηση των μαθητών δυσκολεύει τη παραπέρα εκμάθηση της Ανάλυσης.. Συμβολισμός μεταβλητών και συναρτήσεων. α) Χρήσιμο είναι να χρησιμοποιούμε και άλλους συμβολισμούς για τον τύπο μιας συνάρτησης, εκτός από τον συνηθισμένο y = f(x): η ανεξάρτητη μεταβλητή καλό είναι να μην είναι πάντα x και η εξαρτημένη y, ιδίως στις παραγώγους π.χ. x(t), φ(λ), g(y), Q(P) κλπ. Αυτό αποτρέπει την μονοτονία και την μηχανική μάθηση, βοηθά στην κατανόηση των διαφόρων εννοιών που αναφέρονται στις συναρτήσεις και συνδέει τις συναρτήσεις με πραγματικά αλληλοεξαρτώμενα μεγέθη από άλλες επιστήμες. β) Στην αντίστροφη της y = f(x), x = f -1 (y), η ανεξάρτητη μεταβλητή δεν υπάρχει πάντα λόγος να γίνεται x (και η εξαρτημένη y) καλύτερα να μένει όπως προκύπτει. Αν πρόκειται π.χ. για φυσικά μεγέθη δεν επιτρέπεται, αλλά και δεν έχει νόημα, η αλλαγή μεταβλητής. Όταν όμως εξετάζουμε και τις δυο συναρτήσεις στο ίδιο σύστημα συντεταγμένων (από Μαθηματικής - τυπικής πλευράς, δηλ. χωρίς να μας ενδιαφέρουν τα μεγέθη που παριστάνουν οι μεταβλητές τους), τότε επιβάλλεται η ανεξάρτητη μεταβλητή να παρίσταται με το ίδιο γράμμα. 3. Στην ισότητα των συναρτήσεων: ο ορισμός της ισότητας είναι ένας τυπικός αριθμητικός ορισμός, δηλαδή δεν εξετάζει το μέγεθος (και τη μονάδα) που παριστάνει η μεταβλητή της συνάρτησης. Να αναφέρουμε και ότι, δυο συναρτήσεις f, g δεν είναι ίσες (σύμφωνα με τον ορισμό του σχ. βιβλίου) αν έχουν διαφορετικά πεδία ορισμού ή όταν έχουν ίδιο πεδίο ορισμού Α και υπάρχει (ένα τουλάχιστον) ξ Α με f(ξ) g(ξ). 4. Στη σύνθεση των συναρτήσεων Το πεδίο ορισμού της σύνθεσης, όπως διατυπώνεται στο βιβλίο δεν χρειάζεται να απομνημονευτεί και να χρησιμοποιείται μηχανικά. Μπορεί εύκολα να βρίσκεται κάθε φορά ως εξής: αν έχουμε την σύνθεση, π.χ. των συναρτήσεων λ(x) και φ(x), φολ, με πεδία ορισμού D λ, D φ, αντίστοιχα, τότε γράφουμε καταρχήν (φολ)(x) = φ(λ(x))

3 Δ. Ι. Μ. - Σ. Σ. Μ. - Γ Λυκείου : Συναρτήσεις - Όρια - Συνέχεια 3 και παρατηρώντας προσεκτικά το δεύτερο μέλος της ισότητας αυτής διαπιστώνουμε ότι: το πεδίο ορισμού της σύνθεσης πρέπει να είναι, το σύνολο των αριθμών x για τους οποίους καταρχήν μπορεί να λειτουργήσει η λ (εσωτερική), (δηλ. που ανήκουν στο πεδίο ορισμού της λ) για τους οποίους ο αριθμός λ(x) ανήκει στο πεδίο ορισμού της φ (για να μπορεί να λειτουργήσει η φ!), ή D φολ = {x D λ με λ(x) D φ } Αν διαπιστώσουμε ότι δεν είναι κενό, προχωρούμε να βρούμε τον τύπο της φολ : (φολ)(x) = φ(λ(x))=, ενώ αν είναι κενό δεν ορίζεται η σύνθεση φολ. Αυτός είναι ο λόγος που πρέπει να προηγείται της εύρεσης του τύπου της σύνθεσης η εύρεση του πεδίου ορισμού της. Τέλος καλό είναι να επαληθεύουμε αν το πεδίο ορισμού της τελικής συνάρτησης (φολ)(x) που βρήκαμε συμπίπτει με το D φολ. 5. Βασικές μέθοδοι για την (αλγεβρική) εύρεση της μονοτονίας μιας συνάρτησης. α) Κατασκευαστική μέθοδος (ευθεία απόδειξη). Χρήσιμες είναι εδώ οι ιδιότητες των ανισοτήτων καθώς και η μονοτονία των συναρτήσεων e x, lnx. β) Μέθοδος της διαφοράς (όμοια με την παλιά μέθοδο του λόγου μεταβολής). 6. Α. Το «όταν» στο ορισμό της γν. αύξουσας, αλλά και στους άλλους ορισμούς, έχει την έννοια του «αν και μόνο αν». Β. Μετά τον ορισμό της γν. αύξουσας (γν. φθίνουσας) συνάρτησης απαραίτητο και χρήσιμο είναι να αποδειχθεί (στην τάξη, με άτοπο απαγωγή) ότι Aν φ γνησίως αύξoυσα τότε, φ(α) < φ(β) α < β Αν φ γνησίως φθίνουσα τότε, φ(α) < φ(α) α > β Αν φ γνησίως μονότονη τότε φ(α) = φ(β) α = β (1-1). Από τον ορισμό της μονοτονίας (στο τελευταίο, της συνάρτησης) ισχύουν και τα αντίστροφα. Έτσι οι προκύπτουσες ισοδυναμίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη λύση ανισώσεων και εξισώσεων. (Αυτή τη συμπλήρωση, όπως και πολλές άλλες, οι μαθητές πρέπει, με δική μας προτροπή, να τις γράφουν πάνω στο βιβλίο τους). Επίσης όταν την εφαρμόζουν οι μαθητές, να λένε τουλάχιστον ότι προκύπτει από τον ορισμό της μονοτονίας και διά της εις άτοπον απαγωγής. 7. Η μονοτονία μιας συνάρτησης αναφέρεται πάντοτε σε συγκεκριμένα διαστήματα του πεδίου ορισμού της και δεν κληρονομείται (πάντα) στην ένωσή τους. Έτσι, αν φ γνησίως φθίνουσα (γνησίως αύξουσα) στα διαστήματα (α, β], (β, γ), τότε δεν είναι γν. φθίνουσα (γν. αύξουσα) στην ένωση τους (α, β] (β, γ), π.χ. η συνάρτηση φ με φ(x) = x 1 με x > 0 και φ(x) = -x για x 0 Ισχύει όμως ότι : Αν φ γνησίως φθίνουσα (γν. αύξουσα) στα διαστήματα (α, β], (β, γ) και συνεχής στο β, τότε η φ είναι γν. φθίνουσα (γν. αύξουσα) στην ένωση τους (α, β] (β, γ) = (α, γ) (απόδειξη στη σελ. 11, ΙV.1).

4 Δ. Ι. Μ. - Σ. Σ. Μ. - Γ Λυκείου : Συναρτήσεις - Όρια - Συνέχεια 4 8. Η (αλγεβρική) εύρεση των (ολικών) ακροτάτων μιας συνάρτησης μπορεί να γίνει: α) Με τις γνωστές βασικές (Αλγεβρικές) ανισοταυτότητες: α + β αβ ή (α + β) 4αβ (ισότητα για α = β) 1 Αν θ > 0 τότε θ + (ισότητα για θ = 1). θ 1x π.χ. για την συνάρτηση f (x) =, έχουμε 9 + x 6 x ή f(x) με 9 + x ισότητα για x = 3, -3 κλπ. β) με την βοήθεια της μονοτονίας σε κλειστό διάστημα. π.χ. η f(t) = t 1 με Α = [1, 5], αποδεικνύεται γν. φθίνουσα, οπότε για κάθε 1 t 5 ισχύει f(5) f(t) f(1), άρα η f έχει μέγιστο, ελάχιστο κλπ. Ενώ στο διάστημα (1, 5) ισχύει f(5) < f(t) < f(1) και δεν έχει ακρότατα. Γενικά: μια γνησίως μονότονη συνάρτηση σε ανοικτό διάστημα, δεν έχει ακρότατα. (Απόδειξη διά της εις άτοπον απαγωγής) γ) Με την βοήθεια του συνόλου τιμών, π.χ. αν φ(α) = [, + ), η φ έχει ελάχιστο το (για την τιμή του x Α με φ(x) = ) αλλά όχι μέγιστο. 9. Να διασαφηνιστούν περισσότερο και να τονιστεί η σημασία των σημαντικών σχολίων-προτάσεων της σελίδας 15 οι οποίες είναι ισοδύναμες του ορισμού μιας 1-1 συνάρτησης. Επίσης στο σχόλιο της σελίδας 153 το «προφανώς» να αποδειχθεί (στη τάξη, με άτοπο απαγωγή) και να τονιστεί το αντίστροφο με το αντιπαράδειγμα. 10. Πολλές φορές για την απόδειξη του 1-1 μιας συνάρτησης είναι ευκολότερο να δείξουμε πρώτα ότι είναι γνησίως μονότονη, π.χ. λ(x) = e x + 5x. 11. Σύνολο τιμών Συνάρτησης Το σύνολο τιμών μιας συνάρτησης παίζει σπουδαίο ρόλο σε πολλά θέματα της Ανάλυσης. Είναι χρήσιμο : Για την εύρεση των (ολικών) ακροτάτων. Ως πεδίο ορισμού της αντίστροφης Για την ύπαρξη ρίζας εξίσωσης.

5 Δ. Ι. Μ. - Σ. Σ. Μ. - Γ Λυκείου : Συναρτήσεις - Όρια - Συνέχεια 5 Τρόποι εύρεσης συνόλου τιμών: Aλγεβρικός - Αναλυτικός. Η (αλγεβρική) εύρεση του συνόλου τιμών μιας συνάρτησης μπορεί να μας δώσει συγχρόνως και την πληροφορία αν η συνάρτηση είναι 1-1 και στην περίπτωση αυτή έχουμε άμεσα και την αντίστροφή της. Παράδειγμα Έστω η συνάρτηση φ(x) = + x 1. Πεδίο ορισμού Α = [1, + ). Αναζητούμε τα y R για τα οποία υπάρχει x Α με y = φ(x), δηλαδή λύνουμε την εξίσωση y = φ(x) ως προς x (με παράμετρο y). y = φ(x) y = + x 1 y - = x 1 x 1 = (y - ) και y x = 1 + (y - ), y. Άρα για κάθε y υπάρχει x = 1 + (y - ) 1 (x Α) με y = φ(x). Άρα φ([1, + )) = [, + ) (αφού [, + ) φ([1, + )) αλλά λόγω των ισοδυναμιών και φ([1, + )) [, + )). Επί πλέον, επειδή για κάθε y υπάρχει μοναδικό x = 1 + (y - ) Α με y = φ(x), η φ είναι 1-1, με αντίστροφη την φ -1 (y) =1 + (y - ), y. Η τήρηση των παραπάνω ισοδυναμιών πρέπει να τηρείται αυστηρά. Μην ξεχνούμε ότι (αυστηρή) διαδικασία λύσης εξίσωσης αγνώστου έστω χ, σημαίνει τον ισοδύναμο μετασχηματισμό της σε εξίσωση ή εξισώσεις -λυμένης -μορφής (χ=..) Σημείωση: Δεν υπάρχει πάντα λόγος να εναλλάζουμε τις μεταβλητές x, y, όπως αναφέρεται στο σχ. βιβλίο. Είναι πιο φυσικό και λογικό να διατηρούνται με τα σύμβολά τους οι μεταβλητές, προπάντων αν εκφράζουν φυσικά μεγέθη (π.χ. S = t + 3, t χρόνος, S διάστημα (σε κατάλληλες μονάδες τα t, S,, 3). Όταν όμως θέλουμε να ασχοληθούμε με θέματα που αφορούν την γραφική παράσταση μιας συνάρτησης και της αντίστροφής της στο ίδιο σύστημα αξόνων, συνήθως τοποθετούμε στον οριζόντιο άξονα την ανεξάρτητη μεταβλητή και στον κατακόρυφο την εξηρτημένη, και των δυο συναρτήσεων, οπότε για διευκόλυνση μπορούμε να παριστάνουμε με το ίδιο γράμμα τις ανεξάρτητες μεταβλητές και με ένα άλλο τις εξηρτημένες. Αυτό π.χ. κάνουμε όταν θέλουμε να βρούμε τα κοινά σημεία της γ. π. μιας συνάρτησης και της αντίστροφής της Παρατήρηση Η αλγεβρικός τρόπος εύρεσης του συνόλου τιμών μπορεί να μην εφαρμόζεται γενικώς (π.χ. όταν δεν μπορεί να λυθεί ως προς x η εξίσωση y = f(x), π.χ. f(x) = xe x ), αλλά πολλές φορές είναι απλούστερος, αφού δεν απαιτεί την συνέχεια, την μονοτονία και την εύρεση ορίων του αναλυτικού τρόπου. 1. Η αντίστροφη μιας γν. μονότονης συνάρτησης είναι της αυτής μονοτονίας. Πράγματι, έστω φ(x), x A, π.χ. γν. φθίνουσα και κ, λ φ(α), κ < λ. Τότε υπάρχουν α, β A με κ = φ(α), λ = φ(β). Έτσι έχουμε κ < λ φ(α) < φ(β) α > β φ -1 (κ) > φ -1 (λ).

