Εύρεση και αποκωδικοποίηση βέλτιστων κωδίκων µε χρήση Πεπερασµένης Γεωµετρίας και Βάσεων Gröbner

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εύρεση και αποκωδικοποίηση βέλτιστων κωδίκων µε χρήση Πεπερασµένης Γεωµετρίας και Βάσεων Gröbner"

Transcript

1 Τµήµα Μαθηµατικών Πανεπιστήµιο Κρήτης Εύρεση και αποκωδικοποίηση βέλτιστων κωδίκων µε χρήση Πεπερασµένης Γεωµετρίας και Βάσεων Gröbner ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Μάριος Μαγιολαδίτης Ηράκλειο 4

2 Η µεταπτυχιακή αυτή εργασία κατατέθηκε στο Τµήµα Μαθηµατικών του Πανεπιστηµίου Κρήτης τον Οκτώβρη του 4. Επιβλέπων ήταν ο καθηγητής Γιάννης Α. Αντωνιάδης. Την επιτροπή αξιολόγησης αποτέλεσαν οι: Γιάννης Αντωνιάδης, Θεόδουλος Γαρεφαλλάκης και Νίκος Τζανάκης. Η εργασία βρίσκεται σε ηλεκτρονική µορφή στην διεύθυνση: Τελευταία διόρθωση: 9//4

3 Εισαγωγή Η µετάδοση και η µεταφορά µηνυµάτων µέσω καναλιών είναι ένα σηµαντικό πρακτικό πρόβληµα. Η θεωρία κωδικοποίησης ασχολείται µε την εύρεση µεθόδων που ελαχιστοποιούν την πιθανότητα λάθους στην µετάδοση ενός µηνύµατος. Η εξάπλωση της χρήσης ηλεκτρονικών υπολογιστών µετά την δεκαετία του 95 έπαιξε τον καθοριστικότερο ρόλο στην ανάπτυξη των λεγόµενων κωδίκων διόρθωσης λαθών (error-correcting codes), κωδίκων, δηλαδή, που θα ανιχνεύουν και θα διορθώνουν λάθη που έχουν προκύψει κατά την µεταφορά µηνυµάτων. Η ανάπτυξη της αντίστοιχης θεωρίας οφείλεται κυρίως στους Shannon και Hamming. O Hamming είχε πρόσβαση σε έναν από τους πρώτους ηλεκτρονικούς υπολογιστές αλλά βρίσκονταν σε χαµηλή προτεραιότητα στη λίστα των χρηστών. Η διαδικασία που ακολουθούσε ήταν η εξής: Εισήγαγε δεδοµένα στον υπολογιστή κωδικοποιηµένα πάνω σε χαρτί µηχανής κάθε Παρασκευή και έπαιρνε τα αποτελέσµατά του την ευτέρα. Πολλές φορές έκανε λάθος στην εισαγωγή των δεδοµένων µε αποτέλεσµα ο υπολογιστής να µην µπορεί να δώσει αποτέλεσµα και να περιµένει ξανά µέχρι την επόµενη Παρασκευή για να δώσει ξανά τα δεδοµένα του. Η ιδέα του Hamming ήταν ότι αν ο υπολογιστής µπορεί να βρει ένα λάθος γιατί να µην µπορεί και να το διορθώσει; Σκέφτηκε εποµένως το ακόλουθο µοντέλο. Ο υπολογιστής του Hamming έπαιρνε δεδοµένα σε εφτάδες που αποτελούνται από και. Θεωρούµε µια εφτάδα c c c 3 c 4 c 5 c 6 c 7 (όπου c i = ή ) η οποία θέλουµε να είναι αποδεκτή από τον υπολογιστή. Ο Hamming σκέφτηκε τα c i να ικανοποιούν τις ακόλουθες εξισώσεις mod : c + c 3 + c 5 + c 7 = c + c 3 + c 6 + c 7 = c 4 + c 5 + c 6 + c 7 = Τα c 3, c 5, c 6, c 7 επιλέγονται ελεύθερα και τα c, c, c 4 προκύπτουν από τις εξισώσεις. Οι εφτάδες που θα ικανοποιούν τις παραπάνω συνθήκες θα είναι αποδεκτές από τον υπολογιστή και ονοµάζονται κωδικές λέξεις. Οι υπόλοιπες όχι. Αν υποθέσουµε ότι το τελικά ο υπολογιστής έλαβε το x x x 3 x 4 x 5 x 6 x 7 σχηµατίζουµε τις ακόλουθες εξισώσεις mod : z = x + x 3 + x 5 + x 7 z = x + x 3 + x 6 + x 7 z 4 = x 4 + x 5 + x 6 + x 7 Αν το x x x 3 x 4 x 5 x 6 x 7 είναι µια κωδική λέξη τότε z = z = z 4 =. Αν υπάρχει ακριβώς ένα λάθος τότε ακριβώς ένα από τα z, z, z 4 είναι διαφορετικό από το µηδέν και το λάθος βρίσκεται στην θέση z + z + 4z 3 (χρησιµοποιώντας κανονική πρόσθεση και όχι πρόσθεση mod ). Έτσι δηµιουργήθηκε ο πρώτος κώδικας διόρθωσης λαθών. Ένας κώδικας αποτελείται από 3 βασικές παραµέτρους. Το πλήθος Μ των κωδικών του λέξεων, το µήκος n των κωδικών λέξεων και την ελάχιστη απόσταση d µεταξύ 3

4 τους. Είναι σηµαντικό να κατασκευάζουµε κώδικες οι οποίοι θα έχουν µεγάλο Μ και µικρό n για οικονοµία στην µετάδοση του µηνύµατος αλλά και µεγάλο d ώστε να µπορούµε να διορθώνουµε όσο το δυνατόν περισσότερα λάθη. Βασικός σκοπός της εργασίας είναι η εύρεση γραµµικών κωδίκων που µια από τις τρεις παραµέτρους, δοσµένων των άλλων δύο, είναι βέλτιστη. Αυτά τα προβλήµατα ονοµάζονται κεντρικά προβλήµατα της Θεωρίας Κωδικοποίησης. Στο πρώτο κεφάλαιο εισάγουµε τον αναγνώστη σε βασικές έννοιες από την θεωρία της Κωδικοποίησης, των Πεπερασµένων Γεωµετριών. Κάνουµε µια σύνοψη βασικών προτάσεων που θα µας φανούν χρήσιµες στα επόµενα κεφάλαια. Στο δεύτερο κεφάλαιο συνδέουµε το πρόβληµα της εύρεσης του µέγιστου n, δοσµένων των n k, d και q, για το οποίο υπάρχει ένας [n, k, d] q -κώδικας µε ένα άλλο γνωστό πρόβληµα: το πεπερασµένο packing πρόβληµα, αυτό της εύρεσης του µεγαλύτερου n για το οποίο υπάρχει σύνολο που αποτελείται από n στοιχεία τα οποία είναι ανά d γραµµικά ανεξάρτητα. Το πρόβληµα αυτό αν και λύθηκε γρήγορα για τις περιπτώσεις όπου d 3 παραµένει ανοικτό µέχρι σήµερα. Χρησιµοποιούµε Πεπερασµένη Γεωµετρία για να αντιµετωπίσουµε το πρόβληµα και παρουσιάζουµε όλα τα γνωστά αποτελέσµατα µέχρι σήµερα. Επίσης, παρουσιάζουµε συνοπτικά την εξέλιξη των αποτελεσµάτων στην περίπτωση των MDS κωδίκων (κώδικες για τους οποίους ισχύει d = k + ), την περίφηµη βασική εικασία για τους MDS κώδικες. Στο τρίτο κεφάλαιο επιχειρούµε µια άλλη προσέγγιση του προβλήµατος αυτό της εύρεσης του ελάχιστου n δοσµένων των k, d και q, για το οποίο υπάρχει ένας [n, k, d] q -κώδικας. είχνουµε ότι ένα πολύ γνωστό φράγµα της Θεωρίας Κωδικοποίησης, το φράγµα του Griesmer µαζί µε ένα άλλο γνωστό αποτέλεσµα µετατρέπουν το πρόβληµα µας σε ένα πεπερασµένο πρόβληµα. Παρουσιάζουµε όλα τα γνωστά αποτελέσµατα στην περίπτωση των τετραδικών κωδίκων (κώδικες µε q = 4) και τα πρόσφατα αποτελέσµατα στην περίπτωση των δυαδικών κωδίκων. Στο τέταρτο κεφάλαιο χρησιµοποιούµε την Θεωρία των Βάσεων Gröbner για να παρουσιάσουµε ένα αλγόριθµο αποκωδικοποίησης κυκλικών κωδίκων. Αρχικά εισάγουµε βασικές έννοιες της θεωρίας και στη συνέχεια παρουσιάζουµε εφαρµογές της στην αποκωδικοποίηση. Αποδεικνύεται ότι ο αλγόριθµος που παρουσιάζουµε γενικεύεται για όλους τους γραµµικούς κώδικες. 4

5 Ευχαριστίες Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον καθηγητή µου Γιάννη Α. Αντωνιάδη για όλα αυτά τα χρόνια της συνεργασίας µας. Κοντά του γνώρισα ενδιαφέροντες κλάδους των µαθηµατικών. Πολλές ευχαριστίες χρωστώ στον καθηγητή Gerhard Frey (Duisburg-Essen, IEM) για την φιλοξενία που µου προσέφερε στο Ινστιτούτο Πειραµατικών Μαθηµατικών κατά τη διάρκεια της παραµονής µου στο Essen της Γερµανίας όπου και γράφτηκε ένα µέρος της εργασίας. Με την ευκαιρία να ευχαριστήσω τον υποψήφιο διδάκτορα Roger Oyono που µοιραστήκαµε για τέσσερις µήνες το ίδιο γραφείο καθώς και τους υπόλοιπους φοιτητές του ΙΕΜ τους οποίους γνώρισα. Θα ήθελα να ευχαριστήσω επίσης τους καθηγητές Yves Edel (Heidelberg) και David Glynn (Canterbury, New Zealand) για την επικοινωνία που είχαµε και το υλικό που µου προσέφεραν. Η συνεισφορά τους ήταν ιδιαίτερα σηµαντική για την κατανόηση εννοιών της Πεπερασµένης Γεωµετρίας και της σχέσης της µε την Θεωρία Κωδικοποίησης. Τέλος, ένα ευχαριστώ σε όλους τους φίλους µου που µε βοήθησαν στην παρουσίαση της εργασίας. 5

6 6

7 Περιεχόµενα Περιεχόµενα Εισαγωγή 3 Ευχαριστίες 5 Περιεχόµενα 6 Κεφάλαιο Βασικές έννοιες. Στοιχεία της Θεωρίας Κωδικοποίησης 9.. Ορισµοί 9.. Φράγµατα. Στοιχεία Πεπερασµένης Γεωµετρίας 3 Κεφάλαιο Εύρεση και κατασκευή βέλτιστων κωδίκων δοσµένης ελάχιστης απόστασης..εισαγωγή 7 Το MLCT πρόβληµα για d 3..Το MLCT πρόβληµα για d = και d =.3.Το MLCT πρόβληµα για d = 3 (ή αλλιώς οι κώδικες Hamming).4.Το MLCT πρόβληµα για d = 4 3 Ακριβείς τιµές για το max 3 (r, q).4.. Ο προσδιορισµός του max 3 (r, ) Ο προσδιορισµός του max 3 (3, q) Ο προσδιορισµός του max 3 (4, q), για q περιττό Ο προσδιορισµός του max 3 (4, q), για q άρτιο Οι τιµές του B q (n, 4), για n q Παρατηρήσεις για το max 3 (r, q) για r Pellegrino caps Hill cap Ο προσδιορισµός του max 3 (5, 4) 44 Γνωστά φράγµατα για το max 3 (r, q).4.. Ένα αναδροµικό άνω φράγµα για το max 3 (r, q) max 3 (7, 3) max 3 (6, 4) Γνωστά κάτω φράγµατα για το max 3 (r, q) για 5 r και q Οι τιµές του B 3 (n, 4), για 5 n Τελικές παρατηρήσεις Το MLCT πρόβληµα για d = r + 6 7

8 Περιεχόµενα Κεφάλαιο 3 Εύρεση και κατασκευή βέλτιστων κωδίκων δοσµένου µήκους 3..Εισαγωγή Βέλτιστοι κώδικες δοσµένης απόστασης στο GF() Βέλτιστοι δυαδικοί κώδικες διάστασης Βέλτιστοι τετραδικοί κώδικες διάστασης Βέλτιστοι τετραδικοί κώδικες διάστασης Βέλτιστοι κώδικες δοσµένης απόστασης στο GF(4) Προκαταρκτικά αποτελέσµατα Βέλτιστοι τετραδικοί κώδικες διάστασης Οι υπόλοιπες δέκα τιµές του n 4 (4, d) Βέλτιστοι τετραδικοί κώδικες διάστασης 5 8 Κεφάλαιο 4 Αποκωδικοποίηση κωδίκων µε τη χρήση βάσεων Gröbner 4. Εισαγωγή Στοιχεία της Θεωρίας των Βάσεων Gröbner 85 Ταξινόµηση µονονύµων στο Κ[Χ,..., Χ n ] 85 Μονονυµικά ιδεώδη και το λήµµα του Dickson 88 Το θεώρηµα βάσης του Hilbert και βάσεις Gröbner Αποκωδικοποίηση κυκλικών κωδίκων µε τη χρήση βάσεων Gröbner 9 Βιβλιογραφία 97 8

9 Κεφάλαιο Κεφάλαιο Βασικές έννοιες. Στοιχεία της Θεωρίας Κωδικοποίησης Θα αναφερθούµε γενικά σε κάποια εισαγωγικά στοιχεία της Θεωρίας Κωδικοποίησης που θα µας είναι χρήσιµα στα κεφάλαια που ακολουθούν. Για περισσότερα στοιχεία παραπέµπουµε τον ενδιαφερόµενο αναγνώστη στο τρίτο κεφάλαιο του [Mag]. Οι αποδείξεις θεωρηµάτων, προτάσεων κλπ, για τις οποίες δεν υπάρχει παραποµπή, υπάρχουν στο [Mag]... Ορολογία Ένας (n, M, d) q -κώδικας είναι ένα υποσύνολο του διανυσµατικού χώρου F n, το q οποίο αποτελείται από Μ διανύσµατα µε ελάχιστη απόσταση Hamming d. Ένας γραµµικός κώδικας είναι ένας διανυσµατικός υπόχωρος του F n q. Σε αυτή την περίπτωση το Μ είναι δύναµη του q. Για ευκολία ένας γραµµικός (n, q k, d) q -κώδικας θα συµβολίζεται και ως [n, k, d] q - κώδικας ή πιο απλά ως [n, k, d]-κώδικας, όταν είναι γνωστό σε ποιο σώµα αναφερόµαστε. Θα αναφερόµαστε σε έναν (n, Μ) q -κώδικα ή σε έναν [n, k] q -κώδικα όταν δεν θέλουµε να αναφερθούµε στην ελάχιστη απόσταση του κώδικα. Ορισµός... Απόσταση Hamming d(x, y) δύο διανυσµάτων x, y στο F n q, µε x = x, x, x n και y = y, y, y n, είναι το πλήθος των συντεταγµένων στις οποίες τα x και y διαφέρουν. ηλαδή d(x, y) = #{i N, i n x i y i } Ορισµός... Βάρος (weight) Hamming w(x) ενός διανύσµατος x = x, x, x n στο F n q είναι το πλήθος των µη-µηδενικών συντεταγµένων του x. ηλαδή, Προφανώς, w(x) = d(x, ). w(x) = #{i N, i n x i } Παρατήρηση...3 Η απόσταση Hamming είναι µια µετρική στον F n q και το βάρος Hamming w είναι µια νόρµα στον F n. q 9

10 Κεφάλαιο Ορισµός...4 Αν C είναι ένας (n, k) q -κώδικας τότε η ελάχιστη απόσταση d του κώδικα είναι d = min d(u, v). u,v C u v Πρόταση...5 Η ελάχιστη απόσταση ενός [n, k]-κώδικα είναι ίση µε το ελάχιστο δυνατό βάρος που έχει κωδική λέξη διάφορη του µηδενικού στοιχείου. Ορισµός...6 Ένας κώδικας ο οποίος διορθώνει το πολύ t λάθη θα λέγεται t- κώδικας διόρθωσης λαθών (t-error-correcting code), ενώ ένας κώδικας ο οποίος ανιχνεύει το πολύ e λάθη θα λέγεται e-κώδικας ανίχνευσης λαθών (e-errordetecting code). Ορισµός...7 Ο δυϊκός (ή ορθογώνιος) κώδικας ενός [n, k, d] q -κώδικα C ορίζεται να είναι.. Φράγµατα C = { x u x = για κάθε u C} Θεώρηµα... (Φράγµα του Hamming) Οι παράµετροι ενός (n. M) q -κώδικα ο οποίος διορθώνει t λάθη ικανοποιούν την ανισότητα n t n Μ + (q ) (q ) q n. t Αν όλα τα διανύσµατα του F n q είναι µέσα σε σφαίρες κέντρου κωδικών λέξεων και ακτίνας t ενός [n, k] q -κώδικα τότε παίρνουµε µια ειδική κατηγορία κωδίκων: Ορισµός... Ένας t-κώδικας διόρθωσης λαθών ορισµένος στο σώµα F q θα ονοµάζεται τέλειος αν στο θεώρηµα... ισχύει η ισότητα. Αν ο C είναι κώδικας όπως αυτός του θεωρήµατος... µε ελάχιστη απόσταση d = t +, τότε αν διαγράψουµε από κάθε λέξη τα τελευταία d σύµβολα πάλι έχουµε έναν κώδικα µε όλες τις κωδικές λέξεις διαφορετικές. Ο κώδικας που προκύπτει έχει µήκος n d +, και παίρνουµε το Θεώρηµα...3 (Φράγµα του Singleton) Για έναν [n. k, d] q -κώδικας ισχύει C q n d +. ηλαδή k n d +. Ορισµός...4 Ένας γραµµικός κώδικας θα λέγεται διαχωρίσιµος µέγιστης απόστασης (maximum distance separable) ή πιο απλά κώδικας MDS αν στο θεώρηµα...3 ισχύει η ισότητα.

11 Κεφάλαιο Συµβολισµός...5 Έστω C γραµµικός κώδικας. Θα συµβολίζουµε µε G έναν γεννήτορα πίνακα (generator matrix) και µε H έναν πίνακα ελέγχου ισοτιµίας (parity-check matrix) του C. Θα συµβολίζουµε µε mld(h) τον ελάχιστο αριθµό των γραµµικά εξαρτηµένων στηλών του Η. Παρατήρηση...6 Επειδή οποιεσδήποτε rank(h) + το πλήθος στήλες του Η είναι γραµµικά εξαρτηµένες προφανώς ισχύει, mld(h) rank(h) + για κάθε πίνακα H. Θεώρηµα...7 Για κάθε [n, k, d]-κώδικα (µε n > k) ισχύουν: (i) k = n rank(h) (ii) d = mld(h) (iii) d n k +. Θεώρηµα...8 (Φράγµα των Gilbert Varshamov) Αν d q n k + > n (q ) i i τότε µπορούµε να κατασκευάσουµε έναν [n, k] q -κώδικα µε ελάχιστη απόσταση µεγαλύτερη ή ίση από d. Θεώρηµα...9 Αν d q n k > n (q ) i i τότε µπορούµε να κατασκευάσουµε έναν [n, k, d] q -κώδικα. Επίσης, από κάθε [n, k, d] q -κώδικα µπορούµε να κατασκευάσουµε έναν [n, k, d] q -κώδικα. Απόδειξη Χρήση του φράγµατος των Gilber-Varshamov. Βλ. [Bie], θεώρηµα 3., σελίδα 79. Παρατηρήστε ότι, το τελευταίο θεώρηµα είναι ισχυρότερο του φράγµατος των Gilbert-Varshamov. Βλ. [Bie], λήµµα 3., σελίδα 8. Θεώρηµα... (Φράγµα του Plotkin) Ένας [n, k, d] q -κώδικας ικανοποιεί την σχέση d n k q (q ) k. (q )q

12 Κεφάλαιο Απόδειξη Βλ. [Lid], κεφάλαιο 4, θεώρηµα 7.5, σελίδα 97. Θεώρηµα... (Φράγµα του Griesmer) Ένας [n, k, d] q -κώδικας ικανοποιεί την σχέση k n g q (k, d) = q d i. Απόδειξη Βλ. το [Gr] όπου βρίσκεται η απόδειξη ακριβώς όπως την έδωσε ο J.H. Griesmer, το 96, για δυαδικούς κώδικες αλλά και το [S-S] όπου παρουσιάζεται η γενίκευση του φράγµατος του Griesmer για όλους τους κώδικες.

13 Κεφάλαιο. Στοιχεία Πεπερασµένης Γεωµετρίας Όπως θα φανεί σε επόµενα κεφάλαια η Θεωρία Κωδικοποίησης συνδέεται στενά µε την Θεωρία της Πεπερασµένης Γεωµετρίας. Θα αναφερθούµε σε κάποια εισαγωγικά στοιχεία. Για κάποια επιπλέον στοιχεία παραπέµπουµε τον ενδιαφερόµενο αναγνώστη στο κεφάλαιο του [Bie] αλλά και στο [Hil]... H προβολική γεωµετρία PG(r, q) Mε τον διανυσµατικό χώρο F r = {(α q, α,, α r ) α i F q }, συνδέουµε µια συνδυαστική κατασκευή PG(r, q) που αποτελείται από σηµεία και ευθείες που ορίζονται ακολούθως. Τα σηµεία του PG(r, q) είναι οι µονοδιάστατοι υπόχωροι του F r. q Οι ευθείες του PG(r, q) είναι οι δισδιάστατοι υπόχωροι του F r. q Το σηµείο P ανήκει στην ευθεία L αν και µόνο αν το P είναι υπόχωρος της L. Πιο γενικά ορίζουµε έναν t-χώρο (t-space) του PG(r, q) να είναι ένας υπόχωρος του F r q διάστασης t +. Εποµένως, ο -χώρος είναι ένα σηµείο και ο -χώρος µια ευθεία. Ένας -χώρος ονοµάζεται επίπεδο (plane), ένας 3-χώρος ονοµάζεται στερεό (solid) και ένας (r )-χώρος στο PG(r, q) ονοµάζεται υπερεπίπεδο (hyperplane). Παρατηρήστε ότι η διάσταση t ενός t-χώρου στο PG(r, q) είναι πάντα κατά ένα µικρότερη από την αντίστοιχη διάσταση του διανυσµατικού χώρου. Συνήθως, ταυτίζουµε έναν t-χώρο στο PG(r, q) µε το σύνολο των σηµείων που περιέχει. Αφού ο (t + )-διανυσµατικός υπόχωρος του F r αποτελείται από q qt + µη-µηδενικά διανύσµατα και το καθένα έχει q µη-µηδενικά (βαθµωτά) q t + πολλαπλάσια έχουµε ότι το πλήθος των σηµείων ενός t-χώρου είναι. q Το PG(r, q) ονοµάζεται η προβολική γεωµετρία των (r )-διαστάσεων πάνω από το F q. Κάθε σηµείο P του PG(r, q), σαν υπόχωρος του F r q µίας διάστασης, παράγεται από ένα µοναδικό µη-µηδενικό διάνυσµα. Εποµένως αν a = (α, α,, α r ) Ρ, τότε Ρ = {λa λ F q }. Στην πράξη, ταυτίζουµε το σηµείο P µε οποιοδήποτε µη-µηδενικό διάνυσµα περιέχεται σε αυτό. Με άλλα λόγια θεωρούµε τα σηµεία του PG(r, q) να είναι τα 3

14 Κεφάλαιο µη-µηδενικά διανύσµατα του F r q µε τον κανόνα ότι αν a = (α, α,, α r ) και b = (b, b,, b r ) είναι δύο τέτοια διανύσµατα, τότε a = b στο PG(r, q) αν και µόνο αν a = λb στον F r q, για κάποιο µη-µηδενικό λ στο F q. Τώρα αναφέρουµε κάποιες στοιχειώδεις ιδιότητες του PG(r, q). Λήµµα... Στο PG(r, q), (i) q r το πλήθος των σηµείων είναι, q (ii) οποιαδήποτε δύο σηµεία βρίσκονται πάνω σε ακριβώς µία ευθεία, (iii) κάθε ευθεία περιέχει ακριβώς q + σηµεία, (iv) q κάθε σηµείο βρίσκεται ακριβώς πάνω σε ευθείες. q (v) το πλήθος των (t + )-χώρων που περιέχουν έναν δοσµένο t-χώρο είναι (r ) t q. q Απόδειξη (i) Επειδή καθένα από τα q r µη-µηδενικά διανύσµατα του F r έχει q q µη-µηδενικά πολλαπλάσια, το πλήθος των σηµείων του PG(r, q) είναι q r. q (ii) Aν τα a και b είναι διακριτά σηµεία του PG(r, q), τότε η µοναδική ευθεία µεταξύ τους αποτελείται από σηµεία της µορφής λa + µb σηµεία, όπου λ, µ F q όχι και τα δύο µηδέν. (iii) Στο (ii), υπάρχουν q επιλογές για το ζευγάρι (λ, µ), αλλά επειδή ταυτίζουµε τα πολλαπλάσια, το πλήθος των διακριτών σηµείων πάνω στην q ευθεία είναι = q +. q (iv) Έστω t το πλήθος των ευθειών πάνω στις οποίες βρίσκεται ένα δοσµένο σηµείο P. Έστω Χ το σύνολο Χ = {(Q, L) όπου Q είναι ένα σηµείο διαφορετικό του Ρ και L η ευθεία που συνδέει τα Ρ και Q}. Υπολογίζουµε τα στοιχεία του Χ µε δύο τρόπους. Επειδή το PG(r, q) έχει q r q r σηµεία, έχουµε επιλογές για το σηµείο Q. Για καθεµία q q επιλογή για το Q υπάρχει µοναδική ευθεία L που ενώνει τα P και Q. Οπότε 4

15 Κεφάλαιο Χ = q r q r q =. q q Από την άλλη, για καθεµία από τις t ευθείες που διέρχονται από το Ρ, υπάρχουν, από το (iii), q σηµεία Q διαφορετικά από το Ρ που βρίσκονται πάνω στην L. Oπότε Χ = tq. q r q Εξισώνοντας τις δύο σχέσεις για το Χ παίρνουµε = tq. Οπότε, q q r t =. q (v) Για ένα δοσµένο t-χώρο οι τρόποι που µπορούµε να επιλέξουµε ένα επιπλέον σηµείο του PG(r, q) για να παράγουµε έναν (t + )-χώρο είναι r t+ r t q q q q = q q q +. Κάποια από αυτά τα επιπλέον σηµεία παράγουν τον ίδιο (t + )-χώρο και εποµένως πρέπει να διαιρέσουµε µε t+ t+ q q q = q q t+ q q t+, το πλήθος των σηµείων ενός τέτοιου (t + )-χώρου τα οποία δεν βρίσκονται στον δοσµένο t-χώρο. Άρα έχουµε ότι στο PG(r, q) το πλήθος των (t + )-χώρων που περιέχουν έναν δοσµένο t-χώρο είναι r t q q q t+ q q q + t+ q = t q r + t q q + t+ q = t+ q (r ) t ( q ) t+ q = (r ) t ( q ) q. Ορισµός... Την προβολική γεωµετρία PG(, q) την ονοµάζουµε προβολικό επίπεδο πάνω από το F q. Παρατήρηση...3 Από το λήµµα... έπεται ότι η PG(, q) είναι µια συµµετρική (q + q +, q +, )-κατασκευή, άρα ο ορισµός που δώσαµε για το (πεπερασµένο) προβολικό επίπεδο συµφωνεί µε τον ορισµό που δίνει ο Hill στο [Hil]. (Βλ. τελική παρατήρηση 4(i), σελ. 6, [Hil]) 5

16 Κεφάλαιο Παραδείγµατα...4 (i) Το απλούστερο προβολικό επίπεδο είναι το PG(, ) το οποίο είναι γνωστό και σαν το επίπεδο του Fano (the Fano plane) προς τιµήν του Ιταλού µαθηµατικού Gino Fano (87-95). Αποτελείται από 7 σηµεία τα οποία ονοµάζουµε,,,,,, και 7 ευθείες όπως φαίνεται στο σχήµα. (Ο εγγεγραµµένος κύκλος του τριγώνου θεωρείται προβολικά ως ευθεία). Σχήµα Το προβολικό επίπεδο PG(, ). (ii) Τα 6 σηµεία του PG(, 5) είναι τα,,,, 3 και 4 και υπάρχει µια ακριβώς ευθεία που ενώνει τα 6 σηµεία. Τα σηµεία θα µπορούσαν ισοδύναµα να ονοµαστούν, για παράδειγµα, και 3,,,, και 4 αφού στο PG(, 5) ισχύει = 3, =, 3 = και 4 = 4. Παρατηρήσεις...5 () Τα σηµεία του PG(r, q) µπορούν να οριστούν µε µοναδικό τρόπο αν θέσουµε την αριστερότερη µη-µηδενική συντεταγµένη ίση µε. () Αν q =, τα σηµεία του PG(r, ) αντιστοιχούνται στα µη-µηδενικά διανύσµατα του F r. 6

17 Κεφάλαιο Κεφάλαιο Εύρεση και κατασκευή βέλτιστων γραµµικών κωδίκων δοσµένης ελάχιστης απόστασης. Εισαγωγή Το «κεντρικό πρόβληµα της θεωρίας κωδίκων» είναι το πρόβληµα εύρεσης του A q (n, d), της µεγαλύτερης τιµής του Μ για την οποία υπάρχει (n, M, d) q -κώδικας. Εµείς θα ασχοληθούµε µε το ίδιο πρόβληµα, περιορισµένο στους γραµµικούς κώδικες. Αν q είναι δύναµη πρώτου, θα συµβολίζουµε µε Β q (n, d) την µεγαλύτερη τιµή του Μ, για την οποία υπάρχει γραµµικός (n, M, d) q -κώδικας. Προφανώς, το Β q (n, d) είναι πάντοτε µια δύναµη του q, και Β q (n, d) A q (n, d). Θα αναφερόµαστε στο πρόβληµα εύρεσης του Β q (n, d) ως το κεντρικό γραµµικό πρόβληµα της θεωρίας κωδίκων (the main linear coding theory problem) ή πιο σύντοµα ως το MLCT πρόβληµα. Αν θεωρήσουµε τις τιµές των q και d σταθερές, µπορούµε να διατυπώσουµε το πρόβληµα ως εξής. Το MLCT-πρόβληµα (πρώτη εκδοχή) Για δοσµένο µήκος n, να βρεθεί η µέγιστη διάσταση k για την οποία υπάρχει ένας [n, k, d] q -κώδικας. Τότε, γι αυτό το k, ισχύει B q (n, d) = q k. Θυµίζουµε ότι το πλεόνασµα r ενός [n, k, d]-κώδικα είναι απλώς το n k (το πλήθος των συµβόλων ελέγχου µιας κωδικής λέξης). Μια διαφορετική εκδοχή του MLCTπροβλήµατος είναι: Το MLCT-πρόβληµα (δεύτερη εκδοχή) Για δοσµένο πλεόνασµα r, να βρεθεί το µέγιστο µήκος n για το οποίο υπάρχει ένας [n, n r, d] q -κώδικας. Η λύση της πρώτης εκδοχής για κάθε n είναι ισοδύναµη µε τη λύση της δεύτερης εκδοχής για κάθε r, γιατί και στις δύο περιπτώσεις θα ξέρουµε ακριβώς αυτές τις τιµές των n και k για τις οποίες υπάρχει ένας [n, k, d]-κώδικας. Η ισοδυναµία των δύο εκδοχών θα δοθεί επακριβώς στο θεώρηµα..7. Αποδεικνύεται ότι η εκδοχή εξασφαλίζει την πιο φυσική προσέγγιση. Η ιδέα αυτής της προσέγγισης, δίνεται στο επόµενο θεώρηµα. Αλλά πρώτα ας δώσουµε κάποιους ορισµούς. 7