6 Δ. Ι. Μ. - Σ. Σ. Μ. - Γ Λυκείου : Συναρτήσεις - Όρια - Συνέχεια Σχέση φ, φ -1 και διχοτόμου y = x. Εκτός από την γνωστή και αξιοσημείωτη συμμετρία των γ. π. των φ, φ -1, έχουμε τα εξής: α) Αν φ(x) = x τότε φ(x) = φ -1 (x) (x A φ(α) ). Δηλαδή, τα κοινά σημεία της γ. π. της φ(x) με την y = x είναι και κοινά σημεία των φ, φ -1, y = x. β) Αν φ γνησίως αύξουσα τότε, φ(x) = φ -1 (x) φ(x) = x (x A φ(α)). (Το ορθό αποδεικνύεται με άτοπο απαγωγή, ενώ το αντίστροφο προκύπτει εύκολα) Άρα τα κοινά σημεία της (γν. αύξουσας) φ με την αντίστροφή της είναι πάνω στην διχοτόμο y = x. Aυτό είναι πολύ χρήσιμο ιδίως όταν δεν μπορεί να βρεθεί η αντίστροφη π.χ. φ(x) = xe x-1, x 0, γ) Αν η φ είναι γνησίως φθίνουσα, δεν ισχύει η προηγούμενη ισοδυναμία. Παράδειγμα 1 Η συνάρτηση f(x) = x 1, x > 0, έχει άπειρα κοινά σημεία (ταυτίζεται) με την αντίστροφή της f -1 (x) = x 1, x > 0. Παράδειγμα Η συνάρτηση f(x) = 1 x, x 1, είναι γνησίως φθίνουσα και έχει με την αντίστροφή της f -1 (x) = 1 - x, x 0, κοινά σημεία (στο σύνολο [0, 1] ) τα σημεία (0,1), (1,0),,. (προκύπτουν από την λύση της εξίσωσης f(x) = f -1 (x), x [0, 1] ή του συστήματος (y = f(x), x = f(y)). Σημείωση 1 Πριν λίγα χρόνια ένας συνάδελφος «απέδειξε» ότι σε κάθε περίπτωση τα κοινά σημεία των f, f -1 είναι πάνω στην διχοτόμο y = x. Όμως, θεωρεί ότι η αντίστροφης μιας συνάρτησης είναι άμεσα, σε κάθε σημείο, «δεμένη» με τη συνάρτηση από την οποία προήλθε, με αποτέλεσμα η γραφική παράσταση της αντίστροφης να δημιουργείται με ορισμένη φορά διαγραφής, θεώρηση που ξεφεύγει τελείως από την ανεξαρτησία της αντίστροφης, όπως την θεωρούμε παραδοσιακά. Όποιος ενδιαφέρεται σχετικά μπορεί να ανατρέξει σε διάφορα ελληνικά μαθηματικά site ή να με ρωτήσει Σημείωση Σε ορισμένα βιβλία και περιοδικά υπάρχουν θεωρητικές ασκήσεις όπου με δεδομένη μια συναρτησιακή σχέση για την f (π.χ. f 3 (x) + f(x) = 3x) αποδεικνύεται κατ αρχήν ότι η f είναι 1-1. Στην συνέχεια η αντίστροφη βρίσκεται θέτοντας y = f(x) και καταλήγοντας άμεσα σε μια σχέση της μορφής x = g(y), οπότε συνάγεται ότι f -1 (y) = g(y). Για να είναι αυτό σωστό πρέπει να δειχθεί και το αντίστροφο: x = g(y) y = f(x) και να προσεχθεί στη πορεία και το σύνολο τιμών της f.

7 Δ. Ι. Μ. - Σ. Σ. Μ. - Γ Λυκείου : Συναρτήσεις - Όρια - Συνέχεια 7 Δίνουμε ένα παράδειγμα: Έστω συνάρτηση φ με πεδίο ορισμού το Α=R τέτοια ώστε φ 3 (x) + φ(x) = x για κάθε x R. α) Nα δειχθεί ότι η φ είναι 1-1, β) Να βρεθεί το σύνολο τιμών της φ και η αντίστροφή της. Λύση α) Απλό. β) Για την εύρεση του συνόλου τιμών της φ, αναζητούμε τα y R για τα οποία υπάρχει x R=Α με y = φ(x), δηλαδή λύνουμε ως προς x R την εξίσωση y = φ(x). Από την δοθείσα σχέση με y = φ(x) έχομε y 3 + y = x και με y R έχουμε x R=Α Από αυτό δεν μπορούμε να πούμε ότι λύσαμε την εξίσωση y = φ(x) ως προς x (και άρα φ -1 (y)= y 3 + y, y R) (Λύση εξίσωσης ως προς x, σημαίνει, ουσιαστικά, τον ισοδύναμο μετασχηματισμό της στη μορφή x = ή x =..). Για να το πούμε αυτό πρέπει να αποδείξουμε και το αντίστροφο: Αν x, y R και x = y 3 + y τότε y = φ(x) Έστω x, y R με y 3 + y = x, οπότε λόγω της υπόθεσης έχουμε y 3 + y = φ 3 (x) + φ(x). Για να προκύψει η y = φ(x), αρκεί η συνάρτηση g(t) = t 3 + t να είναι 1-1 στο R Πράγματι, αυτό αποδεικνύεται κατά τα γνωστά, οπότε y = φ(x), Άρα y = φ(x) x = y 3 + y με x, y R Επομένως για κάθε y R υπάρχει (μοναδικό) x = y 3 + y R με y = φ(x).άρα η φ έχει σύνολο τιμών το R, (είναι 1-1) και αντίστροφη την φ -1 (y) = y 3 + y, y R Βέβαια θα μπορούσε ως βοηθητικό ερώτημα να είχε δοθεί, το να δειχθεί ότι η g(t) = t 3 + t είναι 1-1 (Βλ. σχετικά και τις ασκήσεις 17,18). Σημείωση Μια άλλη πορεία λύσης μπορούσε να στηριχθεί στην Πρόταση: Έστω φ, g συναρτήσεις ορισμένες στο R με g(φ(x)) = x για κάθε x R.Αν η φ έχει σύνολο τιμών το R τότε α) οι συναρτήσεις g, φ είναι 1-1, β) Η g είναι η αντίστροφη της φ (και αντίστροφα) (αφήνεται ως άσκηση)

8 Δ. Ι. Μ. - Σ. Σ. Μ. - Γ Λυκείου : Συναρτήσεις - Όρια - Συνέχεια 8 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ 1+ t 1. Nα βρεθεί το πεδίο ορισμού της συνάρτησης x(t) = ln και να δειχθεί ότι 1 t είναι περιττή. Να βρεθούν τα σημεία τομής της γραφικής παράστασης (γ. π.) της x(t) με τους άξονες.. Να βρεθούν τα σημεία τομής των γ. π. των συναρτήσεων g(x) = x 3 x + 1, h(x) = x Να εξεταστεί ως προς την μονοτονία η συνάρτηση φ(y) = 1 ln y και να δειχθεί y ότι η εξίσωση ylny + y = 1 έχει μοναδική προφανή λύση, η οποία και να βρεθεί Έστω η συνάρτηση φ με τύπο φ(α) = α) Να αποδειχθεί ότι η φ είναι γνησίως φθίνουσα (στο πεδίο ορισμού της), β) Να δειχθεί ότι η εξίσωση 3 x + x = 7 x έχει μόνο την λύση x = 1. γ) Να λυθεί η εξίσωση φ(x 3 + x) = φ(3 - x). 5. α) Αν για μια συνάρτηση φ ισχύει 000 φ(λ) 007 για κάθε λ R, τότε η φ: Α. έχει ελάχιστο Β. έχει μέγιστο Γ. έχει ελάχιστο και μέγιστο Δ. ίσως έχει ακρότατα. β) Mια συνάρτηση έχει πεδίο ορισμού το διάστημα [0, 1) και είναι 1-1. Η αντίστροφή της: Α. έχει μέγιστο Β. έχει ελάχιστο Γ. δεν έχει ακρότατα. γ) Αν η συνάρτηση g έχει πεδίο ορισμού το Α και είναι 1-1, τότε η ισότητα (gοg -1 ) (λ) = λ A. Δεν ισχύει ποτέ Β. ισχύει για κάθε λ Α Γ. ισχύει για κάθε λ g(a) δ) Αν η συνάρτηση f έχει πεδίο ορισμού και σύνολο τιμών το Α και είναι 1-1, τότε για τις συναρτήσεις fοf -1, f -1 of ισχύει Α. είναι ίσες Β. δεν είναι ίσες Γ. μερικές φορές είναι ίσες. 6. Έστω φ συνάρτηση ορισμένη στο σύνολο Α. Να αποδειχθεί ότι: Α. Ικανή και αναγκαία συνθήκη ώστε το σημείο Σ(α, β) να είναι κέντρο συμμετρίας της γ. π. της φ είναι να ισχύει φ(α - χ) = β - φ(χ) για κάθε χ, (α - χ) Α Β. Ικανή και αναγκαία συνθήκη ώστε η ευθεία χ = ξ να είναι άξονας συμμετρίας της γ. π. της φ είναι να ισχύει φ(ξ - χ) = φ(χ) για κάθε χ, (ξ - χ) Α. Γ. Ποια συμμετρία παρουσιάζει η γ. π. μιας άρτιας και μιας περιττής συνάρτησης; 7. Με την βοήθεια των ανισοταυτοτήτων α +β αβ, θ+1/θ, (θ>0), να βρεθεί 4t η μέγιστη τιμή και η ελάχιστη τιμή της συνάρτησης x(t) =. Επίσης η 1+ t 1 ελάχιστη τιμή της f(x) = 1+ x +. Έχει μέγιστη τιμή η f(x); (Απ.,, -, όχι) 1+ x α α

9 Δ. Ι. Μ. - Σ. Σ. Μ. - Γ Λυκείου : Συναρτήσεις - Όρια - Συνέχεια 9 8 Με την βοήθεια της ανισότητας α β α β (ισότητα αν και μόνο α,β παράλληλα) να βρεθεί η μέγιστη τιμή της συνάρτησης h(x) = x + 8 x. (Απ. 4) 9. Να δειχθεί ότι η συνάρτηση x(t) = t - 4t +6, t είναι γνησίως μονότονη και να βρεθεί η αντίστροφή της. Στην συνέχεια να βρεθούν τα κοινά σημεία της γ. π. της x(t) με την αντίστροφή της. 10. Να βρεθεί το σύνολο τιμών της συνάρτησης της αν υπάρχει. y e 1 x(y) =, και η αντίστροφή y e Έστω η συνάρτηση φ με τύπο φ(y) = ln(-y + 1+ y ). Να αποδειχθεί ότι α) έχει πεδίο ορισμού το R και είναι περιττή, β) είναι 1-1 και να βρεθεί η αντίστροφή της, γ) να βρεθούν τα ακρότατα της φ και της αντίστροφής της. 1. Έστω f, g συναρτήσεις 1-1 με κοινό πεδίο ορισμού Α και κοινό σύνολο τιμών Α. Να αποδειχθεί ότι, α) οι συναρτήσεις fog, gof είναι 1-1, β) Ισχύει (fog) -1 = g -1 o f -1, (gof) -1 = f -1 o g -1. e 13*. Έστω η συνάρτηση με τύπο x(t) =, t R. t e + e t e α) Να δειχθεί ότι για κάθε x (0, 1) υπάρχει μοναδικό t R με x =. t e + e β) Η συνάρτηση f(α) = x(α) + x(1- α), α R είναι σταθερή, γ) Να υπολογιστεί το άθροισμα Σ = x + x... x. (Απ.9/) Αν οι κορυφές ενός τριγώνου βρίσκονται στην υπερβολή y = 1/x να δειχθεί ότι και το ορθόκεντρό του βρίσκεται πάνω σ αυτήν. 15*. Έστω f, g συναρτήσεις με πεδίο ορισμού το R και g(r) = R ώστε (fog)(x) = x για κάθε x R.Να αποδειχθεί ότι, α) οι f, g είναι 1-1, β) f =g -1, g = f **. Έστω οι συναρτήσεις f, g με πεδίο ορισμού το R για τις οποίες ισχύει f(t) - g(t) < ε για κάθε t R και για κάθε θετικό αριθμό ε. Να δειχθεί ότι είναι ίσες. Όμοια με την ιδιότητα f (t) + g (t) ε + f(t)g(t). 17*.Έστω συνάρτηση f με πεδίο ορισμού το R και f(x) > 0 για κάθε x R, που 1 ικανοποιεί την σχέση ln f (x) = x για κάθε x R, καθώς και η συνάρτηση f (x) 1 φ(t) = ln t. α) Να δειχθεί ότι οι f, φ είναι γνησίως μονότονες, t β) Να βρεθεί η αντίστροφη της f αν υπάρχει, γ) Να βρεθεί η τιμή f(1). (Απ. 1) 18**. α) Να δειχθεί ότι η συνάρτηση φ(t) = e t /t, t 1 είναι γν. αύξουσα (με παράγωγο). β) Έστω συνάρτηση f(x), x e, για την οποία ισχύουν e f(x) = x f(x) και f(x) 1 για κάθε x e. Να δειχθεί ότι η f είναι 1-1 και να βρεθεί η αντίστροφή της. t