18 Κεφάλαιο Ορισµός.. Ένα (n, s)-σύνολο στο F r q είναι ένα σύνολο από n διανύσµατα του F r q µε την ιδιότητα οποιαδήποτε s από αυτά να είναι γραµµικά ανεξάρτητα. Παρατήρηση.. Προφανώς, όταν υπάρχει ένα (n, s)-σύνολο στο F r q υπάρχει και ένα (m, s)-σύνολο στο F r q για κάθε m < n το οποίο προκύπτει από την αφαίρεση οποιονδήποτε (n m) διανυσµάτων από το (n, s)-σύνολο. Συµβολισµός..3 Συµβολίζουµε µε max s (r, q) τη µέγιστη τιµή του n για την οποία υπάρχει ένα (n, s)-σύνολο στο F r q. Ορισµός..4 Ένα (n, s)-σύνολο στο F r q για το οποίο ισχύει n = max s (r, q) θα λέγεται βέλτιστο (optimal). Το packing πρόβληµα για το F r q είναι η εύρεση των διάφορων τιµών max s (r, q) και των αντίστοιχων βέλτιστων (n, s)-συνόλων. Το packing πρόβληµα πρώτη φορά µελετήθηκε από τον Bose (947) για το στατιστικό του ενδιαφέρον και στη συνέχεια (96) για την σύνδεσή του µε την θεωρία κωδικοποίησης, η οποία δίνεται από το ακόλουθο θεώρηµα. Θεώρηµα..5 Υπάρχει [n, n r, d]-κώδικας στο F q ακριβώς τότε όταν υπάρχει ένα (n, d )-σύνολο του F r q. Απόδειξη Έστω C ένας [n, n r, d] q -κώδικας µε πίνακα ελέγχου ισοτιµίας H. Ο Η είναι ένας r n πίνακας. Επειδή η ελάχιστη απόσταση του κώδικα είναι d έχουµε ότι οποιεσδήποτε d στήλες του Η είναι γραµµικά ανεξάρτητες ενώ οποιεσδήποτε d στήλες του Η είναι γραµµικά εξαρτηµένες (βλ. και το θεώρηµα 8.4 του [Hil]). Άρα οι στήλες του Η σχηµατίζουν ένα (n, d )-σύνολο στο F r q. Από την άλλη, έστω K ένα (n, d )-σύνολο στο F r q. Αν σχηµατίσουµε έναν r n πίνακα H µε στήλες τα διανύσµατα του Κ, τότε, (βλ. και το θεώρηµα 8.4 του [Hil]) ο Η είναι ο πίνακας ελέγχου ισοτιµίας ενός [n, n r]-κώδικα µε ελάχιστη απόσταση το λιγότερο d. Πόρισµα..6 Αν µας δοθούν τα q, d και r τότε η µεγαλύτερη τιµή για το n έτσι ώστε να υπάρχει ένας [n, n r, d] q -κώδικας είναι max d (r, q). Οπότε το MLCT πρόβληµα (εκδοχή ) είναι το ίδιο µε το packing πρόβληµα της εύρεσης του max d (r, q). Στη συνέχεια δείχνουµε ότι οι τιµές του B q (n, d) δίνονται επίσης ως οι λύσεις αυτού του προβλήµατος. Θεώρηµα..7 Έστω max d (r, q) < n max d (r, q). Τότε, B q (n, d) = q n r. 8

19 Κεφάλαιο Απόδειξη Επειδή n max d (r, q) υπάρχει ένας [n, n r, d] q -κώδικας (πόρισµα..6) και εποµένως B q (n, d) q n r. Αν το B q (n, d) ήταν γνήσια µεγαλύτερο από το q n r θα υπήρχε ένας [n, n r +, d] q -κώδικας που θα σήµαινε ότι n max d (r, q), το οποίο είναι άτοπο λόγω της υπόθεσης. Ας σκιαγραφήσουµε τι θα κάνουµε στις επόµενες παραγράφους του κεφαλαίου. Θα ασχοληθούµε µε το MLCT πρόβληµα για αυξανόµενες τιµές της ελάχιστης απόστασης d. Στην παράγραφο. θα ασχοληθούµε µε τις περιπτώσεις d = και d = οι οποίες είναι εύκολες. Στην παράγραφο.3 θα θεωρήσουµε το πρόβληµα για d = 3 και θα το λύσουµε για όλες τις τιµές των q και r. Στη συνέχεια θα θεωρήσουµε την περίπτωση d = 4, θα τη λύσουµε για q = και θα δώσουµε τα, µέχρι σήµερα, γνωστά αποτελέσµατα για q µεγαλύτερο του. Για τις περιπτώσεις όπου το d είναι µεγαλύτερο του 4 πολύ λίγα πράγµατα είναι γνωστά στη µορφή γενικών αποτελεσµάτων, τουλάχιστον µέχρι το d να φτάσει στην µέγιστη τιµή του για δεδοµένο πλεόνασµα r, δηλαδή για d = r +. 9

20 Κεφάλαιο. Το MLCT πρόβληµα για d = και d = Για d =. Επειδή ο ίδιος ο διανυσµατικός χώρος F n q αποτελεί [n, n, ]-γραµµικό κώδικα, έχουµε ότι B q (n, ) = q n. Προφανώς ισχύει και A q (n,) = B q (n, ) = q n. Για d =. Θεωρούµε το γραµµικό κώδικα C = {x x x n x + x + + x n = }. O C είναι ένας [n, n, ]-κώδικας αφού το διάνυσµα... ανήκει στο C και δεν υπάρχει κωδική λέξη βάρους. Επειδή δεν υπάρχει γραµµικός [n, n, ]- κώδικας έχουµε B q (n, ) = q n..3 Το MLCT πρόβληµα για d = 3 (ή αλλιώς οι κώδικες Hamming) Θεώρηµα.3. Για δοσµένο πλεόνασµα r, το µέγιστο µήκος n ενός [n, n r, 3] q - q r q r κώδικα είναι που σηµαίνει ότι max (r, q) =. q q Απόδειξη Από το πόρισµα..6 η απαιτούµενη τιµή του n για να υπάρχει ένας γραµµικός [n, n r, 3] q -κώδικας είναι max (r, q), το µεγαλύτερο µέγεθος ενός (n, )-συνόλου στο F r q. Τώρα, ένα σύνολο S από διανύσµατα στο F r q είναι ένα (n, )-σύνολο αν και µόνο αν δεν υπάρχει διάνυσµα στο S που να είναι (βαθµωτό) πολλαπλάσιο άλλου διανύσµατος στο S. Όπως είναι γνωστό από την κατασκευή των κωδίκων Hamming πάνω από το F q τα q r µη µηδενικά διανύσµατα στο F r q q r διαµερίζονται σε κλάσεις και κάθε κλάση περιέχει q διανύσµατα για τα q οποία το κάθε διάνυσµα είναι πολλαπλάσιο ενός άλλου διανύσµατος της ίδιας κλάσης. Εποµένως, ένα (n, )-σύνολο του µεγαλύτερου µεγέθους είναι απλά ένα q r σύνολο από διανύσµατα που αποτελείται από ένα διάνυσµα από κάθε µια q από αυτές τις κλάσεις. Ο βέλτιστος [n, n r, 3]-κώδικας µε n = Ham(r, q). q r q είναι ο κώδικας Hamming Η λύση του MLCT προβλήµατος (πρώτη εκδοχή) προκύπτει άµεσα από τα θεωρήµατα..7 και.3.. Θεώρηµα.3. B q (n, 3) = q n r όπου r είναι ο µοναδικός ακέραιος για τον οποίο ισχύει q r q < n q r. q

21 Κεφάλαιο Παρατηρήσεις.3.3 () Είναι εύκολο να εκφραστεί το B q (n, 3) επακριβώς συναρτήσει των q και n. Συγκεκριµένα, B q (n, 3) = q [ n logq (nq n+ )] Απόδειξη Από το θεώρηµα.3. υπάρχει [n, n r, 3] q -κώδικας αν και µόνο αν n q r. q Έχουµε ισοδύναµα: q r n (q ) + r log q [n (q ) + ] n r n log q [n (q ) + ]. [ n logq (nq n+ )] Οπότε, πράγµατι, B q (n, 3) = q. () Για να κατασκευάσουµε έναν γραµµικό (n, M, 3)-κώδικα µε Μ = Β q (n, 3), q r βρίσκουµε τον µικρότερο ακέραιο r τέτοιο ώστε n και τον γράφουµε q σαν πίνακα ελέγχου ισοτιµίας, n διανύσµατα-στήλες του F r q τέτοια ώστε καµία στήλη να είναι (βαθµωτό) πολλαπλάσιο κάποιας άλλης. Μπορούµε πάντα να πάρουµε έναν τέτοιο πίνακα ελέγχου-ισοτιµίας µε το να διαγράψουµε στήλες από τον πίνακα ελέγχου-ισοτιµίας ενός κώδικα Hamming Ham(r, q). Εποµένως, ο καλύτερος γραµµικός -διορθωτικός κώδικας δοσµένου µήκους είναι ή κάποιος πίνακας Hamming ή ένας shortened κώδικας Hamming. Πριν προχωρήσουµε στην περίπτωση όπου d = 4, παρατηρούµε ότι θα ήταν πλεονεκτικότερο να βλέπουµε ένα (n, s)-σύνολο όχι µόνο σαν ένα σύνολο διανυσµάτων του F r q αλλά και σαν ένα σύνολο σηµείων της αντίστοιχης προβολικής γεωµετρίας PG(r, q). Ορισµός.3.4 Ένα σύνολο K που αποτελείται από n σηµεία του PG(r, q) ονοµάζεται ένα (n, s)-σύνολο αν τα διανύσµατα που αναπαριστούν τα σηµεία του K σχηµατίζουν ένα (n, s)-σύνολο στον αντίστοιχο (underlying) διανυσµατικό χώρο F r q. Παρατηρήσεις.3.5 () Το να δουλεύουµε στο PG(r, q) έχει δύο βασικά πλεονεκτήµατα: (a) κάποιοι σχετικά εύκολοι υπολογισµοί µπορούν να χρησιµοποιηθούν για να πάρουµε πάνω φράγµατα του max s (r, q) και (b) πολλά βέλτιστα (n, s)-σύνολα είναι τελικά κάποιες φυσικές γεωµετρικές κατασκευές. () Ένα (n, )-σύνολο του PG(r, q) είναι απλά ένα σύνολο από n διακεκριµένα σηµεία του PG(r, q). Άρα µπορούµε να περιγράψουµε τον κώδικα Hamming Ham(r, q) ως τον κώδικα ο οποίος έχει πίνακα ελέγχου ισοτιµίας H τέτοιο ώστε.

22 Κεφάλαιο οι στήλες να είναι διακεκριµένα σηµεία του PG(r, q). Φυσικά, διαφορετικές αναπαραστάσεις αυτών των σηµείων θα µας δίνουν διαφορετικούς, αλλά ισοδύναµους, κώδικες. Για παράδειγµα (βλ. το παράδειγµα...4(ii)) ο κώδικας Ham(, 5) ορίζεται από τον πίνακα ελέγχου ισοτιµίας H = 3 4 ή ισοδύναµα H = 3 4

23 Κεφάλαιο.4 Το MLCT πρόβληµα για d = 4 Εφαρµόζοντας το πόρισµα..6 για d = 4 προκύπτει ότι το µέγιστο µήκος ενός [n, n r, 4] q -κώδικα, για δοσµένο r, είναι ίσο µε max 3 (r, q), το µεγαλύτερο µέγεθος ενός (n, 3)-συνόλου στο F r q (ή στο PG(r, q)). Θα εισάγουµε κάποια επιπλέον ορολογία η οποία θα µας φανεί χρήσιµη παρακάτω. Ορισµός.4. Ένα (n, 3)-σύνολο στο επίπεδο PG(r, q) (r 3) ονοµάζεται n- cap. Αν r = 3, ένα (n, 3)-σύνολο στο επίπεδο PG(, q) συνήθως ονοµάζεται n-τόξο (n-arc). Μπορούµε να γενικεύσουµε τον παραπάνω ορισµό για οποιοδήποτε (n, s)-σύνολο. Ορισµός.4. Ένα (n, s)-σύνολο στο επίπεδο PG(r, q) ονοµάζεται (n, s)-cap. Ορισµός.4.3 Ένα cap λέγεται πλήρες (complete) αν δεν περιέχεται σε κανένα cap του ίδιου προβολικού χώρου µεγαλύτερου µεγέθους. Προφανώς, το µέγιστο πλήρες cap έχει µήκος ίσο µε max 3 (r, q). Επειδή τρία σηµεία στο PG(r, q) για r > 3 είναι γραµµικά εξαρτηµένα αν και µόνο αν είναι συνευθειακά (δηλαδή βρίσκονται πάνω στην ίδια ευθεία) µπορούµε να περιγράψουµε ένα n-τόξο/n-cap σαν το σύνολο n σηµείων όπου ανά τρία δεν είναι συνευθειακά. Το πρόβληµα προσδιορισµού των τιµών του max 3 (r, q) πρώτα απασχόλησε τον Bose (947). Λύθηκε γρήγορα για q = και όλα τα r, καθώς και για r 4 και για όλα τα q. Αλλά, παρόλο που το πρόβληµα απέσπασε πολύ την προσοχή, λύθηκε επιπλέον µόνο για τα ζευγάρια (r, q) = (5, 3) και (6, 3). Το 999, οι Yves Edel και Jürgen Bierbrauer µε τη βοήθεια ηλεκτρονικών υπολογιστών έλυσαν το πρόβληµα για το ζευγάρι (5, 4). Οι γνωστές τιµές για το max 3 (r, q) εµφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. max 3 (r, ) = r (Bose 947) q + αν q περιττός max 3 (3, q) = q + αν q άρτιος (Bose 947) max 3 (4, q) = q + αν q περιττός q + αν q άρτιος (Bose 947) (Qvist 95) max 3 (5, 3) = (Pellegrino 97) max 3 (6, 3) = 56 (Hill 973) max 3 (5, 4) = 4 (Edel, Bierbrauer 999) Πίνακας Οι γνωστές τιµές του max 3 (r, q) 3