10 Δ. Ι. Μ. - Σ. Σ. Μ. - Γ Λυκείου : Συναρτήσεις - Όρια - Συνέχεια 10 Β. ΟΡΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ (ενότητες ) 1. Α. Χρήσιμο είναι να γίνει διάκριση των εννοιών: «δεν έχει έννοια το όριο της f στο ξ R {+, - }»: όταν η συνάρτηση f δεν ορίζεται «κοντά στο ξ», π.χ lim x x, lim εφω. x 0 ω + «δεν υπάρχει το όριο της f στο ξ R {+, - }»: όταν το όριο έχει έννοια και τα πλευρικά όρια (όταν η f ορίζεται εκατέρωθεν του ξ) είναι διαφορετικά x (πεπερασμένα ή άπειρα), π.χ. lim. Αυτή είναι η πλέον συνηθισμένη, για το x 0 x σχ. βιβλίο, περίπτωση, αλλά είναι δυνατόν να μην υπάρχει (σύμφωνα πλέον με τον ορισμό του ορίου) ούτε ένα από τα πλευρικά όρια. Β. Σύμφωνα με το σχ. βιβλίο η έκφραση «υπάρχει το όριο» σημαίνει ότι είναι πραγματικός αριθμός ή άπειρο. Σε ορισμένα πανεπιστημιακά βιβλία αυτό σημαίνει ότι είναι μόνο πραγματικός αριθμός. Γ. Συνηθίζεται όταν ζητείται να βρεθεί ένα όριο αυτό να έχει έννοια, ανεξάρτητα αν υπάρχει ή όχι. Έτσι, αν τυχόν ο ερωτών θέλει να εξετάσει ο ερωτώμενος αν έχει ή όχι έννοια ένα όριο, πρέπει να το ζητήσει συγκεκριμένα (και μετά ίσως αν υπάρχει να ζητήσει και να βρεθεί). Δ. Όταν ζητείται να εξεταστεί αν έχει έννοια το όριο μιας συνάρτησης στο σημείο ξ R {+, - }, δεν χρειάζεται να βρεθεί το πεδίο ορισμού της (όπως βέβαια και όταν ζητείται να βρεθεί ένα όριο). Αρκεί να είναι ορισμένη σε μια περιοχή του σημείου αυτού (άλλο βέβαια ότι πολλές φορές είναι πιο εύκολο να βρούμε πρώτα το πεδίο ορισμού της και μετά να διαπιστώσουμε αυτό). Άλλωστε υπάρχει περίπτωση να μην είναι εύκολο να βρεθεί το πεδίο ορισμού (και να τεθεί σε μορφή διαστημάτων), οπότε μας αρκεί να εξασφαλίσουμε περιοχή του σημείου (εκτός ίσως του σημείου) στην οποία ορίζεται η συνάρτηση. Π.χ. λ+ Να εξεταστεί αν έχει έννοια τα όριο lim λ 0 6 λ λ+ 1. Η εύρεση του πεδίου ορισμού δεν είναι εύκολη (είναι το R, αλλά και δεν μας 6 ενδιαφέρει). Είναι lim( λ λ+ 1) = 1 > 0, οπότε 010 λ λ+ 1 (>) 0 κοντά στο 0 κλπ. x 0. Στο 1 ο θεώρημα της διάταξης (σελ.165). Να σημειωθεί ότι δεν ισχύει το αντίστροφο: π.χ. x > 0 κοντά στο 0 (π.χ. στο (-1, 0) (0, 1)), αλλά (όπως θα δούμε παρακάτω) lim x = 0, x 0

11 Δ. Ι. Μ. - Σ. Σ. Μ. - Γ Λυκείου : Συναρτήσεις - Όρια - Συνέχεια Στο ο θεώρημα της διάταξης (σελ.166). Αν f(x) < g(x) κοντά στο ξ, δεν συνεπάγεται ότι lim f (x) < lim g(x), (το αντίστροφο αποδεικνύεται εύκολα) Ισχύει όμως πάντα ότι lim f (x) lim g(x) (εφόσον τότε είναι και f(x) g(x)). =. x 0 x 0 π.χ. x < x, x 0, αλλά lim x lim x = 0 4. To Θεώρημα (όρια και πράξεις) της σελίδας 166, μετά το «τότε» να προστεθεί «υπάρχουν τα παρακάτω όρια και ισχύουν» Το ίδιο και στο κριτήριο παρεμβολής (σελ.169) «υπάρχει το όριο της f στο x 0 και». Αυτή είναι η σωστή διατύπωση των θεωρημάτων και αποτρέπει λάθη. Το αντίστροφο του θεωρήματος δεν ισχύει, π.χ. Για την ιδιότητα lim(f (x)g(x)) = lim f (x) lim g(x), έχουμε x x lim( ( ) = 1, αλλά δεν υπάρχουν τα όρια x x x x lim, lim. x 0 x x 0 x Ισχύει όμως ότι, αν υπάρχουν τα όρια των π.χ. των f + g και f στο ξ, τότε υπάρχει και όριο της g και της f - g στο ξ. (Να δοθεί ως άσκηση). 5. (Ιδιότητα 5, θεωρήματος σελ.166). Αν lim f (t) = α δεν συνεπάγεται ότι lim f (t) = α (το αντίστροφο ισχύει πάντα). t ξ t ξ π.χ. lim x = 1 αλλά lim x x x 1,ή lim = 1 αλλά δεν υπάρχει το lim. x 1 x 1 x 0 x x 0 x Ισχύει όμως ότι, lim f (t) = 0 lim f (t) = 0 (- f(t) f(t) f(t) κλπ). t ξ t ξ ημx 6. Ως γνωστό, αν x R σε ακτίνια τότε lim = 1. x 0 x ημθ π θ x Αν όμως θ R σε μοίρες τότε lim = (χρήση του = ) θ 0 θ π 7. Στο όριο σύνθεσης συναρτήσεων fog στο x 0 (σελ.173). Η συνθήκη g(x) u o κοντά στο x 0, δεν μπορεί να αγνοηθεί (Βλ. σχετικά το αντιπαράδειγμα στη σελίδα 18 των οδηγιών του Π. Ι ). Αν έχουμε «καλούς» μαθητές ή μαθητές με μαθηματικές ανησυχίες, ας αναφερθεί αυτό: κάπου οι μαθητές πρέπει να δουν και κάτι βαθύτερο στα Μαθηματικά και να μην νομίζουν ότι είναι πάντα ξερά θεωρήματα χωρίς απόδειξη, αχρεωστήτως δοσμένα, και ασκήσεις για τις εξετάσεις 8. Τα όρια lim ημx, lim συνx, x ± x ± δεν υπάρχουν (μια πρώτη-και αρκετή για τα σχ. πλαίσια- δικαιολόγηση μπορεί να γίνει μέσω της γνωστής γραφικής παράστασης των συναρτήσεων). Η πληροφόρηση αυτή θα αποτρέψει πολλούς μαθητές να «δίνουν διάφορες τιμές» στα όρια αυτά, ιδίως σε αγχώδεις καταστάσεις.

12 Δ. Ι. Μ. - Σ. Σ. Μ. - Γ Λυκείου : Συναρτήσεις - Όρια - Συνέχεια 1 Απόδειξη*: Έστω ότι υπάρχει το lim ημx = ρ R {+, - }. Επειδή -1 ημx 1 δεν x + μπορεί το ρ να είναι + ή -, άρα ρ R. Έχουμε τότε και lim ημ(x + α) = lim ημu = ρ για κάθε α R. x + u + Άρα lim ημ(x + α) = ρ ή x + Για α = -π προκύπτει lim (ημxσυνα + συνxημα) = ρ για κάθε α R x + lim ημx = ρ, οπότε ρ = 0. x + Για α = π/ προκύπτει lim συνx = ρ = 0 x + ταυτότητα των ημx, συνx καταλήγουμε σε άτοπο. Το συν π x = ημx. Όμοια εργαζόμαστε και στο -. και από την γνωστή τριγωνομετρική lim συνx δεν υπάρχει λόγω x + 9. Αν f(x) g(x) κοντά στο ξ R {+, - }, και lim f (x) = + τότε lim g(x) = +. x ξ x ξ lim g(x) = τότε lim f (x) =. x ξ x ξ Η δικαιολόγηση μπορεί να γίνει διαισθητικά αλλά και με το κριτήριο παρεμβολής. 10. Απροσδιόριστη μορφή: λέμε την περίπτωση του ορίου, το οποίο έχει έννοια και για τον υπολογισμό του δεν μπορεί να εφαρμοστεί κάποιος γνωστός κανόνας των ορίων. Μπορεί να υπάρχει ή να μην υπάρχει το όριο αυτό. Για παράδειγμα τα όρια x 1 u lim, lim x 1 u 0 x 1 u είναι απροσδιόριστες μορφές και ενώ το πρώτο υπάρχει (και είναι ίσο με ), το δεύτερο δεν υπάρχει. 11. Έχοντας υπόψη τις αντίστοιχες ιδιότητες των ορίων, συντομογραφικά μπορούμε να χρησιμοποιούμε τους παρακάτω συμβολισμούς που βοηθούν στον λογισμό των ορίων (αλλά να μην τις αναφέρουμε ως πράξεις στο R {+, - }) : (+ ) + (+ ) = +, (- ) + (- ) = -, = +, 0 1 = 1 1, = 0, = 0 + κλπ. 1. Για την σωστή κωδικοποίηση και ανάκληση από την μνήμη των ορίων και γενικά των ιδιοτήτων της εκθετικής συνάρτησης α x, με α > 1 και 0 < α < 1, καθώς και της λογαριθμικής συνάρτησης lnx, να γίνει σύσταση στους μαθητές να απομνημονεύσουν κυριολεκτικά τις γραφικές τους παραστάσεις μέσω των οποίων θα ανακαλούν στη μνήμη τις πολλές χρήσιμες ιδιότητές τους και όχι να τις απομνημονεύσουν!.

13 Δ. Ι. Μ. - Σ. Σ. Μ. - Γ Λυκείου : Συναρτήσεις - Όρια - Συνέχεια Επιμερισμός Ορίου: συχνό λάθος, που πρέπει να επισημανθεί: χρησιμοποιείται ουσιαστικά η «φαινομενική ιδιότητα»: Αν lim f (x) = α R, τότε lim f(x)g(x) = lim αg(x) η οποία δεν ισχύει (πάντα), π.χ. x + 1 x = lim x = lim 0 = 0, άτοπο. x 0 x x 0 x Προσοχή : αν α 0 και υπάρχει το όριο της g(x) στο ξ, τότε ισχύει. (άσκηση) 14. Ιστορικά στοιχεία. Σχετικά με το συμβολισμό του απείρου, αναφέρουμε ότι το σύμβολο χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον John Wallis το Το υιοθέτησε από το αντίστοιχο λατινικό σύμβολο το οποίο παρίστανε το O Wallis χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τον συμβολισμό του απείρου στο βιβλίο του «Arithmetica infitorum» 15. Χρήσιμες υποδείξεις για τις ασκήσεις: f (x) Α. Aν lim = α R τότε lim f (x) = 0. x ξ x ξ x ξ f (x) Πολύ χρήσιμη σε ασκήσεις και εύκολα αποδείξιμη: f (x) = (x ξ) κλπ. x ξ f (x) Ακόμη μπορούμε να θέσουμε g(x) = κλπ, που είναι μια γενική μέθοδος x ξ «ξεφωλιάσματος» μιας συνάρτησης f(x). Β. Το κριτήριο παρεμβολής χρησιμοποιείται συνήθως σε θεωρητικά θέματα (συναρτησιακές σχέσεις κλπ) και σε απροσδιόριστες μορφές ή «δύσκολα» και «περίεργα» όρια, ιδίως όταν περιέχουν τους τριγωνομετρικούς αριθμούς ημίτονο και συνημίτονο. Γ. Σε ασκήσεις που εμφανίζονται όρια εκθετικής, χρήσιμο είναι να ανάγονται στη περίπτωση του ορίου lim α x = 0 με 0 < α < 1. x +

14 Δ. Ι. Μ. - Σ. Σ. Μ. - Γ Λυκείου : Συναρτήσεις - Όρια - Συνέχεια 14 Γ. Σ Υ Ν Ε Χ Ε Ι Α ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ (ενότητα 1. 8) 1. Μονοτονία και Συνέχεια. Αν φ γνησίως φθίνουσα (γν. αύξουσα) στα διαστήματα (α, β], (β, γ) και συνεχής στο β, τότε η φ είναι γν. φθίνουσα (γν. αύξουσα) στην ένωση τους (α, β] (β, γ) = (α, γ) (όπως είδαμε στη σελ.3, ΙΙ.7, αν δεν είναι συνεχής στο β δεν ισχύει). Απόδειξη* Έστω φ γν. φθίνουσα στα διαστήματα (α, β], (β, γ). Για να δειχθεί ότι είναι γν. φθίνουσα στο (α, γ), αρκεί να δειχθεί ότι, αν β < λ < γ τότε φ(β) > φ(λ) (για τις άλλες περιπτώσεις είναι προφανής ότι ικανοποιείται ο ορισμός). Έστω ένας σταθερός αριθμός ρ με β < ρ < λ. Για κάθε κ με β < κ < ρ < λ έχομε φ(κ) > φ(ρ) > φ(λ) και λόγω συνέχειας στο β, lim φ(κ) φ(ρ) ή φ(β) φ(ρ) > φ(λ). Άρα φ(β) > φ(λ) (Μάλιστα αρκεί μόνο η από κ β + δεξιά συνέχεια στο β). *. Μονοτονία και 1-1. Αν φ 1-1 και συνεχής σε διάστημα, τότε η φ (αποδεικνύεται ότι) είναι γνησίως μονότονη (χρήσιμο στην αλλαγή μεταβλητής στα ολοκληρώματα). 3. Ιστορικά στοιχεία στο θεώρημα Bolzano. Ο Bernard Bolzano ( ) ήταν Τσέχος μαθηματικός ιερωμένος και φιλόσοφος, από τους πιο βαθυστόχαστους μαθηματικούς της εποχής του. Το θεώρημα που φέρνει το όνομά του απαντά σε κάποιο βαθμό στο ερώτημα, τι κάνουμε στις περιπτώσεις που είναι αδύνατον να προσδιορίσουμε τις ρίζες μιας εξίσωσης; Αυτό το ερώτημα έγινε επιτακτικό από το 184, όταν ο Νορβηγός μαθηματικός Niels Abel ( ) απέδειξε ότι, δεν είναι δυνατόν να βρεθούν τύποι (που περιέχουν τις 4 πράξεις του R και ν-οστές ρίζες) που να δίνουν τις ρίζες μιας πλήρους πολυωνυμικής εξίσωσης 5 ου ή μεγαλύτερου βαθμού. Έτσι το πρόβλημα εστιάστηκε πια στην αναζήτηση πληροφοριών, που θα φωτίζουν όσο γίνεται περισσότερο το θέμα των ριζών, οπότε τέθηκαν τα ερωτήματα: Πόσες πραγματικές ρίζες έχει η εξίσωση; Που περίπου βρίσκονται αυτές οι ρίζες πάνω στον x- άξονα των πραγματικών αριθμών; Πόσες είναι θετικές και πόσες αρνητικές; Σε ερωτήματα τέτοιου τύπου δίνονται απαντήσεις από ορισμένα θεωρήματα της βασικής Μαθηματικής Ανάλυσης, που έχει επικρατήσει να τ αποκαλούμε «υπαρξιακά θεωρήματα». Μεταξύ αυτών, το πρώτο μάλιστα, είναι και το γνωστό ως θεώρημα του Bolzano. Στην πορεία, και με αφετηρία τον προσεγγιστικό υπολογισμό των ριζών πολύπλοκων εξισώσεων (μέθοδος διχοτόμησης κλπ), δημιουργείται ένας νέος κλάδος των Μαθηματικών, η Αριθμητική Ανάλυση. 4. Aς έχουμε υπόψη ότι η (αυστηρή) απόδειξη του Θ. Βοlzano (όπως και του Rolle) στηρίζεται στο ο αξίωμα της γραμμικής διάταξης των πραγματικών αριθμών (supremum) και ξεφεύγει από τους σκοπούς του βιβλίου. Εδώ θα γίνει μόνο μια εποπτικογεωμετρική δικαιολόγηση (που δεν αποτελεί απόδειξη για την Ανάλυση).