24 Κεφάλαιο Στις επόµενες παραγράφους θα αποδείξουµε αυτά τα αποτελέσµατα ή θα δώσουµε τα βασικά βήµατα των αποδείξεων..4. Ο προσδιορισµός του max 3 (r, ) Ενδιαφερόµαστε για την εύρεση βέλτιστων δυαδικών γραµµικών κωδίκων µε d = 4. Το ακόλουθο γενικό θεώρηµα µας δείχνει ότι µπορούµε να αποκοµίσουµε τέτοιους κώδικες από βέλτιστους κώδικες µε ελάχιστη απόσταση 3 µε την απλή σκέψη του να προσθέσουµε σε κάθε κωδική λέξη ένα σύµβολο ολικού ελέγχου ισοτιµίας. Θεώρηµα.4.. Έστω d περιττός. Τότε υπάρχει δυαδικός [n, k, d]-κώδικας αν και µόνο αν υπάρχει δυαδικός [n +, k, d + ]-κώδικας. Απόδειξη Παρατηρήστε ότι ένας εκτεταµένος ( extended ) γραµµικός κώδικας δηλαδή ο κώδικας που παίρνεται από έναν γραµµικό κώδικα µε την προσθήκη σε κάθε κωδική λέξη ενός συµβόλου ολικού ελέγχου ισοτιµίας, είναι επίσης γραµµικός. Πιο συγκεκριµένα, αν το βάρος µια κωδικής λέξης είναι άρτιο προσθέτουµε ένα ενώ αν το βάρος της είναι περιττό προσθέτουµε ένα. Αυτό αποδεικνύει την µια κατεύθυνση του θεωρήµατος. Για την αντίθετη κατεύθυνση, διαλέγουµε στον κώδικα [n +, k, d + ] κωδικές λέξεις x και y τέτοιες ώστε d(x, y) = d +. Στη συνέχεια βρίσκουµε µια θέση στην οποία διαφέρουν και την διαγράφουµε από όλες τις κωδικές λέξεις. Το αποτέλεσµα είναι ένας [n, k, d]-κώδικας και αποδείξαµε το θεώρηµα. Από την απόδειξη φαίνεται ότι το θεώρηµα γενικεύεται και για µη γραµµικούς κώδικες. ηλαδή υπάρχει δυαδικός (n, Μ, d)-κώδικας αν και µόνο αν υπάρχει δυαδικός (n +, Μ, d + )-κώδικας. (Βλ. και θεώρηµα.7 του [Hil]). Πόρισµα.4.. Έστω d άρτιος. Τότε (i) B (n, d) = B (n, d ) (ii) max d (r, ) = max d (r, ) +. Απόδειξη (i) Άµεσο από το θεώρηµα.4... (ii) Έχουµε ισοδύναµα n max d (r, ) υπάρχει δυαδικός [n, n r, d]-κώδικας υπάρχει δυαδικός [n, n r, d ]-κώδικας n max d (r, ) n max d (r, ) + Από όπου προκύπτει η ισότητα. Πόρισµα.4..3 max 3 (r, ) = r. 4

25 Κεφάλαιο Απόδειξη Από το θεώρηµα.3. για q = έχουµε ότι max (r, ) = το πόρισµα.(ii), max 3 (r, ) = ( r ) + = r. r = r. Οπότε, από Ο βέλτιστος δυαδικός κώδικας µε d = 4 και πλεόνασµα r είναι ο εκτεταµένος κώδικας Hamming H â m(r, ) (βλ. κεφάλαιο 8 του [Hil]), ένας πίνακας ελέγχου ισοτιµίας για αυτόν τον κώδικα είναι Ĥ = H... M, όπου Η είναι ένας πίνακας ελέγχου ισοτιµίας του κώδικα Ham(r, ) τέτοιος ώστε οι στήλες του H να είναι τα σηµεία του PG(r, ) (για παράδειγµα τα µη- µηδενικά διανύσµατα του F q. Οι στήλες του Ĥ σχηµατίζουν ένα βέλτιστο r -cap στο PG(r, ) το οποίο αποτελείται από τα σηµεία του PG(r, ) τα οποία δεν βρίσκονται στον υπόχωρο {(x,, x r ) x r = }. Γεωµετρικά, µπορεί να περιγραφεί σαν το συµπλήρωµα ενός υπερεπιπέδου..4. Ο προσδιορισµός του max 3 (3, q) Πρώτα θα δώσουµε κάποια παραδείγµατα από καλούς γραµµικούς κώδικες µε d = 4 και r = 3. Στη συνέχεια θα αποδείξουµε ότι αυτοί οι κώδικες είναι βέλτιστοι δείχνοντας ότι δεν υπάρχουν τέτοιοι κώδικες µε µεγαλύτερο µήκος. Θεώρηµα.4.. Έστω a, a,, a q τα µη-µηδενικά στοιχεία του F q.... (i) Ο πίνακας H = a a... a q είναι ο πίνακας ελέγχου ισοτιµίας a a... a q ενός γραµµικού [q +, q, 4]-κώδικα. Ισοδύναµα, οι στήλες του Η σχηµατίζουν ένα (q + )-τόξο στο PG(, q). ηλαδή αποτελούν ένα (q +, 3)-σύνολο του PG(, q). (ii) Αν ο q είναι άρτιος τότε ο πίνακας Η * = a a a a a a q q 5

26 Κεφάλαιο Απόδειξη είναι ο πίνακας ελέγχου ισοτιµίας ενός γραµµικού [q +, q, 4]-κώδικα. Ισοδύναµα, οι στήλες του Η * σχηµατίζουν ένα (q + )-τόξο στο PG(, q). ηλαδή αποτελούν ένα (q +, 3)-σύνολο του PG(, q). (i) Αρκεί να δείξουµε ότι, οποιεσδήποτε τρεις στήλες του H είναι γραµµικά ανεξάρτητες. Οποιεσδήποτε τρεις από τις πρώτες q στήλες του Η σχηµατίζουν έναν πίνακα Vandermonde. Είναι γνωστό ότι ένας πίνακας Vandermonde έχει µη-µηδενική ορίζουσα (θεώρηµα. του [Hil]) και ότι κάθε r r πίνακας µε µη-µηδενική ορίζουσα έχει r στήλες γραµµικά ανεξάρτητες (θεώρηµα. του [Hil]). Εποµένως για οποιαδήποτε τριάδα στηλών, η οποία περιέχει µια ή δύο από τις δύο τελευταίες στήλες του Η, η ορίζουσα µπορεί να αναπτυχθεί κατά µια από αυτές τις στήλες και να πάρουµε ξανά µια ορίζουσα ενός πίνακα Vandermonde. Πιο συγκεκριµένα, αν για παράδειγµα πάρουµε την ορίζουσα det a i a j µπορούµε να a i a j αναπτύξουµε ως προς την τελευταία στήλη οπότε θα πάρουµε a i a j. Επειδή a i a j η ορίζουσα det A είναι µη-µηδενική. (ii) είξαµε στο (i) ότι οποιεσδήποτε τρεις στήλες του Η * είναι γραµµικά ανεξάρτητες, µε πιθανή εξαίρεση µια τριάδα της µορφής a i, a j a i a j και. Η ορίζουσα του πίνακα Α που σχηµατίζεται από αυτές τις τρεις στήλες είναι ίση µε a i a. Επειδή, το q είναι άρτιος, το σώµα F j q έχει χαρακτηριστική. Οπότε, a i a j = (a i a j ). Εποµένως η ορίζουσα det A είναι µη-µηδενική αφού a i a j. Επειδή κατασκευάσαµε κώδικες µήκους q + και q + αντίστοιχα έχουµε το ακόλουθο Πόρισµα.4.. max 3 (3, q) q +, q +, αν q περιττός αν q άρτιος Παρατήρηση.4..3 Το (q +)-τόξο που σχηµατίζεται από τις στήλες του Η του θεωρήµατος.4.. είναι η κωνική τοµή {(x, y, z) PG(, q) όπου yz = x }. Παρατηρήστε ότι τα στοιχεία της τρίτης γραµµής είναι ίσα µε το γινόµενο των αντίστοιχων στοιχείων των δύο πρώτων γραµµών. Τώρα θα δείξουµε ότι οι κώδικες/τόξα που δίνονται στο θεώρηµα.4.. είναι βέλτιστοι. 6

27 Κεφάλαιο Θεώρηµα.4..4 (i) Για κάθε δύναµη πρώτου q, max 3 (3, q) q +. (ii) Αν ο q είναι περιττός τότε max 3 (3, q) q +. Πρώτη απόδειξη (i) Επειδή r = 3 είναι k = n r = n 3. Έστω Η ο πίνακας ελέγχου ισοτιµίας, στην κανονική του µορφή, ενός γραµµικού [n, n 3, 4] q -κώδικα C µε n = max 3 (3, q): H = a b c a b c a b c n 3 n 3 n 3, Επειδή d = 4 οποιεσδήποτε τρεις στήλες του Η είναι γραµµικά ανεξάρτητες. Εποµένως, η ορίζουσα που σχηµατίζεται από οποιεσδήποτε τρεις στήλες του Η είναι διαφορετική του µηδενός. Από το µη-µηδενισµό της ορίζουσας που σχηµατίζεται από δυο από τις τρεις τελευταίες στήλες και από µια από τις n 3 πρώτες, βρίσκουµε ότι όλα τα a i, b i, c i είναι µη-µηδενικά. Πολλαπλασιάζοντας την i-στη στήλη µε a i για i =,,, n 3 σχηµατίζουµε έναν κώδικα ισοδύναµο µε τον C όπου όλα τα a i είναι όλα ίσα µε. Εποµένως, µπορούµε να υποθέσουµε ότι ο κώδικας ελέγχου ισοτιµίας είναι Η = b c... n 3 b... b n 3, c... c όπου τα b i και c i είναι διαφορετικά του µηδενός. Επειδή η ορίζουσα που σχηµατίζεται από την τελευταία στήλη και από δυο από τις n 3 πρώτες στήλες, είναι µη-µηδενική, τα b i πρέπει να είναι, σαν στοιχεία του F q, διαφορετικά ανά δύο. Εποµένως, n 3 q οπότε n q +. (ii) (Προσαρµόστηκε από τους Fenton και Vámos, 98). Ας υποθέσουµε ότι ο q είναι περιττός. Έστω ότι υπάρχει ένας γραµµικός [q +, q, 4]-κώδικας. Θα καταλήξουµε σε άτοπο. Αν λοιπόν υπάρχει τέτοιος κώδικας, όπως και στο (i), µπορούµε να υποθέσουµε ότι ο C έχει πίνακα ελέγχου ισοτιµίας τον Η = b c b c b c q q όπου τα b, b,, b q είναι όλα τα µη-µηδενικά στοιχεία του F q και τα c, c,, c q είναι όλα τα µη-µηδενικά στοιχεία του F q σε κάποια σειρά. Ο µη- µηδενισµός των οριζουσών της µορφής 7

28 Κεφάλαιο det bi ci b c j j µας δίνει ότι τα στοιχεία b c, b c,, b q c q είναι όλα διαφορετικά µεταξύ τους ανά δύο άρα είναι επίσης τα µη-µηδενικά στοιχεία του F q σε κάποια σειρά. Τώρα, επειδή κάθε στοιχείο του F q έχει αντίστροφο διαφορετικό από τον εαυτό του εκτός από τα και τα τρία γινόµενα q i q q b, c i, b c i i είναι όλα ίσα µε. Αλλά τότε q b c = ( q i i i q b )( c i ) = ( )( ) =. Επειδή το q είναι περιττός και καταλήξαµε σε άτοπο. εύτερη απόδειξη (γεωµετρική) (i) Έστω K ένα n-τόξο στο PG(, q) µε µέγιστο µέγεθος n = max 3 (3, q). Έστω P ένα σηµείο του Κ. Από το λήµµα...(iv) υπάρχουν q + ευθείες που περνάνε από το Ρ και κάθε σηµείο του Κ βρίσκεται σε µια από αυτές τις ευθείες. Μάλιστα κάθε µια από αυτές τις ευθείες µπορεί να περιέχει, εκτός του Ρ, ακριβώς ένα σηµείο γιατί από τον ορισµό του n-τόξου δεν υπάρχουν τρία σηµεία του Κ συνευθειακά (δηλαδή γραµµικά εξαρτηµένα). Εποµένως, n + (q + ) = q +. (ii) Έστω τώρα q περιττός. Έστω, µε σκοπό να φτάσουµε σε άτοπο, ότι το Κ είναι ένα (q + )-τόξο στο PG(, q). ηλαδή το Κ περιέχει q + σηµεία τα οποία ανά τρία δεν είναι συνευθειακά. Αν Ρ ένα τυχαίο σηµείο του Κ, κάθε µια από τις q + ευθείες που περνάνε από το Ρ πρέπει να περιέχουν ακριβώς ένα επιπλέον σηµείο από το Κ. Αυτό σηµαίνει ότι κάθε ευθεία στο PG(, q) τέµνει το Κ ή σε δύο σηµεία ή σε κανένα, αλλά ποτέ σε ένα. Έστω, τώρα, Q ένα σηµείο του PG(, q) που δεν βρίσκεται στο Κ. Από το Q περνάνε q + ευθείες και κάθε ένα σηµείο του Κ βρίσκεται σε ακριβώς µια από αυτές. Άρα αν t από αυτές τις ευθείες τέµνουν το Κ σε δύο σηµεία τότε Κ = t, άρτιος. Είναι άτοπο γιατί K = q + περιττός. Παρατήρηση.4..5 Η γεωµετρική απόδειξη είναι η καλύτερη από τις δύο αποδείξεις. Έχει δύο σηµαντικά πλεονεκτήµατα: () γενικεύεται για να δώσει άνω φράγµατα στο max 3 (r, q) για µεγαλύτερες τιµές του r και () δεν χρησιµοποιεί συγκεκριµένες ιδιότητες του σώµατος F q και εποµένως δίνει κάποια άνω φράγµατα για το µέγεθος των n-τόξων για οποιοδήποτε προβολικό επίπεδο µε τάξη q. 8

29 Κεφάλαιο Το πόρισµα.4.. και το θεώρηµα.4..4 µας δίνουν το Θεώρηµα.4..6 (Bose 947 στο [Bos]) max 3 (3, q) = q +, q +, αν q περιττός αν q άρτιος Παρατήρηση.4..7 Ο Segre το 954 (βλ. [Se]) έδειξε ότι, για q περιττό, κάθε (q + )-τόξο στο PG(, q) είναι µια κωνική τοµή (conic). Από αυτό προκύπτει ότι ο βέλτιστος [q +, q, 4]-κώδικας. είναι µοναδικός, µέχρι ισοδυναµίας. Για q άρτιο, τα βέλτιστα (q + )-τόξα στο PG(, q) δεν είναι, εν γένει, µοναδικά και η κατάταξή τους είναι άγνωστη. Ορισµός.4..8 Ένα (q+)-cap στο PG(, q) ονοµάζεται οβάλ (oval) ενώ ένα (q+)-cap στο PG(, q) ονοµάζεται υπεροβάλ (hyperoval). Το θεώρηµα.4..6 µας δείχνει ότι πάντα υπάρχει ένα oval στο PG(, q) ενώ ένα υπεροβάλ υπάρχει στην περίπτωση όπου το q είναι περιττός..4.3 Ο προσδιορισµός του max 3 (4, q), για q περιττό Θα κάνουµε µια γεωµετρική προσέγγιση του προβλήµατος. Αρχικά παρατηρούµε ότι ένας t-χώρος είναι απλά ένα αντίγραφο του PG(t, q) µε την προϋπόθεση να λαµβάνονται υπ όψιν και οι τυχόν ιδιότητες των υποχώρων του. Συγκεκριµένα, ένα cap στο PG(r, q) πρέπει να τέµνει έναν (t )-χώρο το πολύ σε max 3 (t, q) σηµεία, έχοντας πάντα υπ όψιν ότι το υποσύνολο ενός cap είναι επίσης cap. Τώρα θα παρουσιάσουµε ένα άνω φράγµα του max 3 (4, q) όταν το q είναι περιττός. Θεώρηµα.4.3. Αν q περιττός τότε max 3 (4, q) q +. Απόδειξη Ας υποθέσουµε ότι Κ είναι ένα n-cap στο PG(3, q) µε µέγιστο µέγεθος. ηλαδή ισχύει n = max 3 (4, q). Θεωρούµε P και P δυο σηµεία του Κ και L την ευθεία που ορίζουν τα P και P. Επειδή δεν υπάρχουν τρία συνευθειακά σηµεία στο Κ, η L δεν περιέχει άλλα σηµεία του Κ. Σύµφωνα µε το λήµµα...(v) από την ευθεία L περνάνε q + επίπεδα και κάθε σηµείο του Κ, διαφορετικό από τα Ρ και Ρ, βρίσκεται σε ακριβώς ένα από αυτά τα επίπεδα. Επειδή ο q είναι περιττός προκύπτει από το θεώρηµα.4..4(ii) ότι κανένα επίπεδο δεν περιέχει πάνω από q + σηµεία του Κ. Συγκεκριµένα, ένα επίπεδο που τέµνει την ευθεία L µπορεί να περιέχει το πολύ q σηµεία εκτός από τα Ρ και Ρ. Οπότε n + (q + )(q ) = q +. Στη συνέχεια δείχνουµε ότι υπάρχουν (q + )-caps στο PG(3, q), όταν ο q είναι περιττός. Θεώρηµα.4.3. Υποθέτουµε q περιττός. Έστω b ένα στοιχείο του F q όχι τετράγωνο. Τότε το σύνολο 9

30 Κεφάλαιο είναι ένα (q + )-cap στο PG(3, q). Q = {(x, y, z, w) PG(3, q) όπου zw = x by } Απόδειξη Επειδή το b δεν είναι τετράγωνο το µόνο σηµείο του Q µε z = είναι το (,,, ). Τα υπόλοιπα σηµεία µπορούν να αναπαρασταθούν από ένα διάνυσµα µε z =. Άρα µπορούµε να γράψουµε Q = {(,,, ), (x, y,, x by ) όπου x, y F q } (.4.3.3) Από εδώ φαίνεται ότι η τάξη του Q είναι Q = q +. Πρέπει τώρα να δείξουµε ότι οποιαδήποτε τρία σηµεία στο Q δεν είναι συνευθειακά. Προφανώς, το (,,, ) δεν είναι συνευθειακό µε δύο άλλα σηµεία του Q επειδή για κάθε δοσµένο ζευγάρι (x, y) υπάρχει µόνο ένα σηµείο του Q της µορφής (x, y,, *). Έστω, λοιπόν a = (x, y,, x by ) και a = (x, y,, x by ) δύο σηµεία του Q διαφορετικά από το (,,, ). Έστω, για να καταλήξουµε σε άτοπο, ότι η ευθεία που περνάει από τα a και a περιέχει και ένα τρίτο σηµείο στο Q. Τότε, για κάποιο µη-µηδενικό λ ισχύει a + λ a Q. ηλαδή, το σηµείο (x, y, z, w) = (x, y,, x by ) + λ (x, y,, x by ) = (x + λx, y + λy, + λ, x by + λx λby ) ικανοποιεί την zw = x by. Αυτή η συνθήκη γράφεται Ισοδύναµα, ( + λ)(x by + λx λby ) = (x + λx ) b(y + λy ). x by + λx λby + λx λby + λ x λ by = x + λx x + λ x by λby y λ by. Από όπου προκύπτει Επειδή λ έπεται ότι λx + λx λby λby = λx x λby y. (x x ) = b(y y ), το οποίο είναι άτοπο διότι το b δεν είναι τετράγωνο. Τα θεωρήµατα.4.3. και.4.3. µας δίνουν το Θεώρηµα Αν q περιττός τότε max 3 (4, q) = q +. Παράδειγµα Στο θεώρηµα.4.3. θέτουµε q = 3 και b =. Από την σχέση (.4.3.3), ένα -cap στο PG(3, 3) παράγεται από τις στήλες του πίνακα 3

31 Κεφάλαιο Η =. Εποµένως, ο Η είναι ο πίνακας ελέγχου ισοτιµίας του τριαδικού (ternary) γραµµικού [, 6, 4]-κώδικα ο οποίος έχει µέγιστο µήκος για d = 4 και r = 4. ιορθώνοντας τις στήλες του πίνακα ώστε το πρώτο µη-µηδενικό στοιχείο από πάνω προς τα κάτω να είναι προκύπτει ο πίνακας:. Παρατήρηση Μπορεί να αποδειχθεί ότι ένα -cap στο PG(3, 3), όπως και ένα 4-cap στο PG(, 3), είναι προβολικά µοναδικό..4.4 Ο προσδιορισµός του max 3 (4, q), για q άρτιο Θα παρουσιάσουµε ένα άνω φράγµα του max 3 (4, q) όταν το q είναι άρτιος. Η απόδειξη ότι max 3 (4, 4) = 7 δόθηκε από την Πολωνή Esther Seiden το 95, η οποία, ωστόσο, δεν κατάφερε να γενικεύσει τις µεθόδους της για να δώσει περισσότερα αποτελέσµατα. Για να πάρουµε όλες τις τιµές του max 3 (4, q) για q άρτιο, θα ακολουθήσουµε µια διαδικασία ανάλογη µε αυτήν που είδαµε στην περίπτωση που το q είναι περιττός. Αρχικά θα παρουσιάσουµε την µέθοδο του Bose για να πάρουµε ένα βέλτιστο άνω φράγµα και στη συνέχεια θα δώσουµε ένα cap που να ικανοποιεί την ισότητα. Έστω Κ ένα cap στο PG(r, q). Μια ευθεία ε του PG(r, q) θα λέγεται εφαπτόµενη (tangent) του Κ αν έχει ακριβώς ένα κοινό σηµείο µε το Κ, αλλιώς, αν έχει δύο κοινά σηµεία, θα λέγεται τέµνουσα (secant) του Κ. Αν η ευθεία ε δεν έχει κανένα κοινό σηµείο µε το Κ θα λέµε ότι η ε είναι εξωτερική (external) του Κ. Θεώρηµα.4.4. (Bose) Αν q = h (h > ) τότε max 3 (4, q) q + q +. Απόδειξη Ας υποθέσουµε ότι Κ είναι ένα n-cap στο PG(3, q). Θεωρούµε ένα σηµείο q 3 Ρ του Κ. Από αυτό το σηµείο περνάνε ακριβώς = q + q + ευθείες (βλ. q λήµµα...(iii)). Κάθε ευθεία περνάει από το πολύ ένα ακόµα σηµείο µέσα στο Κ. Εποµένως, το Κ περιέχει το πολύ q + q + + = q + q + σηµεία. 3

32 Κεφάλαιο Θεώρηµα.4.4. Αν q = h (h > ) τότε max 3 (4, q) q + q +. Απόδειξη Υποθέτουµε ότι υπάρχει ένα n-cap, έστω Κ, στο PG(3, q) το οποίο έχει ακριβώς q + q + σηµεία. Θα οδηγηθούµε σε άτοπο. Θεωρούµε ένα σηµείο Ρ του Κ. Κάθε µια από τις q + q + ευθείες του PG(3, q) που περνάνε από το Ρ τέµνουν το Κ σε ακριβώς ένα επιπλέον σηµείο. ιαφορετικά, το Κ θα είχε λιγότερα από q + q + σηµεία. Εποµένως, το Κ έχει µόνο τέµνουσες και δεν έχει εφαπτόµενες. Οπότε κάθε επίπεδο το οποίο τέµνει το Κ πρέπει να έχει τουλάχιστον q + κοινά σηµεία µε το Κ, γιατί διαφορετικά θα µπορούσαµε να φέρουµε µια εφαπτόµενη στο Κ. Από την άλλη, κάθε επίπεδο είναι ένας 3-χώρος και εποµένως έχει το πολύ max 3 (3, q) = q + σηµεία στο Κ (βλ θεώρηµα.4..6). Εποµένως, κάθε επίπεδο τέµνει το Κ ή σε ακριβώς q + σηµεία ή σε κανένα. Επειδή µια ευθεία περνάει από ακριβώς δύο σηµεία του Κ, το πλήθος των τεµνουσών του Κ είναι ίσο µε το πλήθος των τρόπων που µπορούµε να επιλέξουµε q + q + δύο σηµεία µέσα στο Κ, δηλαδή είναι ίσο µε = (q + q + )(q + q). Το πλήθος των ευθειών στο χώρο είναι (q + )(q + q + ). Επειδή q > βλέπουµε ότι η δεύτερη ποσότητα είναι µεγαλύτερη από την πρώτη και εποµένως υπάρχουν ευθείες του χώρου οι οποίες δεν τέµνουν το Κ. Θεωρούµε L µια ευθεία η οποία δεν τέµνει το Κ. Θεωρούµε όλα τα επίπεδα που περιέχουν την L. Αυτά είναι σε πλήθος q + q +. (βλ. λήµµα...(v)). Κάθε ένα από αυτά τα επίπεδα, αν τέµνει το Κ, το τέµνει σε q + σηµεία. Έστω ότι t από αυτά τα επίπεδα τέµνουν το Κ. Τότε το Κ έχει t (q + ) σηµεία. ηλαδή, q + q + = t (q + ). ηλαδή θα πρέπει q = (t )(q+) όπου q = h (h > ) άρα και t >. Εποµένως, to q + διαιρεί το q που σηµαίνει ότι το ( h + ) διαιρεί το h. ηλαδή το h + (περιττός) διαιρεί το h (δύναµη του ). Καταλήξαµε σε άτοπο άρα δεν υπάρχει cap µε q + q + σηµεία στο PG(3, q). Θεώρηµα Αν q = h (h > ) τότε δεν υπάρχει n-cap στο PG(3, q) µε q + < n < q + q +. Απόδειξη Ας υποθέσουµε ότι Κ είναι ένα n-cap στο PG(3, q) µε n = q + α όπου < α < q + και ότι δεν υπάρχει cap στο PG(3, q) µε περισσότερα σηµεία. Θα οδηγηθούµε σε άτοπο. Θεωρούµε ένα σηµείο Ρ του Κ. Μπορούµε να συνδέσουµε το Ρ µε κάθε άλλο σηµείο του Κ. Οπότε από το Ρ περνάνε ακριβώς q + α τέµνουσες και υπάρχουν ακόµη q + q + (q + α ) = q + α (> ) ευθείες οι οποίες εφάπτονται του Κ στο σηµείο P. 3

33 Κεφάλαιο q Έστω L µια εφαπτόµενη στο Κ στο σηµείο P. Θεωρούµε τα = q + επίπεδα q που περιέχουν την εφαπτόµενη L. Τα ονοµάζουµε Ε i όπου i =,,..., q +. Κάθε K E i είναι ένα (q + )-cap. Επειδή κανένα K E i δεν µπορεί να έχει εφαπτόµενη (βλ. σελίδα του [Qv]), τα Ε i τέµνουν το Κ το πολύ σε q σηµεία πέραν του P. Αν υποθέσουµε ότι κάθε ένα από τα q + επίπεδα τέµνει το Κ το πολύ σε q σηµεία πέραν του P θα έχουµε ότι το Κ έχει συνολικά το πολύ (q )(q + ) + = q σηµεία. Το όποιο είναι άτοπο γιατί υποθέσαµε ότι το Κ έχει q + α σηµεία όπου α >. Εποµένως, κάποια από τα q + επίπεδα που περιέχουν την εφαπτόµενη L τέµνουν το Κ σε q σηµεία. Χωρίς βλάβη της γενικότητας µπορούµε να υποθέσουµε ότι το Ε τέµνει το Κ σε q + σηµεία. Έχουµε ότι οι εφαπτόµενες του K E τέµνονται σε ένα σηµείο εκτός του K E (βλ. θεώρηµα 5 του [Qv]). Έστω Q αυτό το σηµείο. Προφανώς το Q δεν ανήκει στο Κ. Οι εφαπτόµενες του K E είναι προφανώς και εφαπτόµενες του Κ. Συνδέουµε το Q µε όλα τα σηµεία του Κ. Αν όλες οι ευθείες που συνδέουν το Q µε το K ήταν εφαπτόµενες στο Κ θα προέκυπτε ένα νέο cap αποτελούµενο από όλα τα σηµεία του Κ και το Q. ηλαδή ένα cap µε q + α + σηµεία. Το οποίο είναι άτοπο αφού έχουµε υποθέσει ότι δεν υπάρχει cap µε περισσότερα σηµεία από το Κ. Έστω λοιπόν L µια τέµνουσα του Κ που περνάει από το Q και τέµνει το Κ στα σηµεία Α και Β. Η L δεν ανήκει στο K E αφού το K E περιέχει µόνο εφαπτόµενες του Κ. Τα επίπεδα που περιέχουν την L και τα οποία έχουν µια εφαπτόµενη µε το K E είναι q + στο πλήθος άρα είναι όλα τα επίπεδα που περιέχουν την L. Άρα κάθε ένα από τα q + επίπεδα τα οποίο περιέχει την L έχει µια εφαπτόµενη µε το Κ. Άρα περιέχει το πολύ q + σηµεία. (Στην γεωµετρική απόδειξη του θεωρήµατος.4..4 δείξαµε ότι ένα (q+)-τόξο έχει µόνο τέµνουσες και καθόλου εφαπτόµενες. Αυτό ήταν ανεξάρτητο του αν το q είναι άρτιος ή περιττός). ηλαδή κάθε επίπεδο περιέχει το πολύ q σηµεία εκτός των Α και Β. Συνολικά εποµένως έχουµε ότι το Κ έχει το πολύ (q + )(q ) + = q +. Το όποιο είναι και πάλι άτοπο γιατί υποθέσαµε ότι το Κ έχει q + α σηµεία όπου α >. είξαµε δηλαδή ότι δεν υπάρχει (q + α)-cap στο PG(3, q) όπου < α < q +. Αυτό ολοκληρώνει και την απόδειξη. Παρατηρήστε ότι αν q = τότε max 3 (3, ) = 8 +. Άρα η εξαίρεση της περίπτωσης q = ήταν απαραίτητη. Τα θεωρήµατα.4.4.,.4.4. και µας δίνουν το Θεώρηµα (Qvist, 95 στο [Qv]) Αν q = h (h > ) τότε max 3 (4, q) q +. Στη συνέχεια δείχνουµε ότι υπάρχουν (q + )-caps στο PG(3, q) όταν το q είναι άρτιος. 33