15 Δ. Ι. Μ. - Σ. Σ. Μ. - Γ Λυκείου : Συναρτήσεις - Όρια - Συνέχεια 15 Το αντίστροφο του Θ. Βοlzano δεν ισχύει: είναι δυνατόν να υπάρχει ρίζα μιας συνεχούς συνάρτησης στο διάστημα (α, β), αλλά να μην ισχύει f(α)f(β) < 0, π.χ. η συνάρτηση f(λ) = λ - 1, λ [-, ]. Επισήμανση: η συνθήκη f(α)f(β) < 0 είναι απλά ικανή (και όχι αναγκαία) για να υπάρχει ρίζα. Το σημαντικό σχόλιο-πόρισμα «διατήρησης προσήμου», αμέσως μετά το θ. Βοlzanο: αυτό ισχύει μόνο για συνεχή σε διάστημα και όχι σε ένωση διαστημάτων (όπως βέβαια και το θ. Βοlzanο) και με περασμένο πλήθος ριζών στο εσωτερικό του (αντιπαράδειγμα εύκολο). Γενίκευση Θ. Βοlzanο. Έστω f συνεχής στο διάστημα (α, β) της οποίας υπάρχουν, στο R {-. + }, τα όρια στο α και β και είναι ετερόσημα (ακόμη και άπειρα). Τότε υπάρχει ξ (α, β) με f (ξ) = 0. (Υπ. Aπόδειξη με χρήση του θεωρήματος διάταξης στα όρια και Θ. Βοlzanο) 5. Από το θεώρημα ενδιαμέσων τιμών (Θ.Ε.Τ.) προκύπτει, ως μερική περίπτωσηπόρισμα, το Θ. Βοlzanο (Να δοθεί ως άσκηση). 6. To συμπέρασμα του Θ.Ε.Τ. μπορεί να ισχύει και για μη συνεχή συνάρτηση. Πράγματι, σύμφωνα με το θεώρημα του Darboux (Γάλλος, ) η παράγωγος μιας συνάρτησης σε ένα διάστημα παίρνει όλες τις τιμές μεταξύ δυο τιμών της, δηλαδή ισχύει γι αυτήν το Θ.Ε.Τ., ενώ βέβαια δεν είναι πάντα συνεχής συνάρτηση. Άρα το συμπέρασμα του Θ.Ε.Τ, είναι (μόνο) αναγκαία συνέπεια της συνέχειας. Έτσι, αν δεν ισχύει το Θ. Ε. Τ η συνάρτηση δεν είναι συνεχής. Ένα απλούστερο παράδειγμα που μπορούμε να φτιάξουμε είναι το εξής: Έστω φ συνεχής στο [α, β]. Ορίζουμε την συνάρτηση (επέκταση της φ) Σ(χ) με Σ(χ) = φ(χ), για χ [α, β] και Σ(x) = φ(κ) για x (β, γ], όπου κ (α, β) σταθερός με φ(κ) φ(β). Τότε η Σ δεν είναι συνεχής στο [α, γ] αλλά επειδή έχει το ίδιο σύνολο τιμών με την φ, ισχύει το Θ.Ε.Τ. για την Σ ακριβώς λόγω της συνέχειας της φ στο [α, β]. 7. Καταφυγή στα όρια: στην περίπτωση που θέλουμε να εφαρμόσουμε το θεώρημα Βolzano, αλλά αγνοούμε το διάστημα [α, β], καθώς και τα πρόσημα των τιμών f(α), f(β): υπολογίζουμε τα όρια της συνάρτησης στο + και -. π.χ. αν f(t) = αt βt t + γ με α > 0, τότε lim f (t) = +, οπότε υπάρχει λ > t + 0 με f(λ) > 0. Επίσης lim f (t) =, οπότε υπάρχει κ < 0 με f(κ) < 0. x Άρα στο διάστημα [κ, λ] ισχύει f(κ)f(λ) < 0 κλπ 8. Μετά το θεώρημα για την εικόνα διαστήματος (οποιασδήποτε μορφής) μέσω συνεχούς και μη σταθερής συνάρτησης (τέλος σελ.194) να αναφερθούν όλες οι δυνατές περιπτώσεις μέσω των γρ. παραστάσεων της σελ.195, από τις οποίες μόνο η τελευταία διασφαλίζεται με το θεώρημα μέγιστης και ελάχιστης τιμής (Θ. Μ. Ε. Τ.) και το Θ.Ε.Τ. 9. Από το Θ.Μ.Ε.Τ προκύπτει ότι η συνέχεια σε κλειστό διάστημα έχει ως αναγκαία (μόνο) συνέπεια την ύπαρξη μέγιστης και ελάχιστης τιμής. Αυτό γιατί μέγιστη και

16 Δ. Ι. Μ. - Σ. Σ. Μ. - Γ Λυκείου : Συναρτήσεις - Όρια - Συνέχεια 16 ελάχιστη τιμή μπορεί να υπάρχει και όταν η συνάρτηση δεν είναι συνεχής σε κλειστό διάστημα ή όταν η συνάρτηση είναι συνεχής σε ανοικτό. Για παράδειγμα η συνάρτηση φ(x) = x + 1 για 0 < x 1 και φ(x) = x για -1 x 0 δεν είναι συνεχής στο κλειστό [-1, 1] αλλά έχει μέγιστη τιμή και ελάχιστη τιμή 0. Επίσης η συνάρτηση Σ(x) = ημx είναι συνεχής στο ανοικτό (0, π) αλλά έχει μέγιστη και ελάχιστη τιμή. 10. Ως συνέπεια του Θ.Μ.Ε.Τ. σε συνδυασμό και με το σχόλιο, έχομε τις ειδικές περιπτώσεις: Αν f γν. αύξουσα στο διάστημα [α, β] τότε f([α, β]) = [f (α), f(β)], ενώ αν f γν. φθίνουσα τότε f([α, β]) = [f(β)], f (α)] (να γίνουν και οι σχετικές γρ. παραστάσεις). Στις περιπτώσεις αυτές προκύπτουν άμεσα και τα (ολικά) ακρότατα της συνάρτησης. 11. Στο σχετικό θεώρημα συνέχειας και μονοτονίας του βιβλίου (σελ.196) για την αναλυτική (δηλ. με μεθόδους της Ανάλυσης) εύρεση του συνόλου τιμών συνάρτησης, ας έχουμε υπόψη ότι αν f συνεχής και γνησίως μονότονη στο διάστημα (α, β), με α, β R {-. + }, τότε αποδεικνύεται ότι υπάρχουν τα όρια (στο R {-, + }) Α= lim f (x), Β= lim f (x) κλπ. Στο θεώρημα αυτό άξιο σημείωσης είναι ότι η x α + x β εικόνα ανοικτού διαστήματος μέσω συνεχούς και γνησίως μονότονης συνάρτησης είναι (πάντα) ανοικτό διάστημα, κάτι που δεν ισχύει όταν η συνάρτηση δεν είναι γν. μονότονη. 1. Ως συνέπεια του θεωρήματος συνέχειας και μονοτονίας έχομε τις περιπτώσεις: Αν f γν. αύξουσα στο διάστημα [α, β) τότε f([α, β)) = [f(α), Β), ενώ αν f γν. φθίνουσα τότε f([α, β)) = ( Β, f(α)] και ανάλογα για το (α, β]. 13. Για την εύρεση του συνόλου τιμών συνάρτησης φ ορισμένης σε ένωση διαστημάτων (α, β) (γ, δ), ισχύει φ((α, β) (γ, δ)) = φ((α, β)) φ((γ, δ)). που μπορεί να εφαρμόζεται χωρίς απόδειξη (ως προφανής) 14. Οι ερωτήσεις κατανόησης (σελ.01-03) είναι πολύ ενδιαφέρουσες και πρέπει να δοθούν όλες, σταδιακά ή με την επανάληψη του κεφαλαίου. 15. Προβλήματα εύρεσης συνεχών συναρτήσεων Στα προβλήματα αυτά χρησιμοποιούμε συνήθως το γνωστό πόρισμα του Θ. Bolzano: αν μια συνεχής συνάρτηση δεν μηδενίζεται σε ένα διάστημα, τότε διατηρεί πρόσημο σ αυτό (αυτό το πόρισμα είναι χρήσιμο παρακάτω και για την εύρεση του προσήμου της παραγώγου συνάρτησης). Επίσης μερικές φορές μπορεί να χρησιμοποιηθεί και το Θ.Ε.Τ. Δίνουμε δυο παραδείγματα. Α. Βιβλίου 7(ii) σελ.00 : Να βρεθούν οι συνεχείς συναρτήσεις με την ιδιότητα f (x) = x για κάθε x R. (το πρόβλημα αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί βοηθητικά και σε πιο σύνθετα προβλήματα) Λύση Είναι f (x) = ±x, x R (απλή αλγεβρική έκφραση της f).

17 Δ. Ι. Μ. - Σ. Σ. Μ. - Γ Λυκείου : Συναρτήσεις - Όρια - Συνέχεια 17 Έστω x > 0. Επειδή f(x) 0 για x (0, + ) θα έχουμε (Πόρισμα Θ. Bolzano) f(x) = x για κάθε x > 0 είτε f(x) = - x για κάθε x > 0. Έστω x < 0. Επειδή f(x) 0 για x (-, 0) (Πόρισμα Θ. Bolzano) θα έχουμε f(x) = x για κάθε x < 0 είτε f(x) = - x για κάθε x < 0. Για x = 0 έχουμε f(x) = 0. Τελικά έχουμε 4 συνεχείς συναρτήσεις: f(x) = x, x R f(x) = -x, x R f(x) = x, x R f(x) = - x, x R Β. Να βρεθούν οι συναρτήσεις φ που είναι συνεχείς στο R και έχουν την ιδιότητα φ (x) = e x φ(x) για κάθε x R. Λύση Για κάθε x R, ισοδύναμα έχομε, φ(x)(φ(x) - e x ) = 0 φ(x) = 0 ή φ(x) = e x (1) Αν φ(x) = 0 για κάθε x R, τότε η φ είναι συνεχής και είναι μια από τις ζητούμενες. Έστω ότι υπάρχει ξ R με φ(ξ) 0, οπότε από (1) προκύπτει φ(ξ) = e ξ. Θα δείξουμε ότι φ(x) = e x για κάθε x R. Έστω ότι υπάρχει κ ξ με φ(κ) e κ, οπότε φ(κ) = 0. Χωρίς βλάβη έστω κ< ξ. Είναι φ(κ) = 0 < e κ < e ξ = φ(ξ), οπότε από Θ.Ε.Τ για τον αριθμό η = e κ υπάρχει λ (κ, ξ) με e κ = φ(λ). Αλλά τότε από (1) πρέπει φ(λ) = e λ, οπότε κ = λ άτοπο. Όμοια αν κ > ξ. Άρα φ(x) = e x για κάθε x R. Επομένως υπάρχουν δυο ακριβώς συνεχείς συναρτήσεις, η φ = 0 και φ(x) = e x, x R. (Άλλος τρόπος : η δοθείσα γράφεται (φ(x) - e x /) = (e x /), λ(x)=(φ(x) - e x /) 0,κλπ) Γενίκευση: η παραπάνω περίπτωση εύρεσης συνάρτησης γενικεύεται ως εξής: Έστω φ, θ συνεχείς συναρτήσεις στο R (ή σ ένα διάστημα Δ) ώστε φ(x)(φ(x) - θ(x) = 0 για κάθε x R.Αν θ(x) 0 για κάθε x R, τότε ισχύει φ = 0 ή φ = θ. (Υπόδειξη : φ(x)(φ(x) - θ(x) = 0 (φ(x)- θ(x)/) = (θ(x)/), οπότε η φ(x)- θ(x)/ διατηρεί πρόσημο, όπως και η θ κλπ) Χρήσιμες Υποδείξεις για τις Ασκήσεις 1. Αν στα άκρα ενός διαστήματος διαπιστώσουμε ομόσημες τιμές, τότε θεωρούμε και το μέσο του διαστήματος αυτού και αν πάλι συμβεί το ίδιο χωρίζουμε το διάστημα σε 3 ίσα διαστήματα κλπ.. Συχνά μπορεί να συμβεί ένα άθροισμα μερικών τιμών μιας συνάρτησης να είναι ίσο με μηδέν, οπότε υπάρχουν δυο ετερόσημες τιμές κλπ (βλ. άσκηση 8). 3. Καταφυγή στα όρια (βλ. παραπάνω σημείωση Β.7). 4. Η μοναδικότητα της ρίζας μιας συνάρτησης εξασφαλίζεται συνήθως με την μονοτονία ή το 1-1 της συνάρτησης. Αναφέρουμε στην συνέχεια μερικές ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου καθώς και ασκήσεις και θέματα για την επανάληψη του 1 ου κεφαλαίου της Ανάλυσης και των μιγαδικών. Δεν σημαίνει ότι πρέπει να γίνουν όλες. Ο διδάσκων θα κρίνει ποιες θα προτείνει στους μαθητές του ή θα διδάξει ανάλογα με τον διαθέσιμο χρόνο, το επίπεδο των μαθητών του και τους στόχους που έχει βάλει.