34 Κεφάλαιο Αρχικά βρίσκουµε ένα στοιχείο b του F q τέτοιο ώστε η εξίσωση Χ + Υ + bχy = () να έχει µοναδική λύση στο F q F q την (x, y) = (, ). Παρατηρούµε ότι αν x = τότε και y = και αντίστροφα. Για να δείξουµε ότι υπάρχει τέτοιο b συµβολίζουµε το Y X µε r και προσπαθούµε να επιλέξουµε τέτοιο b ώστε η εξίσωση να µην έχει λύσεις στο F q. r + br + = () Η τελευταία εξίσωση έχει το πολύ δύο λύσεις. Επίσης, αν r είναι µια λύση της () τότε και η r + b είναι λύση της αφού (r + b) + b (r + b) + = r + b + br + b + = r + br + =. Στην περίπτωση που b = η εξίσωση έχει µοναδική λύση, την r =. Επίσης ισχυριζόµαστε ότι αν θεωρήσουµε διαφορετικές, µη-µηδενικές, τιµές του b δεν προκύπτει ίδια τιµή για το r. Πράγµατι αν b b τότε θεωρούµε τις εξισώσεις r + b r + = r + b r + = Με αφαίρεση κατά µέλη των παραπάνω εξισώσεων προκύπτει ότι (b b ) r = Οπότε, υποχρεωτικά, r =. Το οποίο είναι άτοπο, αφού η () δεν έχει το µηδέν σαν λύση. Αν λοιπόν το r διατρέξει όλες τις τιµές του F q για κάθε r υπάρχει µια τιµή για το b για την οποία το r να είναι λύση της εξίσωσης. Αν r τότε παίρνουµε ακριβώς ένα ζευγάρι διαφορετικών τιµών του b ενώ αν r = παίρνουµε b =. Τέλος, αν r = δεν παίρνουµε καµία τιµή του b. Οπότε, (q ) + = q + = q τιµές του b µας δίνουν λύσεις της εξίσωσης () στο F q. Άρα υπάρχουν q q = q τιµές του b ώστε η εξίσωση () να µην έχει λύση. Αυτό αποδεικνύει και τον ισχυρισµό ότι υπάρχει κάποιο b τέτοιο ώστε η () να έχει µοναδική λύση την (x, y) = (, ). Θεώρηµα Υποθέτουµε q άρτιος. Έστω b ένα στοιχείο τέτοιο ώστε η () να έχει µοναδική λύση την (x, y) = (, ). Τότε το σύνολο 34

35 Κεφάλαιο Q = {(x,y, z, w) PG(3, q) όπου x + y + bxy + zw = } είναι ένα (q +)-cap στο PG(3, q). Απόδειξη Το µόνο σηµείο του Q µε z = είναι το (,,, ). Τα υπόλοιπα στοιχεία µπορούν να αναπαρασταθούν από ένα διάνυσµα µε z =. Άρα µπορούµε να γράψουµε Q = {(,,, ), (x, y,, x + y + bxy) όπου x, y F q } Από εδώ φαίνεται ότι η τάξη του Q είναι Q = q +. Πρέπει τώρα να δείξουµε ότι οποιαδήποτε τρία σηµεία στο Q δεν είναι συνευθειακά. Αρχικά δείχνουµε ότι το (,,, ) δεν είναι συνευθειακό µε δύο άλλα σηµεία του Q. Πράγµατι αν για κάποια µη-µηδενικά λ, λ στο F q και για κάποια διακεκριµένα (x, y,, x + y + bx y ), (x, y,, x + y + bx y ) σηµεία του Q ισχύει (,,, ) = λ (x, y,, x + y + bx y ) + λ (x, y,, x + y + bx y ) τότε θα πρέπει λ + λ =. ηλαδή λ = λ. Οπότε, θα πρέπει (,,, ) = (λ (x + x ), λ (y + y ),, λ (x + y + bx y + x + y + bx y )). ηλαδή, x = x και y = y. Το οποίο είναι άτοπο. Έστω, λοιπόν a = (x, y,, x + y + bx y ) και a = (x, y,, x + y + bx y ) δύο διακεκριµένα σηµεία του Q διαφορετικά από το (,,, ). Έστω, για να καταλήξουµε σε άτοπο, ότι η ευθεία που περνάει από τα a και a περιέχει και ένα τρίτο σηµείο στο Q. Τότε, για κάποιο µη-µηδενικό λ ισχύει a + λ a Q. ηλαδή, το σηµείο (x, y, z, w) = (x, y,, x + y + bx y ) + λ (x, y,, x + y + bx y ) = (x + λx, y + λy, + λ, x + y + bx y + λx + λy + λbx y ) ικανοποιεί την zw = x + y + bxy. Αυτή η συνθήκη γράφεται ( + λ)(x + y + bx y + λx + λy + λbx y ) = (x + λx ) + (y + λy ) + b(x + λx )(y + λy ). Ισοδύναµα, x + y + bx y + λx + λy + λbx y + λx + λy + λbx y + λ x + λ y + λ bx y = x + λ x + y + λ y + bx y + λbx y + λby x + λ bx y. Από όπου προκύπτει 35

Εύρεση και αποκωδικοποίηση βέλτιστων κωδίκων µε χρήση Πεπερασµένης Γεωµετρίας και Βάσεων Gröbner

Εύρεση και αποκωδικοποίηση βέλτιστων κωδίκων µε χρήση Πεπερασµένης Γεωµετρίας και Βάσεων Gröbner Τµήµα Μαθηµατικών Πανεπιστήµιο Κρήτης Εύρεση και αποκωδικοποίηση βέλτιστων κωδίκων µε χρήση Πεπερασµένης Γεωµετρίας και Βάσεων Gröbner ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Μάριος Μαγιολαδίτης Ηράκλειο 4 Η µεταπτυχιακή

Διαβάστε περισσότερα

Τµήµα Μαθηµατικών Πανεπιστήµιο Κρήτης. Το κεντρικό γραµµικό πρόβληµα της θεωρίας κωδίκων. Μάριος Μαγιολαδίτης

Τµήµα Μαθηµατικών Πανεπιστήµιο Κρήτης. Το κεντρικό γραµµικό πρόβληµα της θεωρίας κωδίκων. Μάριος Μαγιολαδίτης Τµήµα Μαθηµατικών Πανεπιστήµιο Κρήτης Το κεντρικό γραµµικό πρόβληµα της θεωρίας κωδίκων Μάριος Μαγιολαδίτης Ηράκλειο 3 ιάλεξη που δόθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 3 στα πλαίσια του µεταπτυχιακού µαθήµατος «Κωδικοποίηση»

Διαβάστε περισσότερα

Κυρτή Ανάλυση. Ενότητα: Υπερεπίπεδα στήριξης και διαχωριστικά ϑεωρήµατα. Απόστολος Γιαννόπουλος. Τµήµα Μαθηµατικών

Κυρτή Ανάλυση. Ενότητα: Υπερεπίπεδα στήριξης και διαχωριστικά ϑεωρήµατα. Απόστολος Γιαννόπουλος. Τµήµα Μαθηµατικών Ενότητα: Υπερεπίπεδα στήριξης και διαχωριστικά ϑεωρήµατα Απόστολος Γιαννόπουλος Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙ ιαφορικός Λογισµός πολλών µεταβλητών. ιαφόριση συναρτήσεων πολλών µεταβλητών

ΙΙ ιαφορικός Λογισµός πολλών µεταβλητών. ιαφόριση συναρτήσεων πολλών µεταβλητών 54 ΙΙ ιαφορικός Λογισµός πολλών µεταβλητών ιαφόριση συναρτήσεων πολλών µεταβλητών Ένας στέρεος ορισµός της παραγώγισης για συναρτήσεις πολλών µεταβλητών ανάλογος µε τον ορισµό για συναρτήσεις µιας µεταβλητής

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3β. Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β)

Κεφάλαιο 3β. Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β) Κεφάλαιο 3β Ελεύθερα Πρότυπα (µέρος β) Ο σκοπός µας εδώ είναι να αποδείξουµε το εξής σηµαντικό αποτέλεσµα. 3.3.6 Θεώρηµα Έστω R µια περιοχή κυρίων ιδεωδών, F ένα ελεύθερο R-πρότυπο τάξης s < και N F. Τότε

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laihtml

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος;

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος; ΙΝΥΣΜΤ ΘΕΩΡΙ ΘΕΜΤ ΘΕΩΡΙΣ Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; AB A (αρχή) B (πέρας) Στη Γεωµετρία το διάνυσµα ορίζεται ως ένα προσανατολισµένο ευθύγραµµο τµήµα, δηλαδή ως ένα ευθύγραµµο τµήµα του οποίου τα άκρα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ Θα ξεκινήσουµε την παρουσίαση των γραµµικών συστηµάτων µε ένα απλό παράδειγµα από τη Γεωµετρία, το οποίο ϑα µας ϐοηθήσει στην κατανόηση των συστηµάτων αυτών και των συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτηµα Β. Στοιχεία Θεωρίας Τελεστών και Συναρτησιακής Ανάλυσης [ ) ( )

Παράρτηµα Β. Στοιχεία Θεωρίας Τελεστών και Συναρτησιακής Ανάλυσης [ ) ( ) Παράρτηµα Β Στοιχεία Θεωρίας Τελεστών και Συναρτησιακής Ανάλυσης Β1 Χώροι Baach Βάσεις Schauder Στο εξής συµβολίζουµε µε Z,, γραµµικούς (διανυσµατικούς) χώρους πάνω απ το ίδιο σώµα K = ή και γράφουµε απλά

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 4 Γραµµικη Ανεξαρτησια, Βασεις και ιασταση Στο

Διαβάστε περισσότερα

5.1 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα

5.1 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα Κεφάλαιο 5 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα 5 Ιδιοτιµές και Ιδιοδιανύσµατα Αν ο A είναι ένας n n πίνακας και το x είναι ένα διάνυσµα στον R n, τότε το Ax είναι και αυτό ένα διάνυσµα στον R n Συνήθως δεν υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x.

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x. Κεφάλαιο 4 Μήκη και ορθές γωνίες Μήκος διανύσµατος Στο επίπεδο, R 2, ϐρίσκουµε το µήκος ενός διανύσµατος x = (x 1, x 2 ) χρησιµοποιώντας το Πυθαγόρειο ϑεώρηµα : x 2 = x 2 1 + x 2 2. Στο χώρο R 3, εφαρµόζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) Ενδεικτικές Λύσεις ΕΡΓΑΣΙΑ η (Ηµεροµηνία Αποστολής στον Φοιτητή: Οκτωβρίου 005) Η Άσκηση στην εργασία αυτή είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ιδέα της χρήσης διατεταγµένων Ϲευγών πραγµατικών αριθµών για την περιγραφή

Η ιδέα της χρήσης διατεταγµένων Ϲευγών πραγµατικών αριθµών για την περιγραφή Κεφάλαιο 4 Ευκλείδιοι Χώροι 4 Ευκλείδιοι Χώροι Η ιδέα της χρήσης διατεταγµένων Ϲευγών πραγµατικών αριθµών για την περιγραφή των σηµείων στο επίπεδο και διατεταγµένων τριάδων πραγµατικών αριθµών για την

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2. Παραγοντοποίηση σε Ακέραιες Περιοχές

Κεφάλαιο 2. Παραγοντοποίηση σε Ακέραιες Περιοχές Κεφάλαιο Παραγοντοποίηση σε Ακέραιες Περιοχές Γνωρίζουµε ότι στο Ÿ κάθε στοιχείο εκτός από το 0 και τα ± γράφεται ως γινόµενο πρώτων αριθµών κατά τρόπο ουσιαστικά µοναδικό Από τη Βασική Άλγεβρα ξέρουµε

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρια Αριθµων. Θεωρητικα Θεµατα. Ακαδηµαϊκο Ετος ιδασκοντες: Α. Μπεληγιάννης & Σ. Παπαδάκης

Θεωρια Αριθµων. Θεωρητικα Θεµατα. Ακαδηµαϊκο Ετος ιδασκοντες: Α. Μπεληγιάννης & Σ. Παπαδάκης Θεωρια Αριθµων Θεωρητικα Θεµατα Ακαδηµαϊκο Ετος 2012-2013 ιδασκοντες: Α. Μπεληγιάννης & Σ. Παπαδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt.html 2 Απριλίου 2013 Το παρόν κείµενο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι Είδαµε στο κύριο θεώρηµα του προηγούµενου κεφαλαίου ότι κάθε δακτύλιος διαίρεσης έχει την ιδιότητα κάθε πρότυπο είναι ευθύ άθροισµα απλών προτύπων. Εδώ θα χαρακτηρίσουµε όλους

Διαβάστε περισσότερα

Ακρότατα υπό συνθήκη και οι πολλαπλασιαστές του Lagrange

Ακρότατα υπό συνθήκη και οι πολλαπλασιαστές του Lagrange 64 Ακρότατα υπό συνθήκη και οι πολλαπλασιαστές του Lagrage Ας υποθέσουµε ότι ένας δεδοµένος χώρος θερµαίνεται και η θερµοκρασία στο σηµείο,, Τ, y, z Ας υποθέσουµε ότι ( y z ) αυτού του χώρου δίδεται από

Διαβάστε περισσότερα

τη µέθοδο της µαθηµατικής επαγωγής για να αποδείξουµε τη Ϲητούµενη ισότητα.

τη µέθοδο της µαθηµατικής επαγωγής για να αποδείξουµε τη Ϲητούµενη ισότητα. Αριστοτελειο Πανεπιστηµιο Θεσσαλονικης Τµηµα Μαθηµατικων Εισαγωγή στην Αλγεβρα Τελική Εξέταση 15 Φεβρουαρίου 2017 1. (Οµάδα Α) Εστω η ακολουθία Fibonacci F 1 = 1, F 2 = 1 και F n = F n 1 + F n 2, για n

Διαβάστε περισσότερα

1 Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών

1 Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών ΜΑΣ 02. Απειροστικός Λογισµός Ι Ορισµός ακολουθίας πραγµατικών αριθµών Ορισµός.. Ονοµάζουµε ακολουθία πραγµατικών αριθµών κάθε απεικόνιση του συνόλου N των ϕυσικών αριθµών, στο σύνολο R των πραγµατικών

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση 1 ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ

Παρουσίαση 1 ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ Παρουσίαση ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ Παρουσίαση η Κάθετες συνιστώσες διανύσµατος Παράδειγµα Θα αναλύσουµε το διάνυσµα v (, ) σε δύο κάθετες µεταξύ τους συνιστώσες από τις οποίες η µία να είναι παράλληλη στο α (3,) Πραγµατικά

Διαβάστε περισσότερα

ιδασκοντες: x R y x y Q x y Q = x z Q = x z y z Q := x + Q Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012

ιδασκοντες: x R y x y Q x y Q = x z Q = x z y z Q := x + Q Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012 ιδασκοντες: Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 1 Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012 Ασκηση 1.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5 Οι χώροι. Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος. 5.3 Ο Χώρος C Βάσεις Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο Ασκήσεις

Κεφάλαιο 5 Οι χώροι. Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος. 5.3 Ο Χώρος C Βάσεις Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο Ασκήσεις Σελίδα 1 από 6 Κεφάλαιο 5 Οι χώροι R και C Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος R Πράξεις Βάσεις Επεξεργασµένα Παραδείγµατα Ασκήσεις 5. Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο στο Ορισµοί Ιδιότητες Επεξεργασµένα Παραδείγµατα

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης

Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Ενότητα: Ελάχιστο Πολυώνυµο Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Μπεληγιάννης Τμήμα: Μαθηματικών 20 4. Ελάχιστο Πολυώνυµο Στην παρούσα παράγραφο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119)

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΙΩΑΝΝΗΣ Α. ΤΣΑΓΡΑΚΗΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119) ΜΕΡΟΣ 5: ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ ΒΑΣΕΙΣ & ΔΙΑΣΤΑΣΗ Δ.Χ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων Μελετάµε εδώ τη συνθήκη της αύξουσας αλυσίδας υποπροτύπων και τη συνθήκη της φθίνουσας αλυσίδας υποπροτύπων. Αυτές συνδέονται µεταξύ τους µε την έννοια της συνθετικής σειράς

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγικές Εννοιες. 1.1 Σύνολα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγικές Εννοιες. 1.1 Σύνολα Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικές Εννοιες Σ αυτό το κεφάλαιο ϑα αναφερθούµε συνοπτικά σε ϐασικές έννοιες για σύνολα και απεικονίσεις. Επιπλέον, ϑα αναφερθούµε στη µέθοδο της επαγωγής, η οποία αποτελεί µία από τις

Διαβάστε περισσότερα

Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών. ε > υπάρχει ( ) ( )

Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών. ε > υπάρχει ( ) ( ) Συνεχείς συναρτήσεις πολλών µεταβλητών 7 Η Ευκλείδεια απόσταση που ορίσαµε στον R επιτρέπει ( εκτός από τον ορισµό των ορίων συναρτήσεων και ακολουθιών και τον ορισµό της συνέχειας συναρτήσεων της µορφής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Τανυστικά Γινόµενα Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουµε την έννοια του τανυστικού γινοµένου προτύπων. Θα είµαστε συνοπτικοί καθώς αναπτύσσουµε µόνο εκείνες τις στοιχειώδεις προτάσεις που θα βρουν εφαρµογές

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Διανυσµατικοί Υποχώροι και Κατασκευές. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Διανυσµατικοί Υποχώροι και Κατασκευές. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Διανυσµατικοί Υποχώροι και Κατασκευές Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 3 ιανυσµατικοι Υποχωροι και Κατασκευες Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Οι πραγµατικοί αριθµοί

Οι πραγµατικοί αριθµοί Οι πραγµατικοί αριθµοί Προλεγόµενα Η ανάγκη απαρίθµησης αντικειµένων, οδήγησε στην εισαγωγή του συνόλου των φυσικών αριθµών Η ανάγκη µέτρησης µεγεθών, οδήγησε στην εισαγωγή του συνόλου των ρητών αριθµών

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. { 1,2,3,..., n,...

KΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. { 1,2,3,..., n,... KΕΦΑΛΑΙΟ ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Βασικές έννοιες διαιρετότητας Θα συµβολίζουµε µε, τα σύνολα των φυσικών αριθµών και των ακεραίων αντιστοίχως: {,,3,,, } { 0,,,,, } = = ± ± ± Ορισµός Ένας φυσικός αριθµός

Διαβάστε περισσότερα

Ευκλείδειοι Χώροι. Ορίζουµε ως R n, όπου n N, το σύνολο όλων διατεταµένων n -άδων πραγµατικών αριθµών ( x

Ευκλείδειοι Χώροι. Ορίζουµε ως R n, όπου n N, το σύνολο όλων διατεταµένων n -άδων πραγµατικών αριθµών ( x Ευκλείδειοι Χώροι Ορίζουµε ως R, όπου N, το σύνολο όλων διατεταµένων -άδων πραγµατικών αριθµών x, x,, x ) Tο R λέγεται ευκλείδειος -χώρος και τα στοιχεία του λέγονται διανύσµατα ή σηµεία Το x i λέγεται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 9

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 9 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 9 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt2016/nt2016.html Πέµπτη 12 Ιανουαρίου 2017 Ασκηση 1. Εστω

Διαβάστε περισσότερα

3 Αναδροµή και Επαγωγή

3 Αναδροµή και Επαγωγή 3 Αναδροµή και Επαγωγή Η ιδέα της µαθηµατικής επαγωγής µπορεί να επεκταθεί και σε άλλες δοµές εκτός από το σύνολο των ϕυσικών N. Η ορθότητα της µαθηµατικής επαγωγής ϐασίζεται όπως ϑα δούµε λίγο αργότερα

Διαβάστε περισσότερα

2 o Καλοκαιρινό σχολείο Μαθηµατικών Νάουσα 2008

2 o Καλοκαιρινό σχολείο Μαθηµατικών Νάουσα 2008 2 o Καλοκαιρινό σχολείο Μαθηµατικών Νάουσα 2008 Μικρό Θεώρηµα του Fermat, η συνάρτηση του Euler και Μαθηµατικοί ιαγωνισµοί Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης ags@math.uoc.gr Αύγουστος 2008 Αλεξανδρος Γ. Συγκελακης

Διαβάστε περισσότερα

( ) Κλίση και επιφάνειες στάθµης µιας συνάρτησης. x + y + z = κ ορίζει την επιφάνεια µιας σφαίρας κέντρου ( ) κ > τότε η

( ) Κλίση και επιφάνειες στάθµης µιας συνάρτησης. x + y + z = κ ορίζει την επιφάνεια µιας σφαίρας κέντρου ( ) κ > τότε η Έστω Κλίση και επιφάνειες στάθµης µιας συνάρτησης ανοικτό και σταθερά ( µε κ f ( ) ορίζει µια επιφάνεια S στον f : ) τότε η εξίσωση, ονοµάζεται συνήθως επιφάνεια στάθµης της f. εξίσωση, C συνάρτηση. Αν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η Ηµεροµηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 12 Οκτωβρίου 2007

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η Ηµεροµηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 12 Οκτωβρίου 2007 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 1) ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η Ηµεροµηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 1 Οκτωβρίου 007 Ηµεροµηνία παράδοσης της Εργασίας: 9 Νοεµβρίου 007. Πριν από την λύση κάθε άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Τοπολογία

Εισαγωγή στην Τοπολογία Ενότητα: Μετρικοποιησιµότητα Γεώργιος Κουµουλλής Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6 Παράγωγος

Κεφάλαιο 6 Παράγωγος Σελίδα από 5 Κεφάλαιο 6 Παράγωγος Στο κεφάλαιο αυτό στόχος µας είναι να συνδέσουµε µία συγκεκριµένη συνάρτηση f ( ) µε µία δεύτερη συνάρτηση f ( ), την οποία και θα ονοµάζουµε παράγωγο της f. Η τιµή της

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 2

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 2 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 2 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Τετάρτη 17 Οκτωβρίου 2012 Ασκηση 1.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4. Ευθέα γινόµενα οµάδων. 4.1 Ευθύ εξωτερικό γινόµενο οµάδων. i 1 G 1 G 1 G 2, g 1 (g 1, e 2 ), (4.1.1)

Κεφάλαιο 4. Ευθέα γινόµενα οµάδων. 4.1 Ευθύ εξωτερικό γινόµενο οµάδων. i 1 G 1 G 1 G 2, g 1 (g 1, e 2 ), (4.1.1) Κεφάλαιο 4 Ευθέα γινόµενα οµάδων Στο Παράδειγµα 1.1.2.11 ορίσαµε το ευθύ εξωτερικό γινόµενο G 1 G 2 G n των οµάδων G i, 1 i n. Στο κεφάλαιο αυτό ϑα ασχοληθούµε λεπτοµερέστερα µε τα ευθέα γινόµενα οµάδων

Διαβάστε περισσότερα

V (F ) = {(u 1, u 2, u 3 ) P 2 K F (u 1, u 2, u 3 ) = 0}

V (F ) = {(u 1, u 2, u 3 ) P 2 K F (u 1, u 2, u 3 ) = 0} 1 Θεώρημα BEZOU T Ο δακτύλιος K[x 1,..., x n ] είναι περιοχή μονοσήμαντης ανάλυσης. Άρα κάθε πολυώνυμο f K[x 1,..., x n ] (που δεν είναι σταθερά, δηλαδή f / K) αναλύεται σε γινόμενο αναγώγων πολυωνύμων,

Διαβάστε περισσότερα

Στην παράγραφο αυτή θα δούµε τις διάφορες µορφές εξισώσεων των κα- µπύλων του χώρου και των επιφανειών. ( )

Στην παράγραφο αυτή θα δούµε τις διάφορες µορφές εξισώσεων των κα- µπύλων του χώρου και των επιφανειών. ( ) ΚΕΦΑΛΑΙ 6 ΕΥΘΕΙΑ-ΕΠΙΠΕ 6 Γεωµετρικοί τόποι και εξισώσεις στο χώρο Στην παράγραφο αυτή θα δούµε τις διάφορες µορφές εξισώσεων των κα- µπύλων του χώρου και των επιφανειών ρισµός 6 Θεωρούµε τη συνάρτηση F:Α,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γιώργος Πρέσβης ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΕΞΙΣΩΣΗ ΕΥΘΕΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Φροντιστήρια Φροντιστήρια ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝ 1η Κατηγορία : Εξίσωση Γραμμής 1.1 Να εξετάσετε

Διαβάστε περισσότερα

{ } ΠΛΗ 12: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ι 2 η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Απαντήσεις. 1. (15 µονάδες)

{ } ΠΛΗ 12: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ι 2 η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Απαντήσεις. 1. (15 µονάδες) Σελίδα από 8 (5 µονάδες) ΠΛΗ : ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ι η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Απαντήσεις i Εξηγείστε γιατί κάθε ένα από τα παρακάτω υποσύνολα του R δεν είναι υπόχωρος του R {[ xyz,, ] T z } {[ xyz,,

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 3

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 3 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laihtml

Διαβάστε περισσότερα

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή KΕΦΑΛΑΙΟ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ιατεταγµένα σώµατα-αξίωµα πληρότητας Ένα σύνολο Σ καλείται διατεταγµένο σώµα όταν στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Γραµµικών Συστηµάτων

Επίλυση Γραµµικών Συστηµάτων Κεφάλαιο 3 Επίλυση Γραµµικών Συστηµάτων 31 Εισαγωγή Αριθµητική λύση γενικών γραµµικών συστηµάτων n n A n n x n 1 b n 1, όπου a 11 a 12 a 1n a 21 a 22 a 2n A [a i j, x a n1 a n2 a nn x n, b b 1 b 2 b n

Διαβάστε περισσότερα

to Modern Number Theory των Kenneth Ireland και Michael Rosen, GTM 84, Springer - Verlag, New York 1982.

to Modern Number Theory των Kenneth Ireland και Michael Rosen, GTM 84, Springer - Verlag, New York 1982. Αθροισµατα Gauss και Jacobi και Εφαρµογες Κατερίνα Κούτα Πτυχιακή Εργασία Παρουσιάσθηκε στις 15-11-2004 Επιβλέπων Καθηγητής ΝΓ Τζανάκης Τµήµα Μαθηµατικών - Πανεπιστήµιο Κρήτης Φθινοπωρινό εξάµηνο 2004

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Γραμμικοί Κώδικες. 2.1 Η έννοια του Γραμμικού κώδικα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Γραμμικοί Κώδικες. 2.1 Η έννοια του Γραμμικού κώδικα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Γραμμικοί Κώδικες 2.1 Η έννοια του Γραμμικού κώδικα Μέχρι τώρα θεωρούσαμε έναν κώδικα C με παραμέτρους (n, M, d) απλώς ως ένα υποσύνολο του συνόλου A n, όπου A είναι ένα αλφάβητο. Είχαμε, όμως,

Διαβάστε περισσότερα

Βάση και Διάσταση Διανυσματικού Χώρου

Βάση και Διάσταση Διανυσματικού Χώρου Βάση και Διάσταση Διανυσματικού Χώρου Έστω V ένας διανυσματικός χώρος επί του σώματος F. Ορισμός : Ένα υποσύνολο S του διανυσματικού χώρου V θα λέμε ότι είναι βάση του V αν ισχύει Α) Η θήκη του S παράγει

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις συναρτήσεις

Σηµειώσεις στις συναρτήσεις Σηµειώσεις στις συναρτήσεις 4 Η έννοια της συνάρτησης Ο όρος «συνάρτηση» χρησιµοποιείται αρκετά συχνά για να δηλώσει ότι ένα µέγεθος, µια κατάσταση κτλ εξαρτάται από κάτι άλλο Και στα µαθηµατικά ο όρος

Διαβάστε περισσότερα

11. Η έννοια του διανύσµατος 22. Πρόσθεση & αφαίρεση διανυσµάτων 33. Βαθµωτός πολλαπλασιασµός 44. Συντεταγµένες 55. Εσωτερικό γινόµενο

11. Η έννοια του διανύσµατος 22. Πρόσθεση & αφαίρεση διανυσµάτων 33. Βαθµωτός πολλαπλασιασµός 44. Συντεταγµένες 55. Εσωτερικό γινόµενο Παραουσίαση βιβίου Μαθηµατικών Προσαναταισµού Β Λυκείου. Η έννοια του διανύσµατος. Πρόσθεση & αφαίρεση διανυσµάτων 33. Βαθµωτός ποαπασιασµός 44. Συντεταγµένες 55. Εσωτερικό γινόµενο Παραουσίαση βιβίου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt016/nt016.html Πέµπτη 13 Οκτωβρίου 016 Ασκηση 1. είξτε ότι

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Ι. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ. Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ. Ιδιότητες & Εφαρµογές

Κ. Ι. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ. Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ. Ιδιότητες & Εφαρµογές Κ Ι ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ Ιδιότητες & Εφαρµογές ΠΕΙΡΑΙΑΣ 2013 ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ Έστω 2 2 πίνακας: a b A= c d Όπως γνωρίζουµε, η ορίζουσα του Α είναι ο αριθµός a

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ

ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ ΕΝΝΟΙ ΤΟΥ ΙΝΥΣΜΤΟΣ Όπως είναι γνωστό από τη φυσική, τα διάφορα µεγέθη διακρίνονται σε βαθµωτά και διανυσµατικά. αθµωτά είναι τα µεγέθη τα οποία χαρακτηρίζονται µόνο από το µέτρο τους. Τέτοια µεγέθη είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 1 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt01b/nt01b.html Πέµπτη 1 Οκτωβρίου 01 Ασκηση 1. είξτε ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ ΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ

ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ ΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ ΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ Άξονας Έστω η ευθεία x x (σχ. 21) και τα σηµεία Ο, Ι πάνω σ αυτή, ώστε ΟΙ= i όπου i το µοναδιαίο διάνυσµα, δηλαδή ένα διάνυσµα που θεωρούµε ότι η φορά του είναι θετική και το µέτρο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6. Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Z 4 = 1 και Z 2 Z 2.

Κεφάλαιο 6. Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Z 4 = 1 και Z 2 Z 2. Κεφάλαιο 6 Πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες Στο κεφάλαιο αυτό ϑα ταξινοµήσουµε τις πεπερασµένα παραγόµενες αβελιανές οµάδες. Αυτές οι οµάδες είναι από τις λίγες περιπτώσεις οµάδων µε µία συγκεκριµένη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 2

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 2 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt014/nt014.html https://sites.google.com/site/maths4edu/home/14

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ( , c Ε. Γαλλόπουλος) ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ. Ε. Γαλλόπουλος. ΤΜΗΥΠ Πανεπιστήµιο Πατρών. ιαφάνειες διαλέξεων 28/2/12

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ( , c Ε. Γαλλόπουλος) ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ. Ε. Γαλλόπουλος. ΤΜΗΥΠ Πανεπιστήµιο Πατρών. ιαφάνειες διαλέξεων 28/2/12 ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ Ε. Γαλλόπουλος ΤΜΗΥΠ Πανεπιστήµιο Πατρών ιαφάνειες διαλέξεων 28/2/12 Μαθηµατική Οµάδα Οµάδα είναι ένα σύνολο F µαζί µε µία πράξη + : F F F έτσι ώστε (Α1) α + (β + γ) = (α + β) + γ για

Διαβάστε περισσότερα

[ ] και το διάνυσµα των συντελεστών:

[ ] και το διάνυσµα των συντελεστών: Μηχανική ΙΙ Τµήµα Ιωάννου-Απόστολάτου 8 Μαϊου 2001 Εσωτερικά γινόµενα διανυσµάτων µέτρο διανύσµατος- ορθογώνια διανύσµατα Έστω ένας διανυσµατικός χώρος V, στο πεδίο των µιγαδικών αριθµών Τα στοιχεία του

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 4 AΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

KΕΦΑΛΑΙΟ 4 AΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ 4. Ορισµοί KΕΦΑΛΑΙΟ 4 AΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ Ορισµός 4.. Μία συνάρτηση : µε πεδίο ορισµού το σύνολο των φυσικών αριθµών και τιµές στην πραγµατική ευθεία καλείται ακολουθία πραγµατικών αριθµών.