18 Δ. Ι. Μ. - Σ. Σ. Μ. - Γ Λυκείου : Συναρτήσεις - Όρια - Συνέχεια 18 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ : ΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΕΙΑ 1. Α. Αν lim t f (t) = 005, τότε lim f (t) = 0 t 0 t Α. 0 Β. 005 Γ. + Δ.- Ε. δεν υπάρχει ln f (x) 1 Β. Αν lim 0 f = τότε e lim = x 0 (x) x 0 3 Α. 0 Β. + Γ. - Δ. Άλλο Γ. Αν lim f (t) < lim g(t) τότε f(x) < g(x) «κοντά στο x» : Σ - Λ. t ξ t ξ. Αν f συνεχής στο διάστημα [α, β] και m, Μ η ελάχιστη και η μέγιστη τιμή της αντίστοιχα, τότε i) Η σχέση [μ, Μ] f( ([α, β] προκύπτει από το θεώρημα A.Eνδ. τιμών Β. Βοlzano Γ.Μέγ. και Ελαχ. τιμής Δ. Δεν ισχύει ii ) Η σχέση f(([α, β]) [μ, Μ] προκύπτει από το θεώρημα A.Eνδ. τιμών Β.Βοlzano Γ.Μέγ. και Ελαχ. τιμής Δ. Άλλο 3. H συνάρτηση Σ(λ) =5λ 008-6λ , 0 λ 1, δεν μπορεί να πάρει την τιμή 1/008 Α. Σωστό Β. Λάθος Γ. Εξαρτάται από το λ 4. Αν f συνεχής στο (α, β) και Α < Β όπου Α= lim f (x), Β= lim f (x) x α + x β Α. γν. αύξουσα Β. Γν. φθίνουσα Γ. όχι μονότονη Δ. Άγνωστο τότε η f είναι 5. Αν φ συνεχής στο (α, β) και έχει σύνολο τιμών το [γ, δ], τότε η φ είναι: Α. Συνεχής Β. Ασυνεχής Γ. Γν. Μονότονη Δ. Όχι γν. μονότονη 6. Αν φ ορισμένη στο (α, β) και έχει σύνολο τιμών το (γ, δ) (κ, λ) τότε η φ είναι Α. Συνεχής Β. Ασυνεχής Γ. Γν. Μονότονη Δ. Όχι μονότονη 7. Αν Σ(x) ορισμένη στο [0, 1] και ισχύει Σ(0) Σ(x) Σ(1) για κάθε x [0, 1] τότε Α. Σ([0, 1]) [Σ(0), Σ(1)] Β. Σ([0, 1]) = [Σ(0), Σ(1)] Γ.[Σ(0), Σ(1)] Σ([0, 1]) 5 6x + αx βx + γ 7 e 3 8. Αν lim = lim x n x x γx x Α. n < 5 B. n > 5 Γ. n = 5 Δ. n = 3 x x, n N, τότε 9. Να βρεθεί ο αριθμός με τον οποίο μπορούμε να προσεγγίσουμε την παράσταση εφ(t - ) Α= για t =, (Απ.4) t +

19 Δ. Ι. Μ. - Σ. Σ. Μ. - Γ Λυκείου : Συναρτήσεις - Όρια - Συνέχεια Έστω η συνάρτηση Η(x) = x + 1+ x. α) Να δειχθεί ότι είναι 1-1, β) Να βρεθεί τη αντίστροφή της, γ) Να βρεθεί το όριο της Η(x) και της αντίστροφή της στο Έστω η συνάρτηση φ(y)= y 8y + 1, y 6. α) να βρεθούν το σύνολο τιμών και τα ακρότατά της (αν υπάρχουν) β) να δειχθεί ότι είναι 1-1 και να λυθεί η εξίσωση φ -1 (x) = x, γ) να βρεθούν τα όρια της συνάρτησης f(y) = φ(y)/φ -1 (y) στο 0 και στο +. (Απ.(γ) δ.ο., 1) 1. Έστω η συνάρτηση φ με τύπο φ(t) = t ( t + 5 t ). 10 α) Να την μετασχηματίσετε στην μορφή, 1+ α β) Να δείξετε ότι είναι γνησίως αύξουσα και να βρείτε την αντίστροφή της, γ) Να βρείτε το όριό της στο +. ημ zx 13. Aν z C και η συνάρτηση t με t(x) = για x > 0 και x 3 t(x) = (z i)(x z x + 1) για x 0, είναι συνεχής, να δειχθεί ότι ο z ανήκει σε ευθεία της οποίας να βρεθεί η εξίσωση. 14. Α. Να βρεθεί ο α R ώστε Β. Ποια τιμή πρέπει να έχει η συνάρτηση x αx 3 lim = x 3 x 3 3x 6 f (x) x. (Απ. Δεν υπάρχει) = στο ώστε να είναι συνεχής στο διάστημα [0, + ); (Απ. -6) A. Αν lim(f (x) + f (x) + f (x) + ) = 0 x 1 να βρεθεί το lim f (x). (Aπ.-) x 1 B.Να βρεθεί μια συνάρτηση f συνεχής στο R τέτοια ώστε t tf(t) = f(t) + 5t για κάθε t R. 16. α) Να δείξετε ότι η συνάρτηση φ(x) = x - e -x είναι γνησίως αύξουσα, β) να βρεθούν οι τιμές του λ R για τις οποίες η εξίσωση xe x =1+λe x έχει λύση, γ) να βρεθούν τα σημεία τομής της γ. π. της συνάρτησης φ -1 (x) με τον x- άξονα. 17. Θεωρούμε τους μιγαδικούς z(x) = 1+ (1 - x)i, x 1 και την συνάρτηση Σ(x) = z(x), x 1. α) Να βρεθεί το σύνολο τιμών της Σ(x). β) Να δειχθεί ότι η Σ είναι 1-1 και να βρεθεί η αντίστροφή της. γ) Από τους μιγαδικούς z(x), x 1, να βρεθεί αυτός που απέχει λιγότερο από την αρχή των αξόνων. δ) Να βρεθούν οι μιγαδικοί οι οποίοι έχουν εικόνες τα κοινά σημεία των Σ, Σ Να δείξετε ότι η εξίσωση αe x + βx = 0, όπου α, β θετικοί αριθμοί έχει μοναδική λύση.

20 Δ. Ι. Μ. - Σ. Σ. Μ. - Γ Λυκείου : Συναρτήσεις - Όρια - Συνέχεια Ένας τουρίστας θέλει να περάσει το φαράγγι της Σαμαριάς (ένα από τα θαύματα της φύσης, μην τυχόν και δεν πάτε!...). Ξεκινά μια μέρα στις 8 το πρωί από τον Ομαλό και φτάνει στις 5 το απόγευμα. (της ίδιας μέρας) στην Αγία Ρουμέλη. Την επαύριον επιστρέφει, ξεκινώντας στις 8 το πρωί από την Αγία Ρουμέλη και φτάνοντας στις 5 το απόγευμα στον Ομαλό. Να δείξετε ότι, υπάρχει κάποιο σημείο της διαδρομής αυτής από το οποίο πέρασε την ίδια χρονική στιγμή και στις δυο πορείες του. 0. Να αποδείξετε ότι: Α. Η εξίσωση x 3 = 008 έχει μοναδική θετική λύση, Β*. Η εξίσωση x ν = θ, θ > 0, ν Ν*, έχει μοναδική θετική λύση (θεώρημα ύπαρξης ν-οστής ρίζας θετικού αριθμού). 1. Να βρεθούν (όλες) οι συνεχείς συναρτήσεις y = f(x) που ικανοποιούν την σχέση 4x - y = 4 για κάθε x σε κατάλληλα επιλεγμένο διάστημα. Τι παριστάνουν γραφικά οι συναρτήσεις αυτές;. Φάρμακο χορηγείται σε ασθενή για πρώτη φορά. Έστω f(t) = 8ln(t + 1) - t + c η συνάρτηση που περιγράφει τη συγκέντρωση του φαρμάκου στον οργανισμό του ασθενούς μετά από χρόνο t από τη χορήγησή του, όπου t 0, c R σταθερά. α) Να βρείτε τη συνάρτηση f(t). β) Να δείξετε ότι κατά τη χρονική στιγμή t = 8 υπάρχει ακόμα επίδραση του φαρμάκου στον οργανισμό, ενώ πριν τη χρονική στιγμή t = 10 η επίδρασή του στον οργανισμό έχει μηδενιστεί. (Δίνεται ln11,4). (Πανελλήνιες εξ. 000) 3*.α) Να αποδειχθεί ότι κάθε πολυώνυμο περιττού βαθμού έχει μια τουλάχιστον πραγματική ρίζα. β) Να δειχθεί ότι η συνάρτηση h(t) = t t έχει σύνολο τιμών το R 4.Να εξετάσετε ως προς την συνέχεια την συνάρτηση g με ν+ 1 x + x g(x) = lim, x 0. v + ν x + 1 ( α + β) 5.α) Να δείξετε ότι η παράσταση Π =, α, β R* έχει μέγιστη τιμή. Πότε α + β συμβαίνει αυτό; β) Έστω f, g συναρτήσεις ορισμένες στο R με lim((f (x) + g(x)) = +, ξ R {+, - f (x) + g(x) }. Να αποδείξετε ότι α) lim((f (x) + g (x)) = +, β) lim = 0. f (x) + g (x) 6. Έστω Σ(x) συνάρτηση συνεχής στο R με την ιδιότητα Σ(0) + Σ(1)+ Σ() + Σ(3) = 010. α) Να εξετάσετε αν είναι δυνατόν όλοι οι αριθμοί Σ(0), Σ(1), Σ(), Σ(3) να είναι μικρότεροι του 50,5. β) Να αποδείξετε ότι ο αριθμός 50,5 είναι τιμή της συνάρτησης Σ. γ) Να φτιάξετε μια παρόμοια δική σας άσκηση!. 7. Έστω συνάρτηση f συνεχής στο [α, β] και κ, λ [α, β]. Να αποδειχθεί ότι ο αριθμός (7f(κ) + 3f(λ))/10 είναι τιμή της συνάρτησης f. Με ποια επιπλέον (ελάχιστη) υπόθεση η f θα παίρνει την τιμή αυτή μόνο μια φορά;

Παρατηρήσεις, Συµπληρώσεις και Ασκήσεις στο πρώτο µέρος του 1 ου κεφαλαίου της Ανάλυσης (ενότητες 1.1, 1.2, 1.3)

Παρατηρήσεις, Συµπληρώσεις και Ασκήσεις στο πρώτο µέρος του 1 ου κεφαλαίου της Ανάλυσης (ενότητες 1.1, 1.2, 1.3) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ /ΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ.Ε. Ν. ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ηµήτριος I. Μπουνάκης Σχολικός Σύµβουλος Μαθηµατικών

Διαβάστε περισσότερα

θ. Bolzano θ. Ενδιάμεσων τιμών θ. Μεγίστου Ελαχίστου και Εφαρμογές

θ. Bolzano θ. Ενδιάμεσων τιμών θ. Μεγίστου Ελαχίστου και Εφαρμογές Περιοδικό ΕΥΚΛΕΙΔΗΣ Β ΕΜΕ (Τεύχος 35) θ Bolzano θ Ενδιάμεσων τιμών θ Μεγίστου Ελαχίστου και Εφαρμογές Στο άρθρο αυτό επιχειρείται μια προσέγγιση των βασικών αυτών θεωρημάτων με εφαρμογές έ- τσι ώστε να

Διαβάστε περισσότερα

Συνέχεια συνάρτησης σε κλειστό διάστημα

Συνέχεια συνάρτησης σε κλειστό διάστημα 8 Συνέχεια συνάρτησης σε κλειστό διάστημα Α ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1 Μια συνάρτηση f θα λέμε ότι είναι: i Συνεχής σε ένα ανοιχτό διάστημα (α,β) όταν είναι συνεχής σε κάθε σημείο του διαστήματος (α,β)

Διαβάστε περισσότερα

0x2 = 2. = = δηλαδή η f δεν. = 2. Άρα η συνάρτηση f δεν είναι συνεχής στο [0,3]. Συνεπώς δεν. x 2. lim f (x) = lim (2x 1) = 3 και x 2 x 2

0x2 = 2. = = δηλαδή η f δεν. = 2. Άρα η συνάρτηση f δεν είναι συνεχής στο [0,3]. Συνεπώς δεν. x 2. lim f (x) = lim (2x 1) = 3 και x 2 x 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ - ΟΡΙΟ - ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 8: ΘΕΩΡΗΜΑ BOLZANO - ΠΡΟΣΗΜΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΘΕΩΡΗΜΑ ΕΝΔΙΑΜΕΣΩΝ ΤΙΜΩΝ - ΘΕΩΡΗΜΑ ΜΕΓΙΣΤΗΣ ΚΑΙ ΕΛΑΧΙΣΤΗΣ ΤΙΜΗΣ - ΣΥΝΟΛΟ ΤΙΜΩΝ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

f(x) = και στην συνέχεια

f(x) = και στην συνέχεια ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Ερώτηση. Στις συναρτήσεις μπορούμε να μετασχηματίσουμε πρώτα τον τύπο τους και μετά να βρίσκουμε το πεδίο ορισμού τους; Όχι. Το πεδίο ορισμού της συνάρτησης το βρίσκουμε πριν μετασχηματίσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ 1 ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ 1 ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης Φυλλάδιο Φυλλάδι555 4 ο ο.α) ΕΝΝΟΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ.α) ΕΝΝΟΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

2. Αν έχουμε μια συνάρτηση f η οποία είναι συνεχής σε ένα διάστημα Δ.

2. Αν έχουμε μια συνάρτηση f η οποία είναι συνεχής σε ένα διάστημα Δ. Κατηγορία η Εύρεση μονοτονίας Τρόπος αντιμετώπισης:. Αν έχουμε μια συνάρτηση f η οποία είναι συνεχής σε ένα διάστημα Δ. Αν f( ) σε κάθε εσωτερικό σημείο του Δ, τότε η f είναι γνησίως αύξουσα σε όλο το

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός

Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός Μονοτονία Συνάρτησης Tζουβάλης Αθανάσιος Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός Περιεχόμενα Μονοτονία συνάρτησης... Λυμένα παραδείγματα...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να μελετήσετε ως προς τη μονοτονία και τα ακρότατα τις παρακάτω συναρτήσεις: f (x) = 0 x(2ln x + 1) = 0 ln x = x = e x =

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να μελετήσετε ως προς τη μονοτονία και τα ακρότατα τις παρακάτω συναρτήσεις: f (x) = 0 x(2ln x + 1) = 0 ln x = x = e x = ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 0: ΕΥΡΕΣΗ ΤΟΠΙΚΩΝ ΑΚΡΟΤΑΤΩΝ [Ενότητα Προσδιορισμός των Τοπικών Ακροτάτων - Θεώρημα Εύρεση Τοπικών Ακροτάτων του κεφ..7 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( ))

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( )) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΘΕΩΡΗΜΑ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ (Θ.Μ.Τ.) [Θεώρημα Μέσης Τιμής Διαφορικού Λογισμού του κεφ..5 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Παράδειγμα. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θεώρημα Βolzano. Κατηγορία 1 η. 11.1 Δίνεται η συνάρτηση:

Θεώρημα Βolzano. Κατηγορία 1 η. 11.1 Δίνεται η συνάρτηση: Κατηγορία η Θεώρημα Βolzano Τρόπος αντιμετώπισης:. Όταν μας ζητούν να εξετάσουμε αν ισχύει το θεώρημα Bolzano για μια συνάρτηση f σε ένα διάστημα [, ] τότε: Εξετάζουμε την συνέχεια της f στο [, ] (αν η

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΩΡΗΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΠΟΥ ΟΡΙΖΟΝΤΑΙ ΣΕ ΚΛΕΙΣΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΩΡΗΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΠΟΥ ΟΡΙΖΟΝΤΑΙ ΣΕ ΚΛΕΙΣΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΩΡΗΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΠΟΥ ΟΡΙΖΟΝΤΑΙ ΣΕ ΚΛΕΙΣΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΝΤΡΙΖΟΥ σχολικού συμβούλου Μαθηματικών Τρικάλων και Καρδίτσας drizosdim@yahoo.gr Εισαγωγή Σύντομη ιστορική αναδρομή Το

Διαβάστε περισσότερα

lim f(x) =, τότε f(x)<0 κοντά στο x Επιμέλεια : Ταμπούρης Αχιλλέας M.Sc. Mαθηματικός 1

lim f(x) =, τότε f(x)<0 κοντά στο x Επιμέλεια : Ταμπούρης Αχιλλέας M.Sc. Mαθηματικός 1 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΔΕΥΤΕΡΑ 8 ΜΑΪΟΥ 0 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΘΕΜΑ Α Α.

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Προσανατολισμού Γ Λυκείου Κανιστράς Δημήτριος. Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Μια πρώτη επανάληψη Απαντήσεις των ασκήσεων.

Μαθηματικά Προσανατολισμού Γ Λυκείου Κανιστράς Δημήτριος. Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Μια πρώτη επανάληψη Απαντήσεις των ασκήσεων. Άσκηση Μαθηματικά Προσανατολισμού Γ Λυκείου Κανιστράς Δημήτριος Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Μια πρώτη επανάληψη Απαντήσεις των ασκήσεων Μέρος ο i. Δίνεται η γνησίως μονότονη συνάρτηση f : A IR. Να αποδείξετε

Διαβάστε περισσότερα

Για να εκφράσουμε τη διαδικασία αυτή, γράφουμε: :

Για να εκφράσουμε τη διαδικασία αυτή, γράφουμε: : Η θεωρία στα μαθηματικά προσανατολισμού Γ υκείου Τι λέμε συνάρτηση με πεδίο ορισμού το σύνολο ; Έστω ένα υποσύνολο του Ονομάζουμε πραγματική συνάρτηση με πεδίο ορισμού το μία διαδικασία (κανόνα), με την

Διαβάστε περισσότερα

13 Μονοτονία Ακρότατα συνάρτησης

13 Μονοτονία Ακρότατα συνάρτησης 3 Μονοτονία Ακρότατα συνάρτησης Α. ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Θεώρημα Αν μια συνάρτηση f είναι συνεχής σ ένα διάστημα Δ, τότε: Αν f ( ) > 0για κάθε εσωτερικό του Δ, η f είναι γνησίως αύξουσα στο Δ. Αν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΕΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ

ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΕΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΕΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ.Καρτάλη 8 Βόλος Τηλ. 43598 ΠΊΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΈΝΩΝ 3. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΟΥ... 5 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ...

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. Το 1ο Θέμα στις πανελλαδικές εξετάσεις

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. Το 1ο Θέμα στις πανελλαδικές εξετάσεις Επιμέλεια Καραγιάννης Β. Ιωάννης Σχολικός Σύμβουλος Μαθηματικών ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Το ο Θέμα στις πανελλαδικές εξετάσεις Ερωτήσεις+Απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. 2x 1. είναι Τότε έχουμε: » τον χρησιμοποιούμε κυρίως σε θεωρητικές ασκήσεις.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. 2x 1. είναι Τότε έχουμε: » τον χρησιμοποιούμε κυρίως σε θεωρητικές ασκήσεις. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ - ΟΡΙΟ - ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ : ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ - ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ [Υποκεφάλαιο. Μονότονες συναρτήσεις Αντίστροφη συνάρτηση του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Παράδειγμα.

Διαβάστε περισσότερα

αβ (, ) τέτοιος ώστε f(x

αβ (, ) τέτοιος ώστε f(x ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ - ΟΡΙΟ - ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Άσκηση α) Έστω μια συνάρτηση f, η οποία είναι ορισμένη σε ένα κλειστό διάστημα [ αβ., ] Αν η f είναι συνεχής στο [ αβ, ]

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 8: ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ [Ενότητα Μονοτονία Συνάρτησης του κεφ.2.6 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου].

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 8: ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ [Ενότητα Μονοτονία Συνάρτησης του κεφ.2.6 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 8: ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ [Ενότητα Μονοτονία Συνάρτησης του κεφ..6 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Παράδειγμα 1. ΘΕΜΑ Β Να μελετηθούν ως προς την μονοτονία

Διαβάστε περισσότερα

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Α Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Α Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Α Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ (Α ΜΕΡΟΣ: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ) Επιμέλεια: Καραγιάννης Ιωάννης, Σχολικός Σύμβουλος Μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαθητής που έχει μελετήσει τo κεφάλαιο αυτό θα πρέπει να είναι σε θέση:

Ο μαθητής που έχει μελετήσει τo κεφάλαιο αυτό θα πρέπει να είναι σε θέση: Ο μαθητής που έχει μελετήσει τo κεφάλαιο αυτό θα πρέπει να είναι σε θέση:. Να μπορεί να βρίσκει απο τη γραφική παράσταση μιας συνάρτησης το πεδίο ορισμού της το σύνολο τιμών της την τιμή της σε ένα σημείο..

Διαβάστε περισσότερα

Mαθηματικά Θετικής - Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ. Λυκείου Ανάλυση Κεφ. 1 ο ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

Mαθηματικά Θετικής - Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ. Λυκείου Ανάλυση Κεφ. 1 ο ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ Γ. Λυκείου Ανάλυση Κεφ. ο Γ / ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικά θέματα στα Μαθηματικά προσανατολισμού-ψηφιακό σχολείο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

Επαναληπτικά θέματα στα Μαθηματικά προσανατολισμού-ψηφιακό σχολείο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο -ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Απο το Ψηφιακό Σχολείο του ΥΠΠΕΘ Επιμέλεια: Συντακτική Ομάδα mathpgr Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία στα Μαθηματικά κατεύθυνσης της Γ Λυκείου

Η Θεωρία στα Μαθηματικά κατεύθυνσης της Γ Λυκείου Η Θεωρία στα Μαθηματικά κατεύθυνσης της Γ Λυκείου wwwaskisopolisgr έκδοση 5-6 wwwaskisopolisgr ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ 5 Τι ονομάζουμε πραγματική συνάρτηση; Έστω Α ένα υποσύνολο του Ονομάζουμε πραγματική συνάρτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 5: ΘΕΩΡΗΜΑ ROLLE [Θεώρημα Rolle του κεφ.2.5 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 5: ΘΕΩΡΗΜΑ ROLLE [Θεώρημα Rolle του κεφ.2.5 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 5: ΘΕΩΡΗΜΑ ROLLE [Θεώρημα Rolle του κεφ..5 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β Παράδειγμα. Να εξετάσετε από τις παρακάτω συναρτήσεις ποιές ικανοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητήσ Μαθηματικών: Κωτςάκησ Γεώργιοσ e-mail: kotsakis @ windowslive. com.

Καθηγητήσ Μαθηματικών: Κωτςάκησ Γεώργιοσ e-mail: kotsakis @ windowslive. com. Καθηγητήσ Μαθηματικών: Κωτςάκησ Γεώργιοσ e-mail: kotsakis @ windowslive. com. A. Οι κανόνες De L Hospital και η αρχική συνάρτηση κάνουν πιο εύκολη τη λύση των προβλημάτων με το Θ. Rolle. B. Η αλγεβρική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2010 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2010

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2010 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2010 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 3ο : Δίνεται η συνάρτηση f :(,) R με f() η οποία για κάθε (,

Διαβάστε περισσότερα

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Κωνσταντίνος Παπασταματίου Μαθηματικά Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Συνοπτική Θεωρία Μεθοδολογίες Λυμένα Παραδείγματα Επιμέλεια: Μαθηματικός Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ. Καρτάλη 8 (με

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Ε.1 I. 1. α 2 = 9 α = 3 ψ p: α 2 = 9, q: α = 3 Σύνολο αλήθειας της p: Α = {-3,3}, Σύνολο αλήθειας της q: B = {3} A B 2. α 2 = α α = 1 ψ p: α 2 = α, q: α = 1 Σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

1.8 ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΘΕΩΡΗΜΑ BOLZANO A. ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

1.8 ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΘΕΩΡΗΜΑ BOLZANO A. ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ .8 ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΘΕΩΡΗΜΑ BOLZANO A. ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ : ΣΥΝΕΧΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ - ΟΡΙΣΜΟΣ Όταν θέλουμε να εξετάσουμε ως προς τη συνέχεια μια συνάρτηση πολλαπλού τύπου, εργαζόμαστε ως εξής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ σε μια σελίδα Α4 ανά έτος.. προσαρμοσμένα στις επιταγές του ΔΝΤ (IMF:.4o μεσοπρόθεσμο.) ( WWF:.εξοικονόμηση πόρων.

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ σε μια σελίδα Α4 ανά έτος.. προσαρμοσμένα στις επιταγές του ΔΝΤ (IMF:.4o μεσοπρόθεσμο.) ( WWF:.εξοικονόμηση πόρων. ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ σε μια σελίδα Α4 ανά έτος.. προσαρμοσμένα στις επιταγές του ΔΝΤ (IMF:.4o μεσοπρόθεσμο.) ( WWF:.εξοικονόμηση πόρων.) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ TEXΝΟΛΟΓ. 5... ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΗ 1η Να βρείτε το πεδίο ορισμού των συναρτήσεων: 5 α) f β) f 1 1 9 γ) f δ) f log 1 4 ημ ημ συν ε) f α) Για να ορίζεται η f() πρέπει και αρκεί + (1) Έχουμε: (1).(

Διαβάστε περισσότερα

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Α Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Α Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Α Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ (Α ΜΕΡΟΣ: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ) Επιμέλεια: Καραγιάννης Ιωάννης, Σχολικός Σύμβουλος Μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

Συνέχεια Συνάρτησης. Λυγάτσικας Ζήνων. Βαρβάκειο Ενιαίο Πειραµατικό Λύκειο. 1 εκεµβρίου f(x) = f(x 0 )

Συνέχεια Συνάρτησης. Λυγάτσικας Ζήνων. Βαρβάκειο Ενιαίο Πειραµατικό Λύκειο. 1 εκεµβρίου f(x) = f(x 0 ) Συνέχεια Συνάρτησης Λυγάτσικας Ζήνων Βαρβάκειο Ενιαίο Πειραµατικό Λύκειο 1 εκεµβρίου 013 1 Ορισµός Ορισµός 1.1 Μια πραγµατική συνάρτηση f : A R λέµε ότι είναι συνεχής στο x 0 A αν και µόνο αν : x x 0 fx

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις Μαθηματικών 2

Σημειώσεις Μαθηματικών 2 Σημειώσεις Μαθηματικών 2 Συναρτήσεις - 3 Ραφαήλ Φάνης Μαθηματικός 1 Κεφάλαιο 3 Συνέχεια Συναρτήσεων 3.1 Όρισμός Συνεχούς Συνάρτησης Ορισμός Μια συνάρτηση f ονομάζεται συνεχής στο x 0 Df αν υπάρχει το πραγματικός

Διαβάστε περισσότερα

V. Διαφορικός Λογισμός. math-gr

V. Διαφορικός Λογισμός. math-gr V Διαφορικός Λογισμός Παντελής Μπουμπούλης, MSc, PhD σελ blospotcom, bouboulismyschr ΜΕΡΟΣ Η έννοια της Παραγώγου Α Ορισμός Εφαπτομένη καμπύλης συνάρτησης: Έστω μια συνάρτηση και A, ένα σημείο της C Αν

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΞΗ ΣΕ ΙΣΟΤΗΤΑ Ή ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ

ΥΠΑΡΞΗ ΣΕ ΙΣΟΤΗΤΑ Ή ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ ΥΠΑΡΞΗ ΣΕ ΙΣΟΤΗΤΑ Ή ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Πρακτικές και καινοτομίες στην εκπαίδευση και στην έρευνα. Χρόνης Χ. Παναγιώτης pachronis@gmail.com Περίληψη Στόχος της εργασίας αυτής είναι να καταδείξει

Διαβάστε περισσότερα

Φίλε μαθητή, Το βιβλίο αυτό, που κρατάς στα χέρια σου προέκυψε τελικά μέσα από την εμπειρία και διδακτική διαδικασία πολλών χρόνων στον Εκπαιδευτικό Όμιλο Άλφα. Είναι το αποτέλεσμα συγγραφής πολλών καθηγητών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ Νίκος Ζανταρίδης (Φροντιστήριο Πυραμίδα) ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ Ένα γενικό θέμα Ανάλυσης Χρήσιμες Προτάσεις Ασκήσεις για λύση Μικρό βοήθημα για τον υποψήφιο μαθητή της Γ Λυκείου λίγο πριν τις εξετάσεις Απρίλιος

Διαβάστε περισσότερα

Μονοτονία - Ακρότατα - 1 1 Αντίστροφη Συνάρτηση

Μονοτονία - Ακρότατα - 1 1 Αντίστροφη Συνάρτηση 4 Μονοτονία - Ακρότατα - Αντίστροφη Συνάρτηση Α. ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Μονοτονία συνάρτησης Μια συνάρτηση f λέγεται: Γνησίως αύξουσα σ' ένα διάστημα Δ του πεδίου ορισμού της, όταν για οποιαδήποτε,

Διαβάστε περισσότερα

Συνέχεια συνάρτησης Σελ 17. Η απόδειξη ύπαρξης ρίζας εξίσωσης (τουλάχιστον μία) σε

Συνέχεια συνάρτησης Σελ 17. Η απόδειξη ύπαρξης ρίζας εξίσωσης (τουλάχιστον μία) σε Συνέχεια συνάρτησης Σελ 17 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ 4.0.1 Η απόδειξη ύπαρξης ρίζας εξίσωσης (τουλάχιστον μία) σε κάποιο διάστημα τιμών της μεταβλητής της, οδηγεί στην εφαρμογή του θεωρήματος Βlzan ως εξής: i) Μεταφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

II. Συναρτήσεις. math-gr

II. Συναρτήσεις. math-gr II Συναρτήσεις Παντελής Μπουμπούλης, MSc, PhD σελ blogspotcom, bouboulismyschgr ΜΕΡΟΣ 1 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ Α Βασικές Έννοιες Ορισμός: Έστω Α ένα υποσύνολο του συνόλου των πραγματικών αριθμών R Ονομάζουμε πραγματική

Διαβάστε περισσότερα

lnx ln x ln l x 1. = (0,1) (1,7].

lnx ln x ln l x 1. = (0,1) (1,7]. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ - ΟΡΙΟ - ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 1: ΕΝΝΟΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ. IΣΟΤΗΤΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ - ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΕ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ - ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ [Ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46 ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο................................................ 7 1. Το Λεξιλόγιο της Λογικής.............................................. 11. Σύνολα..............................................................