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Τελεστών. Ενότητα: Το ϕασµατικό ϑεώρηµα για αυτοσυζυγείς τελεστές. Αριστείδης Κατάβολος. Τµήµα Μαθηµατικών

Θεωρία Τελεστών. Ενότητα: Το ϕασµατικό ϑεώρηµα για αυτοσυζυγείς τελεστές. Αριστείδης Κατάβολος. Τµήµα Μαθηµατικών Ενότητα: Το ϕασµατικό ϑεώρηµα για αυτοσυζυγείς τελεστές Αριστείδης Κατάβολος Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creatve Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Τοπολογία

Εισαγωγή στην Τοπολογία Ενότητα: Συνεκτικότητα Γεώργιος Κουµουλλής Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών

Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Πράξεις επί Συνόλων και Σώµατα Αριθµών Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 1 Εισαγωγη : Πραξεις επι Συνολων και Σωµατα Αριθµων

Διαβάστε περισσότερα

Απλές επεκτάσεις και Αλγεβρικές Θήκες

Απλές επεκτάσεις και Αλγεβρικές Θήκες Κεφάλαιο 7 Απλές επεκτάσεις και Αλγεβρικές Θήκες Στο κεφάλαιο αυτό εξετάζουµε τις απλές επεκτάσεις σωµάτων και τις συγκρίνουµε µε τις επεκτάσεις Galois. Επίσης εξετάζουµε τις αλγεβρικά κλειστές επεκτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Αφινική Γεωµετρία. Κεφάλαιο Ορισµός και απλά παραδείγµατα

Αφινική Γεωµετρία. Κεφάλαιο Ορισµός και απλά παραδείγµατα Κεφάλαιο 3 Αφινική Γεωµετρία 3.1 Ορισµός και απλά παραδείγµατα Η κλασική Γεωµετρία που µαθαίνουµε στο σχολείο, ϐασισµένη στον Ευκλείδη, δεν αναφέρεται σε διανύσµατα, συντεταγµένες κοκ (ο όρος που χρησιµοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Τοπολογία

Εισαγωγή στην Τοπολογία Ενότητα: Συµπάγεια Γεώργιος Κουµουλλής Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται σε άλλου

Διαβάστε περισσότερα

Το θεώρηµα πεπλεγµένων συναρτήσεων

Το θεώρηµα πεπλεγµένων συναρτήσεων 57 Το θεώρηµα πεπλεγµένων συναρτήσεων Έστω F : D R R µια ( τουλάχιστον ) C συνάρτηση ορισµένη στο ανοικτό D x, y D F x, y = Ενδιαφερόµαστε για την ύπαρξη µοναδικής και ώστε διαφορίσιµης συνάρτησης f ορισµένης

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµική Αλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµικές απεικονίσεις. Ευάγγελος Ράπτης. Τµήµα Μαθηµατικών

Γραµµική Αλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµικές απεικονίσεις. Ευάγγελος Ράπτης. Τµήµα Μαθηµατικών Ενότητα: Γραµµικές απεικονίσεις Ευάγγελος Ράπτης Τµήµα Μαθηµατικών Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Burnside

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Burnside ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρµογή: Το θεώρηµα του Bursde Θα αποδείξουµε εδώ ότι κάθε οµάδα τάξης a q b (, q πρώτοι) είναι επιλύσιµη. Το θεώρηµα αυτό αποδείχτηκε από τον Bursde το 904 ο οποίος χρησιµοποίησε τη νέα τότε

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές Παρατηρήσεις. Μη Κανονικές Γλώσσες - Χωρίς Συµφραζόµενα (1) Το Λήµµα της Αντλησης. Χρήση του Λήµµατος Αντλησης.

Γενικές Παρατηρήσεις. Μη Κανονικές Γλώσσες - Χωρίς Συµφραζόµενα (1) Το Λήµµα της Αντλησης. Χρήση του Λήµµατος Αντλησης. Γενικές Παρατηρήσεις Μη Κανονικές Γλώσσες - Χωρίς Συµφραζόµενα () Ορέστης Τελέλης telelis@unipi.gr Τµήµα Ψηφιακών Συστηµάτων, Πανεπιστήµιο Πειραιώς Υπάρχουν µη κανονικές γλώσσες, π.χ., B = { n n n }. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ. Ενότητα: Ο Ευκλείδειος Χώρος. Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ. Ενότητα: Ο Ευκλείδειος Χώρος. Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Απειροστικός Λογισμός ΙΙΙ Ενότητα: Ο Ευκλείδειος Χώρος Διδάσκων: Ιωάννης Γιαννούλης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 1 Ο Ευκλείδειος χώρος R n 1.1 Αλγεβρική δοµή Ο Ευκλείδειος χώρος R n είναι

Διαβάστε περισσότερα

(i) Αλφάβητο ονοµάζεται το πεπερασµένο σύνολο των συµβόλων (πολλές φορές θα

(i) Αλφάβητο ονοµάζεται το πεπερασµένο σύνολο των συµβόλων (πολλές φορές θα Κωδικοποίηση. Εισαγωγή και γενικότητες Ορισµός. (i) Αλφάβητο ονοµάζεται το πεπερασµένο σύνολο των συµβόλων (πολλές φορές θα τα ονοµάζουµε γράµµατα) που χρησιµοποιούµε για να καταγράψουµεδιατυπώσουµε ένα

Διαβάστε περισσότερα

Όνοµα: Λιβαθινός Νικόλαος 2291

Όνοµα: Λιβαθινός Νικόλαος 2291 ΠΡΩΤΗ ΆΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ Όνοµα: Λιβαθινός Νικόλαος 9 Ηµεροµηνία: 3/5/003 Άσκηση ώστε όλες τις υποοµάδες των Z και Ζ 5 * Προκειµένου να δώσουµε τις υποοµάδες θα πρέπει αρχικά να ορίσουµε τα σύνολα

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογισµός διπλών ολοκληρωµάτων µε διαδοχική ολοκλήρωση

Υπολογισµός διπλών ολοκληρωµάτων µε διαδοχική ολοκλήρωση 8 Υπολογισµός διπλών ολοκληρωµάτων µε διαδοχική ολοκλήρωση Υπάρχουν δύο θεµελιώδη αποτελέσµατα που µας βοηθούν να υπολογίζουµε πολλαπλά ολοκληρώµατα Το πρώτο αποτέλεσµα σχετίζεται µε τον υπολογισµό ενός

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα διανύσµατα

Τι είναι τα διανύσµατα Τι είναι τα διανύσµατα Μέχρι τώρα έχουµε εξετάσει τις επιπτώσεις των νόµων του Νεύτωνα σε ένα µονοδιάστατο κόσµο Θα αναπτύξουµε τώρα τη µηχανική στο χώρο των τριών διαστάσεων Αποδεικνύεται όµως ιδιαιτέρως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η Ημερομηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 20 Οκτωβρίου 2008

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η Ημερομηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 20 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) ΕΡΓΑΣΙΑ η Ημερομηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 0 Οκτωβρίου 008 Ημερομηνία παράδοσης της Εργασίας: Νοεμβρίου 008 Πριν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 4

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 4 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Λυσεις Ασκησεων - Φυλλαδιο 4 ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt2016/nt2016.html Πέµπτη 10 Νοεµβρίου 2016 Ασκηση 1. Να ϐρεθούν

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 5 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Παρασκευή 16 & Τετάρτη 21 Νοεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις2 8. ; Αληθεύει ότι το (1, 0, 1, 2) είναι ιδιοδιάνυσμα της f ; b. Να βρεθούν οι ιδιοτιμές και τα ιδιοδιανύσματα της γραμμικής απεικόνισης 3 3

Ασκήσεις2 8. ; Αληθεύει ότι το (1, 0, 1, 2) είναι ιδιοδιάνυσμα της f ; b. Να βρεθούν οι ιδιοτιμές και τα ιδιοδιανύσματα της γραμμικής απεικόνισης 3 3 Ασκήσεις 8 Ασκήσεις Ιδιοτιμές και ιδιοδιανύσματα Βασικά σημεία Ορισμός ιδιοτιμων και ιδιοδιανυσμάτων, υπολογισμός τους Σε διακεκριμένες ιδιοτιμές αντιστοιχούν γραμμικά ανεξάρτητα ιδιοδιανύσματα Αν ΑΧ=λΧ,

Διαβάστε περισσότερα

Thanasis Kehagias, 2009

Thanasis Kehagias, 2009 Μέρος II Αναλυτικη Γεωµετρια 33 34 Το παρον τευχος περιεχει συντοµη ϑεωρια, λυµενες και αλυτες ασκησεις Αναλυτικης Γεωµετριας. Κατα τη γνωµη µου, για τους περισσοτερους ανθρωπους, ο µονος τροπος εξοικειωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ 1 ΜΑΘΗΜΑ 1 ο +2 ο ΕΝΝΟΙΑ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ Διάνυσμα ορίζεται ένα προσανατολισμένο ευθύγραμμο τμήμα, δηλαδή ένα ευθύγραμμο τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

11 Το ολοκλήρωµα Riemann

11 Το ολοκλήρωµα Riemann Το ολοκλήρωµα Riem Το πρόβληµα υπολογισµού του εµβαδού οποιασδήποτε επιφάνειας ( όπως κυκλικοί τοµείς, δακτύλιοι και δίσκοι, ελλειπτικοί δίσκοι, παραβολικά και υπερβολικά χωρία κτλ) είναι γνωστό από την

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ 80 ΝΙΚΑΙΑ ΝΕΑΠΟΛΗ ΤΗΛΕΦΩΝΟ 0965897 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΡΟΥΤΣΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΜΠΟΥΡΝΟΥΤΣΟΥ ΚΩΝ/ΝΑ ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ Η έννοια του μιγαδικού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασµένων Οµάδων Ι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασµένων Οµάδων Ι ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασµένων Οµάδων Ι Χρησιµοποιώντας το θεώρηµα του Weddebu για ηµιαπλούς δακτυλίους αναπτύσσουµε εδώ τις πρώτες προτάσεις από τη θεωρία των αναπαραστάσεων και αρακτήρων πεπερασµένων

Διαβάστε περισσότερα

Συνεκτικά σύνολα. R είναι συνεκτικά σύνολα.

Συνεκτικά σύνολα. R είναι συνεκτικά σύνολα. 4 Συνεκτικά σύνολα Έστω, Ι διάστηµα και f : Ι συνεχής, τότε η f έχει την ιδιότητα της ενδιαµέσου τιµής, δηλαδή, η f παίρνει κάθε τιµή µεταξύ δύο οποιονδήποτε διαφορετικών τιµών της, συνεπώς το f ( Ι )

Διαβάστε περισσότερα

Η εξίσωση του Fermat για τον εκθέτη n=3. Μία στοιχειώδης προσέγγιση

Η εξίσωση του Fermat για τον εκθέτη n=3. Μία στοιχειώδης προσέγγιση Η εξίσωση του Fermat για τον εκθέτη n=3. Μία στοιχειώδης προσέγγιση Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης 6 Απριλίου 2006 Περίληψη Θέµα της εργασίας αυτής, είναι η απόδειξη οτι η εξίσωση x 3 + y 3 = z 3 όπου xyz 0,

Διαβάστε περισσότερα

Καµπύλες στον R. σ τελικό σηµείο της σ. Το σ. σ =. Η σ λέγεται διαφορίσιµη ( αντιστοίχως

Καµπύλες στον R. σ τελικό σηµείο της σ. Το σ. σ =. Η σ λέγεται διαφορίσιµη ( αντιστοίχως Καµπύλες στον R 9. Ορισµός Μια καµπύλη στον R είναι µια συνεχής συνάρτηση σ : Ι R R όπου Ι διάστηµα ( συνήθως κλειστό και φραγµένο ) στον R. Συνήθως φανταζόµαστε την µεταβλητή t Ι ως τον χρόνο και την

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτηµα Α. Στοιχεία θεωρίας µέτρου και ολοκλήρωσης.

Παράρτηµα Α. Στοιχεία θεωρίας µέτρου και ολοκλήρωσης. Παράρτηµα Α Στοιχεία θεωρίας µέτρου και ολοκλήρωσης Α Χώροι µέτρου Πέραν της «διαισθητικής» περιγραφής του µέτρου «σχετικά απλών» συνόλων στο από το µήκος τους (όπως πχ είναι τα διαστήµατα, ενώσεις/τοµές

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 3

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 3 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 3 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt2014/nt2014.html https://sites.google.com/site/maths4edu/home/14

Διαβάστε περισσότερα

5.1 Συναρτήσεις δύο ή περισσοτέρων µεταβλητών

5.1 Συναρτήσεις δύο ή περισσοτέρων µεταβλητών Κεφάλαιο 5 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΩΝ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ 5.1 Συναρτήσεις δύο ή περισσοτέρων µεταβλητών Οταν ένα µεταβλητό µέγεθος εξαρτάται αποκλειστικά από τις µεταβολές ενός άλλου µεγέθους, τότε η σχέση που συνδέει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9: Επαγόµενοι Χαρακτήρες και το Θεώρηµα του Frobenius

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9: Επαγόµενοι Χαρακτήρες και το Θεώρηµα του Frobenius ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9: Επαγόµενοι Χαρακτήρες και το Θεώρηµα του Frobenus Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουµε τους επαγόµενους αρακτήρες µε τη βοήθεια των οποίων αποδεικνύουµε το θεώρηµα των συµπληρωµάτων του Frobenus Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Ασκησεις - Επανάληψης. ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος :

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ. Ασκησεις - Επανάληψης. ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Τµηµα Β Ασκησεις - Επανάληψης ιδασκων: Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt015b/nt015b.html Πέµπτη 1 Ιανουαρίου 016 Ασκηση 1. (1) Να λυθεί

Διαβάστε περισσότερα

Συνεκτικά σύνολα. R είναι συνεκτικά σύνολα.

Συνεκτικά σύνολα. R είναι συνεκτικά σύνολα. 4 Συνεκτικά σύνολα Έστω, Ι R διάστηµα και f : Ι R συνεχής, τότε η f έχει την ιδιότητα της ενδιαµέσου τιµής, δηλαδή, η f παίρνει κάθε τιµή µεταξύ δύο οποιονδήποτε διαφορετικών τιµών της, συνεπώς το f (

Διαβάστε περισσότερα

1.3 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ

1.3 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ - ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Ορισμός : αν λ πραγματικός αριθμός με 0 και μη μηδενικό διάνυσμα τότε σαν γινόμενο του λ με το ορίζουμε ένα διάνυσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) Ενδεικτικές Λύσεις ΕΡΓΑΣΙΑ η Ηµεροµηνία Αποστολής στον Φοιτητή: Ιανουαρίου 6 Ηµεροµηνία Παράδοσης της Εργασίας από

Διαβάστε περισσότερα