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ τάξης Ημερήσιου και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013 2014

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ τάξης Ημερήσιου και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013 2014 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ τάξης Ημερήσιου και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 3 4 ΜΕΡΟΣ Α : Άλγεβρα Κεφάλαιο ο (Προτείνεται να διατεθούν διδακτικές ώρες) Ειδικότερα:.

Διαβάστε περισσότερα

23 2011 ΘΕΜΑ Α A1. Έστω μια συνάρτηση f ορισμένη σε ένα διάστημα Δ και x 0 ένα εσωτερικό σημείο του Δ. Αν η f παρουσιάζει τοπικό ακρότατο στο x 0 και είναι παραγωγίσιμη στο σημείο αυτό, να αποδείξετε ότι:

Διαβάστε περισσότερα

H Ισοδυναμία των Διαστημάτων του R με αφορμή ένα Πρόβλημα του «φ»

H Ισοδυναμία των Διαστημάτων του R με αφορμή ένα Πρόβλημα του «φ» H Ισοδυναμία των Διαστημάτων του R με αφορμή ένα Πρόβλημα του «φ» Δημ. Ι. Μπουνάκης Σχ. Σύμβουλος Μαθηματικών (Δημοσιεύτηκε στο τεύχος 6, 2009, του περιοδικού «φ») Στο τελευταίο τεύχος (5 ο, 2008) του

Διαβάστε περισσότερα

2.6 ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ ΘΕΩΡΗΜΑΤΟΣ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ

2.6 ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ ΘΕΩΡΗΜΑΤΟΣ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ 6 ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ ΘΕΩΡΗΜΑΤΟΣ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ : ΣΤΑΘΕΡΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ Αν θέλουμε να δείξουμε ότι μια συνάρτηση είναι σταθερή σε ένα διάστημα Δ αποδεικνύουμε ότι η είναι συνεχής στο Δ και ότι για κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 0 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 0 ΘΕΜΑ ο : Έστω, C με Re( ) και Re( ) Αν f() ( )( )( )( ) και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2014

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 04 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 04 ΘΕΜΑ ο : * Θεωρούμε τους μιγαδικούς αριθμούς της μορφής xxi,

Διαβάστε περισσότερα

x A. Είναι δηλαδή: ΣΥΝΟΛΟ ΤΙΜΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ : Η ΕΥΡΕΣΗ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ

x A. Είναι δηλαδή: ΣΥΝΟΛΟ ΤΙΜΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ : Η ΕΥΡΕΣΗ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ Σελίδα από 4 ΣΥΝΟΛΟ ΤΙΜΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ : Η ΕΥΡΕΣΗ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ Βαγγέλης Μουρούκος Μπάμπης Στεργίου ΥΠΟ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ-ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΓΙΝΕΙ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Περίληψη Στο άρθρο αυτό επιχειρούμε να εντοπίσουμε, να καταγράψουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΕΙΑ: Τύποι - Βασικές έννοιες

ΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΕΙΑ: Τύποι - Βασικές έννοιες Τύποι - Βασικές έννοιες Όρια - Συνέχεια 37. ΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΕΙΑ: Τύποι - Βασικές έννοιες Με τη βοήθεια του παρακάτω θεωρήματος διευκολύνεται ο υπολογισμός ορίων (άλγεβρα ορίων): Αν τα όρια lim f () και lim g()

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΓΑ ΙΚΟΙ. 3. Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 + z2 = z1 + z2. 4. Για κάθε z C ισχύει z z 2 z. 5. Για κάθε µιγαδικό z ισχύει: 6.

ΜΙΓΑ ΙΚΟΙ. 3. Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 + z2 = z1 + z2. 4. Για κάθε z C ισχύει z z 2 z. 5. Για κάθε µιγαδικό z ισχύει: 6. ΜΙΓΑ ΙΚΟΙ 1 Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 z2 z1 z2 1 2 Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 z2 z1 z2 3 Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 + z2 = z1 + z2 4 Για κάθε z C ισχύει z z 2 z 5 Για κάθε µιγαδικό z ισχύει:

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Γνώσεις Μαθηματικών Α - Β Λυκείου

Βασικές Γνώσεις Μαθηματικών Α - Β Λυκείου Βασικές Γνώσεις Μαθηματικών Α - Β Λυκείου Αριθμοί 1. ΑΡΙΘΜΟΙ Σύνολο Φυσικών αριθμών: Σύνολο Ακέραιων αριθμών: Σύνολο Ρητών αριθμών: ακέραιοι με Άρρητοι αριθμοί: είναι οι μη ρητοί π.χ. Το σύνολο Πραγματικών

Διαβάστε περισσότερα

- ΟΡΙΟ - ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 7: ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΕ ΣΥΝΕΧΕΙΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ - ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ

- ΟΡΙΟ - ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 7: ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΕ ΣΥΝΕΧΕΙΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ - ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ - ΟΡΙΟ - ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 7: ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΕ ΣΥΝΕΧΕΙΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ - ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ [Ενότητες Ορισμός της Συνέχειας Πράξεις με Συνεχείς

Διαβάστε περισσότερα

f( ) + f( ) + f( ) + f( ). 4 γ) υπάρχει x 2 (0, 1), ώστε η εφαπτοµένη της γραφικής παράστασης της

f( ) + f( ) + f( ) + f( ). 4 γ) υπάρχει x 2 (0, 1), ώστε η εφαπτοµένη της γραφικής παράστασης της ΘΕΜΑΤΑ. Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιµη στο κλειστό διάστηµα [, ] και ισχύει f () > για κάθε (, ). Αν f() και f(), να δείξετε ότι: α. η ευθεία y τέµνει τη γραφική παράσταση της f σ' ένα ακριβώς σηµείο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΘΕΩΡΗΜΑ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ (Θ.Μ.Τ.)

ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΘΕΩΡΗΜΑ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ (Θ.Μ.Τ.) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΘΕΩΡΗΜΑ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ (Θ.Μ.Τ.) [Θεώρημα Μέσης Τιμής Διαφορικού Λογισμού του κεφ..5 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΑΣΚΗΣΕΙΣ Άσκηση. ΘΕΜΑ Β Δίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΝΙΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΝΙΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 5 ΧΡΟΝΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α A. Έστω μια συνάρτηση f, η οποία είναι ορισμένη σε ένα κλειστό διάστημα [α,β]. Αν η f είναι συνεχής στο [α,β]

Διαβάστε περισσότερα

Πολυωνυμικές εξισώσεις και ανισώσεις Εξισώσεις και ανισώσεις που ανάγονται σε πολυωνυμικές

Πολυωνυμικές εξισώσεις και ανισώσεις Εξισώσεις και ανισώσεις που ανάγονται σε πολυωνυμικές 0 Πολυωνυμικές εξισώσεις και ανισώσεις Εξισώσεις και ανισώσεις που ανάγονται σε πολυωνυμικές Α. ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Για να λύσουμε μια πολυωνυμική εξίσωση P(x) 0 (ή μια πολυωνυμική ανίσωση P(x)

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ-ΑΚΡΟΤΑΤΑ-ΣΥΜΜΕΤΡΙΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ-ΑΚΡΟΤΑΤΑ-ΣΥΜΜΕΤΡΙΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 4_095. Δίνονται οι ευθείες ε 1: λx + y = 1 και ε : x + λy = λ α) Να βρείτε για ποιες τιμές του λ οι δύο ευθείες τέμνονται και να γράψετε τις συντεταγμένες του κοινού τους σημείου συναρτήσει

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικές λύσεις όλων των θεμάτων στα Μαθηματικά των Πανελλαδικών εξετάσεων και των Επαναληπτικών εξετάσεων Θεολόγης Καρκαλέτσης

Αναλυτικές λύσεις όλων των θεμάτων στα Μαθηματικά των Πανελλαδικών εξετάσεων και των Επαναληπτικών εξετάσεων Θεολόγης Καρκαλέτσης Αναλυτικές λύσεις όλων των θεμάτων στα Μαθηματικά των Πανελλαδικών εξετάσεων και των Επαναληπτικών εξετάσεων 9 Θεολόγης Καρκαλέτσης Μαθηματικός teomail@schgr Πρόλογος Στο βιβλίο αυτό περιέχονται όλα τα

Διαβάστε περισσότερα

Πολυωνυμική εξίσωση βαθμού ν ονομάζεται κάθε εξίσωση της μορφής α ν x ν +α ν-1 x ν α 1 x+α 0 =0,με α 0,α 1,...

Πολυωνυμική εξίσωση βαθμού ν ονομάζεται κάθε εξίσωση της μορφής α ν x ν +α ν-1 x ν α 1 x+α 0 =0,με α 0,α 1,... 3 0 ΛΥΚΕΙΟ ΚΕΡΑΤΣΙΝΙΟΥ Λ. ΒΟΥΛΓΑΡΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΠΟΛΥΩΝΥΜΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΝΑΓΟΝΤΑΙ ΣΕ ΠΟΛΥΩΝΥΜΙΚΕΣ Πολυωνυμική εξίσωση βαθμού ν ονομάζεται κάθε εξίσωση της μορφής α ν x ν +α ν-1 x ν-1 +...+α

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο: ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 4: ΕΜΒΑΔΟΝ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΧΩΡΙΟΥ [Κεφ.3.7 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΑΣΚΗΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο: ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 4: ΕΜΒΑΔΟΝ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΧΩΡΙΟΥ [Κεφ.3.7 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ : ΕΜΒΑΔΟΝ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΧΩΡΙΟΥ [Κεφ..7 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Β Άσκηση. Να υπολογίσετε το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τη γραφική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΟ ΘΕΩΡΗΜΑ BOLZANO ΚΑΙ ΣΤΑ ΑΛΛΑ ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΩΡΗΜΑΤΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Π. Δ. ΤΡΙΜΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΟ ΘΕΩΡΗΜΑ BOLZANO ΚΑΙ ΣΤΑ ΑΛΛΑ ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΩΡΗΜΑΤΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Π. Δ. ΤΡΙΜΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Α Ν Α Λ Υ Σ Η 1Ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Π. Δ. ΤΡΙΜΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ Θετική Τεχνολογική Κατεύθυνση ασκήσεις (ΝΑ ΛΥΘΟΥΝ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΕΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ) ΘΕΩΡΗΜΑ BOLZANO ΘΕΩΡΗΜΑ ΕΝΔΙΑΜΕΣΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα Εύρεση δειγματικού χώρου... 46

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα Εύρεση δειγματικού χώρου... 46 ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο................................................ 7 1. Το Λεξιλόγιο της Λογικής.............................................. 11 2. Σύνολα..............................................................

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ o A. Να αποδείξετε ότι, αν µία συνάρτηση f είναι παραγωγίσιµη σ ένα σηµείο x, τότε είναι και συνεχής στο σηµείο αυτό. Β. Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΥΜΕΝΕΣ & ΑΛΥΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Γ. Π. Βαξεβάνης (Γ. Π. Β.

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΥΜΕΝΕΣ & ΑΛΥΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Γ. Π. Βαξεβάνης (Γ. Π. Β. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ Γ. Π. Β. ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΥΜΕΝΕΣ & ΑΛΥΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Γ. Π. Βαξεβάνης (Γ. Π. Β.) (Μαθηματικός) ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Ν Α Ρ Τ Η Σ Ε Ι Σ

Σ Υ Ν Α Ρ Τ Η Σ Ε Ι Σ 33 Θ Ε Μ Α Τ Α με λύση Σ Υ Ν Α Ρ Τ Η Σ Ε Ι Σ Επιμέλεια: Νίκος Λέντζος Καθηγητής Μαθηματικών Δ/θμιας Εκπαίδευσης Από το βιβλίο ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ (έκδοση 4) Γ ΛΥΚΕΙΟΥ τεύχος Α Αναστάσιου Χ. Μπάρλα μα προσφορά του

Διαβάστε περισσότερα

f(x) = 2x+ 3 / Α f Α.

f(x) = 2x+ 3 / Α f Α. ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ 8 ο ΜΑΘΗΜΑ.7. Σύνολο τιμών f(a) της f / A B Ορισμός: Το σύνολο τιμών της συνάρτησης f / Α Β περιλαμβάνει εκείνα τα y Β για τα οποία υπάρχει x Α : «Η εξίσωση y= f ( x) να έχει λύση ως προς x»

Διαβάστε περισσότερα

( ) Ίσες συναρτήσεις. = g, Οι συναρτήσεις f, g λέμε ότι είναι ίσες και συμβολίζουμε f. όταν: Έχουν το ίδιο πεδία ορισμού Α

( ) Ίσες συναρτήσεις. = g, Οι συναρτήσεις f, g λέμε ότι είναι ίσες και συμβολίζουμε f. όταν: Έχουν το ίδιο πεδία ορισμού Α .5.. Ίσες συναρτήσεις ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ 7 Ο ΜΑΘΗΜΑ Οι συναρτήσεις f, g λέμε ότι είναι ίσες και συμβολίζουμε f = g, Έχουν το ίδιο πεδία ορισμού Α Για κάθε x Α ισχύει f ( x) = g( x) Αν για τις συναρτήσεις: f:

Διαβάστε περισσότερα

Συναρτήσεις Θεωρία Ορισμοί - Παρατηρήσεις

Συναρτήσεις Θεωρία Ορισμοί - Παρατηρήσεις Συναρτήσεις Θεωρία Ορισμοί - Παρατηρήσεις Ορισμός: Έστω Α, Β R. Πραγματική συνάρτηση πραγματικής μεταβλητής από το σύνολο Α στο σύνολο Β ονομάζουμε την διαδικασία κατά την οποία κάθε στοιχείο του συνόλου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ. Όταν θα έχετε ολοκληρώσει τη μελέτη αυτού του κεφαλαίου, θα πρέπει να μπορείτε: Να κάνετε πράξεις με συναρτήσεις.

ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ. Όταν θα έχετε ολοκληρώσει τη μελέτη αυτού του κεφαλαίου, θα πρέπει να μπορείτε: Να κάνετε πράξεις με συναρτήσεις. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ Σκοπός: Σκοπός του κεφαλαίου είναι αρχικά η υπενθύμιση βασικών εννοιών που αφορούν τον ορισμό, τις πράξεις και τη γραφική παράσταση της συνάρτησης αφ ενός και η μελέτη της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ( ) ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ - Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ( ) ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ - Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ (-6-) ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ - Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ο : Α. Αν η συνάρτηση είναι παραγωγίσιμη σ ένα σημείο του πεδίου ορισμού της, να γραφεί η εξίσωση της εφαπτομένης της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 25/5/2015 ΛΥΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΘΕΜΑ Α: ΘΕΜΑ Β:

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 25/5/2015 ΛΥΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΘΕΜΑ Α: ΘΕΜΑ Β: . Σχολικό βιβλίο σελ.9. Σχολικό βιβλίο σελ.88 3. Σχολικό βιβλίο σελ.5. α) Λ Β. β) Σ γ) Λ δ) Σ ε) Σ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 5/5/5 ΛΥΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΘΕΜΑ Α: ΘΕΜΑ Β: Έστω z=+yi. Κάνοντας πράξεις στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΝΕΟ & ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΝΕΟ & ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΝΕΟ & ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΘΕΜΑ Α ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΜΑΪΟΥ 16 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Α. Η γραφική παράσταση της συνάρτησης 2. f(x) = α x 2 + β x + γ, α 0. f (x) x. Παράδειγμα. Περιοδικό ΕΥΚΛΕΙΔΗΣ Β Ε.Μ.Ε.

Α. Η γραφική παράσταση της συνάρτησης 2. f(x) = α x 2 + β x + γ, α 0. f (x) x. Παράδειγμα. Περιοδικό ΕΥΚΛΕΙΔΗΣ Β Ε.Μ.Ε. Περιοδικό ΕΥΚΛΕΙΔΗΣ Β Ε.Μ.Ε. (τεύχος 55) Μαθηματικά για την Α τάξη του Λυκείου Το τριώνυμο f(x) = α x + β x + γ, α Κώστα Βακαλόπουλου, Νίκου Ταπεινού Α. Η γραφική παράσταση της συνάρτησης f(x) αx βx γ,

Διαβάστε περισσότερα

Ρητοί αριθμοί λέγονται οι αριθμοί που έχουν ή μπορούν να πάρουν τη μορφή

Ρητοί αριθμοί λέγονται οι αριθμοί που έχουν ή μπορούν να πάρουν τη μορφή ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ (ΕΙΣΑΓΩΓΗ)-ΘΕΩΡΕΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ Το σύνολο των πραγματικών αριθμών Υπενθυμίζουμε ότι το σύνολο των πραγματικών αριθμώv αποτελείται από τους ρητούς και τους άρρητους αριθμούς και παριστάνεται

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις Μαθηματικών 2

Σημειώσεις Μαθηματικών 2 Σημειώσεις Μαθηματικών 2 Συναρτήσεις - 4 Ραφαήλ Φάνης Μαθηματικός 1 Κεφάλαιο 4 Παράγωγος Συνάρτησης 4.1 Έννοια Παραγώγου Ορισμός f(x) f(x 0 ) Μια συνάρτηση f ονομάζεται παραγωγίσιμη στο x 0 Df αν υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Λύσεις των θεμάτων των Πανελλαδικών Εξετάσεων στα Μαθηματικά Προσανατολισμού 2016

Λύσεις των θεμάτων των Πανελλαδικών Εξετάσεων στα Μαθηματικά Προσανατολισμού 2016 Λύσεις των θεμάτων των Πανελλαδικών Εξετάσεων στα Μαθηματικά Προσανατολισμού 16 ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Λύσεις των θεμάτων ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Λύσεις των θεμάτων ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΙΟΥΝΙΟΥ 4 Λύσεις των θεμάτων Έκδοση η

Διαβάστε περισσότερα

,, δηλαδή στο σημείο αυτό παρουσιάζει τη μέγιστη τιμή της αν α < 0 2α 4α και την ελάχιστη τιμή της αν α > 0. β Στο διάστημα,

,, δηλαδή στο σημείο αυτό παρουσιάζει τη μέγιστη τιμή της αν α < 0 2α 4α και την ελάχιστη τιμή της αν α > 0. β Στο διάστημα, Γενικής Παιδείας 1.4 Εφαρμογές των παραγώγων Το κριτήριο της πρώτης παραγώγου Στην Άλγεβρα της Α Λυκείου μελετήσαμε τη συνάρτηση f(x) = αx + βx + γ, α 0 και είδαμε ότι η γραφική της παράσταση είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

2.7 ΤΟΠΙΚΑ ΑΚΡΟΤΑΤΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

2.7 ΤΟΠΙΚΑ ΑΚΡΟΤΑΤΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ .7 ΤΟΠΙΚΑ ΑΚΡΟΤΑΤΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ I. Αν μια συνάρτηση παρουσιάζει τοπικό ακρότατο σε ένα εσωτερικό σημείο του πεδίου ορισμού της και είναι παραγωγισιμη σε αυτό τότε ( ).(Θεώρημα Fermat) II.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ. Ερώτηση 1. Αν το x o δεν ανήκει στο πεδίο ορισμού μιας συνάρτησης f, έχει νόημα να μιλάμε για παράγωγο της f. στο x = x o?

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ. Ερώτηση 1. Αν το x o δεν ανήκει στο πεδίο ορισμού μιας συνάρτησης f, έχει νόημα να μιλάμε για παράγωγο της f. στο x = x o? ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Ερώτηση 1 Αν το x o δεν ανήκει στο πεδίο ορισμού μιας συνάρτησης f, έχει νόημα να μιλάμε για παράγωγο της f στο x = x o? Δεν έχει νόημα Ερώτηση 2 Αν μία συνάρτηση f είναι συνεχής στο

Διαβάστε περισσότερα

[ ] [ ] ΘΕΜΑ 1o A. Για x x 0 έχουµε: παραγωγίσιµη στο χ 0 ) άρα η f είναι συνεχής στο χ 0.

[ ] [ ] ΘΕΜΑ 1o A. Για x x 0 έχουµε: παραγωγίσιµη στο χ 0 ) άρα η f είναι συνεχής στο χ 0. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 23 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1o A. Για x x έχουµε: f (

Διαβάστε περισσότερα

1 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ 2014

1 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ 2014 ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΝΑΒΡΥΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΘΕΜΑ ο Α. Έστω μια συνάρτηση f: Α R η οποία είναι. Να γράψετε τον ορισμό της αντίστροφης συνάρτησης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 14 1.3 ΜΟΝΟΤΟΝΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

ΜΑΘΗΜΑ 14 1.3 ΜΟΝΟΤΟΝΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ 4. ΜΟΝΟΤΟΝΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ Μονοτονία συνάρτησης Ακρότατα συνάρτησης Θεωρία Σχόλια Μέθοδοι Ασκήσεις ΘΕΩΡΙΑ. Ορισµός Συνάρτηση f λέγεται γνησίως αύξουσα σε διάστηµα, όταν για οποιαδήποτε,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΥΜΕΝΕΣ & ΑΛΥΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΥΜΕΝΕΣ & ΑΛΥΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΛΥΜΕΝΕΣ & ΑΛΥΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ i ΛΥΜΕΝΕΣ & ΑΛΥΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ: ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΝΙΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ)

Διαβάστε περισσότερα

I. ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. math-gr

I. ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. math-gr I ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ i e ΜΕΡΟΣ Ι ΟΡΙΣΜΟΣ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ Α Ορισμός Ο ορισμός του συνόλου των Μιγαδικών αριθμών (C) βασίζεται στις εξής παραδοχές: Υπάρχει ένας αριθμός i για τον οποίο ισχύει i Το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

3. lim [f(x) g(x)] = lim f(x) lim g(x) x xo x xo x xo x xo x xo v f(x) lim f(x) x xo lim = x xo g(x) lim g(x) x xo v lim [f(x)] = lim f(x) 6. li

3. lim [f(x) g(x)] = lim f(x) lim g(x) x xo x xo x xo x xo x xo v f(x) lim f(x) x xo lim = x xo g(x) lim g(x) x xo v lim [f(x)] = lim f(x) 6. li Μετά το τέλος της µελέτης του 1ου κεφαλαίου, ο µαθητής θα πρέπει να γνωρίζει: Τον ορισµό της συνάρτησης και τον τρόπο εύρεσης του πεδίου ορισµού της. Τις πράξεις µεταξύ συναρτήσεων, τις γραφικές παραστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Διαχείριση διδακτέας - εξεταστέας ύλης των Μαθηματικών Γ τάξης Ημερήσιου. και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου, για το σχολικό έτος

ΘΕΜΑ: Διαχείριση διδακτέας - εξεταστέας ύλης των Μαθηματικών Γ τάξης Ημερήσιου. και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου, για το σχολικό έτος ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ----- Βαθμός Ασφαλείας: Να διατηρηθεί μέχρι: Βαθ. Προτεραιότητας: ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΘΕΩΡΙΑ Εστω μια συνάρτηση f και x. του πεδίου ορισμού της. Θα λέμε ότι η f είναι συνεχής στο x., όταν

Α. ΘΕΩΡΙΑ Εστω μια συνάρτηση f και x. του πεδίου ορισμού της. Θα λέμε ότι η f είναι συνεχής στο x., όταν Α ΘΕΩΡΙΑ Εστω μια συνάρτηση και ένα σημείο του πεδίου ορισμού της Θα λέμε ότι η είναι συνεχής στο όταν Για παράδειγμα η συνάρτηση είναι συνεχής στο αφού Σύμφωνα με τον παραπάνω ορισμό μια συνάρτηση δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝ/ΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ - Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝ/ΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ - Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝ/ΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ - Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α A. Έστω μια συνάρτηση f η οποία είναι συνεχής σε ένα διάστημα Δ. Αν f () σε κάθε εσωτερικό σημείο του Δ, τότε να αποδείξετε ότι η f είναι

Διαβάστε περισσότερα

Παραδείγµατα συναρτήσεων: f:[0,+ ) IR, f(x)=2+ x f:ir IR: f(x)=

Παραδείγµατα συναρτήσεων: f:[0,+ ) IR, f(x)=2+ x f:ir IR: f(x)= ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ - 9 - ΚΕΦΑΛΑΙ ΚΕΦΑΛΑΙ ο - ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ.. ρισµός Συνάρτηση από ένα σύνολο Α σ ένα σύνολο Β είναι ένας κανόνας µε τον οποίο κάθε στοιχείο του Α απεικονίζεται σε ένα ακριβώς στοιχείο του Β. Το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. 1 x. ln = Μονάδες 10 Α.2 Πότε μια συνάρτηση f λέμε ότι είναι συνεχής σε ένα κλειστό διάστημα [α,β]; Μονάδες 5

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. 1 x. ln = Μονάδες 10 Α.2 Πότε μια συνάρτηση f λέμε ότι είναι συνεχής σε ένα κλειστό διάστημα [α,β]; Μονάδες 5 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 4 ΜΑΪΟΥ 008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1 o A.1 Να

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΜΑ BOLZANO Μία διδακτική προσέγγιση

ΘΕΩΡΗΜΑ BOLZANO Μία διδακτική προσέγγιση Μία διδακτική προσέγγιση ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (4-2ωρα) Δ. Ε. ΚΟΝΤΟΚΩΣΤΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ 1 ο 2ωρο Μπέρναρντ Μπολζάνο (1781-1848) (Πηγή: http://en.wikipedia.org/wiki/bernard_bolzano ) www.commonmaths.weebly.com Σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 28 ΜΑΪΟΥ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. y R, η σχέση (1) γράφεται

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 28 ΜΑΪΟΥ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. y R, η σχέση (1) γράφεται ΘΕΜΑ Α ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 8 ΜΑΪΟΥ 0 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Θεωρία, σελ. 53, σχολικού βιβλίου. Α. Θεωρία, σελ. 9, σχολικού βιβλίου. Α3. Θεωρία, σελ. 58, σχολικού βιβλίου. Α4. α) Σ, β) Σ,

Διαβάστε περισσότερα

n 5 = 7 ε (π.χ. ορίζοντας n0 = 1+ ε συνεπώς (σύμϕωνα με τις παραπάνω ισοδυναμίες) an 5 < ε. Επομένως a n β n 23 + β n+1

n 5 = 7 ε (π.χ. ορίζοντας n0 = 1+ ε συνεπώς (σύμϕωνα με τις παραπάνω ισοδυναμίες) an 5 < ε. Επομένως a n β n 23 + β n+1 Θέμα 1 (α) Υποθέτουμε (προς απαγωγή σε άτοπο) ότι το σύνολο A έχει μέγιστο στοιχείο, έστω a = max A Τότε, εϕόσον a A, έχουμε a R Q και a M Ομως ο αριθμός μητρώου M είναι ρητός αριθμός, άρα (εϕόσον ο a

Διαβάστε περισσότερα